Postanowienie I ACa 1203/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1203/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jan Surma Sędziowie: SSA Elżbieta Lipińska (spr.) SSA Dariusz Kłodnicki Protokolant: Małgorzata Kurek po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. W. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 5 sierpnia 2011 r. sygn. akt I C 650/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 5 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo, którym powód domagał się od Skarbu Państwa - (...)we W. kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za nieprzestrzeganie i niestosowanie art. 68 § 3 k.k.w., nie obciążając powoda kosztami sądowymi oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego Sąd ten ustalił następujący stan faktyczny: --- STRONA 2 --- Powód przebywał w (...) we W. kilkakrotnie: w 1997, 1999, 2005, 2006 roku, w różnych rolach procesowych, tj. zarówno jako osoba tymczasowo aresztowana, jak i skazana. W ostatnich latach powód przebywał w (...) we W. w następujących okresach: od 3 września 2008 r. do 5 marca 2009 r. jako osoba tymczasowo aresztowana oraz od 2 maja 2009 r. do 13 sierpnia 2009 r., skąd został przetransportowany jako osoba skazana do (...)w K.. W dniu 20.10.2009 r. powód ponownie został osadzony w pozwanym (…) jako osoba skazana i przebywał tam do dnia 21.12.2009 r. Z uwagi na konieczność udziału w czynnościach procesowych powód od 1.02.2010 r. do 10.08.2010 r. ponownie przybył do (...) we W.. Po zakończonych czynnościach przewieziony został do (...) w W.. W (...) we W. przebywają głównie osoby tymczasowo aresztowane oraz okresowo są w nim umieszczani prawomocnie skazani na karę pozbawienia wolności. W pozwanej jednostce nie ma boiska sportowego do gry w piłkę nożną czy siatkówkę. Dla skazanych, przebywających w (...) we W., są organizowane - w ramach zajęć kulturalno-oświatowych - różnego rodzaju konkursy z nagrodami, kursy językowe, turnieje szachowe. W pozwanej jednostce działa radiowęzeł, przez który emitowane są audycje (...) oraz własne audycje. W (…) znajduje się bogato wyposażona biblioteka, osadzeni mają dostęp do prasy, a od 2008 r. wydawany jest dwutygodnik pt.: (...). W (…) tym odbywają się różnego rodzaju koncerty, organizowane są zajęcia Klubu (...), spotkania osadzonych z pracownikami MOPS oraz zajęcia w ramach aktywizacji zawodowej prowadzone przez (...) i (...). W 2008 roku u pozwanego uruchomiona została również pracownia plastyczna. W 2009 roku psychologowie działu penitencjarnego zorganizowali w pozwanym (…) programy edukacyjne m in. z zakresu profilaktyki uzależnień dla skazanych uzależnionych od alkoholu oraz od narkotyków. Rozpoczęto również realizację programu „(...)" oraz kontynuowano program „(...)". W tym ostatnim programie powód brał udział. Osadzeni mogli też uczestniczyć w projektach: „(...)", „(...)", „(...)" itp. W pozwanej jednostce znajdowała się świetlica dla osadzonych, w której stał stół pingpongowy. W grudniu 2009 roku została jednak zlikwidowana w związku z koniecznością utworzenia nowych cel mieszkalnych. Powód w celi mieszkalnej miał własny telewizor oraz radio. W 2009 roku złożył kilkanaście skarg, które w przeważającej mierze dotyczyły braku zajęć kulturalno- oświatowych w pozwanym (...). Powód zgłaszał też skargi na odmowę pozostawienia go w (...) we W., a także z związku z zastrzeżeniami odnośnie opieki medycznej. W trakcie osadzenia w pozwanym (...) kilkakrotnie był przemieszczany pomiędzy oddziałami z powodu nagannego zachowania oraz wszczynania konfliktów wśród osadzonych. Powód chciał we własnym zakresie organizować turnieje oraz zajęcia sportowe dla osadzonych, jednakże administracja (...)nie wyrażała na to zgody. Powód w 2006 r. doznał urazu (…) oraz uszkodzenia (…). Lekarze rozpoznali u powoda (…), stan po uszkodzeniu (…), (…). Powód porusza się na sztywnym, lokalnie nieznacznie je zginając i utykając, przez cały czas używa (…) opaski elastycznej; istnieją wskazania do przeprowadzenia zabiegu (…). --- STRONA 3 --- Powód w dniu 21.05.2009 roku miał zaplanowany zabieg operacyjny (…) w Szpitalu (...) we W., jednakże z uwagi na aresztowanie operacja nie została przeprowadzona. W dniu 18.11.2009 r. został zawieziony na konsultację (…) do Szpitala (...)w W., jednakże nie wyraził zgody na przyjęcie do szpitala i wykonanie zabiegu (…). Prawomocnym postanowieniem z dnia 16.08.2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział V Penitencjarny, w sprawie V Kow 213/10/pr odmówił powodowi udzielenia przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia wolności, o którą powód wnioskował z uwagi na problemy zdrowotne. Sąd Penitencjarny uznał, iż (…) W. w związku z rozpoznanymi u niego schorzeniami (…) może być leczony w warunkach więziennych, o ile wrazi zgodę na przeprowadzenie zabiegu (…) na Oddziale (…) Szpitala (...). Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że w niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia od strony pozwanej zadośćuczynienia za nieludzkie i poniżające traktowanie go w czasie pobytu w pozwanej jednostce, wyrażające się w braku organizowania zajęć kulturalno-oświatowych dla osadzonych. Brak takich zajęć w ocenie powoda stanowił formę okrutnego, nieludzkiego i poniżającego traktowania. W ocenie Sądu Okręgowego w realiach rozpoznawanej sprawy brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia od pozwanego Skarbu Państwa - (...)we W.. Powód w pozwanej jednostce przebywał wielokrotnie - zarówno jako osoba tymczasowo aresztowana, jak i prawomocnie skazana. Były to kilkumiesięczne pobyty, najczęściej związane z wykonywaniem wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, bądź z koniecznością zapewnienia jego udziału w czynnościach procesowych. Sąd podkreślił, że (…) co do zasady przeznaczone są dla osób, wobec których stosowane jest tymczasowe aresztowanie. Zgodnie z art. 207 kkw wykonanie tymczasowego aresztowania służy realizacji celów, dla których ten środek zastosowano, a w szczególności zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego. Stosownie zaś do art. 212 §2 kkw przy rozmieszczaniu tymczasowo aresztowanych administracja (...)uwzględnia wskazania organu, do którego dyspozycji pozostają, mające na celu zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego i zapewnienie bezpieczeństwa w (...). Podczas pobytu w (...) osoby tymczasowo aresztowane pozostają do dyspozycji organów prowadzących postępowanie przygotowawcze, a na administracji (…) ciąży obowiązek zapewnienia należytego rozmieszczenia aresztowanych, tak, by uniemożliwić osobom tymczasowo aresztowanym ewentualne kontaktowanie się ze sobą mataczenie, uzgadnianie zeznań. Nadrzędnym celem stosowania tymczasowego aresztowania jest zatem zapewnienie prawidłowego toku postępowania przygotowawczego, a w dalszej kolejności również postępowania sądowego. Z tych względów oczywiste jest, że zakres oferty kulturalno-oświatowej w (…) jest węższy, aniżeli w (…), gdzie przebywają osoby prawomocnie skazane na karę pozbawienia wolności. W związku z ograniczeniami wynikającymi z faktu wykonywania tymczasowego aresztowania wobec osadzonych zrozumiałym jest nadto, że w (...) nie tworzy się boisk, czy hal sportowych, które poprzez zapewnienie wzajemnego kontaktu osadzonym mogłyby niekiedy zagrozić dobru toczącego się śledztwa. --- STRONA 4 --- W świetle podanych okoliczności, zdaniem Sądu I instancji za nieuprawniony należało uznać zarzut powoda, jakoby poprzez brak boiska sportowego w pozwanym (...) doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Sąd podkreślił, że powód jako osoba od wielu lat przebywająca w różnych jednostkach penitencjarnych, a więc znająca realia więzienne, musi się liczyć z pewnego rodzaju niedogodnościami, jakie wynikają z faktu tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności. Wbrew twierdzeniom powoda nie można przyjąć, że niezapewnienie przez pozwanego boiska sportowego, stołu do tenisa, czy też piłkarzyków może być utożsamiane z „nieludzkim i poniżającym traktowaniem" osadzonych. Wedle Sądu I instancji przytoczone zarzuty powoda, które w żaden sposób nie zostały przez niego rozwinięte, a już tym bardziej udowodnione, wskazują raczej na roszczeniową naturę powoda oraz ukierunkowanie na uzyskanie przez niego korzyści finansowej w niniejszym procesie. Sąd Okręgowy podniósł, że przepis art. 67§1 kkw, na który w pozwie powoływał się powód, stanowi, iż wykonywanie kary pozbawienia wolności ma na celu wzbudzanie w skazanym woli współdziałania w kształtowaniu jego społecznie pożądanych postaw, w szczególności poczucia odpowiedzialności oraz potrzeby przestrzegania porządku prawnego i tym samym powstrzymania się od powrotu do przestępstwa. Stosownie do § 3 cyt. przepisu, w oddziaływaniu na skazanych, przy poszanowaniu ich praw i wymaganiu wypełniania przez nich obowiązków, uwzględnia się przede wszystkim pracę, zwłaszcza sprzyjającą zdobywaniu odpowiednich kwalifikacji zawodowych, nauczanie, zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe, podtrzymywanie kontaktów z rodziną i światem zewnętrznym oraz środki terapeutyczne. Z powyższego przepisu wynika zatem (co słusznie zauważył pozwany) że organizowanie zajęć kulturalno - oświatowych jest tylko jednym z wielu środków oddziaływania na osadzonych, odbywających karę pozbawienia wolności. Art. 212 b kkw przewiduje uprawnienie osoby tymczasowo aresztowanej do udziału w zajęciach kulturalno-oświatowych, korzystanie z oferty kulturalnej jest jednak ograniczone do zajęć organizowanych w ramach oddziału, na którym tymczasowo aresztowany przebywa. W ocenie Sądu Okręgowego dowody wskazują, że nieprawdziwe są twierdzenia powoda, jakoby w pozwanym (...) brak było zajęć kulturalno-oświatowych dla osadzonych. Nadto, jak podkreślał na rozprawie pozwany K. K. powód nie był osobą, która aktywnie korzystała z oferty kulturalno-oświatowej w (…) we W.. Z zeznań powoda można wywnioskować, że najbardziej zależało mu na organizacji zajęć sportowych. Powodowi brakowało w pozwanym (...) gier planszowych, piłkarzyków, boiska sportowego. Powód narzekał także, że szkolenia organizowane w pozwanym (...) przeznaczone były wyłącznie dla osadzonych, którym do końca kary brakowało mniej niż dwa lata, a więc on sam nie mógł w nich uczestniczyć. Analizując przytoczone zeznania powoda Sąd I uznał, że sam fakt, iż powód był niejako „wyłączony" przed administrację (…) od udziału w szkoleniach z uwagi na odległy koniec kary pozostałej od odbycia, wynikał z jego zachowania i w żadnej mierze nie może stanowić podstawy do formułowania zarzutów względem pozwanego. Zarzuty powoda odnośnie braku zajęć sportowych uznał Sąd za niezrozumiałe ze względu na fakt, iż powód ma problemy z (…), korzysta przez cały czas z opaski elastycznej usztywniającej (…) i ma trudności z poruszaniem się. Z --- STRONA 5 --- medycznego punktu widzenia udział powoda w zajęciach sportowych nie wydaje się zatem wskazany, a przebywając w (…) w W. odmówił on poddania się zabiegowi chirurgicznemu. Sąd I stwierdził zatem, iż niewątpliwie brak jest podstaw do przyjęcia, że uboga - jak twierdzi powód - oferta sportowa w pozwanym (...) była skierowanym przeciwko powodowi aktem nieludzkiego i poniżającego traktowania. W swoich zeznaniach złożonych na rozprawie w dniu 4.05.2011 r. (k. 143) powód wskazywał, iż według niego „nieludzkie traktowanie przez służbę więzienną polegało na przebywaniu w celi 23 godziny na dobę", jednak nie wskazał, jakich ewentualnie uchybień względem niego dopuściła się administracja pozwanego (…) i jakie konkretnie skutki w sferze jego psychiki czy też odczuć, wywołały takie działania. W świetle powyższego Sąd uznał, że powód w toku niniejszego procesu nie wykazał, by poprzez określone działanie (zaniechanie) pozwanego została mu wyrządzona krzywda, nie udowodnił bowiem żadnej z przesłanek odpowiedzialności pozwanego za naruszenie dobór osobistych. Sąd ocenił postawę powoda jako roszczeniową, a opisane w ustaleniach zachowania powoda za ujawniające jego negatywne nastawienie do służby więziennej i brak umiejętności dostosowania się do dyscypliny panującej w (...). Reasumując powyższe Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że powód nie udowodnił roszczenia dochodzonego pozwem, a zatem powództwo o zapłatę na jego rzecz zadośćuczynienia podlegało oddaleniu. Od wyroku tego powód wniósł apelację, zarzucając naruszenie prawa procesowego przez nieumożliwienie mu uczestnictwa w postępowaniu i zadawania pytań przedstawicielowi strony pozwanej, a przez to poczynienie wadliwych ustaleń faktycznych, a także naruszenie prawa materialnego, a to Zarządzenia Dyrektora generalnego Służby Więziennej nr (...) w jego aktualnej postaci oraz konwencji o Ochronie praw człowieka, a szczególnie protokołu nr (...) – art. 83-86 na okoliczność obowiązku organizacji więźniom zajęć k.o. i sportowych. Domagał się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa i doprowadzenia na rozprawę apelacyjną. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny uznał ją za nieuzasadnioną. W pierwszej kolejności rozważenia wymagały zarzuty, dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz kwestionujące dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Dla oceny trafności zarzutów odnoszących się do wskazywanych przez skarżącego naruszeń prawa materialnego miarodajnym jest bowiem stan sprawy, który legł u podstaw wydania zaskarżonego wyroku (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7.03.1997 r., II CKN 18/97, OSNC 1997, nr 8, poz.112). Dopiero zaś po ustaleniu, czy postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a następnie, czy dokonana ocena dowodów nie narusza reguł zawartych w normie art. 233 § 1 k.p.c., możliwe jest wiążące odniesienie się do zarzutów dotyczących niewłaściwego zastosowania prawa materialnego. W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przeprowadził wyjątkowo staranne, wręcz drobiazgowe, postępowanie dowodowe i dokonał ustaleń, które Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. Powód zarzuty zmierzające od ich obalenia opiera właściwie wyłącznie na odmiennej ocenie, nie zdołał jednak zakwestionować jej w sferze --- STRONA 6 --- faktów. Dotyczy to w szczególności rodzaju i zakresu organizowania przez stronę pozwaną zajęć kulturalnooświatowych i sportowych. Twierdzenia powoda w tej mierze nie zostały przez niego wykazane, a przeprowadzone w sprawie dowody im przeczą. Nie sposób przyjąć, aby sam fakt nieuczestniczenia powoda w przesłuchaniu przedstawiciela strony pozwanej, w świetle innych dowodów, przesądzał o pozbawieniu go możliwości wykazania jego twierdzeń. Co do wniosku powoda o doprowadzenie go na rozprawę apelacyjną, Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się takiej potrzeby. Art. 376 kpc stanowi, że rozprawa apelacyjna odbywa się bez względu na niestawiennictwo stron; obecność strony na posiedzeniu sądu II instancji nie jest obowiązkowa, a jedynie w przypadku zaistnienia wymagających jej okoliczności zarządza się jej osobiste stawiennictwo; przypadek taki w niniejszej sprawie nie wystąpił. Nie budzi wątpliwości prawidłowość oceny zebranego materiału dowodowego przez Sąd I instancji. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. przyznaje Sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli Sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki, z zasadami wiedzy, bądź z doświadczeniem życiowym. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału zachodzi bowiem jedynie wtedy, gdy powstaje dysharmonia pomiędzy materiałem zgromadzonym w sprawie, a konkluzją, do jakiej dochodzi sąd na jego podstawie. Sprzeczność ta występuje zatem w sytuacji, gdy z treści dowodu wynika co innego niż przyjął sąd, gdy pewnego dowodu nie uwzględniono przy ocenie, gdy Sąd przyjął pewne fakty za ustalone, mimo że nie zostały one w ogóle lub niedostatecznie potwierdzone, gdy Sąd uznał pewne fakty za nieudowodnione, mimo że były ku temu podstawy oraz, gdy ocena materiału dowodowego koliduje z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania, co ozna- cza, że Sąd wyprowadza błędny logicznie wniosek z ustalonych przez siebie okoliczności. Ponadto pamiętać należy, że w sytuacji gdy z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne (por. postanowienie SN z dnia 10.01.2002 r., II CKN 572/99, wyrok SN z dnia 27.09.2002 r., sygn. II CKN 817/00). Z taką właśnie sytuacją mamy miejsce w nin. sprawie. Skoro zaś ocena Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, brak był podstaw, aby dopatrzyć się naruszenia prawa materialnego, zarzucanego przez powoda. Sąd I instancji rozważał wszystkie obowiązujące w tej mierze przepisy, w szczególności przepisy kodeksu karnego wykonawczego, a także wewnętrznych aktów Służby Więziennej, na okoliczność obowiązku organizacji więźniom zajęć kulturalnooświatowych i sportowych, co do zastosowania których formułuje zarzuty powód, i ostatecznie trafnie ocenił, że nie zostały one naruszone. Trafnie przyjął ten Sąd, że w sytuacji (...)proponowana osadzonym oferta była bogata, a pewne niedogodności (jak np. brak boiska do piłki nożnej czy świetlicy) wynikały z usytuowania obiektu i nie mogły zostać uznane za naruszające dobra osobiste skazanych. Słusznie nadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na ograniczenie powoda dot. udziału w zajęciach sportowych związane z jego stanem zdrowia. Reasumując, w żadnym wypadku nie można uznać, że naruszone zostały dobra osobiste powoda w jakiejkolwiek postaci, tym bardziej zaś, że dopuszczono się w stosunku od niego „okrutnego, nieludzkiego i poniżającego --- STRONA 7 --- traktowania”, i dlatego apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu z mocy art. 385 kpc. Orzeczenie o kosztach oparto na art. 98 kpc i § 6 pkt 6) w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności prawne oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349).