Wyrok I ACa 174/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 174/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier (spr.) Sędziowie : SA Ewa Tkocz SA Lucyna Świderska - Pilis Protokolant : Agnieszka Hille po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa P. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Zakładu Karnego w (...) o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt I C 240/06 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: • zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3000 (trzy tysiące ) złotych; • oddala powództwo o zapłatę kwoty 47000 (czterdzieści siedem tysięcy) złotych; 2) w pozostałej części uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego; 3) oddala apelacje obu stron w pozostałym zakresie. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 174/08 UZASADNIENIE Powód P. M. w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w(...)wniósł o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 100.000 złotych, na którą składa się: • 40.000 złotych – za ból, cierpienie psychiczne oraz rozstrój zdrowia spowodowane odbywaniem przez 1,5 roku kary pozbawienia wolności w zadymionej i zagrzybionej celi, • 10.000 złotych – za cierpienia psychiczne wywołane stresem spowodowanym nadmiernym zagęszczeniem więźniów w celi, • 30.000 złotych – za ból i cierpienie spowodowane spóźnionym udzieleniem pomocy medycznej, jakiej powód wymagał po wypadku, jakiemu uległ w dniu 26 lipca 2005r. oraz spowodowane niewłaściwym leczeniem urazu, • 20.000 złotych – za ból i cierpienie spowodowane brakiem leczenia zęba oraz za uszczerbek na zdrowiu i oszpecenie spowodowane utratą zęba. Powód wnosił też o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów procesu. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia wskazał przepisy art. 417 k.c. i 417 2 k.c. Pozwany w odpowiedzi na pozew wnosił o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów. Przyznał, że w okresie kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności ilość więźniów osadzonych w Zakładzie Karnym w (...) przekraczała dopuszczalne normy. Podniósł, że jego działanie nie było jednak bezprawne, gdyż o zaistniałej sytuacji zawiadomił właściwego sędziego penitencjarnego, a ze względu na półotwarty charakter zakładu karnego przeludnienie nie było dla powoda dokuczliwe. Pozwany zaprzeczył jakoby współosadzeni z powodem palili papierosy w celi. Podał, że w Zakładzie Karnym w (...) obowiązuje zakaz palenia nikotyny w celach a pozwany nigdy nie zgłaszał o nierespektowaniu tego zakazu. W ocenie pozwanego zarówno leczenie urazu jakiemu powód uległ w dniu 26 lipca 2005 roku jak i leczenie stomatologiczne odbywało się zgodnie ze sztuką lekarską. Pozwany podkreślił, że ze względu na częste korzystanie z przepustek, w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, powód miał możliwość leczenia zębów w warunkach wolnościowych. Wyrokiem z dnia 30 października 2007 roku Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...) w okresie od 22 czerwca 2004 do 21 czerwca 2005 i od 21 lipca 2005 do 23 grudnia 2005 roku. Był to zakład typu półotwartego. Przed rozpoczęciem odbywania kary powód leczył się ze względu na samoistne schorzenia w poradni (...), (...)oraz w poradni (...). --- STRONA 3 --- W trakcie odbywania kary powód wielokrotnie korzystał z porad lekarzy więziennych ze względu na dolegliwości związane z chorobą dróg oddechowych i serca. Skarżył się na warunki panujące w zakładzie karnym. Jeszcze w czasie pobytu na wolności powód rozpoczął leczenie jednego z zębów. W czasie pobytu w zakładzie karnym powód uskarżał się na ból zęba. Powodowi podawano jedynie leki uśmierzające ból i proponowano usunięcie zęba. Takie działanie nosiło znamiona zaniedbań w leczeniu stomatologicznym i skutkowało ukruszeniem się korony zęba powoda. W dniu 26 lipca 2006r. powód upuścił na stopę beczkę w wyniku czego doznał urazu palucha lewej stopy. Wypadek miał miejsce około 8 15 . Powód został zaopatrzony przez dyżurną pielęgniarkę. Około godziny 13 oo powoda przetransportowano do szpitala przy Areszcie Śledczym w B. gdzie zaopatrzono ranę i założono powodowi szwy. Badanie wykazało że powód doznał złamania jednej z kości palucha oraz uszkodzenie płytki paznokciowej. Kontrola lekarska jaka miała miejsce w dniu 10 sierpnia 2005r. wykazała dobry stan miejscowy rany. Zalecono maść z antybiotykiem i kąpiele w mydlinach. Po niedługim czasie stwierdzono niewielki odczyn zapalny. Zalecono dalszą kurację antybiotykiem, po której odnotowano poprawę. Powód nadal odczuwał dolegliwości bólowe. Szwy ściągnięto powodowi dopiero 21 września 2005r. Zabiegi podjęte u powoda bezpośrednio po wypadku należy uznać za prawidłowe z medycznego punktu widzenia. Dalsze leczenie nosiło cechy zaniedbań. Pierwsza kontrola chirurgiczna, po założeniu szwów, odbyła się zbyt późno, co było przyczyną infekcji. Powodowi zbyt późno zdjęto szwy a ponadto zaniechano stałego i systematycznego podawania przez 3-4 tygodnie leków przeciwbólowych mimo, że wymagał tego rodzaj urazu doznanego przez powoda. Trwały uszczerbek na zdrowiu doznany przez powoda wynosi 3%. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach odbiegających od norm przewidzianych prawem. Powierzchnia w celi w której osadzony był powód była mniejsza niż 3 m 2 na osobę. Nie przestrzegano zapisów zarządzenia Dyrektora Zakładu Karnego dotyczącego zasad palenia tytoniu. Powód, będąc osobą niepalącą i cierpiącą na schorzenia górnych dróg oddechowych, zmuszony był przebywać w jednej celi z osobami permanentnie palącymi papierosy. Powód nie zgłaszał tego faktu strażnikom więziennym obawiając się negatywnych reakcji ze strony współwięźniów. Narażenie na kontakt z dymem tytoniowym oraz niewłaściwe warunki sanitarne były przyczyną zachorowań powoda i jego niedyspozycji. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jest uzasadnione do kwoty 10.000 złotych w tej części w jakiej powód żądał zapłaty za przebywanie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w zbyt przeludnionej oraz zadymionej celi. Jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w tym zakresie Sąd wskazał przepis art. 417 2 k.c. W ocenie Sądu działanie powoda nie nosi cech bezprawności, gdyż pozwany w zakresie ilości osób umieszczonych w celach dopełnił obowiązku wynikającego z przepisu art. 248 kkw. Dyrektor Zakładu Karnego w (...) wydał też zarządzenie zabraniające palenia tytoniu w celach jednakże funkcjonariusze pozwanego tolerowali naruszenia tego zakazu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zasady słuszności wymagają aby zrekompensować doznaną przez powoda szkodę i jego cierpienia i dlatego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda z tego tytułu kwotę 10.000 złotych jako adekwatną do doznanych cierpień oraz uwzględniającą aktualne stosunki majątkowe społeczeństwa. W przekonaniu Sądu Okręgowego do kwoty 5.000 złotych zasadne jest roszczenie powoda o zapłatę zadośćuczynienia za nieprawidłowe leczenie i uszkodzenia ciała powoda związane z urazem palucha lewej nogi. W tym zakresie Sąd za --- STRONA 4 --- najbardziej miarodajny uznał dowód z zeznań powoda oraz z opinii biegłego chirurga ortopedy w oparciu o którą Sąd uznał, że doszło do nieprawidłowości w leczeniu urazu. Częściowe uwzględnienie powództwa w tym zakresie nastąpiło w oparciu o przepis art. 417 § 1 k.c. Za bezzasadne Sąd uznał roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia za rozstrój zdrowia powoda związany ze schorzeniem jednego z zębów. W ocenie Sądu pomoc lekarska oferowana powodowi w tym zakresie była prawidłowa. Powód miał zapewnioną podstawową opiekę stomatologiczną a z usług specjalistów w tym zakresie w dalej idącym zakresie mógł korzystać w czasie jednej z licznych przepustek, na wolności. Powód nie mógł bowiem oczekiwać od zakładu karnego świadczenia usług stomatologicznych na poziomie wyższym od tego na jaki mogą liczyć pacjenci publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Dlatego dalej idące powództwo oddalono. O kosztach orzeczono na mocy art. 100 k.p.c. Wyrok został zaskarżony apelacją przez obydwie strony. Pozwany zaskarżył wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisu art. 417 2 k.c. przez nietrafne przyjęcie, że jego działania w czasie pobytu powoda w zakładzie karnym były bezprawne, zawinione i uzasadniają zasądzenie zadośćuczynienia. Pozwany zarzucił też naruszenie przepisu art. 233 k.p.c. poprzez niewłaściwą ocenę zebranych dowodów a w szczególności w oparciu o zakwestionowaną opinię biegłego chirurga, ortopedy, że leczenie urazi palucha lewej stopy powoda było nieprawidłowe. Zdaniem pozwanego nie ponosi on odpowiedzialności za to, że niektórzy ze współosadzonych palili tytoń w celi powoda narażając go na szkodliwe działanie nikotyny skoro powód nie zgłaszał tych okoliczności funkcjonariuszom pozwanego. Powołując się na to pozwany wnosił o zmianę wyroku w części uwzględniającej powództwo i o oddalenie powództwa w tym zakresie lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w tej części i o przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego. Apelacja powoda dotyczyła części oddalającej wyroku. Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 417 § 1 k.c. przez niezastosowanie tego przepisu mimo ustalenia bezprawności działań pozwanego w zakresie leczenia powoda. W ocenie skarżącego doszło też do naruszenia przepisów art. 232 k.p.c. i art. 233 k.p.c. przez pominięcie wniosków dowodu z opinii biegłego stomatologa stwierdzającej zaniedbanie w leczeniu stomatologicznym powoda oraz nieuwzględnienie wniosku o dokonanie wizji lokalnej celi w jakiej był osadzony powód co pozwoliłoby ustalić, że powód dobywał karę w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Powód zarzucił też błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że mógł być poddany leczeniu stomatologicznemu w warunkach wolnościowych. Powołując się na powyższe skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi pierwszej instancji. Powód i pozwany wnosili o oddalenie apelacji wniesionych przez stronę przeciwną. --- STRONA 5 --- Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje: Obydwie apelacje w pewnej części zasługują na uwzględnienie. I. Odnośnie apelacji pozwanego. Uwzględnienie roszczenia w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.000 złotych nastąpiło na podstawie art. 417 2 k.c. i art. 417 § 1 k.c. Przy czym pierwszy z tych przepisów zastosowano uwzględniając częściowo powództwo o zapłatę zadośćuczynienia za pobyt w przeludnionej celi, przy stwierdzeniu braku bezprawności działania pozwanego, a drugi uwzględniając częściowo powództwo o zapłatę ze względu na pobyt oddziaływanie na powoda dymu tytoniowego spowodowane nieprzestrzeganiem przez funkcjonariuszy pozwanego zakazu palenia tytoniu w celach. Należy zgodzić się ze skarżącym, że tego rodzaju rozstrzygnięcie narusza wspomniane przepisy prawa materialnego. Przepisy Kodeksu cywilnego posługują się pojęciem szkody, przez które należy rozumieć zarówno szkodę majątkową jak i szkodę niemajątkową, w tym przypadku rozumianą jako szkodę na osobie, w rozumieniu art. 417 2 k.c. Czyn niedozwolony w rozumieniu prawa cywilnego to tego rodzaju czyn z zaistnieniem, którego ustawa wiąże obowiązek naprawienia spowodowanej nim szkody. O ile jednak z przepisów kodeksu cywilnego można wysnuć wniosek o istnieniu ogólnego obowiązku naprawienia szkody majątkowej, wyrządzonej czynem niedozwolonym, o tyle wymóg naprawienia szkody o charakterze niemajątkowym istnieje tylko w takim przypadku o ile wynika to z ustawy. Dlatego ustawodawca w przepisach o czynach niedozwolonych posługuje się pojęciem odszkodowania jako sposobie naprawienia szkody o charakterze majątkowym i pojęciem zadośćuczynienia w przypadku szkody niemajątkowej. W przypadku szkód niemajątkowych mogą one przybrać postać uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia o jakich mowa w przepisie art. 444 § 1 k.c., które inaczej nazwane są w przepisie art. 417 2 k.c. szkodami na osobie. W przypadku tego rodzaju szkód przepis art. 445 § 1 k.c. pozwala przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Niezbędną po temu przesłanką jest jednak wykazanie związku przyczynowoskutkowego między działaniem lub zaniechaniem pozwanego a doznanym uszkodzeniem lub rozstrojem zdrowia. Sąd Okręgowy w motywach zaskarżonego wyroku stwierdził, że naganne warunki sanitarne panujące w celi w której przebywał powód były przyczyną zachowań i niedyspozycji powoda. W aktach sprawy brak jest dowodów pozwalających na ustalenia tego rodzaju. Fakt, iż powód w czasie pobytu w zakładzie karnym cierpiał na różne schorzenia oraz przebywał w przeludnionej i zadymionej celi nie świadczy o tym, że stan zdrowia powoda był następstwem zaniedbań pozwanego. Wydaje się, iż sam powód zdawał sobie sprawę z konieczności udowodnienie swych twierdzeń w tym zakresie, gdyż zgłosił wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza oraz z opinii socjologa na okoliczność, że warunki --- STRONA 6 --- w jakich przebywał spowodowały u niego rozstrój zdrowia w postaci schorzeń na jakie się uskarżał oraz spowodowały wynikający z tego stres. Sąd Okręgowy, mimo że ustalenia w tym zakresie wymagały wiedzy specjalistycznej, dowodów tych nie przeprowadził i ustalił, że niewłaściwe warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności spowodowały rozstrój zdrowia skazanego. Powoduje to iż nie do odparcia jest podnoszony przez pozwanego zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego oraz zarzut naruszenia przepisu art. 417 2 k.c. Jeśli chodzi o naruszenie wspomnianego wyżej przepisu Sąd Okręgowy nie wykazał aby zachodziła także druga przewidziana nim przesłanka odpowiedzialności pozwanego a mianowicie aby powód w wyniku przeludnienia w celi, w której był osadzony i przebywania w zadymionym pomieszczeniu stał się niezdolnym do wykonywania pracy lub by zachodziły inne przesłanki uzasadniające uwzględnienie powództwa na zasadzie słuszności. Z tych względów wyrok w części uwzględniającej powództwo o zapłatę kwoty 10.000 złotych za przebywanie powoda w zbyt przeludnionej celi oraz w pomieszczeniu zadymionym należało uchylić a sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Przy ponownym, rozpoznaniu sprawy w tym zakresie rzeczą Sądu Okręgowego będzie przeprowadzenie zawnioskowanych przez powoda dowodów dla ustalenia czy warunki w jakich obywał karę pozbawienia wolności spowodowały u powoda rozstrój zdrowia. W razie pozytywnych ustaleń w tym zakresie Sąd winien ocenić czy powodowi należy przyznać z tego tytułu zadośćuczynienie o jakim mowa w art. 445 § 1 k.c. lub art. 417 2 k.c. Naprawienie szkody w rozumieniu art. 417 k.c. dotyczy bowiem jedynie szkody o charakterze majątkowym a na doznanie takowej powód się nie powołuje. Zarzuty pozwanego dotyczące zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 5.000 złotych za niewłaściwe leczenie palucha stopy lewej powoda są uzasadnione częściowo. Z opinii biegłego chirurga ortopedy wynika, że po pierwszej kontroli chirurgicznej u powoda stwierdzono dobry stan uszkodzonego palucha. Słusznie więc skarżący zarzuca, że dokonanie kontroli chirurgicznej w dwa tygodnie po zaopatrzeniu rany nie było spóźnione a opieka pielęgniarska właściwa. Zdaniem biegłego w późniejszym okresie opieka pielęgniarska nie była odpowiednia o czym świadczy wytworzenie się infekcji i stanu zapalnego, który dopiero w późniejszym okresie zlikwidowano przy pomocy antybiotyków. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pozwanego kwestionujące opinię biegłego w tym zakresie. Nie można uznać, w oparciu o zapisy zawarte w dołączonym do akt „zeszycie pielęgniarskim”, że powód był systematycznie opatrywany przez pielęgniarki. We wspomnianym zeszycie brak jest bowiem adnotacji o dalszych zabiegach pielęgniarskich po pierwszej kontroli chirurgicznej stwierdzający dobry stan palucha. Za trafny należy więc uznać wniosek biegłego, że brak właściwej kontroli i opieki pielęgniarskiej spowodował infekcję palucha, przedłużył leczenie i naraził powoda na dodatkowe cierpienia. Niewłaściwym był też brak aplikowania powodowi leków przeciwbólowych czego wymagał rodzaj doznanego przez niego urazu. Przekonujące są twierdzenia biegłego, że tego rodzaju leczenie winno być stosowane bez względu na to, czy powód domagał się tego rodzaju leków czy też nie. Zawarte w apelacji twierdzenie pozwanego jakoby aplikowanie powodowi leków przeciwbólowych mogło być szkodliwe dla jego zdrowia nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym. --- STRONA 7 --- Apelację pozwanego w tym zakresie należy uznać za zasadną jedynie w części dotyczącej wysokości zasądzonego świadczenia. Nie znalazła potwierdzenia teza powoda jakoby zbędnie cierpiał ze względu na zbyt późne zaopatrzenie medyczne po doznanym wypadku. Nie można abstrahować od tego, że przewiezienie powoda do szpitala wymagało odpowiednich przedsięwzięć o charakterze organizacyjnym takich jak zapewnienie karetki więziennej oraz konwoju. Ponadto z opinii wynika, że fakt zszycia rany w kilka godzin po wypadku nie miał żadnego wpływu na przebieg leczenia. Zaopatrzenia pielęgniarskiego dokonano niezwłocznie a cierpienia powoda nie były wynikiem oczekiwania na pomoc chirurgiczną lecz skutkiem doznanego urazu. To samo dotyczy doznanego przez powoda trwałego uszczerbku na zdrowiu. Stwierdzony przez biegłego 3 – procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu jest wynikiem urazu doznanego w wyniku wypadku spowodowanego przez powoda a nie skutkiem zaniedbań pozwanego. Pozwany odpowiada jedynie za wytworzenie się infekcji w trakcie leczenia urazu co spowodowało wydłużenie leczenia i dodatkowe cierpienia powoda. Mając jednak na uwadze, że od daty urazu do daty zakończenia leczenia upłynęły dwa miesiące Sąd Apelacyjny uznał, że cierpienia powoda związane z wydłużeniem okresu dochodzenia do zdrowia nie były tak poważne jak przestawiono to w pozwie. Uwzględniając rodzaj obrażeń powoda, czas w którym doszło do zaniedbań, czasokres w jakim doszło do zakończenia leczenia należy stwierdzić, że kwota 1.500 złotych będzie stanowiła właściwą rekompensatę dla powoda za doznaną krzywdę. Dalej idące roszczenie Sąd Apelacyjny oddalił jako zbyt wygórowane i zmierzające do wzbogacenia się kosztem pozwanego. Zmieniając zaskarżony wyrok w części dotyczącej wysokości zadośćuczynienia należnego powodowi za niewłaściwe leczenie palucha stopy lewej Sąd Apelacyjny nie zasądził od pozwanego na rzecz powoda odsetek od uwzględnionego roszczenia, gdyż powód nie zgłosił takiego żądania a w obecnym stanie prawnym orzekanie ponad żądanie nie jest dozwolone. To samo dotyczy odsetek za opóźnienie od zadośćuczynienia za spowodowanie uszczerbku na zdrowiu w postaci utraty części zęba. II. Odnośnie apelacji powoda. Powód słusznie zarzuca, że nieuzasadnione było oddalenie powództwa o zapłatę zadośćuczynienia ze względu na doznany przez niego uszczerbek na zdrowiu ze względu na niewłaściwe leczenie stomatologiczne. Stwierdzenie Sądu Okręgowego, że pozwanemu w tym zakresie nie można postawić zarzutu niewłaściwego działania jest sprzeczne z dowodem w postaci opinii biegłego stomatologa. Z opinii tej, wbrew temu co sugerował pozwany, wynika, że powód dbał o higienę jamy ustnej i systematycznie leczył zęby. Biegły potwierdził też podnoszoną przez powoda okoliczność, że przed umieszczeniem skarżącego w zakładzie karnym rozpoczął on leczenie kanałowe jednego z zębów oraz, że jego złamanie było konsekwencją braku leczenia. Jest rzeczą oczywistą, że powód nie mógł liczyć na to, iż pozwany zapewni mu leczenie stomatologiczne na takim poziomie jakie powód mógł mieć zapewnione w warunkach wolnościowych. Jednakże pozwany nie zapewnił powodowi nawet najbardziej podstawowego leczenia oferując jedynie usunięcie zęba. Brak zgody powoda na taki zabieg należy uznać za uzasadniony skoro po opuszczeniu zakładu karnego powód wyleczył pozostałą część zęba. Brak leczenia skutkował nie tylko złamaniem jednego z przednich zębów ale także naraził powoda na odczuwanie dolegliwości bólowych. --- STRONA 8 --- Zarzut pozwanego, że powód mógł wyleczyć zęba w warunkach wolnościowych na jednej z licznych przepustek nie jest przekonywujący, gdyż przedłożone do akt sprawy dokumenty wskazują, że udzielone powodowi przepustki dotyczyły okresu po lipcu 2005r. a więc po dacie złamania przez powoda zęba spowodowanego brakiem leczenia. Sąd Apelacyjny nie aprobuje też poglądu, że pozwany jako skazany winien na własny koszt poddać się leczeniu w warunkach wolnościowych, po wcześniejszym uzyskaniu zezwolenia na opuszczenie w tym celu zakładu karnego. Powód jako osadzony ma prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej. Pozwany nie wykazał, że w zakresie opieki stomatologicznej jego obowiązki w tym zakresie ograniczają się jedynie do usuwania chorym zębów. Skoro z opinii biegłego stomatologa wynika, że utrata części zęba przez powoda jest wynikiem zaniedbań pozwanego winien on zapłacić powodowi stosowne zadośćuczynienie na mocy art. 445 § 1 k.c. Roszczenie powoda w tym zakresie w kwocie 20.000 złotych należy uznać za rażąco wygórowane. Powód nie utracił bowiem zęba a jedynie jego część. Z akt sprawy wynika, że pozwany usiłował łagodzić dolegliwości bólowe powoda aplikując mu do otworu kanałowego lekarstwa. Powoływanie się na trwałe oszpecenie, ze względu na brak jednego z przednich zębów, nie jest zasadne gdyż powód ma możliwość zastosowania protetyki. W każdym razie nie zostało wykazane aby nie było to możliwe. Świadczenie z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie obejmuje kosztów leczenia protetycznego, gdyż powód takowych nie poniósł ani nie zgłaszał roszczenia z tego tytułu. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Apelacyjny uznał, że powód winien uzyskać kompensatę za uszkodzenie ciała w postaci utraty części zęba oraz za dolegliwości bólowe wynikające z braku należytego leczenia tego zęba w kwocie 1.500 złotych. W ocenie Sądu Apelacyjnego dalej idące roszczenie powoda w tej części słusznie oddalono. Jest ono wygórowane i nieadekwatne do doznanego trwałego uszczerbku na zdrowiu oraz rodzaju i długości cierpień powoda. Jak już wykazano przy okazji oceny zasadności apelacji pozwanego powództwo o zapłatę zadośćuczynienia za cierpienia psychiczne związane z wdychaniem oparów nikotyny oraz cierpienie i stres związane z przebywaniem w przeludnionej celi (40.000 zł + 10.000 zł) nie zostało w należyty sposób rozpoznane przez Sąd Okręgowy. Sąd Okręgowy sugerując się prawdopodobnie podstawą prawną dochodzonych roszczeń wskazaną w pozwie ograniczył ocenę zasadności powództwa do badania czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności pozwanego określone w przepisach art. 417 k.c. i 417 2 k.c. Tymczasem z uzasadnienia pozwu jednoznacznie wynika, że powód kierując przeciwko pozwanemu roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia powoływał się nie tylko na wywołanie rozstroju zdrowia ale także na naruszenie dóbr osobistych (powoływanie się na zagwarantowane Konstytucją RP prawo do odbywanie kary w humanitarnych warunkach oraz zarzucanie pozwanemu, że przeludnienie w celach uwłaczało godności powoda). Trzeba mieć na uwadze, że powód w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji działał bez udziału profesjonalnego pełnomocnika a co za tym idzie nie miał możliwości ścisłego określenia podstaw prawnych dochodzonych roszczeń. Zresztą Sąd Okręgowy nie jest związany podstawą prawną w oparciu o którą powód chce aby roszczenie było uwzględnione. Wystarczy, że wnoszący powództwo w sposób dostateczny przytoczy okoliczności faktyczne uzasadniające roszczenie i określi rodzaj roszczeń. W przypadku naruszeń prawa zarzucanych w pozwie i zgłoszonych roszczeń ich oceny należało dokonać zarówno w oparciu --- STRONA 9 --- o przepisy o czynach niedozwolonych jak i przepisów o ochronie dóbr osobistych. Odnośnie pierwszej z wymienionych podstaw prawnych dochodzonego roszczenia Sąd nie uwzględnił wniosków powoda zmierzających do wykazania, że doznał rozstroju zdrowia ze względu na odbywanie kary w niewłaściwych warunkach (wnioskowane dowody z opinii biegłych oraz dowód z wizji lokalnej). Odnośnie drugiej z podstaw Sąd nie rozpoznał tego roszczenia nie dostrzegając zagadnienia ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powoda i zasadności żądania zadośćuczynienia z tego tytułu. Dlatego Sąd Apelacyjny w Katowicach uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo o zapłatę 10.000 złotych tytułem zadośćuczynienia ze względu na rozstrój zdrowia powoda wynikający z przebywania w zadymionej i przeludnionej celi i w części oddalającej dalej idącej powództwo w tym zakresie. Jak już bowiem wcześniej wspomniano zebrane dotychczas dowody nie pozwalały na stwierdzenie, że powód doznał jakichś dalszych schorzeń poza schorzeniami samoistnymi, wynikających z odbywania kary wolności w niewłaściwych warunkach a wnioski powoda zmierzające do wykazania tej tezy nie zostały uwzględnione. Ze względu na upływ czasu od daty opuszczenia przez powoda zakładu karnego przeprowadzanie obecnie dowodu z oględzin celi, w której powód był osadzony jest zbędne, gdyż wyniki tych oględzin nie mogą być miarodajne dla rozstrzygnięcia. Niezbędne jest natomiast przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych dla wykazania, że powód chorował o wiele częściej niż w okresie przed osadzeniem go w zakładzie karnym a rodzaj i częstotliwość tych schorzeń wynikała z zadymienia celi i jej przeludnienia. Będzie przy tym Sąd Okręgowy miał na uwadze, że prawo cywilne nie przewiduje uregulowań noszących znamiona kary prywatnej tzn. tego rodzaju konstrukcji która pozwalałaby żądać przez osadzonego zapłaty określonej kwoty pieniężnej we wszystkich przypadkach stwierdzenia naruszenia przepisów prawa czy też uregulowań wewnętrznych obowiązujących u pozwanego. Jeśli zostanie wykazane, że powód doznał rozstroju zdrowia w związku z zadymieniem cel, ich niewłaściwym stanem sanitarnym oraz w związku z ich przeludnieniem koniecznym będzie rozważenie czy i jakiego rodzaju zadośćuczynienie skompensuje skarżącemu doznaną krzywdę. Niezależnie od powyższych ustaleń koniecznym będzie ustalenie czy warunki w jakich powód odbywał karę (o jakich mowa w pozwie) powodowały naruszenie dóbr osobistych powoda. W tym zakresie Sąd Okręgowy winien mieć na uwadze, że nie wszystkie dolegliwości związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności mogą być potraktowane jako naruszenie tych dóbr. Przedmiotem zainteresowania Sądu winno być ustalenie czy naruszono prawo powoda do humanitarnego traktowania i czy warunki odbywania kary naruszały godność skarżącego i czy rodzaj i stopień tych naruszeń uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia o jakim mowa w art. 448 k.c. Należy przy tym mieć na względzie nie tylko twierdzenia powoda ale też pozwanego wskazującego na odbywanie kary przez powoda w zakładzie karnym o charakterze półotwartym, częste korzystanie przez powoda z przepustek czy brak skarg na przeludnienie i zadymienie cel. --- STRONA 10 --- Dopiero po przeprowadzeniu wspomnianych dowodów oraz rozważeniu zasadności powództwa w podanych aspektach zajdą podstawy do oceny zasadności roszczeń pozwu o których mowa w punkcie 1 ust. 1 i 2. Dlatego Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i częściowo uwzględnił powództwo odnośnie żądania zadośćuczynienia za złamany ząb. Na tej samej podstawie obniżył zasądzone zadośćuczynienie za niewłaściwe leczenie palucha lewej stopy powoda a na mocy art. 386 § 4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej zapłaty zadośćuczynienia za przebywanie powoda w zadymionej i przeludnionej celi celem zbadania czy spowodowało to rozstrój zdrowia powoda lub naruszenie dóbr osobistych w sposób uzasadniający zapłatę zadośćuczynienia. Z/ 1. (...) 2. (...) (...)