Wyrok I ACa 168/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 168/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Sławomir Jurkowicz Sędziowie: SSA Elżbieta Lipińska SSA Małgorzata Lamparska (spr.) Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) Nr (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt I C 831/08 1. oddala apelację i nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz strony pozwanej; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. K. U. kwotę 2.700 zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo powoda o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zadośćuczynienia w wysokości 80.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty za ból, cierpienie i stres spowodowane nieprawidłowym leczeniem go w (…) oraz lekceważącym stosunkiem pracowników pozwanego wobec niego. Swoje rozstrzygnięcie Sąd oparł na następujących ustaleniach: Powód odbywa w (…) nr (...) we W. karę dożywotniego pozbawienia wolności. Jest osobą (…) , stwierdzono też u niego (...) w stopniu znacznym. Powód przeszedł jednak kurs orientacji przestrzennej, obejmujący naukę samodzielnego poruszania się. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności powodowi zostały przepisane (...) do (…) . W początkowym okresie pobytu w pozwanym (…) powód samodzielnie (...) sobie (…) . Po pewnym czasie powód zażądał jednak (…) przez personel medyczny. Jego żądanie uwzględniono i następnie miał on (…) przez personel medyczny w ambulatorium, a w godzinach popołudniowych i wieczornych przez pielęgniarkę dyżurną w szpitalu. Powód wielokrotnie w czasie wizyt lekarskich kwestionował sposób, w jaki jest leczony, obrażał personel medyczny i podważał jego kwalifikacje, próbował wymusić na nim określone decyzje, odmawiał przyjmowania niektórych leków, domagając się wydania innych. W pozwanym (…) powód był również leczony (…) . U powoda stwierdzono (…) oraz przepisano leki (…) . Powód odmawiał jednak ich zażywania, kwestionując zarówno ich dobór, jak i zastosowaną dawkę, co spowodowało skierowanie przez pielęgniarkę wniosku o wymierzenie powodowi kary dyscyplinarnej. Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W. rozpoznawał skargę powoda dotyczącą niewłaściwego leczenia oraz traktowania go w pozwanym (…). Postępowanie wyjaśniające nie wykazało jednak żadnych uchybień ze strony personelu medycznego oraz funkcjonariuszy Służby Więziennej. Obecnie u powoda występuje (…) , spowodowana przebytym (…) , stanem po (...) do (…) oraz zanikiem (…) i (…) . W okresie przebywania powoda w pozwanym (…) nie nastąpiło u niego pogorszenie stanu (…) w stosunku do --- STRONA 3 --- wcześniejszych badań. Stosowane u pozwanego leczenie było prawidłowe i zgodne z zasadami sztuki lekarskiej. Sąd I instancji uznał, że przeprowadzone w sprawie dowody nie potwierdziły stawianych przez powoda zarzutów odnośnie nieprawidłowego leczenia w pozwanym (…). Uszkodzenie (…) powoda nie wynikało ze sposobu leczenia w (…), ale z wcześniejszego urazu i przebytych chorób. Lekarze i pielęgniarki pozwanego sprawowali prawidłową opiekę medyczną nad powodem i spełniali jego uzasadnione życzenia dotyczące sposobu leczenia. Powód natomiast wielokrotnie kwestionował ich kompetencje oraz odmawiał przyjęcia przepisanych mu leków, domagając się wydania innych. Zgromadzone w sprawie dowody nie potwierdziły także zarzutów dotyczących złego traktowania powoda przez funkcjonariuszy w pozwanym (…). Powód nie był lekceważony, znieważany, wyśmiewany ani traktowany gorzej od innych osadzonych. Z kolei sam powód stwarzał problemy wychowawcze i zachowywał postawę roszczeniową. W związku z powyższym brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienie i powództwo należało oddalić. Na powyższy wyrok apelację wniósł powód, domagając się jego zmiany i uwzględnienia powództwa albo jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie: 1. art. 23 i 24 § 1 k.c. przez oddalenie powództwa o ochronę dóbr osobistych, 2. art. 233 § 1 k.p.c. przez błędne uznanie, iż powód nie doznał naruszenia dóbr osobistych na skutek niewłaściwego traktowania przez funkcjonariuszy Służby Więziennej w czasie odbywania kary pozbawienia wolności pozwanym (…). W uzasadnieniu apelacji pełnomocnik skarżącego nie rozwinął powyższych zarzutów, wskazał jednak, że znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji, ponieważ nie może skontaktować się z powodem, a ponadto nie ma pewności, w którym (…) powód obecnie przebywa. W związku z powyższym pełnomocnik wnosząc apelację kierował się ogólnymi instrukcjami powoda udzielanymi w toku sprawy, z których wynikało, że dąży on do wyczerpania krajowych środków prawnych dostępnych w niniejszej sprawie, aby w ten sposób utorować sobie drogę do wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Z uwagi na powyższe pełnomocnik powoda kwestionuje wszystkie ustalenia faktyczne Sądu I instancji i ocenę dowodów, które sprzeciwiają się wnioskom i uzasadnieniu pozwu oraz w innych pismach procesowych powoda. --- STRONA 4 --- Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji dokonał bezstronnej, wszechstronnej i zgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, wyciągając z niego prawidłowe wnioski i poprawnie ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie. Przeprowadzone w sprawie dowody nie potwierdzają stawianych przez powoda zarzutów nieprawidłowego traktowania go przez funkcjonariuszy Służby Więziennej zatrudnionych u pozwanego. W szczególności nie sposób przyjąć, aby powód miał być faktycznie wyszydzany, aby używano wobec niego zwrotów obraźliwych lub też traktowano go gorzej od innych osadzonych. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że to powód zachowywał się wobec powyższych funkcjonariuszy nieprawidłowo m.in. nie wypełniając ich poleceń, używając wobec nich słów obraźliwych, stawiając się na poranne apele w niekompletnej odzieży oraz sprawiając inne problemy wychowawcze. Postawa powoda wobec funkcjonariuszy Służby Więziennej była więc podobna do jego zachowania w stosunku do personelu medycznego pozwanego, wobec którego zwracał się obraźliwie, podważał jego kompetencje, zachowywał postawę roszczeniową, usiłował wymóc określone decyzje i nie stosował się do zaleceń co do sposobu leczenia, w tym rodzaju przyjmowanych leków. Nieprawidłowe zachowanie powoda zostało stwierdzone w zeznaniach świadków S. A., M. W. i Z. K., a ponadto było ono podstawą do skierowania wniosków o wymierzenie powodowi kar dyscyplinarnych. Nie sposób także uznać, aby pracownicy pozwanego naruszyli prawa powoda nie przyznając mu przewodnika. Powód miał możliwość samodzielnego poruszania się po terenie pozwanego (…), gdyż odbył kurs orientacji przestrzennej dla osób niewidomych, obejmujący naukę samodzielnego poruszania się. Na konsultacje lekarskie oraz (…) i inne zabiegi medyczne powód był odprowadzany przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, a następnie przez przewodnika, którym został jeden z osadzonych przebywających z powodem w celi. W ocenie Sądu Apelacyjnego zeznania świadków S. A., M. W. i Z. K., na jakich oparł się Sąd I instancji ustalając stan faktyczny w sprawie, były wiarygodne. Osoby te są wprawdzie zatrudnione u pozwanego, jednak stosunek ten w --- STRONA 5 --- realiach niniejszej sprawy nie prowadzi do wniosku, aby były one zainteresowane wynikiem postępowania, a w szczególności, aby w celu spowodowania określonego rozstrzygnięcia narażały się one na odpowiedzialność karną składając fałszywe zeznania. Należy także zauważyć, że osoby te są zatrudnione na różnych stanowiskach (pielęgniarka, lekarz i funkcjonariusz Służby Więziennej), w związku z czym ich kontakt ze sobą jest ograniczony i sporadyczny. Trudno więc uznać, aby osoby te mogły uzgodnić ze sobą treść zeznań. Zeznania wskazanych świadków są spójne, logiczne i konsekwentne oraz znajdują potwierdzenie w pozostałych przeprowadzonych w sprawie dowodach, które zostały uznane za wiarygodne. Należy mieć również na uwadze, że choć z zeznania powyższych świadków wzajemnie się potwierdzają, to w pewnych aspektach (nieistotnych jednak dla ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego) występują w nich różnice. Prowadzi to do wniosku, że świadkowie nie ustalili między sobą wspólnej wersji zeznań, w takich bowiem przypadkach podobieństwo między zeznaniami poszczególnych osób jest z reguły dużo większe. Na uznanie za wiarygodne nie zasługują natomiast w znacznej części zeznania świadków P. Ź., M. M. i K. B.. Ocena zeznań tych świadków dokonana przez Sąd I instancji została zaakceptowana przez Sąd Apelacyjny. Należy zwrócić przy tym uwagę na fakt, że świadkowie ci w znacznym stopniu ograniczają się do ogólnych i ocennych stwierdzeń, że powód był traktowany źle, funkcjonariusze zatrudnieni u pozwanego byli wobec powoda niemili, oddziałowy „podskakiwał” do powoda. Ponadto świadkowie ci podczas zeznań wielokrotnie nie wskazują faktów, które miały miejsce w ich obecności, ale podają swoje domniemania, dotyczące przykładowo tego, że cela powoda była przeszukana z powodu tego, że pisał on skargi (vide k. 303v). Zeznania powyższych świadków nie znajdują także potwierdzenia w pozostałych przeprowadzonych w sprawie dowodach. Mając powyższe na uwadze, za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 23 i art. 24 § 1 k.c. przez oddalenie powództwa o ochronę dóbr osobistych. Przepis art. 24 § 1 k.c. ma bowiem zastosowanie tylko wtedy, kiedy dojdzie do naruszenia dobra osobistego. Skoro zaś do takiego naruszenia w niniejszej sprawie nie doszło, to Sąd I instancji prawidłowo nie zastosował tego przepisu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wskazane przepisy nie przyznają ochrony prawnej przed każdym zachowaniem, które potencjalnie mogłoby prowadzić do naruszenia dóbr osobistych (w tym nienaruszalności cielesnej, czci i godności), ale tylko przed takim, które faktycznie naruszyło dobra osobiste osoby. Oceny, czy naruszenie dóbr osobistych miało miejsce dokonuje się z perspektywy czynników obiektywnych, natomiast subiektywne odczucia osoby mają jedynie --- STRONA 6 --- znaczenie pomocnicze (por. A. Cisek [w:] E. Gniewek, Kodeks cywilny. Komentarz, C.H. Beck, 2008, wyd. III, s. 60). W związku z tym wyłączną podstawą do uznania, że doszło do naruszenia dóbr osobistych nie może być odczucie danej osoby, że jej dobra osobiste zostały naruszone. Konieczne jest przy tym ustalenie konkretnego zachowania lub zachowań, które miały doprowadzić do naruszenia dóbr osobistych, nie wystarczają natomiast ogólnikowe stwierdzenia, że dana osoba jest źle traktowana. Abstrahując od okoliczności, że żadne z zachowań zarzucanych funkcjonariuszom przez powoda nie zostało udowodnione, należy wskazać, że drobne zachowania takie jak np. popchnięcie w celu ponaglenia osoby (nie wykazujące cech agresji fizycznej) nie mogą zostać uznane za naruszające dobra osobiste, w tym nietykalność cielesną. Gwarantowana każdemu nietykalność cielesna nie oznacza bowiem, że żadna osoba nie może zostać dotknięta bez uprzedniego wyrażenia na to zgody. Konwencje społeczne i kulturowe, jako obiektywne mierniki pozwalające na ocenę, czy dane zachowanie narusza sferę dóbr osobistych, pozwalają na takie właśnie zachowania jak popchnięcie innej osoby mające sugerować, że osoba ta powinna się pospieszyć. Zachowanie takie nie może przy tym być agresywne, lekceważące ani szykanujące. Zachowanie spełniające te warunki jest dopuszczalne, a w niektórych sytuacjach może być uzasadnione. Należy także wskazać, że zgodnie z art. 24 § 1 k.c., ochronie podlega tylko takie naruszenie dóbr osobistych, które jest bezprawne. W związku z tym nie można mówić o naruszeniu powyższego przepisu, gdy dane czynności podejmowane są w ramach porządku prawnego. Dlatego też przeszukanie celi osadzonego przeprowadzone zgodnie z procedurą nie narusza prawa osadzonego do prywatności, jako że działanie to jest dopuszczane przez przepis art. 116 § 2 k.k.w., zgodnie z którym w wypadkach uzasadnionych względami porządku lub bezpieczeństwa możliwa jest kontrola celi, w której skazany przebywa. Sąd nie stwierdził, aby przeszukanie jego celi było dokonane z przekroczeniem kompetencji wskazanych w powyższym przepisie, a twierdzenia powoda, że kontrola jego celi została przeprowadzona w reakcji na składane przez niego skargi, nie znalazły potwierdzenia w przeprowadzonych w sprawie dowodach. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie sposób także przyjąć, aby dobra osobiste powoda zostały naruszone podczas jego leczenia w pozwanym (…). Terapia powoda była prowadzona zgodnie z zasadami sztuki i etyki lekarskiej. Powód nie udowodnił, aby podczas dokonywania zabiegów dopuszczono się jakichkolwiek uchybień, zaś z przeprowadzonych w sprawie dowodów wynika, że zabiegi te były przeprowadzone prawidłowo. Także (…) powoda, zgodnie z jego życzeniem, było przeprowadzane przez personel medyczny i odbywało się regularnie w wyznaczonych w tym celu porach. Wbrew twierdzeniom powoda, --- STRONA 7 --- (…) nie musiało być przeprowadzane w specjalnych rękawiczkach, ponieważ w czasie dłonie nie mają bezpośredniego kontaktu z narządem (…) ani z lekiem. Nie można zgodzić się z zarzutami powoda, że lekarze nie wydawali mu leków, których żądał, w tym leków (...) , co naraziło go na cierpienie. Wybór leków na daną dolegliwość należy bowiem do lekarza, a nie pacjenta, któremu brak odpowiedniej wiedzy w tym zakresie. Natomiast sam fakt odczuwania bólu przez pacjenta nie może stanowić wyłącznej przesłanki przepisania silnych środków (...) , ponieważ ze stosowaniem tych leków wiążą się efekty uboczne, które mogą być w niektórych sytuacjach niepożądane. Tak właśnie było w niniejszej sprawie, jak bowiem wynika z zeznań świadka M. W. (vide k. 219v), powód nie mógł otrzymywać K. z uwagi na (...) znajdujące się jego (...) i fakt, że lek ten mógłby zatrzeć objawy ewentualnego (…) . Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że powód był prawidłowo traktowany przez personel medyczny zatrudniony u pozwanego, natomiast jego negatywna postawa wobec lekarzy i pielęgniarek wynika z tego, że nie spełniali oni jego nieuzasadnionych życzeń, w tym dotyczących wydania nieprzepisanych mu leków. Personel medyczny powinien natomiast podejmować działania mając na uwadze zdrowie pacjenta, dlatego też prośby pacjenta, których spełnienie mogłoby mieć zły wpływ na jego zdrowie nie mogą być uwzględnione. Odmowa podjęcia działań, które miałyby zły wpływ na zdrowie pacjenta, mimo jego niezadowolenia z tej decyzji, jest bez wątpienia zgodna z przepisami, zasadami współżycia społecznego, a zwłaszcza z regułami sztuki i etyki lekarskiej, w związku z czym nie mogą być oceniona jako naruszenie dóbr osobistych pacjenta. Mając powyższe na uwadze, apelację jako bezzasadną należało oddalić na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c Mając na względzie szczególnie trudną sytuację majątkową i osobistą powoda – okoliczność, że od 15 lat odbywa karę pozbawienia wolności, natomiast podjęcie przez niego pracy zarobkowej byłoby szczególnie utrudnione uwagi na rodzaj (…), w jakim przebywa oraz fakt, że jest (…) , w związku z czym nie był on w stanie zebrać żadnych środków finansowych - Sąd uznał, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek będący podstawą odstąpienia od obciążania powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego. Mając na uwadze fakt, że powód korzystał w sprawie z pomocy prawnej z urzędu, Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. U. --- STRONA 8 --- wynagrodzenie w kwocie 2.700 zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturze (tj. Dz.U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188) w zw. z § 2 ust. 2 i 3, § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1384 ze zm.).