Wyrok I ACa 1211/12

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1211/12 _\;~,;.¢‘:‘  W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2013 r. Sad Apelacyjny w Warszawié I Wydzia’r Cywilny w sk%adzie: Przewodniczqcy — Sedzia SA Romana Gérecka Sgdzia SA Katarzyna Polafiska — Farion Szgdzia SA Bogdan $wiierczak0wski (spr.) Protokolant st. sekr. sqd. Joanna Baranowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powédztwa J. Z.' przeciwko Skarbowi Pafistwa reprezentowanemu przez Prezesa Sadu Okregoweglo W. ozapiate  na skutek apelacji powoda od wyroku Sadu Okrgzgowego w Warszawie _z dnia 12 czerwca 2012 r. _ sygn. akt XXIV C 15/'12 1. oddala apelacje; V 2. nie obciqia powoda kosztami postgpowania apelacyjnego. MSIC Wyr.4 Wyrok Sqdu udwulawczego Sygn. akt I ACa 1211/12 „\¿-¿..-#*:` - W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywiiny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Romana Górecka Sędzia SA Katarzyna Polańska - Farion Sędzia SA Bogdan Świerczakowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Baranowska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa J. Z.` przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Okręgowego W. ozapłatę - na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego W Warszawie _z dnia 12 czerwca 2012 r. _ Sygn. akt XXIV C 15/'12 1. oddala apelację; . 2. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. MSIC Wyr.4 Wyrok Sądu odwoławczego --- STRONA 2 --- 2 . I ACa 1211/12 Uzasadnienie .I. Z. p0zWaI Skarb Pafistwa — Prezesa Sqdu Okrggowego W W. 0 zapiateg zadoééuczynienia W kwocie 1.500.000 Z1. W uzasadnieniu WSk8.Z21.I, Ze w dniu 25 maja 2011 r. Komisja Penitencjarna Aresztu Sledczego W. utrzymaia wzglcpdem niego podgrupe; klasyfikacyjnq (. . .) a Sqd Okrqgowy WarszawaPraga W Warszawie utrzymal tr; decyzj@ W mocy. Zdaniem powoda orzeczenie takiej treéci kwalifikuje sig jako brak nalezytego pemienia obowizgzku nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia Wolnoéci i skutkuje utrzymywaniem Wobec niego nieuzasadnionych reprcsji, skutkuj qcych pogarszanielfi stanu zdrowia. . Wyrokicm 2 dnia 12 czerwca 2012 r. Sqd Okr»:ggowy W Warszawie 0dda.IiI powédztwo i nie 0bciq2y1p0w0da kosztami procesu. Pow}/Zsze rozstrzygniegcie zapadlo na podstawie nastqpujqcych ustalefi faktycznych. Powéd jest osobq pozbawionq Wolnoéci i przebywa W Areszcie §Iedczym W. W dniu 25 maja 2011 r. Komisja Penitencjama A0 W. utrzymaha. Wzg1§dem niego podgmpe; klasyfikacyjnq (...). J. Z. zlozyl na IQ decyzjq> skargq do Wlaéciwego sqdu penitencjamego, tj. do Sqdu Okrqgowego WarszawaPraga W Warszawie VIII Wydzialu Penitencjarnego. Sqd ten, p0 rozpoznaniu zazalenia powoda, W dniu 7 Iipca 2011 r. utrzymai zaskarzonq decyzjg W mocy. POWéd jest nieochrzczonym §wiad1<iem Jehowy i zalefaalo mu na zmianie podgrupy klasyfikacyjnej na (...), aby otrzymaé przepustkq: na 48 godzin W okresie odbywajqcego sic; W lipcu 2011 r. miqdzynarodowego kongresu Swiadkéw Iehowy, podczas ktérego méglby przyjqé chrzest. Oceniajqc roszczenie W pIaszczy2nie art. 23 i 24 k.c., z uwzgk;dnieniem zapiséw Konstytucji dotyczafcych praw wolnoéci i praw czlowicka i obywatela (W szczegélnoéci art. 30 i 47) a takze treéci art. 10 ust. 1 Miqdzynarodowcgo Paktu Praw osobistych i Publicznych Z dnia 16 grudnia 10966 r. (Dz. U. z 1977r., nr 38, poz. 167 i 169) i art. 3 2 . I ACa 1211/12 Uzasadnienie J. Z. pozwał Skarb Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w W. o zapłatę zadośćuczynienia W kwocie 1.500.000 zł. W uzasadnieniu wskazał, że W dniu 25 maja 2011 r. Komisja Penitencjarna Aresztu Śledczego W. utrzymała względem niego podgrupę klasyfikacyjna (. . .) a Sąd Okręgowy Warszawa-Praga W Warszawie utrzymał tę decyzję w mocy. Zdaniem powoda orzeczenie takiej treści kwalifikuje się jako brak należytego pełnienia obowiązku nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności i skutkuje utrzymywaniem Wobec niego nieuzasadnionych represji, skutkuj ących pogarszanieni stanu zdrowia. _ Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy W Warszawie oddalił powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na podstawie następujących ustaleń faktycznych. Powód jest osobą pozbawioną wolności i przebywa W Areszcie Śłedczym W. W dniu 25 maja 2011 r. Komisja Penitencjarna AŚ W. utrzymała względem niego podgmpę klasyfikacyjną (...). J. Z. złożył na tę decyzję skargę do właściwego sądu penitencjamego, tj. do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie VIII Wydziału Penitencjarnego. Sąd ten, po rozpoznaniu zażalenia powoda, w dniu 7 lipca 2011 r. utrzymał zaskarżoną decyzję W mocy. Powód jest nieochrzczonym Świadkiem Jehowy i zależało mu na zmianie podgrupy klasyfikacyjnej na (...), aby otrzymać przepustkę na 48 godzin w okresie odbywającego się W lipcu 2011 r. międzynarodowego kongresu Świadków Jehowy, podczas którego mógłby przyjąć chrzest. Oceniając roszczenie W płaszczyźnie art. 23 i 24 k.c., z uwzględnieniem zapisów Konstytucji dotyczacych praw wolności i praw człowieka i obywatela (w szczególności art. 30 i 47) a także treści art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw osobistych i Publicznych z dnia 16 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977r., nr 38, poz. 167 i 169) i art. 3 --- STRONA 3 --- F 3 Europejskiej Konwencji Praw Cziowieka i Podstawowych Wolnoéci z dnia 4 grudnia 1950 r. Sad I instancji stwierdzil, Ze powod W ogole nie wykazat, by doszio do naruszenia jego dobr osobiatych. W istocie zarzucil on, Ze zostala mu Wyrzadzona krzywda prawomocnym orzeczeniem sadu a W takim wypadku Winien wyczerpaé tryb przewidziany W art. 4171 § 2 k.c. Tymczasem nie byto prowadzone Zadne postegpowanie stwierdzajace niezgodnoéé kwestionowanego orzeczenia z prawem, nieprzewidziane zreszta przez ustawodawcq W przypadku orzeczeri Wydawanych W postegpowaniu kamym (2 wyjatkiem roszczefi 0 zadoééuczynienie za nieslruszne skazanie oraz tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie). JuZ dlatego Zadanie podlegato oddaleniu. Poza tym, nawet jeéliby’ zaiozyé, Ze doszlo do naruszenia dobr osobistych powoda, to nie przedstawfl on dowodéW, ktore pozwolflyby na ustalenie rozmiarow doznanej przezefi krzywdy. Stosowanie art. 448 k.c. ma. charakter fakultatywny i W takim Wypadku nie nalezaloby sir; Zadoééuczynienie. Orzeczenie o kosztach na podstawie art. I02 k.p.o. Sad uzasadnfl Wskazaniem na trudna sytuacje; Zyciowa i finansowa powoda (osoba pozbawiona Woinoéci, bez dochodow i majatku). ' Powod Wnios1 apelacje; obejmujaca rozstrzygniooie o oddaleniu powodztwa (punkt 1 Wyroku). Zarzucii naruszenie: art. 208 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c., art. 210 § 3 k.p.c., art. 223 § 1 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c. oraz art. 417 § 1 i 2 k.c. Skarzaoy Wniost o uchylenie zaskarzonego Wyroku i przekazanie sprawy Sadowi Olqogowemu do ponownego rozpoznania. _ _ Pozwany Wniosl o oddalenie apelacji i zasadzenie od powoda kosztow postepowania za druga instancjo. I Sad Apelacyjny zwaiyl, :_:o nastqpujez . Apelacja jest bezzasadna. ’ Art. 208 k.p.c. przyktadowo Wymienia zarzadzenia, jakie moze wydaé przewodniczacy W celu przygotowania rozprawy i sh1Zy realizacji zasady koncentracji materialu procesowego oraz kohstytucyjnej zasady rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zW1oki (art. 45 ust. 1. Konstytucji RP). Nie naktada natomiast na przewodniczacego Zadnych ko111<fetnych obowiazkow. Zaniechanie dokonania jakiejé F 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. Sąd 1 instancji stwierdził, że powód w ogóle nie wykazał, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. W istocie zarzucił on, że została mu wyrządzoną krzywda prawomocnym orzeczeniem sądu a w takim wypadku winien wyczerpać tryb przewidziany W art. 4171 § 2 k.c. Tymczasem nie było prowadzone żadne postępowanie stwierdzające niezgodność kwestionowanego orzeczenia z prawem, ni‹-:przewidziane zresztą przez ustawodawcę W przypadku orzeczeń wydawanych W postępowaniu karnym (z wyjątkiem roszczeń o zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie oraz tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie). Już dlatego żądanie podlegało oddaleniu. Poza tym, nawet jeśliby założyć, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, to nie przedstawił on dowodów, które pozwoliłyby na ustalenie rozmiarów doznanej przezeń krzywdy. Stosowanie art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny i w takim wypadku nie należałoby się zadośćuczynienie. Orzeczenie o kosztach na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd uzasadnił wskazaniem na trudną sytuację życiową i finansową powoda (osoba pozbawiona wolności, bez dochodów i majątku). ` Powód wniósł apelację obejmującą rozstrzygnięcie o oddaleniu powództwa (punkt 1 wyroku). Zarzucił naruszenie: art. 208 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c., art. 210 § 3 k.p.c., art. 223 § 1 k.p.c. i art. 379 pkt 5 k.p.c. oraz art. 417 § 1 i 2 k.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. _ _ Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda kosztów postepowania za drugą instancję. I Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: . Apelacja jest bezzasadna. V Art. 208 k.p.c. przykładowo wymienia zarządzenia, jakie może wydać przewodniczący w celu przygotowania rozprawy i służy realizacji zasady koncentracji materiału procesowego oraz konstytucyjnej zasady rozpoznawania spraw bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 ust. 1. Konstytucji RP). Nie nakłada natomiast na przewodniczącego żadnych konkretnych obowiązków. Zaniechanie dokonania jakiejś --- STRONA 4 --- 4 konkretnej czynnosici przygotowujacej rozprawe; nie moze misc’: Zadnego znaczenia dla Wyniku sprawy, albowiem strona procesowa moze zgtaszaé Wszelkie érodki dowodowe a2 do zamknicgcia rozprawy (Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 269/O0, Lex nr 551028). Zarzuty naruszenia art. 208 § 1 pkt 2 i art. 208 § 1 pkt 5 k.p.c. nie sa WIQC trafne. O ile natomiast traktowaé owe zarzuty jako zaniechanie dopuszczenia dowodow z akt sprawy, Wtym Wymienionej W apelacji opinii Wychowawcy P. Sz., to nalezy zauwaayé, 2'26 skarzacy nie dostarcza Zadnych ‘argumentéw ktore pozwolilyby uznaé dowody takie za przydatne dla rozstrzygniqcia. W ogéle nie Wyjaénia, czy i W jaki sposob moglyby Wplynaé na uksztaltowanie podstawy faktycznej rozstrzygniqrcia. Tymczasem stosowanie prawa materialnego (powod Wskazal na art. 417 § 1 i 2 k.c.) musi byé poprzedzone dokonaniern ustalefi faktycznych. Zarzut naruszenia art. 210 § 3 k.p.c. rowniei nalezy uznaé za caikowicie chybiony. Przepis ten, Wraz z_ zawartymi W paragrafach poprzedzajacych, reguluje przebieg rozprawy i nie moie stanowié podstawy zarzutu dotyczacego niedopuszczenia doWod6W. Poza tym jego naruszenie, Wbrew stanowisku skarzacego, nie jest rownoznaczne z niewaznoécia postcppowania z powodu pozbawienia moznoéci obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.o.) i nie uzasadnia stosowania przez sad drugiej instancji art. 386 § 2 k.p.o. (Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 15 pasidziernika 2010 r., V CSK 58/ 10, Palestra 2010/ 1 I12/.1 82). Ta ostatnia uwaga ma jednie charakter porzadkowy i Wynika z postawienia zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.o., gdyz z opisu zarzutu W ogole nie Wynika, by chodzilo 0 naruszenie regui dotyczacych przebiegu rozprawy. Pominiegcie dowodow mozna kwestionowaé 11p. poprzez zarzuty naruszenia arc. 227 , 217 k.p.c. i art. 232 zd. 2 k.p.c. Powod nie ma obowiazku przytaozania przepisow prawa. Istotne jest, ze podobnie jak W przypadku poprzednich zarzutow, chodzi mu 0 pominigcie przez Sad akt sprawy jaka toczyia sie; W post:gpowaniu kamym Wykonawozyrn. I W tym przypadku pozostaje aktualne stwicrdzenie, i2 brak jest W apelacji Wskazania na okolicznoéci faktyczne, jakie mogiyby zostaé ustalone gdyby Sad przeproWadzi1 dowod 2 akt sprawy (co do zasady nieprzewidziany W procedurze cywilnej). 4 konkretnej czynności przygotowującej rozprawę nie może mieć żadnego znaczenia dla wyniku sprawy, albowiem strona procesowa może zgłaszać wszelkie środki dowodowe aż do zamknięcia rozprawy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 269/00, Lex nr 551028). Zarzuty naruszenia art. 208 § 1 pkt 2 i art. 208 § 1 pkt 5 k.p.c. nie są więc trafne. O ile natomiast traktować owe zarzuty jako zaniechanie dopuszczenia dowodów z akt sprawy, wtym wymienionej W apelacji opinii wychowawcy P. Sz., to należy zauważyć, że skarżący nie dostarcza żadnych argumentów które pozwoliłyby uznać dowody takie za przydatne dla rozstrzygnięcia. W ogóle nie wyjaśnia, czy iw jaki sposób mogłyby wpłynąć na ukształtowanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Tymczasem stosowanie prawa materialnego (powód wskazał na art. 417 § 1 i 2 k.c.) musi być poprzedzone dokonaniem ustaleń faktycznych. Zarzut naruszenia art. 210 § 3 k.p.c. również należy uznać za całkowicie chybiony. Przepis ten, wraz z_ zawartymi W paragrafach poprzedzających, reguluje przebieg rozprawy i nie może stanowić podstawy zarzutu dotyczącego niedopuszczenia dowodów. Poza tym jego naruszenie, wbrew stanowisku skarżącego, nie jest równoznaczne z nieważnością postępowania z powodu pozbawienia możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.) i nie uzasadnia stosowania przez sąd drugiej instancji art. 386 § 2 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 pażdziernika 2010 r., V CSK 58/ 10, Palestra 2010/ 1 1-12/.1 82). Ta ostatnia uwaga ma jednie charakter porząclkowy i wynika z postawienia zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c., gdyż z opisu zarzutu w ogóle nie wynika, by chodziło o naruszenie reguł dotyczących przebiegu rozprawy. Pominięcie dowodów można kwestionować np. poprzez zarzuty naruszenia art. 227 , 217 k.p.c. i art. 232 zd. 2 k.p.c. Powód nie ma obowiązku przytaczania przepisów prawa. Istotne jest, że podobnie jak W przypadku poprzednich zarzutów, chodzi mu o pominięcie przez Sąd akt sprawy jaka toczyła się w postępowaniu kamym wykonawczym. I w tym przypadku pozostaje aktualne stwierdzenie, iż brak jest w apelacji wskazania na okoliczności faktyczne, jakie mogłyby zostać ustalone gdyby Sąd przeprowadził dowód z akt sprawy (co do zasady nieprzewidziany w procedurze cywilnej). --- STRONA 5 --- 5 Zarzut naruszenia art. 223 § 1 k.p.c., jak Wynika Z jego opisu, nie dotyozy materii uregulowanej W tym przepisie (naklaniania stron do pojednania)  chodzi zapewne skarzacemu o art. 233 § 1 k.p.c. Sad nie naruszyt zasady swobodnej oceny dowodow. Dokonai ustalefi, ktore znajduja pelne odzwierciedlenie W zgromadzonych W sprawie dowodaoh. Jak zauwazono W motywach rozstrzygniecia, W przypadku orzeczefi karnych brak jest regulacji analogicznej do istniejacej w procedurze cywilnej, ktora przewidywataby tryb stwierdzenia ioh niezgodnosci z prawem (art. 4241 i n. k.p.c.). Zdaniem Sadu Apelaoyjnego nie oznacza to jednak, Ze co do zasady Wykluozone jest badanie owej niezgodnosoi W procesie odszkodowawczym. Tnldno zaakceptowaé ogolne stanowisko Sada I instancji z ktorego Wynika, Ze decydujace znaczenie ma reguiaeja o charakterze proceduralnym. Taka interpretaoja ograniczalaby prawo przewidziane W art. 77 Konstytucji. Niemniej, zarazem brak jest jakichkolwiek podstaw do Weryfikowania W postepowaniu oywilnym prawidlowosci orzeczenia Wydanego W postepowaniu karnym (tu karnym Wykonawczym). W tym wiec konkretnym przypadku nie Wystepuje niezbedna do powstania odpowiedzialnosci, przesianka bezprawnosci o jakiej mowa W art. 24 k.c. Rozwazania na temat bezprawnosci W przypadkti procesu o oohrone dobr osobistych sa zasadniczo potrzebne tylko W razie stwierdzenia, Ze doszio do naruszenia dobr osobistych. Nalezy sie zgodzié z Sadem Okregowym, Ze odmowa uwzglednienia Zadania skazanego, dotyczacego przekwalifikowania do innej podgrupy klasyfikaoyjnej, nie tylko byla dziataniem zgodnym Z prawem, ale i przede Wszystkim nie naruszyIa Zadnego dobra osobistego powoda, bez Wzgledu na przedstawione motywy ubiegania sie 0 przekwalifikowanie. Z przedstawionych Wzgledow, przyjmujac za swoje przytoczone ustalenia Sadu I instancji, Sad Apelacyjny oddalit apelacje na podstawie art. 385 k.p.c. Nieobciazenie powoda kosztami procesu, podobnie jak W orzeozeniu Sadu Okregowego; jest Wynikiem uwzglednienia trudnej sytuacji powoda, nieposiadajacego dochodow ani majatku i jak Wynika z oswiadczenia (k.47), oierpiacego na Iiozne schorzenia. Z§00'i"1£#S0 2 Orygingiam ENSPEKTQR _ go. —‘F 1’1?¥1:n‘a S‘i.Fw.4iska 5 Zarzut naruszenia art. 223 § 1 k.p.c., jak wynika z jego opisu, nie dotyczy materii uregulowanej w tym przepisie (nakłaniania stron do pojednania) - chodzi zapewne skarżącemu o art. 233 § 1 k.p.c. Sąd nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonał ustaleń, które znajdują pełne odzwierciedlenie w zgromadzonych w sprawie dowodach. Jak zauważono w motywach rozstrzygnięcia, W przypadku orzeczeń karnych brak jest regulacji analogicznej do istniejącej w procedurze cywilnej, która przewidywalaby tryb stwierdzenia ich niezgodności z prawem (art. 4241 i n. k.p.c.). Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie oznacza to jednak, że co do zasady wykluczone jest badanie owej niezgodności w procesie odszkodowawczym. Trudno zaakceptować ogólne stanowisko Sądu I instancji z którego wynika, że decydujące znaczenie ma regulacja o charakterze proceduralnym. Taka interpretacja ograniczałaby prawo przewidziane W art. 77 Konstytucji. Niemniej, zarazem brak jest jakichkolwiek podstaw do weryfikowania w postępowaniu cywilnym prawidłowości orzeczenia wydanego W postępowaniu karnym (tu karnym wykonawczym). W tym więc konkretnym przypadku nie występuje niezbędna do powstania odpowiedzialności, przesłanką bezprawności o jakiej mowa w art. 24 k.c. Rozważania na temat bezprawności w przypadku procesu o ochronę dóbr osobistych są zasadniczo potrzebne tylko W razie stwierdzenia, że doszło do naruszenia dóbr osobistych. Należy się zgodzić z Sądem Okręgowym, ze odmowa uwzględnienia żądania skazanego, dotyczącego przekwaiifikowania do innej podgrupy klasyfikacyjnej, nie tylko była działaniem zgodnym z prawem, ale i przede wszystkim nie naruszyła żadnego dobra osobistego powoda, bez względu na przedstawione motywy ubiegania się o przekwalifikowanie. Z przedstawionych względów, przyjmując za swoje przytoczone ustalenia Sądu I instancji, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. Nieobciązenie powoda kosztami procesu, podobnie jak W orzeczeniu Sądu Okręgowego, jest wynikiem uwzględnienia trudnej sytuacji powoda, nieposiadającego dochodów ani majątku i jak wynika z oświadczenia (k.47), cierpiącego na liczne schorzenia. z_çpuir›ść 2 orygingięm iksrrkroią _ Ê*- -`_F ‹'Í'.?ffwfa ś“i.f'w.f'.'§s›'<a