Wyrok I ACa 177/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2009 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 177/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2009 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Bogumiła Ustjanicz Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa (spr.) SA Ewa Jastrzębska Protokolant : Marta Palczewska po rozpoznaniu w dniu 22 października 2009 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w D. przeciwko A. Z. (1), A. Z. (2), E. K. i S. K. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 21 listopada 2006 r., sygn. akt I C 299/06 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - uchyla nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt I Nc 74/06, - oddala powództwo, - zasądza od powódki na rzecz pozwanych A. Z. (1) i A. Z. (2) kwotę 8215 (osiem tysięcy dwieście piętnaście) złotych, a na rzecz S. K. i E. K. kwoty po 500 (pięćset) złotych tytułem kosztów procesu, - nakazuje pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 23493 (dwadzieścia trzy tysiące czterysta dziewięćdziesiąt trzy) złote tytułem części opłaty stosunkowej od zarzutów, od której pozwani byli zwolnieni; --- STRONA 2 --- 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanych A. Z. (1), A. Z. (2) i S. K. kwotę 18315 (osiemnaście tysięcy trzysta piętnaście) złotych, a na rzecz pozwanej E. K. kwotę 18700 (osiemnaście tysięcy siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego; 3) nakazuje pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 31326 (trzydzieści jeden tysięcy trzysta dwadzieścia sześć) złotych tytułem nieuiszczonej części opłaty od apelacji; 4) nakazuje pobrać od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach kwotę 32526 (trzydzieści dwa tysiące pięćset dwadzieścia sześć) złotych tytułem nieuiszczonej części opłaty od skargi kasacyjnej. Sygn. akt I ACa 177/09 UZASADNIENIE Powód (...) S.A. w D. wniósł pozew w postępowaniu nakazowym z weksla, którym domagał się zobowiązania pozwanych solidarnie do zapłaty na jego rzecz kwoty 679 800 zł. wraz z odsetkami i kosztami postępowania. W oparciu o ten pozew w dniu 5 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy w Katowicach wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym uwzględniający powództwo. Pozwani A. Z. (1), A. Z. (2), E. K. i S. K. zaskarżyli nakaz zapłaty zarzutami, w których podnieśli, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym, bowiem ani pozwani jako osoby fizyczne ani też założona później przez pozwanych (...) Spółka Jawna nie mieli w chwili wypełniania weksla żadnego zadłużenia w stosunku do odbiorcy weksla (...) S.A. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2006r. Sąd Okręgowy w Katowicach uwzględnił zarzuty tylko ponad kwotę 666 500,54 zł. z odsetkami, w tym zakresie uchylił nakaz zapłaty i powództwo w tej części oddalił. Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że po przeniesieniu przez indos weksla już wypełnionego pozwani nie mogą zasłaniać się wobec powódki zarzutami opartymi na ich stosunkach osobistych z wystawcą. Wskutek apelacji pozwanych sprawa był rozpoznawana przez Sąd Apelacyjny w Katowicach, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2007 r. apelacje tą oddalił. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną Sądu I instancji i podkreślił, że w wypadku nabycia weksla już po jego wypełnieniu weksel uzyskuje w pełni swój abstrakcyjny charakter. Wyrok powyższy został zaskarżony przez pozwanych skargami kasacyjnymi, które zostały uwzględnione a Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt CSK 71/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W motywach tego wyroku wskazał Sąd Najwyższy, że błędnym jest pogląd, iż możliwość powołania się przez dłużnika wekslowego na zarzuty z art. 10 lub 17 prawa wekslowego jest uzależniona od rodzaju weksla, który został indosowany i w wypadku, gdy weksel in blanco został przeniesiony na nabywcę już po wypełnieniu przez remitenta, dłużnik ma możliwość podnoszenia wyłącznie zarzutów opartych o art. 17 prawa wekslowego. Pogląd ten nie jest uzasadniony, bowiem relacja pomiędzy hipotezami art. 10 i art. 17 prawa wekslowego i możliwość ich stosowania nie wynika z rodzaju weksla, którym dysponuje powód. Rozstrzyga o tym rodzaj zarzutów podnoszonych przez dłużnika. Dłużnik wekslowy może zatem swoje zarzuty opierać o art. 10, jak i o art. 17 prawa wekslowego, jednakże art. 17 prawa wekslowego nie reguluje kwestii podnoszenia zarzutu uzupełnienia weksla niezupełnego niezgodnie z udzielonym upoważnieniem. Podkreślił Sąd Najwyższy, że przy wykładni art. 10 prawa wekslowego należy zwrócić uwagę, że przepis ten odnosi się wyłącznie do weksli in blanco, a podstawą zarzutu opartego o ten przepis może być jedynie niezgodne z porozumieniem wypełnienie takiego weksla. Przepis odwołuje się do przesłanki w postaci rodzaju wystawionego weksla (in blanco) i pośrednio momentu jego wystawienia. Brak w nim natomiast jakiegokolwiek odesłania do kwestii związanych --- STRONA 3 --- z chwilą wypełnienia weksla. Wykładnia językowa tego przepisu nie daje podstaw do oceny, że jego hipotezą są objęte wyłącznie weksle in blanco przeniesione przez nabywcę przed ich wypełnieniem przez remitenta. Co więcej w literaturze prezentowane jest stanowisko przeciwne tej ocenie, że art. 10 prawa wekslowego odnosi się wyłącznie do obrotu wekslami in blanco po ich wypełnieniu. Reasumując, wyraził Sąd Najwyższy pogląd, że art. 10 prawa wekslowego niewątpliwie miał w sprawie zastosowanie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest słuszna. Art. 398 20 kpc stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Skoro zgodnie z wykładnią Sądu Najwyższego w sprawie zastosowanie znajduje art. 10 prawa wekslowego, to oceny wymaga kwestia czy podniesiony w oparciu o ten przepis zarzut pozwanych jest uzasadniony, to jest czy w istocie weksel wypełniony został niezgodnie z porozumieniem wekslowym, a jeśli tak to czy zachodzi wyjątek przewidziany w powołanym przepisie w postaci rażącego niedbalstwa powódki. W zarzutach od nakazu zapłaty pozwani podali, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym, bowiem był to weksel gwarancyjny zabezpieczający ich ewentualne zadłużenie wobec Spółki (...) a takiego zadłużenia jako osoby fizyczne nigdy nie mieli, w chwili wypełniania weksla nie istniało również zadłużenie (...) Spółki Jawnej wobec (...) S.A. ponieważ wcześniej przelała ona swoje wierzytelności wobec wymienionej Spółki Jawnej na rzecz powódki. Co do twierdzenia pozwanych, iż jako osoby fizyczne nie mieli nigdy zadłużenia względem pierwszego posiadacza weksla powódka nie wypowiedziała się, a wobec tego w trybie art. 230 kpc objęty tym twierdzeniem fakt uznać należy za przyznany. Nie było sporne pomiędzy stronami, że weksel stanowiący podstawę żądania był wekslem gwarancyjnym wystawionym in blanco. Zatem mimo braku dokumentu zawierającego deklarację wekslową przyjąć należy, iż zgodnie z wolą pozwanych i (...) S.A. weksel mógł być wypełniony jedynie na kwotę zadłużenia wobec (...) S.A.. Spornym pozostawało czy zabezpieczał on zadłużenie pozwanych jako osób fizycznych czy także zadłużenie później powstałej Spółki Jawnej, której wspólnikami byli pozwani. Skoro powódka przyznała, że nie istniało zadłużenie pozwanych jako osób fizycznych względem (...) S.A., to nie może budzić wątpliwości, że wypełnienie weksla na jakąkolwiek kwotę, w tym także kwotę 679 800,54 zł. było niezgodne z porozumieniem wekslowym. Wskazywałoby to na słuszność zarzutu pozwanych gdyby przyjąć, że weksel zabezpieczał wierzytelności wobec nich jako osób fizycznych. Rozważenia jednak również wymaga to, czy weksel został wypełniony zgodnie z porozumieniem wekslowym przy założeniu, że zabezpieczał wierzytelności wobec Spółki Jawnej. Z umowy cesji z dnia 8 listopada 2005 r. wynika, że (...) S.A. przelała w tym dniu swoje wierzytelności jakie posiadała względem (...) Spółki Jawnej w łącznej kwocie 705 566,65 zł. na powódkę (kopia cesji wraz zestawieniem faktur – k.59 – 60). Wobec tego w chwili wypełnienia weksla w dniu 26 stycznia 2006 r. nie służyły jej względem wymienionej Spółki Jawnej żadne wierzytelności. Zatem także w tej drugiej sytuacji wypełnienie weksla nastąpiło niezgodnie z porozumieniem wekslowym. Nie wymaga więc ostatecznie ustalenia czy zgodnie z porozumieniem wekslowym weksel zabezpieczał zadłużenie pozwanych jako osób fizycznych czy też zadłużenie później założonej przez nich spółki jawnej. Zarówno w jednym jak i drugim wypadku uzupełnienie weksla przez (...) S.A. należy ocenić jako niezgodne z porozumieniem wekslowym. Dodać należy, że pozwani w zarzutach od nakazu zapłaty powoływali się na umowę z dnia 1 marca 2004 r. oraz deklarację wekslową, która miała być w związku z zawarciem tej umowy sporządzona i wnieśli o zobowiązanie (...) S.A. do dostarczenia tych dokumentów. (...) S.A. dostarczyła jedynie umowę z dnia 1 marca 2004r. (k.482) i w odniesieniu --- STRONA 4 --- do tego dokumentu Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe. Z treści umowy wynika, że została ona zawarta pomiędzy (...) S.A. w W. a firmą (...) Z. K. w S. i określała zasady współpracy handlowej pomiędzy tymi podmiotami. Sama treść tej umowy nie daje podstaw do ustalenia czy przy okazji jej zawarcia strony sporządziły deklarację wekslową i ewentualnie jakiej treści. Wbrew intencji pozwanych umowa z dnia 1 marca 2004r. nie może więc być podstawą ustalenia, jakie długi zabezpieczał weksel; czy pozwanych jako osób fizycznych czy też spółki jawnej (pozwani twierdzili, że w związku z umową z dnia 1 marca 2004 r. został wystawiony kolejny weksel, który zabezpieczał zobowiązania z tej umowy). Skoro, jak z powyższych rozważań wynika, w każdej z omawianych sytuacji, weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym pozwani mogą ten zarzut skutecznie podnosić, o ile powódka przy nabyciu weksla przez indos dopuściła się rażącego niedbalstwa. Ocena zachowania powódki w okolicznościach tej sprawy pozwala przyjąć, że nosiło ono cechy rażącego niedbalstwa, o jakim mowa w art. 10 prawa wekslowego. Rażące niedbalstwo polega na tym, że posiadacz nabywając weksel wprawdzie nie wiedział, że został on uzupełniony niezgodnie z porozumieniem, ale mógłby się o tym łatwo w danych okolicznościach dowiedzieć, gdyby dołożył elementarnej staranności. Innymi słowy, chodzi tu o możność powzięcia bez większych trudności wiedzy o niezgodnym z porozumieniem uzupełnieniu weksla ze względu na szczególne okoliczności danej sytuacji (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt I CSK 297/08, OSNC Zbiór Dodatkowy z 2009 r., poz. 86). Przyjąć należy, że takie szczególne okoliczności przy nabyciu weksla przez powódkę zaistniały. Powódka jest profesjonalistą w obrocie wierzytelnościami, działającym od dawna na tym rynku. Powódka na trzy miesiące przed nabyciem weksla od (...) S.A. nabyła od tego samego podmiotu, to jest od (...) S.A., umową przelewu (cesją z dnia 8 listopada 2005 r.) wierzytelności jakie przysługiwały jej wobec firmy (...) Spółki Jawnej. Zarówno weksel jak i cesja dotyczyły wysokich kwot, których wysokość w obu wypadkach była zbliżona. Powódka wiedziała (nigdy tego nie kwestionowała), że nabywany weksel był w chwili wystawienia wekslem gwarancyjnym. Zabezpieczał on zatem oznaczone wierzytelności i były to wierzytelności przysługujące (...) S.A. Z treści weksla wynikało, że został on wystawiony przez pozwanych a poręczony przez pozwane. Te wszystkie wyżej wymienione okoliczności musiały wywoływać poważne wątpliwości, co do tego czy weksel został wypełniony zgodnie z porozumieniem wekslowym. Powódka mając wiedzę o tym, że wcześniej nabyła od (...) S.A. wierzytelności względem (...)Z. K., przy dołożeniu elementarnej staranności i po dokonaniu odpowiednich czynności sprawdzających, mogła dowiedzieć się o wypełnieniu weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym. Można jej zatem przypisać rażące niedbalstwo. Odnosząc się do zarzutu powódki, że nie dopuściła się rażącego niedbalstwa, bowiem zgodnie z przyjętą wykładnią art. 10 prawa wekslowego, nabywając wypełniony weksel nie była obowiązana badać zgodności jego uzupełnienia z porozumieniem wekslowym, stwierdzić należy, że wobec treści wyroku Sądu Najwyższego w tej sprawie jest on bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, że zawarty w nim pogląd prawny, że art. 10 prawa wekslowego ma zastosowanie gdy weksel in blanco po uzupełnieniu go przez odbiorcę został przeniesiony na inną osobę w drodze indosu, wyrażony został także w innych orzeczeniach Sądu Najwyższego, a to w wyrokach: z dnia 5 lutego 1998 r. sygn. III CKN 342/97, OSNC 1998, nr 9 poz. 141 i z dnia 21 września 2006 r. sygn. I CSK 130/06, OSNC 2007, nr 6, poz. 93. Z tych przyczyn, skoro będący w posiadaniu powódki weksel został uzupełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym a tym samym nie powstało zobowiązanie wekslowe o treści w nim określonej a jednocześnie powódka nabywając weksel dopuściła się rżącego niedbalstwa, to powództwo oparte na wekslu jako nieuzasadnione należało oddalić. Dlatego też Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 kpc i art.496 kpc orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania za obie instancje orzeczono zgodnie z art., 98 kpc w związku z art. 108 § 1 kpc. Koszty zastępstwa procesowego zasądzono, mając na względzie treść § 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr --- STRONA 5 --- 163, poz. 1349), orzeczono również o zwrocie kosztów procesu w zakresie uiszczonych przez pozwanych częściowo opłat sądowych. Koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego należne pozwanym A. Z. (1), A. Z. (2) i S. K. wyniosły 18 315 zł. ( 5 415 + 5 400 + 5 400 + 1 500 + 600) a należne E. K. wyniosły 18 700 zł. (7 200 + 5 400 + 5 400 + 500 + 200). Rozstrzygnięcia o nieuiszczonych opłatach sądowych znajduje podstawę w art. 113 ust 1 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych.