Postanowienie I ACa 170/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Kato

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 170/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Lucyna Świderska-Pilis Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa (spr.) SA Joanna Kurpierz Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. H. przeciwko M. N. (1) i M. N. (2) o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda i pozwanego M. N. (2) od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt I C 87/11 1) oddala obie apelacje; 2) znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 170/12 UZASADNIENIE Powód J. H. wniósł pozew przeciwko M. N. (1) i M. N. (2) o ochronę dóbr osobistych, w tym prawa do prywatności i do dobrego imienia poprzez zakazanie pozwanym rozpowszechniania przez nich informacji o życiu prywatnym powoda, o toczących się z jego udziałem w charakterze strony postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz zakazanie --- STRONA 2 --- rozpowszechniania wśród osób nie będących stronami postępowania wyroków sądowych wraz z uzasadnieniami oraz decyzji administracyjnych w sprawach, w których powód jest stroną, nadto o zakazanie pozwanym określania powoda mianem „przestępcy” oraz formułowaniu bezpodstawnych twierdzeń, że powód zleca napaści na pozwanych; a także wniósł o zasądzenie od pozwanych na jego rzecz solidarnie kwoty 6 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Powód podał, że strony pozostają w złych relacjach i stosunkach sąsiedzkich. Dobre imię powoda jest naruszane przez pozwanych poprzez nazywanie powoda przestępcą w pismach kierowanych do organów ścigania oraz formułowaniu gołosłownych i nieprawdziwych twierdzeń jakoby powód zlecał pobicie bądź napaść na pozwanych. Nadto, w styczniu 2011r. pozwani roznosili wśród sąsiadów, znajomych oraz rodziny powoda komplet dokumentów, na który składały się wyroki sądowe oraz orzeczenia administracyjne. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i podali, że wszystkie informacje zawarte w wyrokach sądowych i decyzjach administracyjnych są prawdą a nie pomówieniami. Dokumenty te były dostarczane osobom trzecim w celu oczyszczenia dobrego imienia pozwanych przed sąsiadami. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej zakazał pozwanemu M. N. (1) rozpowszechniania informacji o toczących się z udziałem powoda w charakterze strony postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz rozpowszechniania wśród osób nie będących stronami postępowań, wyroków sądowych wraz z uzasadnieniami oraz decyzji administracyjnych w sprawach, w których powód jest stroną, zakazał pozwanym określania powoda mianem „przestępcy” oddalił powództwo w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach. Wyrok ten Sąd Okręgowy oparł na następujących istotnych ustaleniach. Pomiędzy stronami istnieje od kilku lat ostry konflikt sąsiedzki. Powód od wielu lat mieszka w B. przy ul. (...). W 2006r. rodzice pozwanych B. i A. N. kupili na licytacji komorniczej położoną obok nieruchomość, należącą do krewnej powoda. Obecnie mieszka tam również pozwany M. N. (1) z żoną i dziećmi; pozwany M. N. (2) mieszka w Ż.. W 2009r. powód przystąpił do budowy basenu położonego w granicy nieruchomości rodziców pozwanych. Na tle tej budowy rozgorzał spór, który obecnie prawnie nie jest rozstrzygnięty; postępowania są w toku. Konflikt przeniósł się na relacje powoda z pozwanymi, którzy inicjowali przeciw powodowi szereg postępowań karnych, z których jak dotychczas żadne nie zakończyło się prawomocnym skazaniem; część została umorzona, część jest w toku. W dniu 25 września 2010 r. M. N. (1) złożył na Komisariacie I Policji w B. zawiadomienie o przestępstwie pobicia go tego samego dnia w M., podając, że dokonał tego nieznany mu mężczyzna i podejrzewając, że pobicie zlecił J. H.. Policja wszczęła dochodzenie; przesłuchiwany w charakterze świadka J. H. zaprzeczył, by miał kogokolwiek nasyłać na pozwanych. Pozwani pismem z dnia 29 września 2011 r. wnieśli do Prokuratury wniosek o udzielenie im całodobowej ochrony oraz wydania czasowego pozwolenia na broń ostrą i tymczasowe aresztowanie „przestępcy J. H.” jako głównego podejrzanego zlecenia pobicia. Postanowieniem z dnia 18 marca 2011r. sygn. akt 2 Ds. 1622/10 Prokuratura Rejonowa w Ż. umorzyła postępowanie w sprawie naruszenia czynności narządu ciała M. N. (1) tj. przestępstwa z art. 157§1 kk wobec braku znamion czynu zabronionego ściganego z urzędu oraz braku interesu społecznego w kontynuowaniu ścigania z urzędu. Postanowieniem z dnia 5 maja 2011 r. Prokuratura Okręgowa w B. nie uwzględniła zażalenia M. N. (1). W styczniu 2011 r. pozwany M. N. (1), bez zgody i wiedzy powoda, rozpowszechniał, umieszczając w skrzynkach na pocztę wśród sąsiadów i znajomych C. M., W. B., U. C., M. W., P. J., zaś bratu powoda J. H. (1) przesłał pocztą, kserokopie następujących dokumentów: - wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 30 lipca 2010r., sygn. akt IC 973/09 wraz z uzasadnieniem w sprawie z powództwa A. N., M. K. i U. W. przeciwko J. H. o ochronę posiadania, uwzględniającego powództwo i nakazującego J. H. przywrócenie współposiadania ujęcia wodnego zaopatrującego w wodę nieruchomości powodów i zakazania dalszych naruszeń; --- STRONA 3 --- - wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II Ca 588/10 oddalającego apelację J. H. w w/ w sprawie; - decyzji nr (...) z dnia 29 czerwca 2010r. Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta B. nakazującej J. H. przywrócenie robót budowlanych do stanu zgodności z projektem budowlanym, dotyczących budowy basenu wraz z murem granicznym okalającym basen; - decyzji z dnia 6 grudnia 2010 r. (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego uchylającej w/w decyzję nr (...) i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania; - postanowienia z dnia 22 września 2010 r. Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta B., nakazującego J. H. wstrzymanie wykonywania robót budowlanych związanych z budową basenu wraz z murem okalającym basen. Mając na uwadze poczynione ustalenia oraz treść art. 23 kc i art. 24 § 1 kc uznał Sąd Okręgowy, że powództwo zasługuje na uwzględnienie w części, a mianowicie zakazać należy pozwanemu M. N. (1) rozpowszechniania informacji o toczących się z udziałem powoda w charakterze strony postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz rozpowszechniania wśród osób nie będących stronami postępowania wyroków sądowych wraz z uzasadnieniami oraz decyzji administracyjnych w sprawach, w których powód jest stroną, a także zakazać obu pozwanym określania powoda mianem „przestępcy”. Jeżeli chodzi żądanie zakazania rozpowszechniania informacji o toczących się z udziałem powoda postępowań oraz wyroków sądowych i decyzji administracyjnych, to zdaniem Sądu Okręgowego postępowanie wykazało, że w sposób bezprawny działał w tym względzie pozwany M. N. (1), który przyznał, że roznosił wyroki i decyzje administracyjne po skrzynkach pocztowych sąsiadów i znajomych. Co do działania pozwanego M. N. (1) polegającego na rozpowszechnianiu dokumentów z postępowań cywilnych i administracyjnych toczących się z udziałem powoda wśród osób nie będących ich stronami, Sąd Okręgowy podzielił argumentację strony powodowej, że działanie to miało charakter bezprawny i naruszało prawo do prywatności. Pozwany nie może się bronić zarzutem, że rozpowszechniane dokumenty zawierały prawdziwy obraz powoda, a samo działanie miało charakter obronny. Nie wolno bez zgody osoby zainteresowanej rozpowszechniać informacji i danych dotyczącej prywatnej sfery życia. Pozwany świadomie wbrew woli powoda rozpowszechniał wśród osób niebędących stronami kopie dokumentów, dostępu do których normalnie mieć nie mogli, a względy którymi się kierował tego działania nie usprawiedliwiają i nie znoszą bezprawności. Sąd Okręgowy zakazał obu pozwanym określania powoda jako przestępcy, w ten sposób obaj pozwani określili powoda w piśmie z dnia 29 września 2010 r. skierowanym do Prokuratury Rejonowej w Ż.. Takie działanie pozwanych ocenić należy jako bezprawne i godzące w dobre imię powoda. Jest to określenie nie mające pokrycia w faktach; pozwani nie wykazali, by powód był karany; przyznali, że w żadnej sprawie karnej wytoczonej powodowi nie został on prawomocnie skazany; część spraw została umorzona, a część jest w toku. Zatem używanie jednoznacznie pejoratywnego określenia „przestępca” wobec niekaranego powoda, jako godzące w jego cześć stanowi naruszenie jego dóbr osobistych i wymagało ochrony w niniejszym procesie. Sąd Okręgowy oddalił jako nieuzasadnione żądanie zadośćuczynienia, mając na uwadze iż, zasądzenie kwoty pieniężnej w realiach toczących się sporów i szeregu procesów cywilnych, karnych, administracyjnych nie ma racji, albowiem wplecie w te wzajemne waśnie kolejny element o charakterze finansowym, niepotrzebnie poszerzając konflikt o tenże aspekt; widać to już choćby po pozwie wzajemnym, gdzie sformułowane zostało żądanie zadośćuczynienia w wysokości 12 000 zł. Zdaniem Sądu Okręgowego obecnie dla obrony dóbr osobistych powoda nie --- STRONA 4 --- jest celowe korzystanie z pieniężnego zadośćuczynienia, wystarczające jest orzeczenie stosownych zakazów jak w pkt 1 i 2 wyroku; jest to uzasadnione zarówno wzajemnymi relacjami stron jak i charakterem naruszeń dóbr powoda. W apelacji od tego wyroku powód zaskarżył go w części, to jest co do punktu 3 wyroku, w zakresie oddalającym powództwo co do zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 6 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy. Skarżący zarzucił - naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 24 § 1 kc i art. 448 kc poprzez odmowę zasądzenia odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia w przypadku gdy z dowodów zgromadzonych w sprawie oraz poczynionych ustaleń wynika, że pozwani przez bezprawne działanie naruszyli dobra osobiste powoda, które spowodowały po jego stronie krzywdy, uzasadniające przyznanie odpowiedniej sumy zadośćuczynienia - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 328 § 2 kpc poprzez brak wyczerpującego wskazania w uzasadnieniu wyroku podstaw odmowy zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia, jak również wskazanie bezzasadnych podstaw, które miały stanowić podstawę odmowy przyznania powodowi odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia. Wskazując na te zarzuty powód wniósł o zmianę punktu 3 zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 6 000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W motywach apelacji podniósł skarżący, że nie zachodzą w sprawie żadne okoliczności, które stanowić by mogły uzasadnienie odmowy przyznania powodowi odpowiedniej kwoty tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Pozwany M. N. (2) we wniesionej apelacji domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku. Skarżący zarzucił, że - wyrok ten nie może zostać praktycznie wykonany przez pozwanych, - Sąd nie dopuścił wniosków dowodowych i świadków pozwanych na okoliczność, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a działanie pozwanych nie było bezprawne - Sąd dokonał błędu w osnowie wyroku, - Sąd wiedząc o bezprawnych praktykach powoda i jego pełnomocnika w przygotowaniu zeznań świadków nie podjął żadnych czynności w kierunku przeciwdziałania takim zjawiskom. W motywach apelacji podniósł skarżący, że powód popełnił szereg czynów niedozwolonych, jak: nielegalna budowa budynku rekreacyjnego – posługiwanie się sfałszowanym dziennikiem budowy, naruszenie miru domowego rodziny N., zlecenie napaści koparką M. N. (2), naruszenie posiadania ujęcia wodnego, poświadczenie nieprawdy w dokumencie zrzeczenia się ujęcia wodnego, antydatowanie dokumentu zrzeczenia się ujęcia wodnego w celu przywłaszczenia mienia do celów szantażu i posługiwanie się antydatowaną zgodą poprzedniego właściciela budynku rodziców pozwanych. Skarżący podał, że Sąd Okręgowy postanowił „wymazać” część zeznań świadka W. B. i odmówił sprostowania protokołu. Naruszył też Sąd prawo pozwanych do obrony poprzez nie przeprowadzenie wnioskowanych dowodów, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że powód wielokrotnie popełnił czyny zabronione stanowiące zjawiska przestępcze, to jest Sąd nie dopuszczając dowodów nie pozwolił udowodnić pozwanym wielokrotnych przestępstw powoda J. H.. Zdaniem skarżącego należy odróżnić przestępcę od kryminalisty, bowiem przestępcą jest osoba, która popełnia przestępstwo od dnia popełnienia czynu a kryminalista to osoba skazana prawomocnym wyrokiem i pozwani nigdy nie nazywali powoda kryminalistą. Skarżący wskazał, że wyroki były roznoszone do właścicieli lasu, którzy są stronami związanymi z wyrokiem lecz nie brali udziału w postępowaniu sądowym. Nadto powód bezprawnie wystawił basen na --- STRONA 5 --- granicy działki rodziców pozwanych, szantażując następnie pozwanych wodą w celu legalizacji nielegalnej budowy. Zdaniem skarżącego on i brat podjęli minimalne środki prawne przeciwko wielokrotnemu przestępcy, broniąc swoje mienie, nazwisko, godność, mieszkanie, wizerunek i rodzinę. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Obie apelacje są nieuzasadnione. W pierwszej kolejności odnieść się należy do apelacji pozwanego M. N. (2), jako że kwestionuje on przede wszystkim zasadę swojej odpowiedzialności, stojąc na stanowisku, że do naruszenia dóbr osobistych powoda nie doszło. Gdy chodzi o ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w tej mierze, to uznać je trzeba za prawidłowe i wyczerpujące, tym samym zasługują one na podzielenie a Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Podnieść jednakże należy, że istotne dla sprawy okoliczności pozostają bezsporne pomiędzy stronami, w szczególności bezspornym jest, że M. N. (1) w styczniu 2011 r. rozpowszechniał, umieszczając w skrzynkach pocztowych sąsiadów i znajomych, dokumenty z postępowań cywilnych i administracyjnych, toczących się z udziałem powoda, czyli wśród osób nie będących stronami tych postępowań a bratu powoda doręczył te dokumenty pocztą. Także w apelacji fakt ten został przyznany, wskazano tam bowiem, że pozwany M. N. (1) roznosił wyroki do właścicieli lasu, którzy nie brali udziału w postępowaniu a nadto podniesiono w niej, że dopiero decyzje i wyroki zmieniły obraz pozwanych w oczach najbliższych sąsiadów. Bezspornym też było, że pozwani nazywali powoda przestępcą w pismach skierowanych do organów ścigania, a także w innych okolicznościach. Podkreślenia wymaga, że nie zaprzestali oni używania względem powoda określenia „przestępca” również po wydaniu zaskarżonego wyroku. W samej apelacji skarżący kilkakrotnie wypowiada się o powodzie, że jest on przestępcą i czyni to mimo, iż z motywów zaskarżonego wyroku jasno wynika, że działanie takie narusza dobra osobiste powoda i jest bezprawne a tym samym zasługuje na ujemną ocenę. Apelujący nie tylko nie zaprzeczył, że w przeszłości nazywał powoda przestępcą ale akcentował, że powód jest przestępcą i to wielokrotnym. (k. 134). Jednocześnie nie przeczy też skarżący, że powód nie został do tej pory skazany prawomocnym wyrokiem za jakiekolwiek przestępstwo. Skoro skarżący nie kwestionował powyższych faktów, na podstawie których przyjęta została jego odpowiedzialność, za chybione uznać należy te zarzuty apelacji, które odnosiły się do naruszenia przepisów postępowania cywilnego, co miało prowadzić do poczynienia błędnych ustaleń, to jest zarzut nieprawidłowego przesłuchania świadka W. B. i zarzut pominięcia dowodów zgłoszonych przez stronę pozwaną. Na marginesie jedynie wypada zauważyć, że wnioski dowodowe pozwanych oddalone zostały zasadnie w oparciu o art. 277 kpc (postanowienie dowodowe – k. 96). Skarżącego M. N. (2) dotyczy jedynie punkt 2 zaskarżonego wyroku, którym Sąd Okręgowy zakazał mu określania powoda mianem „przestępcy”. W sytuacji gdy pozostawało okolicznością bezsporną, że M. N. (2) używał względem powoda określenia „przestępca” nie może budzić wątpliwości, że rozstrzygnięcie to jest prawidłowe i znajduje podstawę w art. 24 § 1 kc w związku z art. 23 kpc. Słusznie Sąd Okręgowy uznał takie działanie wymienionego pozwanego za godzące w dobre imię powoda i jednocześnie za bezprawne. Nie mogą prowadzić do skutecznego zakwestionowania tego rozstrzygnięcia wywody apelacji, w przedmiocie popełnianych przez powoda czynów zabronionych, według apelującego będących czynami przestępczymi, wobec bezspornego faktu, że powód nigdy nie został skazany prawomocnie za żadne przestępstwo. Sam skarżący, składając zeznania w charakterze strony zeznał: „Do tej pory z naszych zawiadomień nie zapadło przeciwko powodowi żadne prawomocne skazanie. Obecnie tych spraw toczy się kilkanaście, mam na myśli wszelkie sprawy przed sądami, policja i prokuraturą.” (zeznania – k. 95 verte). Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że określenie „przestępca” ma charakter jednoznacznie pejoratywny i godzi w dobre imię osoby, względem której zostało użyte. Nie mogą tego podważyć rozważania apelacji na temat różnicy pomiędzy określeniami „przestępca” i „kryminalista”. Niezależnie od tego jakie znaczenie przypisuje im skarżący, nazwanie powoda przestępcą naruszyło dobre imię powoda i było nieprawdziwe a tym samym zachowanie pozwanego nosiło cechę bezprawności. Zasadnie zatem Sąd Okręgowy udzielił mu ochrony, orzekając na podstawie art. 24 § 1 kc, jak w zaskarżonym wyroku. --- STRONA 6 --- Z tych przyczyn apelacja pozwanego M. N. (2) wobec braku uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu. Nie zasługiwała też na uwzględnienie apelacja powoda, odnosząca się do zawartego w zaskarżonym wyroku orzeczenia, którym oddalono zgłoszone przez niego żądanie zadośćuczynienia. Na wstępie podnieść trzeba, że niesłusznie zarzuca ten skarżący naruszenie art. 328 § 2 kpc twierdząc, iż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku nie wskazał podstaw odmowy zasądzenia na jego rzecz odpowiedniego zadośćuczynienia. Zarzut ten pozostaje oderwany od treści uzasadnienia (k. 115). Nie można jednocześnie zgodzić się ze skarżącym, że w motywach wyroku podano „bezzasadne podstawy”, w sytuacji gdy argumentacja Sądu Okręgowego w tym zakresie jest rzeczowa i przekonywająca. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazuje na wzajemne relacje stron i charakter naruszeń, które przemawiają za uznaniem żądania powoda w zakresie zadośćuczynienia pieniężnego za niesłuszne. Zadośćuczynienie z art. 448 kc ma charakter fakultatywny i nie każde naruszenie dóbr osobistych rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. (tak m. in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. V CSK 113/11). Rację ma Sąd Okręgowy zwracając uwagę, iż do naruszenia dóbr osobistych powoda doszło na tle sporów sąsiedzkich pomiędzy stronami i ma ono związek z licznymi postępowaniami sądowymi i administracyjnymi, toczącymi się z udziałem stron. Można stanąć na stanowisku, że to postawa obydwu stron sprawia, że następuje eskalacja konfliktu między nimi a zatem zasądzanie pieniężnego zadośćuczynienia uznać należy za niecelowe. Nietrafnie wobec tego zarzuca skarżący naruszenie art. 24 § 1 kc w związku z art. 448 kc. Rację ma skarżący, że godność osobista jest dobrem osobistym o doniosłym charakterze ale nie oznacza to, że w wypadku naruszenia tego dobra zasądzenie zadośćuczynienia staje się obligatoryjne. Podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie uwzględnione zostały roszczenia powoda o charakterze niemajątkowym, a to w okolicznościach rozpoznawanej sprawy w sposób wystarczający rekompensuje naruszenie jego praw. Zatem apelację powoda jako pozbawioną uzasadnionych podstaw oddalono. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono po myśli art. 100 zdanie pierwsze kpc w związku z art. 108 § 1 kpc.