Postanowienie I ACa 1290/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1290/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Głowacka Sędziowie: SSA Adam Jewgraf SSA Sławomir Jurkowicz (spr.) Protokolant: Joanna Skuza po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. W. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. i (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 12 sierpnia 2011 r. sygn. akt I C 1067/09 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz każdej ze stron pozwanych po 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo W. W. wytoczone przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. oraz (...) S.A. w W. o solidarną zapłatę zadośćuczynienia w kwocie 1.000.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od daty wydania wyroku do dnia zapłaty oraz kwoty 100.000 zł na rzecz (...) Dziecka (...) w J. z ustawowymi odsetkami od daty wydania wyroku do dnia zapłaty. Powyższe rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących istotnych ustaleniach faktycznych: --- STRONA 2 --- Na terenie (...)w W. skazani mają możliwość korzystania z samoinkasujących aparatów telefonicznych, które znajdują się w każdym oddziale mieszkalnym. Łącznie na terenie wskazanej jednostki penitencjarnej znajduje się 14 takich urządzeń. Każdy ze skazanych może korzystać z aparatu telefonicznego, wykupując odpowiednią kartę telefoniczną. W razie, gdy skazany nie posiada karty telefonicznej, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, może, za zgodą dyrektora (...), wykonać połączenie na koszt jednostki penitencjarnej. Karty telefoniczne można zakupić w kantynie (...). Pismem z dnia 19.11.2008 r. Dyrektor (...)w W. zwrócił się do (...) S.A z siedzibą w O., w związku z wymianą aparatów samoinkasujących zainstalowanych w oddziałach pawilonów mieszkalnych (…) w W., o zablokowanie możliwości wykonywania połączeń z numerem (...), zablokowanie możliwości wykonywania połączeń do operatora T., zablokowanie możliwości wykonywania połączeń na numery alarmowe oraz ustawienie trybu wybierania numerów tylko w systemie pulsowym. Prośba o zablokowanie wskazanych wyżej połączeń podyktowana była wymogami bezpieczeństwa jednostki oraz zabezpieczeniem prawidłowego toku wykonywania kary pozbawienia wolności i postępowania karnego. Administracja (...)w W. miała bowiem trudności z ustaleniem numeru telefonu, z którym łączył się jeden z osadzonych, wykorzystując kartę T.. Zablokowanie możliwości wykonywania wskazanych połączeń nie oznaczało wyeliminowania możliwości prowadzenia rozmów telefonicznych przy wykorzystaniu samoinkasujących aparatów telefonicznych, albowiem wykupując inną kartę telefoniczną niż karta T., osadzeni mogli w dalszym ciągu prowadzić rozmowy telefoniczne. Na krótko przed przybyciem W. W. do (...)w W., z uwagi na usunięcie problemów technicznych związanych z niemożliwością identyfikacji numeru telefonu wybieranego przy użyciu karty T., Dyrektor (...)w W., pismem z dnia 20.04.2009 r., wysłanym faksem do (...) SA w O. w dniu 23.04.2009 r., wystąpił z prośbą o odblokowanie możliwości wykonywania połączeń do operatora T. z aparatów samoinkasujących zainstalowanych na oddziałach pawilonów mieszkalnych. W dniu 29.04.2009 r. W. W. rozpoczął odbywanie kary pozbawienia wolności w (...) w W., gdzie przebywał do 28.08.2009 r., w związku ze skazaniem go na bezwzględną karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, przeciwko wiarygodności dokumentów i przeciwko mieniu popełnionych w warunkach recydywy oraz przeciwko przeciwdziałaniu narkomanii. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W., W. W. próbował skontaktować się telefonicznie z rodziną i znajomymi za pomocą karty T., która jednak nie działała. W związku z tym, wystąpił do administracji (...)w W., Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej oraz Sądu Penitencjarnego - Sądu Okręgowego (...) ze skargami związanymi z niemożnością wykonywania połączeń telefonicznych z matką, siostrą i bratem oraz znajomymi. W związku z niemożnością uzyskania połączeń telefonicznych za pomocą karty T., W. W. wystąpił także z pismami do (...) S.A. w O. oraz do Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Delegatura we W.. W odpowiedzi na powyższe, (...) SA w O., pismem z dnia 13.08.2009 r. poinformowała powoda, iż blokada połączeń za pomocą karty T. została --- STRONA 3 --- wprowadzona na wniosek Dyrektora (...)w W.. Z kolei Urząd Komunikacji Elektronicznej we W., pismem z dnia 7.07.2009 r. wskazał, iż usługa powszechna polegająca na dostępie do aparatów telefonicznych powinna być dostępna na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co oznacza, że wszystkie wymagania techniczne stosuje się jednolicie na całym terytorium państwa niezależnie od lokalizacji użytkownika końcowego oraz niezależnie od kosztów świadczenia usług danej lokalizacji. W wyniku przeprowadzonych postępowań wyjaśniających, zainicjowanych skargami W. W., przeprowadzono w (...) w W. czynności sprawdzające polegające na ustaleniu prawidłowości działania kart telefonicznych w aparatach samoinkasującego. Ustalono, iż można bezproblemowo wykonywać połączenia telefoniczne przy użyciu samoinkasujących aparatów telefonicznych zainstalowanych w oddziałach mieszkalnych. Brak możliwości wykonania połączenia wynikał z nieumiejętności posługiwania się kartą T. przez W. W. mimo, iż z karty tej korzysta od 2007 roku. Ostatecznie W. W. zakupił kartę telefoniczną (...) S.A. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd I instancji analizując sporne żądania powoda na gruncie przepisów art.23 i 24 k.c. w zw. z art.448 k.c. oraz art. 445 k.c. w zw. z art.444 § 1 k.c. uznał, że powód nie udowodnił, aby strony pozwane dopuściły się naruszenia jakichkolwiek obowiązków polegających na uniemożliwieniu powodowi wykonywania, w spornym okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w (...) w W., połączeń telefonicznych, w szczególności przy użyciu karty T. oraz, aby w związku z tym doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda i poniesienia przez niego związanej z tym krzywdy. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie udowodnił również zaistnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanych tak na gruncie przepisu art.417 § 1 k.c., jak i na gruncie przepisu art.415 k.c. W tym zakresie również podkreślono, iż powód nie udowodnił w żaden sposób, aby został pozbawiony możliwości skontaktowania się z rodziną i znajomymi za pośrednictwem telefonu, ze względu na to, iż zablokowane były połączenia z kart T., którą posiadał. Sąd I instancji w bardzo obszernym i wyczerpującym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uznał, iż nie doszło do naruszenia przez Skarb Państwa – (…) w W. obowiązków nałożonych na niego w art. 102 i 105 i 105 b k.k.w., Niemożliwość wykonywania połączeń za pomocą karty T., która wynikała najprawdopodobniej z nieumiejętności obsługi karty i aparatu, nie nosi znamion bezprawności z uwagi na to, iż ustalono, iż wcześniejsze zablokowanie połączeń do operatora T. wynikało z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa (…) i prawidłowości wykonywania kary pozbawienia wolności, a nadto w okresie przebywania powoda w pozwanej jednostce penitencjarnej miał on możliwość wykonywania połączeń telefonicznych. Podkreślono również, iż nie sposób dostrzec naruszenia po stronie powoda jego dóbr osobistych w związku z niemożliwością kontaktu z chorą matką, skoro powód nie zwracał się do administracji pozwanego (...)o zezwolenie na korzystanie z aparatu telefonicznego przez skazanego na koszt abonenta, bądź (...), jeśli nie posiadał środków pieniężnych. --- STRONA 4 --- Odnosząc się do spornych żądań powoda kierowanych przeciwko pozwanej (...) S.A. z siedzibą w W. a związanych bezpośrednio z powyżej opisanym zdarzeniem Sąd I instancji uznał je również za bezzasadne na gruncie przepisu art. 81 ustawy z dnia 16.07.2004 r. Prawo telekomunikacyjne (Dz.U.04.171.1800). Także i w tym zakresie wskazano, że działanie strony pozwanej (...) S.A. polegające na blokadzie połączeń telefonicznych wykonywanych za pomocą kart T. nie było bezprawne, a to z uwagi na treść art. 105 b § 3 ustawy k.k.w., który jest przepisem szczególnym do przepisów cytowanej ustawy Prawo telekomunikacyjne w zakresie ograniczenia dostępu osobom odbywającym karę pozbawienia wolności do usług telekomunikacyjnych. Ponadto, jak wcześniej wskazano, sama niemożność korzystania przez powoda w trakcie pobytu w (…) w W. budziła wątpliwości, skoro przed jego przybyciem Dyrektor (…) wystąpił o odblokowanie połączeń, a jak wynikało z akt sprawy, aparaty telefoniczne zainstalowane w oddziałach mieszkalnych pozwanego (...)działały i możliwe było wykonywanie połączeń telefonicznych. Niezależnie od tego podkreślono również, iż powód nie wykazał zaistnienia po stronie pozwanej (...) SA przesłanek odpowiedzialności z art. 415 k. c., w szczególności zaś szkody oraz związku przyczynowego pomiędzy taką szkodą a zachowaniem tej strony pozwanej. Sąd Okręgowy w sposób obszerny wskazał dowody, na których oparł zaskarżone orzeczenie, jak również wyjaśnił przyczyny oddalenie niektórych ze zgłoszonych przez powoda dowodów. Jednocześnie uzasadniając orzeczenie o kosztach procesu zawarte w pkt II i III wyroku Sąd Okręgowy odwołał się do treści przepisu art.98 k.p.c. i wskazał, że udzielenie powodowi zwolnienia od kosztów sądowych w całości nie skutkowało jednocześnie zwolnieniem go od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, który zaskarżając go w całości zarzucił błędną ocenę zebranego w wprawie materiału dowodowego, w szczególności dotyczącą zawinienia oby pozwanych, których zachowanie zdaniem apelującego było czynem zabronionym i łamało prawa obywatelskie i prawa człowieka. W oparciu o powyższy zarzut powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa oraz oddalenie żądania obu stron pozwanych dotyczącego zwrotu przez powoda na ich rzecz kosztów procesu. Ponadto powód wniósł o dopuszczenie dowodu z kserokopii pisma Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 15.12.2010 r. W odpowiedziach na apelację każda ze stron pozwanych wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz każdej z nich od powoda zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: --- STRONA 5 --- Apelacja powoda podlegała oddaleniu jako oczywiście bezzasadna. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż za podstawę swojego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny przyjął w całości ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd I instancji. Podkreślić przy tym trzeba, iż wbrew odmiennemu przekonaniu apelującego, zaskarżone wyrok wydany zostało w oparciu o prawidłowo zgromadzony i oceniony materiał dowodowy, którego analiza doprowadziła Sąd Okręgowy do sformułowania trafnych wniosków, znajdujących pełne oparcie w powołanych w uzasadnieniu tegoż wyroku przepisach prawa materialnego. Odnosząc się do apelacji powoda stwierdzić należy, iż sprowadza się ona tylko i wyłącznie do ogólnikowego i lakonicznego zakwestionowania poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego dokonanej przez Sąd I instancji. Jednocześnie tak sformułowana apelacja nie pozwala w żadnej mierze na stwierdzenie, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały okoliczności, mogące uzasadniać naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy bowiem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, uwzględniającego zasady rozkładu ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) i dowodzenia (art. 232 k.p.c.), ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego. Dokonanej zaś przez ten Sąd ocenie tak zebranego materiału nie sposób przypisać cech dowolności wynikających z naruszenia zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. Podkreślić przy tym należy, iż apelujący nawet nie usiłował wykazać, aby dokonując owej oceny Sąd I instancji uchybił i w jaki konkretnie sposób owym powyżej wskazanym zasadom. Podzielając w całości stanowisko Sądu I instancji, wyrażone w uzasadnieniu skarżonego wyroku, podkreślić trzeba, iż w istocie treść apelacji i jej uzasadnienie stanowiło jedynie, pozbawioną jakichkolwiek merytorycznych podstaw polemikę z owymi prawidłowymi ustaleniami faktycznymi i trafną merytoryczną oceną spornego żądania pozwu dokonaną przez Sąd Okręgowy w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, którą Sąd Odwoławczy podziela. W świetle treści spornego żądania pozwu oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego dołączone do apelacji, jako dowód w sprawie, pismo Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 15.12.2010 r. traktujące w swej treści ogólnie o uprawnieniach osoby skazanej odbywającej karę pozbawienia wolności związanych z prowadzeniem rozmów telefonicznych nie miało żadnego znaczenia dla treści analizowanego rozstrzygnięcia. Dlatego też Sąd Apelacyjny dowodu tego nie przeprowadzał, uznając go za całkowicie zbędny. Zważyć bowiem trzeba, iż powód domagał się od obu stron pozwanych zapłaty dochodzonych pozwem kwot z tytułu zadośćuczynienia za doznaną przez niego krzywdę związaną z naruszeniem przez (…) w W. jego dóbr osobistych, jak również odszkodowania od pozwanej (...) S.A. w W. za szkodę, które to zdarzenia miały mieć wspólne źródło i przyczynę w postaci braku możliwości utrzymywania przez powoda kontaktów telefonicznych z rodziną i znajomymi spowodowaną niemożnością wykonania połączenia telefonicznego z aparatu samoinkasującego, zamontowanego w oddziale mieszkalnym pozwanego (...), za pośrednictwem karty T.. --- STRONA 6 --- W tych okolicznościach Sąd Apelacyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji bardzo obszernie, trafnie i wyczerpująco wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia co do obowiązku wykazania przez powoda przesłanek odpowiedzialności obu stron pozwanych wynikających z dyspozycji przepisów art. 23 i 24 k.c. w zw. z art.448 k.c. oraz art. 445 k.c. w zw. z art.444 § 1 k.c. i art. 417 § 1 k.c., jak również art.415 k.c. W związku z tym Sąd Odwoławczy przyjmując za własne powyższe rozważania Sądu I instancji, nie widzi potrzeby ponownego ich powtarzania. Podkreślić należy, iż jak wynika, z niezakwestionowanych w żaden sposób przez apelującego, ustaleń faktycznych w spornym okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w pozwanym (...) w W., pierwotnie zablokowana przez pozwaną (...) S.A. na wniosek Dyrektora (…) w W., możliwość wykonywania połączeń telefonicznych z działających tam aparatów telefonicznych przy użyciu karty T., została zniesiona. Nastąpiło to na wniosek Dyrektora pozwanego (…) w W. sporządzony i przesłany pozwanej (...) S.A. w 23.04.2009 r., a więc przed osadzeniem tam powoda, co bezspornie miało miejsce w dniu 29.04.2009 r. Podkreślić również należy, iż z niezakwestionowanych ustaleń Sądu I instancji, znajdujących pełne potwierdzenie w przedłożonej dokumentacji zawierającej wyniki przeprowadzonych w pozwanym (...) postępowań wyjaśniających, zainicjowanych skargami powoda na brak możliwości uzyskania połączeń telefonicznych przy użyciu owej karty wynika, iż w spornym okresie można było bezproblemowo wykonywać takowe połączenia telefoniczne przy użyciu samoinkasujących aparatów telefonicznych zainstalowanych w tym (…), w tym m.in. karty T.. Wreszcie podkreślić trzeba, iż apelujący nie zakwestionował w żaden sposób ustalenia poczynionego przez Sąd I instancji, iż brak możliwości wykonania połączenia wynikał najprawdopodobniej z braku umiejętności posługiwania się przez powoda kartą T.. Niewątpliwie więc w świetle powyższych ustaleń faktycznych, znajdujących pełne potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, oczywistym zdaniem Sądu Apelacyjnego pozostaje fakt, iż przedmiotowe, powyżej wskazane zachowanie stron pozwanych, któremu powód przypisywał walor bezprawności skutkujący w konsekwencji naruszeniem jego dóbr osobistych oraz powstaniem po jego stronie bliżej nieokreślonej szkody majątkowej, w realiach analizowanej sprawy w ogóle nie miało miejsca. To zaś czyniło w całkowicie trafnym stanowisko Sądu Okręgowego o braku przesłanek skutkujących odpowiedzialnością stron pozwanych na gruncie cytowanych powyżej przepisów prawa materialnego i w pełni uprawniało ten Sąd do oddalenia powództwa w całości. W tych okolicznościach w pełni prawidłowe było również rozstrzygnięcie o kosztach procesu w pkt II i III zaskarżonego wyroku, które niewątpliwie co do zasady znajdowało potwierdzenie w treści przepisu art.98 § 1 i 3 k.p.c. statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Natomiast wysokość owych kosztów znajdowała pełne uzasadnienie w treści § 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). --- STRONA 7 --- Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny nie znajdując żadnych podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego wyroku, stosownie do treści przepisu art.385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako całkowicie bezzasadną i orzekł, jak w pkt I sentencji. Rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy, stosownie do treści przepisu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i art.99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. miał na względzie fakt, że powód jako strona przegrywająca owo postępowanie w całości zobligowany był zwrócić na żądanie każdej z pozwanych stron jako wygrywających poniesione przez nie do celowej obrony, niezbędne koszty zastępstwa procesowego w wysokości po 5.400 zł, których wysokość wynika z wynika z § 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 cytowanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. Jednocześnie Sąd Apelacyjny nie znalazł jakichkolwiek podstaw dla odstąpienia od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych. Wprawdzie przepis art. 102 k.p.c. pozwala na odstąpienie od obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej. Jednak podstawą tego orzeczenia mogą być wyłącznie szczególnie uzasadnione okoliczności, kiedy powództwo strony przegrywającej co do zasady zasługuje na uwzględnienie, jednak podlega ono oddaleniu na podstawie art. 5 k.c. (por. postanowienie SN z 13.11.1973 r., II PZ 49/73, LEX nr 7337), bądź też z uwagi na upływ terminu do dochodzenia żądań (wyrok SN z 20.12.1979 r., III PR 78/79, OSP 1980/11/196), lub prekluzję (wyrok SN z 5.12.1967 r., III PRN 78/67, OSNC 1968/11/185). Przyczyną zastosowania art. 102 k.p.c. może być również precedensowy charakter sprawy (por. wyrok SN z 29.08.1973 r., I PR 188/73, OSNC 1974/3/59). W tych wypadkach powód może być słusznie przeświadczony o tym, że co do zasady jego roszczenie jest uzasadnione, jednak przegrywa sprawę z uwagi na okoliczności, których nie jest w stanie przewidzieć, co uzasadnia zwolnienie go od obowiązku zwrotu kosztów procesu stronie wygrywającej. Przesłanką zastosowania powyższego przepisu może być także okoliczność, że strona wygrywająca prowadziła proces w sposób nielojalny, przykładowo wprowadzając Sąd w błąd albo celowo dążąc do przewleczenia procesu lub zwiększenia jego kosztów (por. postanowienie SN z 20.12.1973 r., II CZ 210/73, Lex nr 7366; wyrok SN z 4.04.1975 r., I PR 4/75, OSNC 1976/2/35). Natomiast za tego rodzaju okoliczności nie może być natomiast uznany sam tylko fakt, że powód odbywa karę pozbawienia wolności zwłaszcza, że jak wynika z ustaleń faktycznych dochodzone pozwem roszczenia powoda nigdy nie powstały i tym samym nie mogły być uwzględnione. Zatem zgłaszając takie całkowicie bezzasadne roszczenia ze wskazaniem jednocześnie całkowicie irracjonalnej ich wysokości, powód co najmniej powinien był liczyć się z niekorzystnymi konsekwencjami finansowymi wynikającymi dla niego z oddalenia powództwa. Odnosząc powyższe uwagi do realiów niniejszej sprawy, Sąd Apelacyjny uznał, że okoliczności związane z przebiegiem procesu nie uzasadniają zastosowania art. 102 k.p.c. wobec powoda. Analiza postępowania w I instancji nie pozwala bowiem, na przyjęcie, aby strony pozwane zachowywały się w sposób nielojalny bądź wprowadzały Sąd, czy też powoda w błąd. Bez wątpienia pozwane nie dążyły do przedłużenia procesu ani do zwiększenia jego kosztów, a wręcz przeciwnie – już przy złożeniu pozwu przytoczyły wszystkie okoliczności istotne w sprawie oraz --- STRONA 8 --- przedstawiły wymagane dla jej rozstrzygnięcia dowody, nie składając zbędnych wniosków dowodowych. Z tych też przyczyn orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku.