Wyrok I ACa 139/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 139/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Mieczysław Brzdąk (spr.) Sędziowie : SA Ewa Jastrzębska SA Lucyna Świderska - Pilis Protokolant : Agnieszka Hille po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Z. K. przeciwko P. J. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda Z. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I C 357/04 1) oddala apelację, 2) przyznaje adwokatowi R. W. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 439, 20 ( czterysta trzydzieści dziewięć 20/100) złotych w tym 79,20 (siedemdziesiąt dziewięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług. Sygn. akt I ACa 139/07 UZASADNIENIE Powód - po sprecyzowaniu żądania (k. 35-36) domagał się zakazania pozwanemu naruszania czci i godności powoda poprzez nieobyczajne zachowanie oraz obraźliwe słowa i propozycje wobec niego. --- STRONA 2 --- Domagał się też zobowiązania pozwanego do przeproszenia powoda za naruszenie dóbr osobistych oraz zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie 10.000 zł (którą rozszerzył do kwoty 15.000 zł - k. 69) i zasądzenia kosztów procesu. Na uzasadnienie swego żądania podał, że zarzuca pozwanemu P. J. naruszenie dóbr osobistych godności, czci przez zachowanie obrażające powoda, które polegało na publicznym obnażaniu się wobec powoda, dokonywaniu czynności nieobyczajnych i równoczesnym kierowaniu pod adresem powoda obraźliwych słów i propozycji. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zarzucił, że takie okoliczności jakie podał powód nie miały miejsca. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił powództwo a na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia podał, że z kasety dołączonej do akt I C 1345/02 Sądu Rejonowego w B. nie wynika aby pozwany zachowywał się względem powoda w sposób naruszający jego dobra osobiste. Wskazał Sąd, że nawet gdyby pozwany zachowywał się w sposób nieobyczajny (czego kaseta nie potwierdza) to o naruszeniu dóbr osobistych powoda można byłoby mówić wówczas, gdyby do oglądania takiego zachowania się pozwanego powód był zmuszony, co w sprawie nie ma miejsca. „Inne dowody na potwierdzenie naruszenia dóbr osobistych powoda nie zostały przedstawione, a świadek S. D. twierdzeniom powoda zaprzeczył”. Powód w apelacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania względnie o dokonanie jego zmiany przez wydanie wyroku zasądzającego od strony pozwanej kwoty 15.000 zł. Skarżący zarzucił m. in., że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej Sąd miał obowiązek już od wniesienia pozwu podjąć czynności zmierzające do wszechstronnego zbadania wszelkich okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistej treści stosunków faktycznych i prawnych. Sąd Okręgowy nie podjął z urzędu jakichkolwiek czynności i nawet nie potrafił odtworzyć nagranej kasety. Z nagrania na tej kasecie - według skarżącego - wynika, że pozwany zachowywał się nieobyczajnie, kierował pod adresem powoda nieobyczajne słowa i propozycje uwłaczające godności osobistej powoda. W ocenie skarżącego Sąd Okręgowy naruszył też zasadę swobodnej oceny dowodów przyjmując, że przedstawione nagranie na video nie przedstawia opisanego przez powoda zdarzenia. Sformułował też powód szereg zarzutów skierowanych osobiście wobec sędziego referenta sprawy i w związku z tym zgłosił w apelacji wniosek o „rozszerzenie powództwa względem strony pozwanej oraz rozszerzenie powództwa względem Skarbu Państwa”. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Przede wszystkim podkreślić należy, że ustawą z 1 marca 1996r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43 poz. 189, skreślono m. in. § 2 art. 3 k.p.c. oraz zmieniono art. 232 k.p.c. Zgodnie z aktualną treścią art. 3 k.p.c. to strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajenia czegokolwiek oraz przedstawiać dowody. Adresatem tej normy nie jest zatem sąd a strony i uczestnicy postępowania, którzy powinni wykazywać aktywność procesową i przytaczać dowody na poparcie swoich twierdzeń i wniosków (art. 232 zd. 1 k.p.c.). Sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę (art. 232 zd. 2 k.p.c.) ale w sytuacjach wyjątkowych, bowiem nie może wyręczać stron w gromadzeniu materiału procesowego --- STRONA 3 --- w szczególności nie ma obowiązku zarządzenia dochodzeń w celu wykrycia (uzupełnienia) środków dowodowych czy wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek wyjaśnienia i przytoczenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia spoczywa na stronach według reguł określonych w art. 6 k.c. oraz art. 232 k.p.c. i 3 k.p.c. Z tych przyczyn powód nie może skutecznie zarzucać Sądowi Okręgowemu, że nie dążył do wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, skoro sam powód nie przejawiał inicjatywy dowodowej. Sąd Okręgowy stosownie do wniosków powoda przeprowadził dowód z zeznań świadka S. D. (k. 68), który zeznał, że nic nie wie, aby pozwany (...) zachowywał się wobec powoda nagannie czy nieobyczajnie. Sąd Okręgowy dopuścił też dowód z akt I C 1345/02 Sądu Rejonowego w B. lecz w istocie go nie przeprowadził bowiem nie wskazał które konkretnie dokumenty znajdujące się w tych aktach uczynił przedmiotem dowodu. Ograniczył się jedynie do odtworzenia kasety załączonej do akt tej sprawy i stwierdzenia, że ukazujący się na ekranie monitora obraz powód opatrzył własnym komentarzem. Uchybienia w zakresie tych ustaleń usunął Sąd Apelacyjny i w oparciu o wymienione akta Sądu Rejonowego ustalił, że na kasecie wymienionej przez Sąd Okręgowy powód nagrał kilka osób (sytuacji) w pobliżu jego posesji w czasie bliżej nieokreślonych pomiarów, prac porządkowych i in. W materiale tym ukazuje się również scena we czasie której jedna z tych osób (świadek S. D.) wypina pośladki w stronę kamery i wykonuje ruchy ręką w okolicach pośladków. W aktach tej sprawy znajdują się także nagrania na płytkach CD-R (k.416 i 466) z tym, że nie nagrano na nich zachowań pozwanego, a dokumentują one zalewanie działki powoda. W pismach poprzedzających te płytki z 14 września 2005r. i 20 marca 2006r. (k. 415 i 466) powód nie wspomina by na nagraniach tych był widoczny pozwany S. J.. Podobnie w piśmie z 19 marca 2003r. powód podaje, że S. D. a nie pozwany zachowuje się nieobyczajnie, co potwierdza nagranie na kasecie. W sprawie I C 1345/02 Sądu Rejonowego w B. znajdują się również zeznania świadka R. M. (k. 233), który na pytanie czy widział P. J. obnażającego się, wykonującego gesty ogólnie uznane za naganne zeznał: „Po prostu pokazali mu tyłki. P. J. i S. D. byli na swoich posesjach. Powód ich filmował. S. D. zdjął spodnie(był w bieliźnie) a P. J. w spodniach i pokazali „pośladki”. Fakt nagrywania przez powoda potwierdził też w swoich zeznaniach złożonych w sprawie niniejszej pozwany P. J. (k. 60/2) w szczególności zeznał, że raz była taka sytuacja, że „powód przyszedł z kamerą, ja odwróciłem się do niego tyłem, nieco osunęły mi się spodnie ale nie zrobiłem tego celowo”. Powyższe okoliczności wskazują więc, że trafnym jest zarzut powoda, że Sąd I instancji sprzecznie z zebranym w sprawie materiałem ustalił, że z materiału dowodowego (z tym że Sąd Okręgowy wziął pod uwagę jedynie nagranie na kasecie wideo) nie wynika aby pozwany zachowywał się wobec powoda w sposób naruszający jego dobra osobiste. Z zeznań świadka R. M. w sprawie I C 1345/02 Sądu Rejonowego w B. jak i zeznań samego pozwanego (pomijając nagrania na kasecie wideo) wynika bowiem, że pozwany wypinał pośladki w stronę powoda. Okoliczności te wskazują zatem, że mogło dojść do takiego zdarzenia jak opisuje powód. Roszczenie powoda nie zasługuje jednak na udzielenie mu ochrony prawnej. W istocie bowiem to sam powód był inicjatorem tego zdarzenia. Zachowanie pozwanego zostało bowiem w oczywisty sposób sprowokowane przez powoda, który sam w istocie narusza dobra osobiste sąsiadów, w tym i pozwanego w ten sposób, że wbrew woli tych osób (w tym pozwanego) nagrywa ich w czasie różnych zajęć w obejściu czy poza nim. Powód bezpodstawnie ingeruje więc w sferę prywatności innych osób, co spotyka się ze sprzeciwem wyrażanym w taki dość specyficzny sposób. --- STRONA 4 --- Jeżeli zatem powód narusza dobra osobiste innych osób jakimi są prawo do prywatności, zachowania własnego wizerunku, niezakłócone korzystanie ze swej swobody i własności prywatnej, to nie może skutecznie domagać się ochrony swego dobra osobistego skoro w istocie sam jest sprawcą tego naruszenia przez doprowadzenie (zmuszanie) innych osób (pozwanego) do takich zachowań. Zgłaszając żądanie ochrony dóbr osobistych powód w istocie nadużywa swego prawa podmiotowego skoro – jak wyżej ustalono – takie jego zachowania prowokują inne osoby, w tym pozwanego do zachowań, które nie powinny być akceptowane. Jeżeli więc w istocie sam powód jest sprawcą tych zachowań to nie może korzystać z ochrony (art. 5 k.c.) przewidzianej przepisami prawa. Pozwany naruszył bowiem dobra osobiste powoda wskutek tego, że to powód swoim bezprawnym zachowaniem (nagrywaniem pozwanego bez jego zgody czy nawet wbrew jego woli) naruszył dobra osobiste pozwanego. Podobne stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z 6 października 2006r. V CSK 147/06, Mon. Prawniczy 2006r., nr 21 s.1126. Żądanie ochrony dóbr osobistych powoda jest zatem nieuzasadnione. W konsekwencji powód nie może też zasadnie domagać się zadośćuczynienia za naruszenie dobra osobistego (art. 448 k.c.). Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie (art. 385 k.p.c.). Z oczywistych względów nie zasługiwał też na uwzględnienie wniosek o „rozszerzenie powództwa” skoro w postępowaniu apelacyjnym niedopuszczalne są zmiany podmiotowe (art. 391 § 1 zd. 2 k.p.c.). Powód w postępowaniu apelacyjnym zastąpiony był przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, któremu z uwagi na nieopłacenie kosztów pomocy prawnej przyznano stosowne wynagrodzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach.