Wyrok I ACa 1175/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1175/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Górzanowska Sędziowie: SSA Jerzy Bess (spr.) SSO del. Barbara Baran Protokolant: st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa M K przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2015 r. sygn. akt I C 387/14 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda M K na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego ; --- STRONA 2 --- 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata … kwotę 147,60 zł, w tym 27,60 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. SSA Jerzy Bess SSA Barbara Górzanowska SSO (del.) Barbara Baran --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 1175/15 U z a s a d n i e n i e Powód M K w ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W domagał się zasądzenia kwoty 300 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W. Krzywdę swą wywiódł z naruszenia dóbr osobistych w postaci do prawa do prywatności oraz godności osobistej co miało być spowodowane przebywaniem w przeludnionej, o wadliwej instalacji wentylacyjnej celi oraz ograniczeniami w zakresie korzystania z kąpieli i usług fryzjerskich. W odpowiedzi na strona pozwana Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego w W wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy w Krakowie zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2015 r. sygn. akt I C 387/14 oddalił powództwo (pkt I.); przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie na rzecz adwokata … kwotę 147 zł 60 gr. tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (pkt II.) i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa – Prokuratorii Skarbu Państwa kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt III.). W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy wskazał następujące motywy rozstrzygnięcia: Roszczenie powoda nie zasługiwało na uwzględnienie. Podstawę prawną roszczenia o ochronę dóbr osobistych stanowi przepis art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne; w razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W myśl zaś art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, --- STRONA 4 --- niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Podkreślić należy, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Do oceny odpowiedzialności za szkody lub krzywdy osadzonego pod czas odbywania kary pozbawienia w wolności w Zakładzie Karnym mają zastosowanie przepisy art. 417 § 1 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli niezgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej wyrządziło uszczerbek w dobrach osobistych, ale nie stanowi deliktu ujętego w przepisie art. 445 k.c. (np. naruszające godność, niehumanitarne warunki stworzone osobie pozbawionej wolności lub tymczasowo aresztowanej) nie jest konieczne ustalenie winy podmiotu dla przypisania mu odpowiedzialności na podstawie art. 417 w zw. z art. 448 k.c. Przeciwne stanowisko, uwzględniające przesłankę winy, nie zapewnia minimalnego standardu ochrony określonego w art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, który wskazuje jedynie przesłankę bezprawności i nie różnicuje szkody. Pomimo, iż wina stanowi przesłankę zastosowania przepisu art. 448 k.c. to jednak nie dotyczy sytuacji, w której oparte na nim roszczenie kierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa na tej podstawie, że źródłem naruszenia dóbr osobistych było niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Jeżeli zatem źródłem odpowiedzialności jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykorzystaniem władzy publicznej to jest ona oparta na przesłance bezprawności. Utrzymywanie jako przesłanki tej odpowiedzialności także czynnika subiektywnego (winy) naruszałoby konstytucyjnie ukształtowaną zasadę odpowiedzialności za działanie w sferze imperium (por. uchwała (7) Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz. 15). Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, zaś na pozwanym ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Wobec tak określonych procesowych obowiązków stron, zdaniem Sądu, wyniki przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego nie dają podstaw do stwierdzenia aby w wyniku działań pozwanego dojść miało do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, iż podniesiony przez --- STRONA 5 --- powoda zarzut przebywania przez niego w przeludnionych celach w okresie od dnia 6 kwietnia 2013 r. do dnia 22 maja 2013 r. nie był zasadny, bowiem w tym okresie powód nie przebywał w celach w których powierzchnia mieszkalna celi na jednego osadzonego byłaby mniejsza niż określona w art. 110 § 2 k.k.w., a więc mniejsza niż 3m 2 . Przedmiotowa okoliczność wynika z dokumentacji przedłożonej przez ZK w W a także nie została zakwestionowana przez samego powoda, który w żądaniu pozwu wskazał jedynie, że przebywał dwunastoosobowej celi. Uprawnienie do korzystania przez powoda z kąpieli oraz z usług fryzjerskich nie zostało przez pozwanego naruszone gdyż, jak stanowi § 30 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności skazanemu co najmniej raz miesiącu umożliwia się ostrzyżenie oraz skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Powyższe okoliczności nie były przez powoda kwestionowane, a zostały potwierdzone przez przesłuchanych w charakterze strony pracowników Służby Więziennej. Ponadto jak wynika z ich zeznań gdyby skazany miał życzenie częstotliwość przedmiotowych czynności zostałaby w miarę możliwości zwiększona. Fakt przebywania osadzonego w celi, w której nie była zapewniona właściwa wentylacja również nie został w żaden sposób przez powoda wykazany, a protokoły okresowej kontroli przewodów kominowych świadczą o poprawnie funkcjonującej wentylacji. Zarzuty pozwu podniesione przez powoda również w tym zakresie są bezzasadne, z uwagi na fakt, iż postępowanie wobec osadzonego mieściło się w granicach dopuszczalnych standardów określonych przywołanymi normami prawnymi. Postępowanie strony pozwanej wobec powoda nie nosiło zatem znamion bezprawności. Ocena taka wyklucza możliwość zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Powód apelacją zaskarżył niniejszy wyrok w części objętej punktem I., zarzucając: naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 23 k.c. w zw. z art. 24 §1 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że skoro powód przez cały okres odbywania przez niego w Zakładzie Karnym w W kary pozbawienia wolności osadzony był w celach mieszkalnych spełniających wymóg min. 3 m 2 powierzchni celi przypadającej na osadzonego, to nie był osadzony w celi przeludnionej, a co za tym idzie - że nie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności i prywatności, a tym samym nie wyrządzono mu żadnej krzywdy uzasadniającej zasądzenie na --- STRONA 6 --- jego rzecz jakiegokolwiek zadośćuczynienia, pomimo że Sąd ustalił, iż powód osadzony był w wypełnionych dwunasto - i ośmioosobowych celach mieszkalnych, a zatem, że powód zmuszony był do odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionych (nie ze względu na powierzchnie, lecz na liczbę współwięźniów) celach, co naruszyło jego dobra osobiste (m.in. prawo do godności i prywatności), a co za tym idzie - wyrządziło mu niczym nieuzasadnioną krzywdę (okoliczności tej nie zmienia przy tym sam fakt formalnego zachowania wobec powoda standardu min. 3 m 2 powierzchni celi przypadającej na osadzonego; w żadnym bowiem razie li tylko formalne zachowanie minimalnych norm obszarowych celi nie może per se przesądzać o zachowaniu godności człowieka, czy też prawa do jego prywatności). Mając na uwadze powyższe, wniósł o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku w części, tj. co do punktu I., poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 300.000 zł, 2. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokata … kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu wg norm przepisanych, albowiem te nie zostały pokryte w całości, ani też w części. Strona ozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o: 1. oddalenie apelacji powoda w całości, 2. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest bezzasadna z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji, uznając je za własne. II. Odnosząc się do merytorycznej części apelacji, można by nawet rozważać, czy strona powodowa w treści apelacji, wskazując jej podstawę, wywodzi nowe roszczenie związane z pobytem powoda w jednostce penitencjarnej. Podczas gdy w pozwie roszczenie powoda wywodzi się z roszczenia o przeludnienie i naruszenia przez to art. 110 § 2 k.k.w. to już w apelacji roszczenie z tytułu przeludnienia nie odnosi się do naruszenia art. 110 § 2 k.k.w. Zatem można by nawet rozważ, czy apelacja strony powodowej dotyczy roszczenia, które nie było przedmiotem zarówno powództwa jak i rozstrzygnięcia Sądu I Instancji. --- STRONA 7 --- Niezależnie od tego należy jeszcze raz zaznaczyć, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wykazano, że pozwany nie naruszył względem powoda normy zawartej w art. 110 § 2 k.k.w. Treść apelacji wskazuje, że pełnomocnik powoda stara się przekonać, że termin „przeludnienie” ze swojej definicji nie dotyczy tylko i wyłącznie normy zaludnienia zawartej w art. 110 § 2 k.k.w., tj, że na jednego osadzonego winno przypadać nie mniej niż 3 m 2 powierzchni celi. Storna powodowa jednakże nie wskazuje innej definicji „przeludnienia” niż ta wskazana w art. 110 § 2 k.k.w. Trafnie też w odpowiedzi na apelację pełnomocnik strony pozwanej wskazuje, że w powszechnym użyciu pojęcia „przeludnienie" używa się właśnie do sytuacji określonej w art. 110 § 2 k.k.w. O takim stanie powszechnej świadomości przekonują definicje przykładowo dostępne np.: w Wikipedii ( https://pl.wikipedia.org/wiki/Przeludnienie ) - Przeludnienie - sytuacja w której liczba ludności przekracza znacząco pojemność środowiska lub też na Definicja.net ( http://defmicja.net/definicja/Przeludnienie ) - Nadmiar ludności na danym terenie. Tak więc należy stwierdzić, że Sąd II instancji w pełni zgadza się z Sądem I instancji, iż ustalony stan faktyczny nie dał podstaw do stwierdzenia, aby działania pozwanego nosiły cechy bezprawności. Zgodzić się należy także z Sądem I instancji, iż pozwany wykazał, że działanie jego nie było bezprawne. W związku z powyższym pozwany skarżący nie wskazał żadnych wadliwości zachodzących w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji uzasadniających skuteczne zaskarżenie wydanego przezeń wyroku. Dlatego też Sąd Apelacyjny uznając apelację za bezzasadną orzekł jak w pkt 1. sentencji na mocy art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania należnych od powoda na rzecz strony pozwanej przeczono jal w pkt 2. sentencji na mocy art. 98 k.c. oraz art. 11 pkt 3 Ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym orzeczono jak w pkt 3. sentencji według wysokości określonej w § 3, § 11 ust. pkt 25, § 13 ust. 1 pkt 2, § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. SSA Jerzy Bess SSA Barbara Górzanowska SSA Barbara Baran