Wyrok I ACa 1274/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Kra

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1274/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Piotr Rusin SSA Grzegorz Krężołek Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2012 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa R L przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Tarnowie - Mościcach o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 25 października 2011 r. sygn. akt I C 782/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda R L na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata H Z z Kancelarii Adwokackiej w Tarnowie, ul….., `š\`N› ş 'S _ş ',%"‹.' - W \ 1 äşę *Š- ';ź“'=x›_ ='*¦Êāā«'$ --- STRONA 2 --- kwotę 6.642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote), w tym 1.242 zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn.akt I Ca 1274/11 UZASADNIENIE Powód R L po ostatecznym zajęciu stanowiska w sprawie wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa ( Zakładu Karnego w Tarnowie-Mościcach) kwoty 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdy jakich doznał w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w tym Zakładzie Karnym oraz o zasądzenie kosztów procesu. Warunki pobytu nie odpowiadały przyjętym standardom , cele w których przebywał powód były przeludnione, a przede wszystkim powodowi, chorującemu od 2004 r. na miażdżycę kończyn nie zapewniono właściwych warunków leczenia , schorzenie to pogłębia się i jak to wynika z przeprowadzonych badań wymaga zabiegu , który nie może zostać przeprowadzony w szpitalach więziennych z braku odpowiednich warunków, a mimo to nie udzielono powodowi przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, uniemożliwiając leczenie operacyjne. Naraża top powoda na amputację kończyn . Poza tym nie zapewniono powodowi odpowiedniej diety przy tego rodzaju schorzeniu , co sprzyja jego pogłębieniu. Pozwany narusza więc dobra osobiste powoda , jak zdrowie, czy godność, a także podaje jego dane osobowe w głośnikach i tablicach informacyjnych , co może narazić go na posłużenie się jego danymi osobowymi w niedozwolonych celach. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu ,podnosząc brak związku przyczynowego między stanem zdrowia powoda a warunkami w jakich odbywa karę pozbawienia wolności, warunki te odpowiadają przepisom rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych ( Dz.U.Nr. 186, poz.1820 ), cele są odpowiednio wyposażone w urządzenia sanitarne, środki higieniczne i sprzęt kwaterunkowy, przejściowe przeludnienia były spowodowane remontem w Zakładzie Karnym , ale nie było sytuacji aby na jednego osadzonego nie przypadało mniej niż 2,70 m.kw. Uciążliwości te były jednak łagodzone przez zapewnienie więźniom szerokiego dostępu do pomieszczeń kulturalno-oświatowych , --- STRONA 4 --- socjalnych , sal gier, czytelni, świetlicy sali dydaktycznej, modelarni, biblioteki, zorganizowaniem różnych kołek zainteresowań. Poza tym Zakład w Tarnowie-Mościcach ma charakter zakładu półotwartego, przez kilka godzin w ciągu dnia cele są otwarte , osoby osadzone mają możliwość przemieszczania się. Brak także podstaw do przyjęcia aby strona pozwana naruszała dobro osobiste powoda , a mianowicie prawo do ochrony zdrowia . Powód był wielokrotnie konsultowany medycznie w związku z podanym przez niego schorzeniem , był leczony na Oddziale Chirurgii Aresztu Śledczego w Krakowie , nie stosuje się jednak do zaleceń lekarskich , odmawia stosowania leków, pali papierosy, co sprzyja pogłębieniu procesu miażdżycowego. Po szerokiej diagnostyce odstąpiono od leczenia operacyjnego i zalecono leczenie zachowawcze , w tym farmakoliczne , do którego powód się jednak nie stosuje. Wyrokiem z dnia 25 października 2011 r. sygn.akt IC 782/10 Sąd Okręgowy w Tarnowie oddalił powództwo, zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego i przyznał od Skarbu Państwa ( Sądu Okręgowego w Tarnowie) adwokatowi H Z tę samą kwotę powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne powoda z urzędu , którego koszty nie zostały opłacone. W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywa w Zakładzie Karnym w Tarnowie-Mościcach od 21 listopada 2008 r. Jest zakład typu półotwartego , cele otwarte są przez całą dobę , natomiast oddziały przez kilka godzin i osadzeni mają możliwość przemieszczania się po całym zakładzie. Cele są właściwie wyposażone, dobrze ogrzewane, fakty przeludnienia cel, ale nie poniżej 2,70 m.kw. na osobę, w pewnych tylko okresach czasu podanych dokładnie w uzasadnieniu , wynikły z przeprowadzonego remontu na II Oddziale , gdzie znajdowały się cele, w których był osadzony powód. O faktach pobytu więźniów w przeludnionych celach za każdym razem był zawiadamiany sędzia penitencjarny. Remont zakończono w 2010 r. W Zakładzie znajdują się sale telewizyjne , pomieszczenia kulturalno-oświatowe, sala rekreacyjna , biblioteka , --- STRONA 5 --- urządzenia rekreacyjne i sportowe , kółka zainteresowań , gdzie więźniowie mają szeroki dostęp. Mają też dostęp do prenumerowanej prasy. Powód jeszcze przed odbywaniem kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Tarnowie- Mościcach leczył się na miażdżycę kończyn dolnych i orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 14 marca 2005 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z ustaleniem tej niepełnosprawności na stałe. Podczas pobytu w pozwanym Zakładzie był poddany leczeniu miażdżycy kończyn dolnych . W związku z tym schorzeniem ubiegał się dwukrotnie , w latach 2009 i 2010 ubiegał się o przerwę w odbywaniu kary pozbawienia wolności, w obu wypadkach wnioski powoda nie zostały przez Sąd Okręgowy w Tarnowie i Sąd Apelacyjny w Krakowie uwzględnione. U podstaw odmownego załatwienia wniosków powoda legło ustalenie , że w czasie przerwy w obywaniu kary pozbawienia wolności w 2006 r. udzielonej w celu przeprowadzenia zabiegu powód nie poddał się leczeniu i nie powrócił dobrowolnie do miejsca osadzenia , a poza tym dwukrotnie nie wyraził zgody na poddanie się zabiegowi w Areszcie Śledczym we Wrocławiu , gdzie istnieje taka możliwość. W czerwcu 2010 r. w Zakładzie Diagnostyki Obrazowej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie i w Poradni Chorób Naczyń Szpitala Bonifratrów w Krakowie stwierdzono u powoda ciśnienie skurczowe na wysokości kostki w kończynie prawej wynoszące 90 mmHg, a w kończynie lewej na poziomie 85 mmHg. Zabiegi wykonuje się w zasadzie w sytuacji gdy ciśnienie takie wynosi najwyżej 50 mmHg. Dlatego też w chwili obecnej przeprowadzenie zabiegu nie jest wskazane i powodowi zalecono leczenie farmakologiczne i trening marszowy. Powód nie tych wskazań się nie stosuje, odmawia czasami przyjmowania leków i pali papierosy, co może pogłębić proces miażdżycowy. Stosowane u powoda metody diagnostyki i leczenia podczas pobytu w Zakładzie Karnym były prawidłowe i zgodne z obowiązującymi standardami. Sąd Okręgowy poczynił powyższe ustalenia w głównej mierze w oparciu w oparciu o dołączoną do akt sprawy dokumentację, w tym dokumentację lekarską powoda, częściowo zeznania --- STRONA 6 --- współosadzonego z powodem świadka A P, oraz na podstawie opinii biegłego sądowego lek.med. D R , która uwzględniła dokumenty dotyczące diagnozowania i leczenia powoda , biegły ustosunkował się zarzutów podnoszonych do opinii przez pełnomocnika stanowczo i przekonywująco, wobec czego Sąd poprzestał na jego opinii i na jej podstawie poczynił ustalenia oraz nie uwzględnił wniosku o weryfikację tej opinii w drodze dowodu z opinii innego biegłego. Poczyniwszy powyższe ustalenia Sąd Okręgowy nie dopatrzył się u strony pozwanej naruszenia norm dotyczących humanitarnego traktowania osób osadzonych w zakładach karnych , do czego zobowiązują organy państwowe normy prawa międzynarodowego, a to art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez RP Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r., art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r., przepisy aktu prawa wewnętrznego najwyższej rangi, a mianowicie art. 40, 41 ust. 4 Konstytucji oraz art. 23 k.c., 24 k.c. i art.448 k.c. przewidujących ochronę dóbr osobistych człowieka , a w szczególności zdrowie i godność, ii sankcję za ich naruszenie. Powód był traktowany z poszanowaniem jego godności przeludnienie w celach w których przebywał było przejściowe i nie nadmierne , a wynikało z przeprowadzanego remontu , mającego na celu polepszenie warunków pobytu więźniów. Poza tym Zakład Karny w Tarnowie-Mościcach ma charakter półotwarty, więźniowie mieli możliwość przez większość dnia pobytu poza celami i rozwijania swoich zainteresowań lub innego spędzania czasu w pomieszczeniach do tego przeznaczonych. Także w zakresie diagnostyki i leczenia powoda pozwanemu nie można nic zarzucić. Powód badany był systematycznie, proponowano mu przeprowadzenie zabiegu w Areszcie Śledczym we Wrocławiu , powód dwukrotnie odmówił, a w chwili obecnej wzrosło ciśnienie tętnicze w kończynach dolnych, co uzasadnia odstąpienie od zabiegu i stosowanie leczenia farmakolicznego, które pozwany Zakład Karny powodowi zapewnia. Z tych też przyczyn powództwo jako bezzasadne zostało oddalone . --- STRONA 7 --- Orzekając o kosztach procesu Sąd Okręgowy zastosował zasadę odpowiedzialności za wynik procesu wyrażoną w art.98 k.p.c. Okoliczność, że powód był zwolniony od kosztów sądowych nie zwalnia go w świetle art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz.U.Nr.67 , poz.1398 ze zm.) z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Podstawę taką mógłby tylko stanowić art. 102 k.p.c., ale we okolicznościach sprawy Sąd Okręgowy nie znalazł możliwości jego zastosowania, powołując się orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2003 r. II PK 585/02 , zgodnie z którym prawo do sądu nie oznacza przyzwolenia na konstruowanie wszelkich możliwych roszczeń i woluntarystyczne konstruowanie ich wysokości. Strona powinna mieć świadomość ujemnych dla niej konsekwencji takich działań Na zasądzone na rzecz Prokuratury Generalnej Skarbu Państwa na zasadzie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa ( Dz.U.Nr.169 ,poz. 1417 ze zm.) koszty procesu składają się koszty zastępstwa prawnego w wysokości stawki minimalnej określonej w & 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz.U. Nr.163, poz. 1349 ze zm.). Ponadto stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 R.-Prawo o adwokaturze ( Dz.U. z 2002 r. Nr. 123, poz.1058 ze zm.) Sąd przyznał pełnomocnikowi powoda z urzędu wynagrodzenie w wysokości określonej w & 2 ust. 1 i 2 w związku z & 6 pkt. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U.Nr. 163 , poz. 1348 ze zm.). W apelacji, opartej na zarzutach naruszenia przepisów postępowania , a mianowicie art. 286 w związku z art. 227 k.p.c. i art. 233 k.p.c., co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń , że stosowane wobec powoda metody diagnostyki i leczenia w czasie jego pobytu w Zakładzie Karnym w Tarnowie-Mościcach były prawidłowe , a także na zarzutach naruszenia prawa materialnego, a --- STRONA 8 --- to - art. 24 k.c. w związku z art. 248 k.k.w. i & 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów ( Dz.U. Nr. 65 , poz. 459 ) przez błędną ich wykładnię, powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wniósł także o zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, a w wypadku oddalenia apelacji o przyznanie pełnomocnikowi powoda z urzędu od Skarbu Państwa wynagrodzenia za nieodpłatne udzielenie powodowi pomocy prawnej w postępowaniu apelacyjnym. W odpowiedzi na apelację strona pozwana o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego . Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie może odnieść skutku. Zarzuty naruszenia wymienionych wyżej przepisów postępowania , gdyż Sąd Okręgowy w uzasadnieniu odniósł się do wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów, w tym dokumentacji dotyczącej leczenia powoda , jak i warunków w jakich powód odbywa karę pozbawienia wolności .Ta ostatnia okoliczność, w szczególności co do gęstości zasiedlenia cel w Zakładzie Karnym w Tarnowie-Mościcach była między stronami bezsporna. Powód w znaczącej części wywodów apelacyjnych kładzie nacisk na naruszenie niezapewnienie w celach minimum 3 m.kw. w celach dla każdego osadzonego powołując na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. sygn. akt V CSK 431/06, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn.akt 222/10, czy w końcu na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r. III CZP 25/11, w której Sąd ten orzekł, że umieszczenie w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m.kw. na osobę może być wystarczającą przesłanką stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych , a możliwość przyznania zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę wyrządzoną osadzonemu z powodu zbyt --- STRONA 9 --- ciasnej celi ( odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c.) nie zależy od zawinienia. Podzielając co do zasady takie stanowisko, mające na celu zapewnienie osobom osadzonym w zakładach karnych godne i humanitarne warunki, należy mieć jednak na uwadze realia konkretnej sprawy, zwłaszcza że w sentencji ostatniego z wymienionych wyżej orzeczeń Sąd Najwyższy użył sformułowania „ może ". W niniejszej sprawie powód przebywał okresowo tylko w celach , gdzie na jednego osadzonego przypadało mniej niż 3 m.kw. ( ale nigdy mniej aniżeli 2,70 kw.), a było to spowodowane koniecznością przeprowadzenia remontu mającego na celu polepszenie warunków pobytu w tym Zakładzie Karnym. Poza tym owo zagęszczenie nie było tak dolegliwe jak w zakładach karnych o zaostrzonych rygorach , gdzie możliwość przebywania poza celami jest bardzo ograniczona. Zakład Karny w Tarnowie-Mościcach ma charakter zakładu półotwartego ,cele są otwarte, osadzeni mają możliwość przemieszczenia się, a nawet możliwość dosyć atrakcyjnego spędzania czasu. Stąd też Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., uznając zarazem za bezzasadny zarzut naruszenia prawa materialnego w odniesieniu do tej części podstawy faktycznej powództwa. Powód powołuje się też na naruszenia jego dobra osobistego jakim jest zdrowie , które ma polegać na niezapewnieniu mu należytych warunków leczenia poważnego schorzenia-miażdżycy kończyn dolnych. I tutaj Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego. Ustalenia Sądu w tej części poczynione zostały w oparciu o obszerną dokumentację lekarską dotyczącą powoda oraz opinię biegłego , który przed wydaniem opinii zapoznał się z tą dokumentacją. Biegły wyjaśnił dlaczego obecnie nie zachodzi konieczność leczenia operacyjnego , mimo że kilka lat wcześniej zabieg taki był zalecany, a nie doszło do niego dlatego , że powód nie wyraził zgody na jego przeprowadzenie w Szpitalu przy Areszcie Śledczym we Wrocławiu. Badania przeprowadzone w 2010 r. wykazały bowiem poprawę ciśnienia w tętnicach obu kończyn dolnych , co sprawiło że możliwe jest w chwili obecnej leczenie zachowawcze i farmakologiczne, bez potrzeby interwencji chirurgicznej. Biegły wskazał przy tym , że nie można zarzucić administracji --- STRONA 10 --- Zakładu Karnego jakichkolwiek zaniedbań w zakresie troski o stan zdrowia powoda , natomiast powód nie stosuje się do zaleceń lekarskich nie zażywając regularnie przypisanych mu leków i paląc nałogowo papierosy, co jest zdecydowanym przeciwwskazaniem przy tego typu chorobie i sprzyja jej rozwojowi. O należytym wywiązywaniu się przez Zakład Karny z tych obowiązków świadczy też częściowa poprawa stanu zdrowia powoda, sprawiająca brak potrzeby leczenia inwazyjnego. Opinia biegłego koresponduje też z materiałem zebranym w sprawach III Kow 173/09/Pr i III Kow 1372/10/Pr dotyczącym spraw o udzieleniu powodowi przerwy w odbywaniu kary pozbawienia , gdzie odmówiono powodowi tych przerw w celu umożliwienia mu dokonania zabiegu operacyjnego w warunkach wolnościowych . Dlatego też Sąd Okręgowy miał pełne podstawy poczynienia ustaleń co do sposobu opieki medycznej w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności na podstawie opinii biegłego sądowego lek.med. D R , wobec pominięcia wniosku dowodowego powoda o weryfikację tej opinii w drodze innej opinii nie może potraktować jako uchybienia procesowego i uznać zarzut naruszenia art. 286 w związku z art. 227 k.p.c, czy też art. 233 k.p.c. Skoro tak to w świetle poczynionych przez Sąd I instancji tej części ustaleń brak jest podstaw do przyjęcia po stronie Zakładu Karnego bezprawności działania, co w świetle art. 24 & 1 k.c. wyklucza odpowiedzialność za naruszenie dobra osobistego powoda , a mianowicie zdrowia . Tym samym i tutaj oddalając powództwo Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 24 k.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną . Oddalając apelację Sąd II instancji zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej na podstawie art. 98 w związku z art.391 & 1 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zwrot kosztów postępowania apelacyjnego , na które składa się koszt zastępstwa prawnego w wysokości stawki minimalnej określonej w & 6 pkt. 7 i & 12 ust.l pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców --- STRONA 11 --- prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Także według stawki minimalnej z uwzględnieniem podatku od towarów i usług przyznano wynagrodzenie pełnomocnikowi powoda za nieodpłatne zastępstwo prawne powoda w postępowaniu apelacyjnym. Podstawę prawną tej części orzeczenia stanowi art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz & 2 ust. 1 i 2 , & 6 pkt.7 , & 13 ust. 1 pkt. 2 oraz && 19-21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu .