Postanowienie I ACa 145/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 145/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Krzysztof Sobierajski Sędziowie: SSA Józef Wąsik SSA Jerzy Bess Protokolant: st.sekr.sądowy Barbara Piaszczyk po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2010 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M S przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w Tarnowie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 3 grudnia 2009 r. sygn. akt I C 620/08 1. oddala apelację; 2. przyznaje adwokat B S Kancelaria Adwokacka w od Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Tarnowie kwotę 3.660zł ( trzy tysiące sześćset sześćdziesiąt złotych), w tym 660zł podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. S '\\\\\ 04, 'az 1| I ' -5. Ę J =? ”'\,\N*\š řšăłfiăßş --- STRONA 2 --- 2 I A Ca 145/10 U Z A S A D N I E N I E Pozwem wniesionym w dniu 28 lipca 2008 roku , ostatecznie sprecyzowanym w toku procesu powód M S dochodził od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w Tarnowie zasądzenia kwoty 1.000.000 złotych tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za szkody doznane w czasie pobytu w pozwanym w zakładzie karnym w 2003 roku polegające na pobiciu go w czasie doprowadzania na komisję penitencjarną w dniu 3 lutego 2003 roku przez doprowadzających funkcjonariusz służby więziennej a nadto zakwalifikowania przez Komisję Penitencjarną do kategorii więźniów niebezpiecznych mimo, że w czasie pięcioletniego pobytu w zakładach karnych nie stwarzał żadnych problemów wychowawczych. Powyższa kwalifikacja spowodowała odbywanie przez dwa lata kary w izolacji co wywołało znaczny uszczerbek na zdrowiu, uniemożliwiło podjecie zatrudnienia mimo pozytywnych opinii. Podniósł, iż nie złożył zażalenia na decyzję komisji ponieważ został poinformowany, że potrzebne są znaczki a takich nie posiadał. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzuciła ,że zdarzenia opisane przez powoda w postaci pobicia go nie miały miejsca, nadto powód mimo wysłuchania przed Komisją Penitencjarną w dacie doprowadzenia oraz w terminie późniejszym nie zgłaszał jakichkolwiek skarg w dacie wysłuchania oraz w późniejszym okresie, sprawa pobicia była badana przez Prokuraturę Rejonową w Tarnowie i odmówiono wszczęcia śledztwa. Odnośnie decyzji Komisji Penitencjarnej strona pozwana podniosła, że powód miał możliwość zaskarżenia jej o czym został pouczony i z możliwości tej nie skorzystał. Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem wydanym w dniu 3 grudnia 2009 roku oddalił powództwo, zasądził na rzecz ustanowionego dla powoda pełnomocnika z urzędu kwotę 8784 złotych wynagrodzenia tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne: Wyrokiem Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 29 czerwca 2000 roku powód został skazany na karę dożywotniego pozbawienia wolności m.in. za dokonanie ze szczególnym okrucieństwem gwałtu i zabójstwa czterech kobiet. Na terenie Zakładu Karnego w Tarnowie --- STRONA 3 --- 3 powód przebywał od dnia 5 lutego 2003 roku, kiedy to został przetransportowany z Aresztu Śledczego w Lublinie wraz z wnioskiem o zakwalifikowanie go do kategorii osób niebezpiecznych. W związku z powyższym stanął przed Komisją Penitencjarną w Zakładzie Karnym w Tarnowie i decyzją komisji z dnia 6 lutego 2003 roku został zakwalifikowany jako więzień niebezpieczny co wiązało się z jego umieszczeniem na VI Oddziale Zakładu Karnego. Powód mimo stosownego pouczenia nie złożył skargi na decyzję Komisji Penitencjarnej do Sądu Penitencjarnego. Czynności związane z doprowadzeniem powoda na posiedzenie komisji wykonywali funkcjonariusze S , P i S. Powód nie składał żadnej skargi na nieodpowiednie zachowanie doprowadzających go funkcjonariuszy, nie zgłaszał tego faktu również podczas rozmów z psychologiem w dniach 6 i 20 marca 2003 roku. Kolejnymi decyzjami Komisji Penitencjarnej kwalifikowano powoda do kategorii skazanych niebezpiecznych. O rzekomym pobiciu przez funkcjonariuszy powód opowiadał współwięźniowi S P. Po przeniesieniu powoda do zakładu karnego w Rzeszowie przez okres dwóch lat przebywał on na oddziale więźniów niebezpiecznych. W dniu 30 stycznia 2006 roku powód złożył doniesienie do prokuratury o pobiciu go przez dwóch funkcjonariuszy Zakładu Karnego w Tarnowie . Postanowieniem z dnia 16 marca 2006 roku Prokurator Rejonowy w Tarnowie odmówił wszczęcia śledztwa z uzasadnieniem ,że rozpytanie na terenie zakładu karnego nie dało podstaw do przyjęcia podejrzenia popełnienia przestępstwa. Zażalenie powoda na to postanowienie zostało nie uwzględnione postanowieniem Sądu Rejonowego w Tarnowie w dniu 22 sierpnia 2006 roku. Ponowne wnioski powoda o wszczęcie śledztwa nie zostały uwzględnione. Powyższy stan faktyczny ustalił sąd I instancji w pierwszej kolejności na podstawie dokumentów z akt osobowych powoda z zakładu karnego, akt powstępowania przygotowawczego oraz zeznań świadków funkcjonariuszy doprowadzających powoda i pełniących służbę w dniu 6 lutego 2003 roku oraz zeznań świadka P. Dopuszczone w poczet dowodów dokumenty miały charakter dokumentów , których treści żadna ze stron nie zaprzeczyła i z tego powodu stanowiły podstawę do dokonania ustaleń. Jeżeli chodzi natomiast o dowody z zeznań świadków to sąd I instancji uznał za wiarygodne zeznania funkcjonariuszy Zakładu Karnego na okoliczność , iż w dacie doprowadzania powoda na posiedzenie komisji penitencjarnej nie doszło do incydentów przez niego opisywanych. Za takim ustaleniem przemawiało to ,że poza twierdzeniami powoda brak było jakichkolwiek innych okoliczności przemawiających za prawdziwością jego twierdzeń. Nie mogą stanowić zdaniem sądu potwierdzenia tych faktów zeznania świadka P , który tylko słyszał relacje --- STRONA 4 --- 4 powoda o rzekomym pobiciu. Z tych względów sąd I instancji nie dał wiary twierdzeniom powoda odnośnie pobicia go przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w Tarnowie gdyż poza jego twierdzeniami brak jest innych okoliczności uprawdopodobniających zaistnienie takiego zdarzenia. Nie podzielił również sąd I instancji twierdzeń powoda ,że z powodu braku znaczka nie był wstanie zaskarżyć decyzji Komisji Penitencjarnej. Powód uprzednio przebywał w zakładach karnych, musiał zatem mieć wiedzę , że odwołanie nie podlega opłacie a nadto kolejnymi decyzjami był kwalifikowany do kategorii więźniów niebezpiecznych i decyzji tych nie skarżył. Z zasad doświadczenia życiowego wyprowadził sąd wniosek , iż nie sposób przyjąć aby brak odwołania był wywołany wprowadzeniem w błąd przez funkcjonariuszy. Oddalił nadto sąd wniosek dowodowy powoda o przeprowadzenie wywiadów z innych zakładów karnych odnośnie zachowania się w poprzedzającym osadzenie w pozwanym zakładzie okresie gdyż wystarczające na ta okoliczność były dane zawarte w aktach osobowych. W oparciu o te ustalenia uznał sąd I instancji powództwo za nieuzasadnione. W myśl postanowień art. 417 kc w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją powód winien wykazać niezgodność działania funkcjonariuszy Skarbu Państwa z prawem. Takie okoliczności nie zostały udowodnione. Nie wykazane zostało w pierwszej kolejności ,że w dacie 6 luty 2003 roku powód był bity i poniżany przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego w Tarnowie. Brak było również podstaw do przyjęcia bezprawności zachowania w postaci wydania decyzji Komisji Penitencjarnej kwalifikującej powoda do kategorii więźniów niebezpiecznych. Powód nie zaskarżył bowiem tej decyzji podobnie jak decyzji wydanych w późniejszym okresie a ponadto obowiązujące przepisy art. 76 i nast. kkw uzasadniały podjęcie takiej decyzji skoro powód dopuścił się przestępstwa popełnionego ze szczególnym okrucieństwem. Orzeczenie takie było niezależne od opinii powoda ze wcześniejszych zakładów karnych i było konsekwencją skierowania do wykonania kary dożywotniego pozbawienia wolności. Z tych względów brak przypisania funkcjonariuszom Zakładu Karnego w Tarnowie działania niezgodnego z prawem skutkowało oddaleniem powództwa. Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze ( tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 1234, poz. 1058 ze zm. ) sąd przyznał ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu kwotę 8784 złote wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną obliczone według zasad przewidzianych przez § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności --- STRONA 5 --- 5 adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ). Apelację od powyższego wyroku złożył powód , który zaskarżył go w całości i wyrokowi zarzucił : 1/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na jego wynik w szczególności : - Art. 233 § 1 kpc przez dokonanie dowolnej oceny dowodów z pominięciem okoliczności korzystnych dla powoda i naruszenie zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania i w konsekwencji przyjęcie ,że powód nie wykazał bezprawnego działania funkcjonariuszy strony pozwanej - Art. 227 kpc polegające na oddaleniu wniosków dowodowych w postaci zasięgnięcia informacji z zakładów karnych w których przebywał powód przed osadzeniem w pozwanym zakładzie co uniemożliwiło wykazanie bezprawności decyzji komisji penitencjarnej i w konsekwencji narażenie na dodatkowe cierpienia 2/ sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie ,że prawomocnym postanowieniem odmówiono wszczęcia śledztwa podczas gdy czynności sprawdzające będące podstawą tej decyzji obejmowały dzień 4 luty 2003 roku gdy powoda nie było jeszcze w pozwanym zakładzie karnym 3/ naruszenie prawa materialnego a to art. 88a kkw podczas gdy przepis ten w dacie wydania decyzji przez Komisję Penitencjarna jeszcze nie obowiązywał. Z powołaniem się na te zarzuty powód wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje . Apelacja jest nieuzasadniona. Trafnie przyjmuje Sąd I instancji , iż powód nie wykazał niezgodności z prawem działania funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa- Zakładu Karnego w Tarnowie w sposób pozwalający na przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kc. Przez niezgodność z prawem zachowania rozumie się bezprawność działania bądź zaniechania --- STRONA 6 --- 6 polegająca na naruszeniu przez funkcjonariuszy Skarbu Państwa obowiązujących przepisów prawa czyli określaną w orzecznictwie i literaturze bezprawność w wąskim znaczeniu nie obejmującą działania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Niewątpliwie podnoszone przez powoda jako źródło szkody zachowania polegające na biciu , ubliżaniu, poniżaniu byłyby działaniami bezprawnymi i stanowiły źródło szkody gdyby zostały wykazane przez powoda względnie istniałyby podstawy pozwalające na przyjęcie prawdopodobieństwa , że powód takich zachowań ze strony funkcjonariuszy służby więziennej doznał co w tym ostatnim przypadku przerzucałoby ciężar dowodu zwolnienia się od odpowiedzialności na stronę pozwaną. W orzecznictwie podkreśla się bowiem ,że w sytuacji gdy istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia doznania określonych stwierdzonych krzywd przez obywatela pozbawionego wolności to ciężar wykazania braku bezprawności zachowania funkcjonariuszy obciąża jednostkę w której przebywała osoba pozbawiona z jakiegokolwiek tytułu wolności. Tak jednak w niniejszej sprawie nie jest. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem sądu I instancji, że w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów przemawiających za zaistnieniem zdarzeń, które przypisuje powód stronie pozwanej. Wedle twierdzeń powoda zajście polegające na pobiciu , poniżaniu , ubliżaniu miało miejsce w dniu 6 lutego 2003 roku. Z notatki sporządzonej tego dnia przez funkcjonariusza strony pozwanej znajdującej się w aktach osobowych powoda nie wynika aby powód zgłaszał jakikolwiek incydent tego rodzaju. Słuchani w sprawie funkcjonariusze strony pozwanej zaprzeczyli aby zdarzenia takie miały miejsca. W dniu 20 lutego 2003 roku powód rozmawiał z psychologiem i w tym terminie oraz w czasie następnych wizyt nie zgłaszał jakichkolwiek incydentów. Jakiekolwiek obrażenia powoda nie zostały również odnotowane w jego dokumentacji. Pierwsze zgłoszenie miało miejsce do Prokuratury Rejonowej w Zamościu dopiero po upływie blisko trzech lat. Nie sposób zatem logicznie wytłumaczyć nawet w realiach odbywania kary w zakładzie karnym tak daleko posunięte opóźnienie. Nie stanowi tutaj argumentu podnoszona w apelacji obawa represji ze strony funkcjonariuszy zakładu karnego gdyż po pierwsze powód od kilku lat przebywał w zakładzie karnym i doświadczenie życiowe uczy, że osoby z takim stażem znają i potrafią wykorzystać swoje uprawnienia, po drugie z Zakładu Karnego w Tarnowie powód został we wrześniu przetransportowany do Zakładu Karnego w Rzeszowie i nie było przeszkód bez obawy o represje złożyć stosowne zawiadomienie. Brak jakichkolwiek śladów działań powoda w tym zakresie przez tak długi okres czasu , brak jakichkolwiek innych okoliczności uprawdopodobniających twierdzenia powoda czyni ustalenia sądu I instancji , że powód nie wykazał bezprawnego zachowania funkcjonariuszy prawidłowymi. Dowodem --- STRONA 7 --- 7 uprawdopodabniającym wersję powoda nie mogą być również zeznania świadka P gdyż przestawia on jedynie relacje powoda pozbawioną jakichkolwiek bliższych szczegółów co do czasu zdarzenia i jego przebiegu. Ustalenia poczynione w postępowaniu karnym wbrew twierdzeniom apelacji nie mogą stanowić jakiegokolwiek punktu wsparcia na okoliczność potwierdzenia wersji powoda gdyż nie stwierdzono w nich przypisywanych funkcjonariuszom służby więziennej zachowań. Wprawdzie na skutek zawiadomienia powoda, że zdarzenie miało miejsce w dniu 4 lutego 2003 roku czynnościami sprawdzającymi objęto ten dzień ale po ustaleniu, że powód został przetransportowany następnego dnia poczyniono ustalenia dotyczące dnia 6 lutego 2003 roku ( por. k-11 akt 3 Ds. 181/06 ). Brak jest również podstaw do przyjęcia bezprawności zachowania i wyrządzenia szkód powodowi przez Komisję Penitencjarną w zakładzie Karnym w Tarnowie poprzez wydanie decyzji kwalifikującej powoda do kategorii więźniów niebezpiecznych. Zgodzić się należy z zarzutem apelacji, sąd I instancji analizując kompetencje komisji penitencjarnej przywołał nie obowiązujący jeszcze art. 88a , który wszedł w życie dopiero z dniem 1 września 2003 roku na podstawie ustawy z dnia 24 lipca 2003 roku o zmianie – Kodeks karny wykonawczy ale poprzednio materia w nim uregulowana znajdowała się w § 79 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 sierpnia 1998 roku ( Dz. U. Nr 111, poz. 699 ) w sprawie regulaminu wykonania kary pozbawienia wolności. Przepis ten stanowił ,że skazanego , który popełnił przestępstwo ze szczególnym okrucieństwem ( § 79uat. 1 pkt. b) - i którego właściwości, warunki osobiste, motywacje, sposób zachowania się przy popełnieniu przestępstwa, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, sposób zachowania się w trakcie pobytu w zakładzie karnym lub stopień demoralizacji stwarzają poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu, zwanego dalej "niebezpiecznym", osadza się w wyznaczonym oddziale lub celi zakładu karnego typu zamkniętego, w warunkach zapewniających ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo tego zakładu. Z opisu czynów , których dopuścił się powód przypisanych w wyroku karnym oraz z jego uzasadnienia wynika jednoznacznie ,że dopuścił się on przestępstwa ze szczególnym okrucieństwem zaś z dołączonych dokumentów w postaci opinii psychiatrycznych, psychologicznych raz seksuologicznych wynika, że motywacje powoda były irracjonalne, zachowania nieprzewidywalne ,pozbawiony on był braku kontrolowania swoich popędów i stopień zagrożenia dla bezpieczeństwa z tego powodu był wysoki w tym również dla jego osoby ze strony współwięźniów z powodu charakteru czynów których za które został skazany. W tym miejscu należy się odnieść do stwierdzeń psychologa więziennego z dnia 20 --- STRONA 8 --- 8 lutego 2003 roku oraz 3 kwietnia 2003 roku ( akta osobowe skazanego) z których wynika nieprzewidywalność w zachowaniu powoda. Z tych względów nie sposób przyjąć bezprawności wydanej decyzji gdyż po pierwsze decyzja znajdowała podstawę w obowiązującym wówczas § 79 regulaminu kpw oraz istniały merytoryczne podstawy do wydania takiej decyzji. Decyzja taka podlegała zresztą kontroli sądu penitencjarnego z czego powód nie skorzystał. Z tych przyczyn trafnie sąd I instancji pominął dowód z zasięgnięcia informacji z poprzednich zakładów karnych gdyż po pierwsze informacje takie znajdowały się w aktach osobowych a po drugie nie mogły rzutować na ocenę bezprawności decyzji skoro jej wydanie znajdowało oparcie w obowiązujących wówczas przepisach. Wobec powyższego brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów apelacji i przyjęcia bezprawności w zachowaniu funkcjonariuszy pozwanego Zakładu Karnego. Te okoliczności skutkowały oddaleniem apelacji na zasadzie art. 385 kpc . Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku, Nr 1234, poz. 1058 ze zm. ) sąd przyznał ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu kwotę 3660 złote wynagrodzenia za udzieloną pomoc prawną udzieloną powodowi w postępowaniu apelacyjnym obliczone według zasad przewidzianych przez § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ) w tym 660 złotych podatku VAT. Wprawdzie stawka minimalna wynagrodzenia adwokata wynikająca z dochodzonej przez powoda kwoty 1.000.000 złotych i wyżej przytoczonych przepisów rozporządzenia winna wynosić kwotę 5400 złotych, niemniej Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie wyraża pogląd, że w przypadkach gdy strona dochodzi roszczeń nadmiernie wygórowanych , nie mających jakiegokolwiek zakotwiczenia w obowiązującym stanie prawnym i istniejącej praktyce judykatury to kwoty zasądzane w takich przypadkach winny odpowiadać wysokości roszczeń jakie mogłyby być uwzględnione gdyby twierdzenia na których oparte jest roszczenie zostały wykazane. Przyznawanie wynagrodzenia w wysokości uzależnionej wyłącznie od wysokości zgłoszonego przez powoda nadmiernie wygórowanego roszczenia nie odpowiada bowiem intencji prawodawcy, który miał na względzie racjonalne działanie stron postępowania i związany z tym charakter roszczenia przekładający się na nakład pracy pełnomocnika. Należy zatem hipotetycznie założyć, że zasadność roszczenia powoda skutkowałaby --- STRONA 9 --- 9 zasądzenie kwoty nie wyższej niż 100.000 złotych. Z tych względów przyznane wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu ustalono powyżej stawki minimalnej w wysokości 3000 złotych.