Postanowienie I ACa 1147/08

--- STRONA 1 --- fldggés mwmku Sygn. akt I ACa 1147/08 “$\ ; ’ :1 . _//é \ }\ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 Iistopada 2008 r. Sqd Apelacyjny W Gdafisku — WydziaI I Cywilny W skladziez I Przewodniczapy: SSA MaIgorzata IdasiakGrodzixiska (spr.) Segdziowiez SA Ewelina Jokiel  SA Monika Koba Protokolantz stazysta Malgorzata Cheichowska p0 rozpoznaniu W dniu 27 Iistopada 2008 r. W Gdarisku na rozprawie sprawyzpowédztwa R C ' przeciwko Skarbowi Pafistwa  Zakiadowi Kamemu W B ' 4 , Aresztowi §Iedczemu W B i Zakladowi Karnemu W P .reprezent0Wanemu przez Prokuratoriq Generalnq Skarbu Pafistwa 0 zaplatq na skutek apelacji powoda od Wyroku Sqdu Okrqgowego W B z dnia 27 sierpnia 2008 r. sygn. akt I C I. oddala apelacjg ; II. zasqdza 0d Skarbu Pafistwa  Sqdu Okrqgowego W B na rzecz adwokata A K kwotq 6588 (szeéé tysiegcy pigéset osiemdziesiag osiem) zI0tych tytulem nieopkaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzcgdug III. zasqdza od powoda na rzecz pozwanego kwoteg 500 (piegéset) zlotych tytuiem zwrotu kosztéw postqpowania apelacyjnego. Na orygirzale wiaéciwe podpisy. üāpăs wyroku Sygn. akt I ACa 1147/08 “SX Ę ' :J _ _Ă/Š \ Š WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny W Gdańsku - Wydział I Cywilny W składzie: _ Przewodniczący: SSA Małgorzata Idasiak-Grodzińska (spr.) Sędziowie: SA Ewelina Jokiel - SA Monika Koba Protokolant: stażysta Małgorzata Chełchowska po rozpoznaniu W dniu 27 listopada 2008 r. W Gdańsku na rozprawie sprawyzpowództwa R C ` przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B " Ą , Aresztowi Śledczemu w B i Zakładowi Karnemu w P .reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalna Skarbu Państwa o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego W B z dnia 27 sierpnia 2008 r. sygn. akt I C I. oddala apelację ; II. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego W B na rzecz adwokata A K kwotę 6588 (sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. --- STRONA 2 --- 2 UZASADNIENIE Powéd ‘R C w sprawie IC wniésl 0 zasadzenie od Skarbu Pafistwa — Aresztu Sledczego w B kwoty 200.000 zl tytulem zadoééuczynienia za to, 2e w latach 20012002 oraz 20022003 oraz od 14.12.2005 — 1.03.2006 r przebywal w zbyt ciasnych celach o nieodpowiednich warunkach sanitarnych, niedotlenianych oraz bez zapewnienia mu zajeé sportowych i. kulturalno— oéwiatowych, co spowodowalo postepujaca chorobe psychiczna oraz powazne uszkodzenie serca. a nadto naruszalo przepisy kkw i Konwencji Praw Czlowieka. W sprawie IC powod wnosil 0 zasadzenie od Skarbu Pafistwa — Zakladu Karneqo w B_ kwoty 100.000 zl zadoééuczynienia za: nieuzasadnione skierowanie go na leczenie odwykowe (co naruszalo art. 117 kkw, niewlaéciwe osadzenie (co naruszalo art. 82 § 1 kkw), niewlaéciwe odbywanie kary w sygtemie zamkniatym zamiast polotwartynl (co naruszalo art. 88 § 1. kkw), utrudnianie widzefi (co naruszalo art. 105 § 1 kkw), utrudnianie pracy zarobkowej (co naruszalo art. 122 § 1 i. 2 kkw). Zarzucal takze naruszenie art. 110 kkw i 248 kkw. Powod podnosil, Ze poprzez w/w naruszenia przepisow doszlo do pogorszenia jego stanu zdrowia. W sprawie IC powéd domagai sig od Skarbu Pahstwa — Zakiadu Karnego w B kwoty 2.000.000 21 tytulem niewlaéciwego osadzenia i pogorszenia sytuacji materialnej na skutek niezatrudnienia, niezapewnienia zajgé kulturalno  oéwiatowych i nauki oraz przebywania w przeludnionych celach. W sprawie IC powod. wnosil o zasadzenie od Skarbu Pafistwa — Zakladu Karnego w P kwoty 1.000.000 21 zadoééuczynienia z powodu naruszenia art. 88 § 2 UZASADNIENIE Powód _R C w sprawie IC wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w B kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia za to, że w latach 2001-2002 oraz 2002-2003 oraz od 14.12.2005 - 1.03.2006 r przebywał w zbyt ciasnych celach O nieodpowiednich warunkach sanitarnych, niedotlenianych oraz bez zapewnienia mu zajęć sportowych i. kulturalne- oświatowych, co spowodowało postępującą chorobę psychiczną oraz poważne uszkodzenie serca. a nadto naruszało przepisy kkw i Konwencji Praw Człowieka. W sprawie IC powód wnosił o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w B_ kwoty 100.000 zł zadośćuczynienia za: nieuzasadnione skierowanie go na leczenie odwykowe (co naruszało art. 117 kkw, niewłaściwe osadzenie (co naruszało art. 82 § 1 kkw), niewłaściwe odbywanie kary w systemie zamkniętym zamiast półotwartyni (co naruszało art. 88 § 1. kkw), utrudnianie widzeń (co naruszało art. 105 § 1 kkw), utrudnianie pracy zarobkowej (co naruszało art. 122 § 1 i. 2 kkw). Zarzucał także naruszenie art. 110 kkw i 248 kkw. Powód podnosił, że poprzez w/w naruszenia przepisów doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia. W sprawie IC powód domagał się od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w B kwoty 2.000.000 zł tytułem niewłaściwego osadzenia i pogorszenia sytuacji materialnej na skutek niezatrudnienia, niezapewnienia zajęć kulturalno - oświatowych i nauki oraz przebywania w przeludnionych celach. W sprawie IC powód. wnosił o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P kwoty 1.000.000 zł zadośćuczynienia z powodu naruszenia art. 88 § --- STRONA 3 --- ' i — 3 1 kkw przez nieskierowanie powoda do odbywania kary w systemie polotwartywl po zakoficzeniu w dniu 26.07.2006 r. terapii odwykowej. Sprawy IC ; IC i IC zostaiy polaczone ze sprawa IC do wspolnego rozpoznania. Zastepujaca pozwanych Prokuratoria Generalna Skarbu Pahstwa wniosla 0 oddalenie powédztwa wskazujac, Ze powod byl tymczasowo aresztowany lub odbywal kare zgodnie 2 obowiazujacymi w tym zakrasie przepisami, a jego zdrowie nie uleglo pogorszeniu. Wyrokiem z dnia 27.08.2008 r. Sad Okregowy w B oddalil powédztwa i. nie obciazyl powoda kosztami sadowymi oraz kosztami procesu, zasadzil od Skarbu Pafistwa na rzecz adwokata ustanowionego powodowi z urzedu kwotg 8.784 21 tytulem wynagrodzenia. Sad Okregowy ustalil nastepujacy stan faktyczny: I. Odnoénie roszczefi powoda dochodzonych przeciwko SP — Aresztowi Sledczemu w B o zaplate kwoty 200.000 21. . l Powod przebywal w Areszcie jako tymczasowo aresztowany w okresie od 2.02.2001 r — 17.04.2002 r oraz od 11.09.2002 r — 22.01.2003 r, zaé w okresie od 14.12.2005 r  1.03.2006 r w zwiazku z czynnoéciami procesowymi w sprawach, ktore toczyly sie przez SR w B (posiedzenia sadow 19.01.2006 r, 21.02.2006 r, 17.01.2006 r. 27.02.2006 r). W czasie pobytow powoda w AS w B szczy istniala koniecznoéé umieszczenia niektorych osadzonych w warunkach niezapewniajacych 3 m2 powierzchni celi na 1 osobg, 0 czym informowano sedziego penitencjarnego. Osadzeni mieli moiliwoéé korzyétania ze éwietlicy innych oddzialow, 2 biblioteki, tenisa stolowego, mieli te2 dostep do prasy i audycji radiowych z radiowezla. Cele wyposaione byly w kacik sanitarny i oddzielone kotara wc, wentylacja odbywala sie íí. ma 7 3 1 kkw przez nieskierowanie powoda do odbywania kary w systemie półotwartyni po zakończeniu w dniu 26.07.2006 r. terapii odwykowej. Sprawy IC ; IC i IC zostały połączone ze sprawą IC do wspólnego rozpoznania. Zastępująca pozwanych Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wniosła o oddalenie powództwa wskazując, że powód był tymczasowo aresztowany lub odbywał karę zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, a jego zdrowie nie uległo pogorszeniu. Wyrokiem 2 dnia 27.08.2008 r. Sąd Okręgowy w B oddalił powództwa i. nie obciążył powoda kosztami sądowymi oraz kosztami procesu, zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata ustanowionego powodowi z urzędu kwotę 8.784 zł tytułem wynagrodzenia. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: I. Odnośnie roszczeń powoda dochodzonych przeciwko SP - Aresztowi Śledczemu w B o zapłatę kwoty 200.000 zł. . I Powód przebywał w Areszcie jako tymczasowo aresztowany w okresie od 2.02.2001 r - 17.04.2002 r oraz od 11.09.2002 r - 22.01.2003 r, zaś w okresie od 14.12.2005 r - 1.03.2006 r w związku z czynnościami procesowymi w sprawach, które toczyły się przez SR w B (posiedzenia sądów 19.01.2006 r, 21.02.2006 r, 17.01.2006 r. 27.02.2006 r). W czasie pobytów powoda w AŚ w B szczy istniała konieczność umieszczenia niektórych osadzonych w warunkach niezapewniających 3 mz powierzchni celi na 1 osobę, o czym informowano sędziego penitencjarnego. Osadzeni mieli możliwość korzystania ze świetlicy innych oddziałów, z bibliotekĹ, tenisa stołowego, mieli też dostęp do prasy i audycji radiowych z radiowęzła. Cele wyposażone były w kącik sanitarny i oddzielone kotarą wc, wentylacja odbywała się --- STRONA 4 --- 4 poprzez otwarcie okna a latem tak2e przez udostapniane wentylatory. 11. Odnoénie roszczefi powoda dochodzonych przeciwko SP — Zakladowi Karnemu w B o zapkate kwoty 2.100.000 Z1. Powod w ZK w B przebywal od 31.05.2004 r. — 14.12.2005 r, oraz po powrocie 2 AS w B od 1.03.2006 r do 4.05.2006 r i od 2.08.2006 r. W ZK panowaly warunki przeludnienia, o czym informowano sedziego penitencjarnego. Powod odbywal kare pozbawienia wolnoéci w zakladzie zamknietyn w systemie programowego oddzialywania, bo wobec niego toczyiy sie postepowania karne. W dniu 7 i 8 wrzeénia 2005 r po opinii psychologicznej zalecono wobec powoda terapia przeciwalkoholowa. Poniewa2 powod oéwiadczyl, 2e nie wyraza zqody na umieszczenie go na oddziale terapeutycznym Dyrektor Zakladu Karnego wystapil z wnioskiem do Sadu Okragowego) ktory postanowieniem z 20.10.2005 r skierowal powoda do leczenia odwykowego przeciwalkoholowego. Do dnia 14.12.2005 r. powod pracowal odplatnie w kuchni ZK w B 1, lecz prace to stracil z uwagi na przewiezienie go do Aresztu Sledczego na okres od 14.12.2005 do 1.032006 r. Po powrocie do ZK nie zatrudniono powoda ponownie w kuchni z uwagi na brak wolnych miejsc pracy. Od 2.08.2006 r ponownie odbywal kare w ZK w B w warunkach przeludnienia w warunkach zamknietego zakladu karnego. Takze w okresie od sierpnia 2006 r, pomimo starafi, powod. nie otrzymal pracy \u kuchni 2 powodu braku wolnych miejsc pracy, nie zgodzil sie zaé na podjecie mniej platnej pracy przy sprzataniu terenu zakladu. Osadzeni w tym ZK nmgli uczestniczyé w zajeciach éwietlicowych, w grach zespolowych, a dostep do silowni by1 nagroda. Osadzeni mieli prawo do regularnych kontaktow 2 4 poprzez otwarcie okna a latem także przez udostępniane wentylatory. II. Odnośnie roszczeń powoda dochodzonych przeciwko SP - Zakładowi Karnemu w B o zapłatę kwoty 2.100.000 zł. Powód w ZK w B przebywał od 31.05.2004 r. - 14.12.2005 r, oraz po powrocie z AŚ w B od 1.03.2006 r do 4.05.2006 r i od 2.08.2006 r. W ZK panowały warunki przeludnienia, o czym informowano sędziego penitencjarnego. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie zamkniętym w systemie programowego oddziaływania, bo wobec niego toczyły się postępowania karne. W dniu 7 i 8 września 2005 r po opinii psychologicznej zalecono wobec powoda terapię przeciwalkoholową. Ponieważ powód oświadczył, że nie wyraża zgody na umieszczenie go na oddziale terapeutycznym Dyrektor Zakładu Karnego wystąpił z wnioskiem do Sądu Okręgowego, który postanowieniem z 20.10.2005 r skierował powoda do leczenia odwykowego przeciwalkoholowego. Do dnia 14.12.2005 r. powód pracował odpłatnie w kuchni ZK w B =, lecz pracę tę stracił z uwagi na przewiezienie go do Aresztu Śledczego na okres od 14.12.2005 do 1.032006 r. Po powrocie do ZK nie zatrudniono powoda ponownie w kuchni z uwagi na brak wolnych miejsc pracy. Od 2.08.2006 r ponownie odbywał karę w ZK w B w warunkach przeludnienia w warunkach zamkniętego zakładu karnego. Także w okresie od sierpnia 2006 r, pomimo starań, powód. nie otrzymał pracy tu kuchni z powodu braku wolnych miejsc pracy, nie zgodził się zaś na podjęcie mniej płatnej pracy przy sprzątaniu terenu zakładu. Osadzeni w tym ZK nmgli uczestniczyć w zajęciach świetlicowych, w grach zespołowych, a dostęp do siłowni był nagrodą. Osadzeni mieli prawo do regularnych kontaktów z --- STRONA 5 --- 5 wychowawca ale zdarzalo sie, 2e w przypadku duiej liczby chetnych nie wszyscy mogli braé udzial w okreélonych zajaciach kulturalnych lub sportowych. III. Odnoénie roszczefi powoda dochodzonych przeciwko SP Zakladowi Karnemu w P o zaplata kwoty 1.000.000 21. Od 5.05.2006 r do 2.08.2006 r w ZK w P powod odbywal kara w systemie terapeutycznym — leczenie odwykowe alkoholowe, gdzie zostal skierowany na podstawie postanowienia SO w B Z 20.10.2005 r. Po zakoficzeniu terapii sporzadzono opinie okresowa o powodzie, w zwiazku z treécia ktorej, Komisja Penitencjarna wydaia decyzje o celowoéci dalszego odbywania kary przez powoda w zakladzie karnym typu zamknietego a z uwagi na toczace sie przeciwko powodowi postapowanie karne Sad Okragowy w B w dniu 19.10.2006 r decyzje Komisji Penitencjarnej utrzymal w mocy. Po zakoficzeniu terapii w dniu 2.08.2006 r. ponownie przetransportowano powoda do ZK w B . Podczas pobytu powoda w wszystkich wymienianych jednostkach penitencjarnych powod mial mozliwoéé wysylania i odbierania korespondencji. Stan zdrowia psychicznego powoda a tak2e migotanie przedsionkow i nadciénienie tetnicze, na ktére cierpial powod, nie byly zwiazane z pobytem powoda w w/w jednostkach penitencjarnych, nie doszlo te2 do pogorszenia si¢ jego stanu zdrowia. Powyzszy stan faktyczny Sad Okragowy ustalil w oparciu o zeznania éwiadkow, dokumenty zgromadzone w aktach osobowych powoda i opinie bieglych lekarzy. W ocenie tegoz Sadu dowody te byly wiarygodne/Ii rzetelne i obiektywne, zaé zeznania powoda w éwietle tychie . 5 wychowawcą ale zdarzało się, że w przypadku dużej liczby chętnych nie wszyscy mogli brać udział w określonych zajęciach kulturalnych lub sportowych. III. Odnośnie roszczeń powoda dochodzonych przeciwko SP Zakładowi Karnemu w P o zapłatę kwoty 1.000.000 zł. Od 5.05.2006 r do 2.08.2006 r w ZK w P powód odbywał karę w systemie terapeutycznym - leczenie odwykowe alkoholowe, gdzie został skierowany na podstawie postanowienia SO w B Z 20.10.2005 r. Po zakończeniu terapii sporządzono opinię okresową o powodzie, w związku 2 treścią której, Komisja Penitencjarna wydała decyzję o celowości dalszego odbywania kary przez powoda w zakładzie karnym typu zamkniętego a z uwagi na toczące się przeciwko powodowi postępowanie karne Sąd Okręgowy w B w dniu 19.10.2006 r decyzję Komisji Penitencjarnej utrzymał w mocy. Po zakończeniu terapii w dniu 2.08.2006 r. ponownie przetransportowano powoda do ZK w B . Podczas pobytu powoda w wszystkich wymienianych jednostkach penitencjarnych powód miał możliwość wysyłania i odbierania korespondencji. Stan zdrowia psychicznego powoda a także migotanie przedsionków i nadciśnienie tętnicze, na które cierpiał powód, nie były związane z pobytem powoda w w/w jednostkach penitencjarnych, nie doszło też do pogorszenia się jego stanu zdrowia. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o zeznania świadków, dokumenty zgromadzone w aktach osobowych powoda i opinie biegłych lekarzy. W ocenie tegoż Sądu dowody te były wiarygodnellß rzetelne i obiektywne, zaś zeznania powoda w świetle tychże . --- STRONA 6 --- 6 dowodow naleialo ocenic jako nieprzekonywujace i nieprawdziwe. Analizujac zaé podstawy prawne Zadafi powoda Sad meriti wskazal, 2e: Na podstawie art. 445 w 2w. 2 art. 444 kc zadoécuczynienie moie byc przyznane poszkodowanemu, gdy doszlo do uszkodzenia ciala, rozstroju zdrowia lub pozbawienia wo1noéci...,a skutki te wywoiane zostaly przez bezprawne dzialania lub zaniechania wladzy publicznej, o ktorej mowa w art. 417 kc. Musi wiec byc wykazana bezprawnoéc dzialania pozwanych oraz skutek tej bezprawnoéci w postaci pogorszenia stanu zdrowia powoda. Zdaniem Sadu meriti, przeprowadzone opinie bieglych lekarzy 2 ZMS w B i biegiego kardiologa wykazaly, 2e pobyt powoda w warunkach wieziennych pozostaje bez negatywnego wplywu na zdrowie powoda i to zarowno gdy chodzi o zdrowie fizyczne jak i psychiczne Sad wskaza1, 2e biegly kardiolog po wykonaniu ubadafi uznal, 2e powod nie ma wrodzonej wady serca, a wystepujace u niego migotanie przedsionkow i. nadciénienie tgtnicze pozostaje bez zwiazku przyczyhowego 2 pobytem powoda w warunkach wieziennych. Biegli z ZMS wskazali takze, 2e powod od 1973 do 1994 r byi pod opieka Poradni Zdrowia Psychicznego z rozpoznaniem encefalopatii, tj. trwalego uszkodzenia mozgu, zespolu nadpobudliwoéci nerwowej i zespolu nerwicowego. Stopiefi nasilenia schorzefi psychicznych nie pozostawal w zwiazku 2 przebywaniem w warunkach przeludnienia. Sad uznal wiac, 2e zdrowie powoda nie doznalo uszczerbku, co wykluczalo odpowiedzialnoéc pozwanych. Jeéli zaé idzie o druga 2 podstaw prawnych umozliwiajacych dochodzenie zadoécuczynienia pienie2nego, tj. art. 448 kc w zw. 2 art. 24 § 1 kc i 23 kc, Sad meriti stwierdzii, 2e i w tym wypadku musi miec miejsce bezprawnoéé 6 dowodów należało ocenić jako nieprzekonywujące i nieprawdziwe. Analizując zaś podstawy prawne żądań powoda Sąd meriti wskazał, że: Na podstawie art. 445 w zw. z art. 444 kc zadośćuczynienie może być przyznane poszkodowanemu, gdy doszło do uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub pozbawienia wo1ności...,a skutki te wywołane zostały przez bezprawne działania lub zaniechania władzy publicznej, 0 której mowa w art. 417 kc. Musi więc być wykazana bezprawność działania pozwanych oraz skutek tej bezprawności w postaci pogorszenia stanu zdrowia powoda. Zdaniem Sądu meriti, przeprowadzone opinie biegłych lekarzy z ZMS w B i biegłego kardiologa wykazały, że pobyt powoda w warunkach więziennych pozostaje bez negatywnego wpływu na zdrowie powoda i to zarówno gdy chodzi o zdrowie fizyczne jak i psychiczne Sąd wskazał, że biegły kardiolog po wykonaniu 'badań uznał, że powód nie ma wrodzonej wady serca, a występujące u niego migotanie przedsionków i. nadciśnienie tętnicze pozostaje bez związku przyczynowego z pobytem powoda w warunkach więziennych. Biegli z ZMS wskazali także, że powód od 1973 do 1994 r był pod opieką Poradni Zdrowia Psychicznego z rozpoznaniem encefalopatii, tj. trwałego uszkodzenia mózgu, zespołu nadpobudliwości nerwowej i zespołu nerwicowego. Stopień nasilenia schorzeń psychicznych nie pozostawał w związku z przebywaniem w warunkach przeludnienia. Sąd uznał więc, że zdrowie powoda nie doznało uszczerbku, co wykluczało odpowiedzialność pozwanych. Jeśli zaś idzie o drugą z podstaw prawnych umożliwiających dochodzenie zadośćuczynienia pieniężnego, tj. art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 kc i 23 kc, Sąd meriti stwierdził, że i w tym wypadku musi mieć miejsce bezprawność --- STRONA 7 --- 7 zachowania pozwanego skutkujacego naruszeniem dobra osobistego. Jb »C> O3 W ramach art. kc w zw. 2 art. 24 § 1 kc musi dojéc do naruszenia dobr osobistych, ktorych przykladowy katalog zawiera art. 23 kc. Powod podnosil, 2e w czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych naruszono jego dobra osobiste poprzezz poqorszenie jego stanu zdrowia, poni2enie jego godnoéci i prawa do prywatnoéci. Naruszenia te wynikaly 2 faktu przetrzymywania powoda w zbyt ciasnych i 2le wentylowanych celach, bez dostepu do cieplej wody, bez zabezpieczenia zajec sportowych i ku1tura1no—oéwiatowych. Oceniajac te zarzuty Sad meriti, wskazal, 2e istotnie w czasie pobytu powoda w AS w B nie byly spelnione normy art. 110 § 2 zd. 1 kkw, gdy2 powierzchnia mieszkalna celi wynosila mniej ni2 3 mg na skazanego. Jednak2e dzialanie to. nie bylo bezprawne i nie naruszalo godnoéci powoda, bowiem w myél art. 248 § 1 kkw w szczegolnoéci uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu lub zakladu karnego mo2e umieécié osadzonych na czas okreélony w warunkach, w ktorych powierzchnia celu wynosi mniej ni2 3 n? na osobe. O takiej potrzebie zawiadamiany byl sedzia penitencjarny. Nie doszlo wiec do bezprawnego dzialania pozwanegoj Jeéli zaé idzie o warunki sanitarne, to Sad. meriti wskazal, 2e byly one zgodne 2 normami okreélonymi w Rozporzadzeniu MS 2 25.08.2003 r w spr. regulaminu organiz. ~ porzadk. wykonywania kary pozbaw. wolnoéci i w spr. regulaminu org.—porz. wykonyw. tymczasowego aresztowania. Normy te nie wymagaja calkowitego wydzielenia pomieszczenia sanitarnego, lecz umieszczenie niezbednych urzadzefi w miejscu pozwalajacym na niekrepujace uzycie (§ 28 i 30), co zostaio uczynione. Cele nadto byly wentylowane przez 7 zachowania pozwanego skutkującego naruszeniem dobra osobistego. »B »Cs OJ W ramach art. kc w zw. z art. 24 § 1 kc musi dojść do naruszenia dóbr osobistych, których przykładowy katalog zawiera art. 23 kc. Powód podnosił, że w czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych naruszono jego dobra osobiste poprzez: pogorszenie jego stanu zdrowia, poniżenie jego godności i prawa do prywatności. Naruszenia te wynikały z faktu przetrzymywania powoda w zbyt ciasnych i źle wentylowanych celach, bez dostępu do ciepłej wody, bez zabezpieczenia zajęć sportowych i kulturalno-oświatowych. Oceniając te zarzuty Sąd meriti, wskazał, że istotnie w czasie pobytu powoda w AŚ w B nie były spełnione normy art. 110 § 2 zd. 1 kkw, gdyż powierzchnia mieszkalna celi wynosiła mniej niż 3 mi na skazanego. Jednakże działanie to. nie było bezprawne i nie naruszało godności powoda, bowiem w myśl art. 248 § l kkw w szczególności uzasadnionych wypadkach dyrektor aresztu lub zakładu karnego może umieścić osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celu wynosi mniej niż 3 HF na osobę. O takiej potrzebie zawiadamiany był sędzia penitencjarny. Nie doszło więc do bezprawnego działania pozwanegoĘ Jeśli zaś idzie o warunki sanitarne, to Sąd. meriti wskazał, że były one zgodne z normami określonymi w Rozporządzeniu MS z 25.08.2003 r w spr. regulaminu organiz. ~ porządk. wykonywania kary pozbaw. wolności i w spr. regulaminu org.-porz. wykonyw. tymczasowego aresztowania. Normy te nie wymagają całkowitego wydzielenia pomieszczenia sanitarnego, lecz umieszczenie niezbędnych urządzeń w miejscu pozwalającym na niekrępujące użycie (§ 28 i 30), co zostało uczynione. Cele nadto były wentylowane przez --- STRONA 8 --- 8 otwarcie okna i. u2ycie wentylatorow. Rozporzadzenie gwarantuje te2 dostep do cieplej kapieli raz w tygodniu (§ 30 ust. 1 pkt.3, § 32 ust. 1 4), zaé na co dziefi 'U 77' F!‘ osadzony nie musi miec staiego dostepu do ciepkej wody. Pozwany Areszt Sledczy zapewnial te2 osadzonym w niezbednym zakresie dostep do ksia2ek i prasy, zaé z przyczyn oczywistych odbywajacy kare czy aresztowany nie mo2e liczyc na szeroka game rozrywek umyslowych i sportowych, co nie narusza dobr osobistych osadzonych. Nie byla te2 bezprawna decyzja o przetransportowaniu powoda do Aresztu Sledczego w grudniu 2005 r, bowiem jest to dozwolone w myél § 58 ust. 1 pkt. 7 w/w regulaminu wykonyw. kary pozb. wo1n., skoro powod bral udzial w czynnoéciach procesowych w zwiazku z postepowaniami toczacymi sie przed SR vv B . Po ich zakoficzeniu 1.03.2006 r ponownie przewieziono powoda do ZK w B Zatem zdaniem Sadu Okregowego, dzialania pozwanego nie byly bezprawne i nie naruszaly dobr osobistych powoda. Odnoszac sie do kolejnego zarzutu powoda, ktory pogwalcenia swej godnoéci osobistej dopatrywai sie w decyzjach Komisji Penitencjarnych o kierowaniu go do odbycia kary pozbawienia wolnoéci w warunkach zakladu zamknietego a nie polotwartego, Sad meriti stwierdzil, 2e i te decyzje nie moga byc ocenione jako bezprawne. Art. 88 § 1. kkw stanowi, 2e skazanego odbywajacego kare vi systemie programowanego oddzialywania osadza sie w zakladzie karnym typu polotwartego, chyba 2e szczegolne okolicznoéci uzasadniaja osadzenie w zakladzie typu zamknietego. Uznal Sad meriti, 2e ustawodawca nie zapewnil okreélonego typu zakladu karnego w sposob bezwzgledny lecz poslugujac sie klauzula generalna pozostawil ostateczna  jednostkowa decyzje orgad%nstosujacgm1prawo. _____ji 8 otwarcie okna i. użycie wentylatorów. Rozporządzenie gwarantuje też dostęp do ciepłej kąpieli raz w tygodniu (§ 30 ust. 1 pkt.3, § 32 ust. 1 4), zaś na co dzień 'U 7*? Fl' osadzony nie musi mieć stałego dostępu do ciepłej wody. Pozwany Areszt Śledczy zapewniał też osadzonym w niezbędnym zakresie dostęp do książek i prasy, zaś z przyczyn oczywistych odbywający karę czy aresztowany nie może liczyć na szeroką gamę rozrywek umysłowych i sportowych, co nie narusza dóbr osobistych osadzonych. Nie była też bezprawna decyzja o przetransportowaniu powoda do Aresztu Śledczego w grudniu 2005 r, bowiem jest to dozwolone w myśl § 58 ust. 1 pkt. 7 w/w regulaminu wykonyw. kary pozb. woln., skoro powód brał udział w czynnościach procesowych w związku z postępowaniami toczącymi się przed SR vv B . Po ich zakończeniu 1.03.2006 r ponownie przewieziono powoda do ZK w B Zatem zdaniem Sądu Okręgowego, działania pozwanego nie były bezprawne i nie naruszały dóbr osobistych powoda. Odnosząc się do kolejnego zarzutu powoda, który pogwałcenia swej godności osobistej dopatrywał się w decyzjach Komisji Penitencjarnych o kierowaniu go do odbycia kary pozbawienia wolności w warunkach zakładu zamkniętego a nie półotwartego, Sąd meriti stwierdził, że i te decyzje nie mogą być ocenione jako bezprawne. Art. 88 S 1. kkw stanowi, że skazanego odbywającego karę vi systemie programowanego oddziaływania osadza się w zakładzie karnym typu półotwartego, chyba że szczególne okoliczności uzasadniają osadzenie w zakładzie typu zamkniętego. Uznał Sąd meriti, że ustawodawca nie zapewnił określonego typu zakładu karnego w sposób bezwzględny lecz posługując się klauzulą generalna pozostawił ostateczną - jednostkowa decyzję orgadšnstosującgmiprawo. _____íi --- STRONA 9 --- 9 Komisje penitencjarne podejmujac decyzje o skierowaniu powoda do odbycia kary w zakiadzie typu zamknietego mialy na wzgledzie m.in. fakt toczacych sie przeciwko pozwanemu postepowafi. Legalnoéc tych decyzji potwierdzil Sad Okregowy w postanowieniu z 19.10.2006 r. Nie bylo tak2e bezprawne skierowanie powoda na leczenie uzaleinienia do alkoholu, bowiem zasady odbywania takiego leczenia okreélone sa w art. 117 kkw. W myél tego przepisu, skazanego u ktorego stwierdzono uzale2nienie od alkoholu, za jego zgoda, obejmuje sie odpowiednim leczeniem i rehabilitacja. W razie braku takiej zgody, o leczeniu decyduje Sad penitencjarny, co nastapilo w przypadku powoda, bowiem Sad Okregowy‘ w B postanowieniem 2 20.10.2005r skierowal go do leczenia odwykowego przeciwalkoholowego. Dzialania takie byly wiec zgodne z prawem i nie naruszaly dobr osobistych powoda. Sad Okregowy nie dopatrzyl sie tak2e Zadnych bezprawnych dzialafi pozwanego naruszajacych dobra osobiste powoda, poprzez niezapewnienie mu pracy zarobkowej w kuchni ZK w B 5 , zgodnie bowiem z art. 122 § 2 kkw i art. 121 § kkw prace zapewnia sie przede wszystkim skazanym, ktorzy sa zobowiazani do éwiadczefi alimentacyjnych, ale prace zapewnia sie skazanemu w miare mo21iwoéci. Wprawdzie na powodzie cia2y1 obowiazek alimentacyjny i pracowal on w 2005 r w kuchni ZK w B , lecz prace te stracii, gdy w okresie 14.12.2005 r. do 1.03.2006 r przebywai w Areszcie Sledczym w B V. Do pracy tej ju2 nie powrocil takze w czasie ponownego pobytu w ZK w B w 2006 r, bowiem miejsca pracy w kuchni byly ju2 zajete przez innych skazanych. Powodowi zaproponowano inna prace, a1e odmowil, bowiem nie byla ona tak dobrze platna, jak praca w kuchni. 9 Komisje penitencjarne podejmując decyzje o skierowaniu powoda do odbycia kary w zakładzie typu zamkniętego miały na względzie m.in. fakt toczących się przeciwko pozwanemu postępowań. Legalność tych decyzji potwierdził Sąd Okręgowy w postanowieniu z 19.10.2006 r. Nie było także bezprawne skierowanie powoda na leczenie uzależnienia do alkoholu, bowiem zasady odbywania takiego leczenia określone są w art. 117 kkw. W myśl tego przepisu, skazanego u którego stwierdzono uzależnienie od alkoholu, za jego zgodą, obejmuje się odpowiednim leczeniem i rehabilitacja. W razie braku takiej zgody, o leczeniu decyduje Sąd penitencjarny, co nastąpiło w przypadku powoda, bowiem Sąd Okręgowy' w B postanowieniem z 20.10.2005r skierował go do leczenia odwykowego przeciwalkoholowego. Działania takie były więc zgodne z prawem i nie naruszały dóbr osobistych powoda. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się także żadnych bezprawnych działań pozwanego naruszających dobra osobiste powoda, poprzez niezapewnienie mu pracy zarobkowej w kuchni ZK w B ¿ , zgodnie bowiem z art. 122 § 2 kkw i art. 121 § kkw pracę zapewnia się przede wszystkim skazanym, którzy są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych, ale pracę zapewnia się skazanemu w miarę możliwości. Wprawdzie na powodzie ciążył obowiązek alimentacyjny i pracował on w 2005 r w kuchni ZK w B , lecz pracę tę stracił, gdy w okresie 14.12.2005 r. do 1.03.2006 r przebywał w Areszcie Śledczym w B V. Do pracy tej już nie powrócił także w czasie ponownego pobytu w ZK w B w 2006 r, bowiem miejsca pracy w kuchni były już zajęte przez innych skazanych. Powodowi zaproponowano inną pracę, ale odmówił, bowiem nie była ona tak dobrze płatna, jak praca w kuchni. --- STRONA 10 --- 10 Zdaniem Sadu nwriti postepowanie pozwanego nie nosilo cech bezprawnosci zas powod, ktory nie godzii sie na podjecie zatrudnienia na stanowisku, ktore w danym memencie bylo nieobsadzone, sam pozbawil sie okreslonego dochodu. W czasie odbywania kary pozbawienia wolnosci praca nie jest obowiazkiem skazanego, zas zapewnienie pracy i wysokich zarobkow kazdemu skazanemu nie jest obowiazkiem. Zakladu Karnego. Nie byio te2 podstaw do uwzglednienia roszczen powoda skierowanych przeciwko ZK w B w zwiazku z przeludnieniem, z tych samych przyczyn, ktore dotyczyly Aresztu Sledczego w B . W tym zakladzie karnym zgodnie Z art. 135 § 1 kkw zapewniono powodowi w zakresie wystarczajacym, warunki odpowiedniego spedzania czasu, choc jego atrakcyjnosé odbiegala od warunkow wolnosciowych. Nie znalazly te2 potwierdzenia zarzuty o naruszeniach czy ograniczeniacg praw powada do korespondencji, ktorej du2a liczba potwierdzenie znajduje w aktach. Sad oddalil wnioski dowodowe powoda, ktore zmierzaly m.in. do przesluchania b. ministra sprawiedliwosci, pracownika biura Rzecznika Praw Obywatelskich czy sedziego penitencjarnego oraz dziennikariki, bowiem byly one nieprzydatne i niezwiazane ze sprawa. Kwestie zdrowia fizycznego i psychicznego byly dostatecznie wyjasnione przez bieglych i dlatego Sad oddalil wniosek o przesluchanie psychiatry A. A . Pozostale wnioski i zarzut§$%£sta1y uwzglednione bowiem dotyczyly okresu od II polowy 2007 r. oraz 2008 r., a wiec nie objetego Zadaniem pozwu lub te2 zgloszono je po uplywie terminu zakreslonego powodowi przez Sad. gr}; 10 Zdaniem Sądu nœriti postępowanie pozwanego nie nosiło cech bezprawności zaś powód, który nie godził się na podjęcie zatrudnienia na stanowisku, które w danym memencie było nieobsadzone, sam pozbawił się określonego dochodu. W czasie odbywania kary pozbawienia wolności praca nie jest obowiązkiem skazanego, zaś zapewnienie pracy i wysokich zarobków każdemu skazanemu nie jest obowiązkiem. Zakładu Karnego. Nie było też podstaw do uwzględnienia roszczeń powoda skierowanych przeciwko ZK w B w związku z przeludnieniem, z tych samych przyczyn, które dotyczyły Aresztu Śledczego w B . W tym zakładzie karnym zgodnie Z art. 135 § 1 kkw zapewniono powodowi w zakresie wystarczającym, warunki odpowiedniego spędzania czasu, choć jego atrakcyjność odbiegała od warunków wolnościowych. Nie znalazły też potwierdzenia zarzuty o naruszeniach czy ograniczeniacä praw powada do korespondencji, której duża liczba potwierdzenie znajduje w aktach. Sąd oddalił wnioski dowodowe powoda, które zmierzały m.in. do przesłuchania b. ministra sprawiedliwości, pracownika biura Rzecznika Praw Obywatelskich czy sędziego penitencjarnego oraz dziennikarśki, bowiem były one nieprzydatne i niezwiązane ze sprawą. Kwestie zdrowia fizycznego i psychicznego były dostatecznie wyjaśnione przez biegłych i dlatego Sąd oddalił wniosek o przesłuchanie psychiatry A. A . Pozostałe wnioski i zarzutşş%bstały uwzględnione bowiem dotyczyły okresu od II połowy 2007 r. oraz 2008 r., a więc nie objętego żądaniem pozwu lub też zgłoszono je po upływie terminu zakreślonego powodowi przez Sąd. í,_¿}_; --- STRONA 11 --- II Reasumujac Sad meriti wskazal, 2e powodztwo podlegalo oddaleniu na podstawie art. 24 § 1 kc, art. 445 w zw. 2 art. 444 § 1 kc a contrario. Apelacje od wyroku wnios1 powod Zadajac zmiany wyroku i uwzglednienia powodztwa w calosci ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sadowi I instancji. Rozstrzygnieciu powod zarzucak: 1 2 3 4. sprzecznosc istotnych ustalen Sadu z trescia zebranego materialu dowodowego oraz naruszenie art. 233 § 1 kpc pr2e2 niedokonanie wszechstronnej oceny dowodow i uznanie, 2e nie doszlo do naruszenia dobr osobistych powoda w wyniku naruszenia norm okreslonych w art. 110 § 2 kkw, przez dokonanie blednej oceny zeznan powoda i uznanie, 2e warunki odbywania kary nie pogorszyly stanu zdrowia powoda i nie naruszyly jego godnosci osobistej i poprzez niewyjasnienie wplywu przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda, . naruszenie art. 227 kpc w zw. 2 art. 278 kpc i art. 241 kpc przez niesluszne oddalenie wnioskow dowodowych a w szczegolnosci o powolanie bieglego psychiatry A. A — Wojewodzkiego Konsultanta d/s Psychiatrii, naruszenie art. 233 § 1 vi zw. 2 art. 227 kpc przez przyjecie, 2e skierowanie powoda na przymusowe leczenie odwykowe oraz skierowanie go do odbywania kary w systemie zamknietego zakiadu a nie polotwartego, w pelni odpowiadalo prawn, naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 110 § 2 kkw vv zw. 2 art. 248 § 1. kkw przez ustalenie, 2e wystepowanie permanentnego przeludnienia jest zgodne 2 prawem, oraz art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Czlowieka i Podstawowych Wolnosci 11 Reasumując Sąd meriti wskazał, że powództwo podlegało oddaleniu na podstawie art. 24 § 1 kc, art. 445 w zw. z art. 444 § l kc a contrario. Apelację od wyroku wniósł powód żądając zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa w całości ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Rozstrzygnięciu powód Zarzucał: 1 2 3 4. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego oraz naruszenie art. 233 § 1 kpc przez niedokonanie wszechstronnej oceny dowodów i uznanie, że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w wyniku naruszenia norm określonych w art. 110 § 2 kkw, przez dokonanie błędnej oceny zeznań powoda i uznanie, że warunki odbywania kary nie pogorszyły stanu zdrowia powoda i nie naruszyły jego godności osobistej i poprzez niewyjaśnienie wpływu przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda, . naruszenie art. 227 kpc w zw. z art. 278 kpc i art. 241 kpc przez niesłuszne oddalenie wniosków dowodowych a w szczególności o powołanie biegłego psychiatry A. A - Wojewódzkiego Konsultanta d/s Psychiatrii, naruszenie art. 233 § 1 vi zw. z art. 227 kpc przez przyjęcie, że skierowanie powoda na przymusowe leczenie odwykowe oraz skierowanie go do odbywania kary w systemie zamkniętego zakładu a nie półotwartego, w pełni odpowiadało prawu, naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 110 § 2 kkw va zw. z art. 248 § 1. kkw przez ustalenie, że występowanie permanentnego przeludnienia jest zgodne z prawem, oraz art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności --- STRONA 12 --- I2 polegajace na osadzeniu powoda w warunkach sprzecznych 2 ustawa i. nie zapewniajacych na1e2ytego poszanowania godnosci i sprzecznych 2 zasada humanitaryzmu. W uzasadnieniu apelacji powod szeroko rozwinai argumentacje popierajaca przedstawione zarzuty. ’Powod podnosil, 2e w sprawie przeciwko ZK w B bezpodstawnie wystapiono o wydanie nakazu leczenia odwykowego, a to stanowilo naruszenie art. 117 kkw. Ponadto odbywanie kary w warunkach przeludnienia, osadzenie w 2ak1ad2ie typu zamknietego a nie polotwartego i niezatrudnienie powoda doprowadzilo do pogorszenia sytuacji rodzinnej powoda, zas 21e warunki bytowe, brak cieplej wody i dostepu do tlenu spowodowaly utrate zdrowia powoda. Pozwany naruszyl art. 88 § 1, 121 § 1 i 122 § 2 kkw. W sprawie przeciwko ZK P1 naruszono art. 88 § 1 kkw przez skierowanie powoda do odbywania kary w systemie 2ak1adu_typu zamknietego zamiast polotwartego. . [Z kolei w sprawie przeciwko AS w B 2 powodu ziych warunkow bytowych, przeludnienia, braku cieplej wody i dostepu do tlenu doszlo ck: pogorszenia sie stanu zdrowia powoda, czym naruszono art. 110 § 1 kkw zaslaniajac sie wyjatkowa norma art. 248 § 1 kkw, ktora stala sie zasada. Powod wskazywal tak2e na tresc wyroku 2 26.05.2008 r. (SK 25/07) Trybunalu Konstytucyjnego, ktory orzekl, 2e art. 248 § 1 kkw jest niezgodny 2 art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji RP 2 uwagi na brak wskazania czasu, na jaki powinno sie kierowac osadzonych do cel o zmniejszonym metra2u. Wejscie w 2ycie orzeczenia odroczono na 1,5 roku dajac czas na podjecie niezbednych dzialan organizacyjnych. Zdaniem powoda przebywanie powoda w celi, w ktorej na jednego osadzonego przypadaia powierzchnia mniejsza ni2 3 m2 naruszalo tak2e art. 3 i 8 konwencji o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci, a Konwencja jest prawem 12 polegające na osadzeniu powoda w warunkach sprzecznych z ustawą i. nie zapewniających należytego poszanowania godności i sprzecznych z zasadą humanitaryzmu. W uzasadnieniu apelacji powod szeroko rozwinął argumentację popierającą przedstawione zarzuty. 'Powód podnosił, że w sprawie przeciwko ZK w B bezpodstawnie wystąpiono o wydanie nakazu leczenia odwykowego, a to stanowiło naruszenie art. 117 kkw. Ponadto odbywanie kary w warunkach przeludnienia, osadzenie w zakładzie typu zamkniętego a nie półotwartego i niezatrudnienie powoda doprowadziło do pogorszenia sytuacji rodzinnej powoda, zaś złe warunki bytowe, brak cieplej wody i dostępu do tlenu spowodowały utratę zdrowia powoda. Pozwany naruszył art. 88 § 1, 121 § 1 i 122 § 2 kkw. W sprawie przeciwko ZK P' naruszono art. 88 § 1 kkw przez skierowanie powoda do odbywania kary w systemie zakładu typu zamkniętego zamiast półotwartego. . [Z kolei w sprawie przeciwko AŚ w B z powodu złych warunków bytowych, przeludnienia, braku ciepłej wody i dostępu do tlenu doszło ch) pogorszenia się stanu zdrowia powoda, czym naruszono art. 110 § 1 kkw zasłaniając się wyjątkową normą art. 248 § 1 kkw, która stała się zasadą. Powód wskazywał także na treść wyroku z 26.05.2008 r. (SK 25/07) Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że art. 248 § 1 kkw jest niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji RP z uwagi na brak wskazania czasu, na jaki powinno się kierować osadzonych do cel o zmniejszonym metrażu. Wejście w życie orzeczenia odroczono na 1,5 roku dając czas na podjęcie niezbędnych działań organizacyjnych. Zdaniem powoda przebywanie powoda w celi, w której na jednego osadzonego przypadała powierzchnia mniejsza niż 3 mz naruszało także art. 3 i 8 konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a Konwencja jest prawem --- STRONA 13 --- I3 obowiazujacwn na terenie RP na zasadzie art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji, a wiec mo2e stanowic 2rod1o roszczenia skierowanego wobec Skarbu Pafistwa. Powod podnosil tak2e, 2e biegli lekarze nie odniesli sie wprost do podstawowego w sprawie problemu jakim by} wplyw przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda w warunkach izolacji. Pomimo, 2e jednynl 2 opiniujacych by1 lekarza psychiatra W. K~ zatrudniony w placowkach wieziennej s1u2by zdrowia i leczyk powoda w ZK w P , co powod sygnalizowal, Sad nie mial watpliwosci co do jego obiektywizmu i bezstronnosci wobec chlebodawcy. Choc powod wnosil o powolanie innego bieglego (pismo 2 4.09.2007 r.) i o przesluchanie autorytetu w tej dziedzinie — prof. A.A , Sad wnioski oddalil uznajac je za niesluszne. W odpowiedzi na apelacje pozwany wniosl o jej oddalenie podnoszac, 2e powod nie wskazal na czym mialoby polegac naruszenie art. 233 kpc. Wbrewi apelacji, Sad Okregowy ustalil, 2e powod przebywa1 w celi o powierzchni mniejszej ni2 3 m2 na 1 osadzonego, to jednak przekroczenie normy 2 art. 110 § 2 kkw nie by1o bezprawne skoro mia1o oparcie w tresci art. 248 § 1 kkw, mialo te2 podstawe w rozporzadzeniu Ministra Sprawiedliwosci 2 19.04.2006 r w sprawie trybu postepowania wlasciwych organow w wypadku, gdy liczba osadzonych przekroczy w skali roku ogolna pojemnosc tych zakladow (D2.U.Nr 6.5 poz. 459). Zdaniem pozwanego nie bylo tak2e uzasadnienia dla zarzutow dotyczacych bezprawnosci decyzji o skierowaniu powoda na leczenie odwykowe czy do odbywania kary w systemie zakladu karnego typu zamknietego, skoro pod1ega1y one 2askar2eniu i uznane zostaly w tym trybie za prawidiowe i 13 obowiązującwn na terenie RP na zasadzie art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 2 Konstytucji, a więc może stanowić źródło roszczenia skierowanego wobec Skarbu Państwa. Powód podnosił także, że biegli lekarze nie odnieśli się wprost do podstawowego w sprawie problemu jakim był wpływ przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda w warunkach izolacji. Pomimo, że jednyni z opiniujących był lekarza psychiatra W. K« zatrudniony w placówkach więziennej służby zdrowia i leczył powoda w ZK w P , co powód sygnalizował, Sąd nie miał wątpliwości co do jego obiektywizmu i bezstronności wobec chlebodawcy. Choć powód wnosił o powołanie innego biegłego (pismo z 4.09.2007 r.) i o przesłuchanie autorytetu w tej dziedzinie - prof. A.A , Sąd wnioski oddalił uznając je za niesłuszne. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie podnosząc, że powód nie wskazał na czym miałoby polegać naruszenie art. 233 kpc. Wbrew' apelacji, Sąd Okręgowy ustalił, że powód przebywał w celi o powierzchni mniejszej niż 3 mz na 1 osadzonego, to jednak przekroczenie normy z art. 110 § 2 kkw nie było bezprawne skoro miało oparcie w treści art. 248 § 1 kkw, miało też podstawę w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 19.04.2006 r w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych przekroczy w skali roku ogólną pojemność tych zakładów (Dz U.Nr 6.5 poz. 459). Zdaniem pozwanego nie było także uzasadnienia dla zarzutów dotyczących bezprawności decyzji o skierowaniu powoda na leczenie odwykowe czy do odbywania kary w systemie zakładu karnego typu zamkniętego, skoro podlegały one zaskarżeniu i uznane zostały w tym trybie za prawidłowe i --- STRONA 14 --- 14 zgodne 2 prawem (art. 7, art. 2 pkt. 5 kkw i. art. 88 § 1 kkw). Odnoszac sie zas do zarzutow dotyczacych naruszenia dobr osobistych powoda, pozwany przywolal m.in. wyrok SN 2 2.10.2007 r. (II CSK 269/07), ktory wydano w 2b1i2onym stanie faktycznym, a Sad Najwy2s2y uznal, 2e brak przeslanki bezprawnosci w dzialaniach funkcjonariuszy publicznych, gdy o przeludnieniu zawiadomiono Sad Penitencjarny. Pozwany wskazywal tak2e, 2e brak bylo podstaw do przeprowadzania dalszych dowodow 2 opinii lekarza psychiatry, skoro postepowanie dowodowe wykazalo, 2e 2 faktu osadzenia nie wynika dla powoda rozstroj czy pogorszenie zdrowia psychicznego. Odnoszac sie zas do wyroku Trybunalu Konstytucyjnego z 26.05.2008 r. (SK 25/07) pozwany podniésl, 2e nie ka2dy wyrok TK stwierdzajacy niekonstytucyjnosc aktu normatywnego mo2e stanowic podstawe roszczefi odszkodowawczych. Delikt normatywny ma miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie TK ma charakter retroaktywny, tzn. gdy znajduje zastosowanie do oceny zdarzen sprzed wejscia wyroku Trybunalu w 2ycie (por. SN 2 30.05.2003 r. III CZP 34/03). Niezgodnosc 2 norma hierarchicznie wy2sza nie powoduje per se utraty mocy obowiazujacej danego aktu, bowiem TK sam mo2e okreslic charakter skutku. prawnego (ex tunc, czy ex nunc) danego orzeczenia. Wyrok TK 2 26.05.2008 r. dziala tylko na przyszlosc co wynika wprost 2 jego sentencji, bowiem wskazuje, 2e art. 248 § 1 kkw traci moc obowiazujaca 2 uplywem 18 m—cy od dnia ogloszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. od 5.06.2008 r. Zatenp w ocenie pozwanego, przepis art. 248 § 1. kkw utraci. moc dopiero vi dniu 6.12.2009 r, a do ‘tego czasu przepis obowiazuje i. musi byc stosowany, zas stosowanie 14 zgodne z prawem (art. 7, art. 2 pkt. 5 kkw i. art. 88 § 1 kkw). Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących naruszenia dóbr osobistych powoda, pozwany przywołał m.in. wyrok SN z 2.10.2007 r. (II CSK 269/07), który wydano w zbliżonym stanie faktycznym, a Sąd Najwyższy uznał, że brak przesłanki bezprawności w działaniach funkcjonariuszy publicznych, gdy o przeludnieniu zawiadomiono Sąd Penitencjarny. Pozwany wskazywał także, że brak było podstaw do przeprowadzania dalszych dowodów z opinii lekarza psychiatry, skoro postępowanie dowodowe wykazało, że z faktu osadzenia nie wynika dla powoda rozstrój czy pogorszenie zdrowia psychicznego. Odnosząc się zaś do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26.05.2008 r. (SK 25/07) pozwany podniósł, że nie każdy wyrok TK stwierdzający niekonstytucyjność aktu normatywnego może stanowić podstawę roszczeń odszkodowawczych. Delikt normatywny ma miejsce tylko wtedy, gdy orzeczenie TK ma charakter retroaktywny, tzn. gdy znajduje zastosowanie do oceny zdarzeń sprzed wejścia wyroku Trybunału w życie (por. SN z 30.05.2003 r. III CZP 34/03). Niezgodność z normą hierarchicznie wyższą nie powoduje per se utraty mocy obowiązującej danego aktu, bowiem TK sam może określić charakter skutku. prawnego (ex tunc, czy ex nunc) danego orzeczenia. Wyrok TK z 26.05.2008 r. działa tylko na przyszłość co wynika wprost z jego sentencji, bowiem wskazuje, że art. 248 § 1 kkw traci moc obowiązującą z upływem 18 m-cy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. od 5.06.2008 r. Zatenn w ocenie pozwanego, przepis art. 248 § 1. kkw utraci. moc dopiero vi dniu 6.12.2009 r, a do 'tego czasu przepis obowiązuje i. musi być stosowany, zaś stosowanie --- STRONA 15 --- I5 przepisu wylacza zarzut bezprawnosci dzialan podmiotu stosujacego. Odnoszac sie 2 kolei do zarzutu naruszenia Konwencji Praw Czlowieka (art. 3 i 8) pozwany stwierdzil, 2e przy ustaleniu czy warunki pobytu w zakladzie karnym przekraczaja zakres dolegliwosci w stopniu uzasadniajacym ocene o naruszeniu art. 3 konwencji, nale2y wnosic 2 kumulatywnej, kompleksowej oceny wszelkich aspektow tych warunkow oraz rygorow pobytu (liczba osob, powierzchnia, warunki sanitarne, plec i dobor osadzanych, sposob spedzania czasu, zajecia sportowe i rekreacyjne itd.) Tak szerokie kryterium ma to znaczenie, 2e braki lub niedomogi okreslonego rodzaju moga byc rekompensowane pozytywami — udogodnieniami w innych obszarach. Ponadto na1e2y badac, czy w stosowanej karze lub traktowaniu byl zamiar poni2enia lub upokorzenia danej osoby oraz czy fakt ten. wywolal okreslone negatywne skutki dla osobowosci osoby. Sad Apelacyjny 2wa2y1 do nastepuje: Apelacja powoda jako bezzasadna podlega oddaleniu, bowiem zarzuty stawiane zaskar2onemu rozstrzygnieciu oka2a1y sie nietrafne. Powod formulujac szereg zarzutow natury procesowej, w postaci naruszenia art. 233 § 1 kpc, 227 kpc, 278 kpc i 241 kpc w istocie podnosil, 2e Sad nie dokonal wszechstronnej oceny dowodow bad2 te2 blednie je ocenil a tak2e, 2e nie wyjasnil istotnych dla rozstrzygniecia kwestii wplywu przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda. Wskazywal te2 na niesiuszna decyzje o oddaleniu wnioskow dowodowych powoda. W zakresie prawa materialnego powod zarzucai naruszenia art. 110 § 2 kkw w zw. 2 art. 248 kkw oraz art. 3 i art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Cziowieka i Podstawowych Wolnosci. 15 przepisu wyłącza zarzut bezprawności działań podmiotu stosującego. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia Konwencji Praw Człowieka (art. 3 i 8) pozwany stwierdził, że przy ustaleniu czy warunki pobytu w zakładzie karnym przekraczają zakres dolegliwości w stopniu uzasadniającym ocenę o naruszeniu art. 3 konwencji, należy wnosić z kumulatywnej, kompleksowej oceny wszelkich aspektów tych warunków oraz rygorów pobytu (liczba osób, powierzchnia, warunki sanitarne, płeć i dobór osadzanych, sposób spędzania czasu, zajęcia sportowe i rekreacyjne itd.) Tak szerokie kryterium ma to znaczenie, że braki lub niedomogi określonego rodzaju mogą być rekompensowane pozytywami - udogodnieniami w innych obszarach. Ponadto należy badać, czy w stosowanej karze lub traktowaniu był zamiar poniżenia lub upokorzenia danej osoby oraz czy fakt ten. wywołał określone negatywne skutki dla osobowości osoby. Sąd Apelacyjny zważył do następuje: Apelacja powoda jako bezzasadna podlega oddaleniu, bowiem zarzuty stawiane zaskarżonemu rozstrzygnięciu okazały się nietrafne. Powód formułując szereg zarzutów natury procesowej, w postaci naruszenia art. 233 § 1 kpc, 227 kpc, 278 kpc i 241 kpc w istocie podnosił, że Sąd nie dokonał wszechstronnej oceny dowodów bądź też błędnie je ocenił a także, że nie wyjaśnił istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii wpływu przeludnienia na zdrowie psychiczne powoda. Wskazywał też na niesłuszną decyzję o oddaleniu wniosków dowodowych powoda. W zakresie prawa materialnego powód zarzucał naruszenia art. 110 § 2 kkw w zw. z art. 248 kkw oraz art. 3 i art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. --- STRONA 16 --- 16 W pierwszej kolejnosci na1e2y wskazac, 2e wnioski dowodowe powoda zawarte w apelacji nie mogly byc uwzglednione, bowiem powod nie wykazai istnienia przeslanek i podstaw do ich przeprowadzenia. w mysl art. 381 kpc w postepowaniu apelacyjnym. Zarzuty natury formalnej nie moga byc uznane za usprawiedliwione, bowiem wbrew stanowisku apelacji, Sad Okregowy wszechstronnie, wnikliwie i bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodow dokonai prawidlowych ustalen stanu faktycznego, poprzedzajac rozwazania prawne ocena wiarygodnosci poszczegolnych dowodow. Sad Apelacyjny podziela te ustalenia faktyczne przyjmujac je 2a wlasne, a tak2e akceptuje dokonana przez Sad meriti analize mocy dowodowej i wiarygodnosci materialu dowodowego, ktory zgromadzony zostal w znacznym zakresie w oparciu o dokumenty urzedowe i opinie pisemne biegiych lekarzy. Prawidlowo te2 zastosowal Sad norme art. 227 kpc, w zw. 2 art. 232 i 233 § 1 kpc podejmujac decyzje procesowe w zakresie wnioskow dowodowych powoda, bowiem zgromadzony w sprawie _obszerny i rcznorodny material dowodowy byi wystarczajacy do merytorycznego rozstrzygniecia o roszczeniach powoda. Zgodzic zatem. na1e2y sie 2 Sadeni meriti, 2e choc w czasie pobytu powoda w Areszcie Sledczym w B i w Zakladzie Karnym w B powierzchnia celi mieszkalnej przypadajaca na jednego osadzonego byla mniejsza ni2 3 nc, to jednak przekroczenie tej normy okreslonej w art. 110 § 2 kkw nie bylo dzialaniem bezprawnym wladzy publicznej, skoro bezprawnosc wylaczal art. 248 § 1 kkw stosowany przez dyrektora jednostki penitencjarnej, o czym ka2dorazowo informowano Sad Penitencjarny. Prawidlowe i znajdujace oparcie w przepisach prawa byly te2 decyzje jednostek pozwanego, moca ktorych powod zostai 16 W pierwszej kolejności należy wskazać, że wnioski dowodowe powoda zawarte w apelacji nie mogły być uwzględnione, bowiem powód nie wykazał istnienia przesłanek i podstaw do ich przeprowadzenia. w myśl art. 381 kpc w postępowaniu apelacyjnym. Zarzuty natury formalnej nie mogą być uznane za usprawiedliwione, bowiem wbrew stanowisku apelacji, Sąd Okręgowy wszechstronnie, wnikliwie i bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów dokonał prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, poprzedzając rozważania prawne oceną wiarygodności poszczególnych dowodów. Sąd Apelacyjny podziela te ustalenia faktyczne przyjmując je za własne, a także akceptuje dokonaną przez Sąd meriti analizę mocy dowodowej i wiarygodności materiału dowodowego, który zgromadzony został w znacznym zakresie w oparciu o dokumenty urzędowe i opinie pisemne biegłych lekarzy. Prawidłowo też zastosował Sąd normę art. 227 kpc, w zw. z art. 232 i 233 § 1 kpc podejmując decyzje procesowe w zakresie wniosków dowodowych powoda, bowiem zgromadzony w sprawie _obszerny i różnorodny materiał dowodowy był wystarczający do merytorycznego rozstrzygnięcia o roszczeniach powoda. Zgodzić zatem. należy się z Sądeni meriti, że choć w czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w B i w Zakładzie Karnym w B powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na jednego osadzonego była mniejsza niż 3 HF, to jednak przekroczenie tej normy określonej w art. 110 § 2 kkw nie było działaniem bezprawnym władzy publicznej, skoro bezprawność wyłączał art. 248 § 1 kkw stosowany przez dyrektora jednostki penitencjarnej, o czym każdorazowo informowano Sąd Penitencjarny. Prawidłowe i znajdujące oparcie w przepisach prawa były też decyzje jednostek pozwanego, mocą których powód został --- STRONA 17 --- 17 skierowany do przymusowego leczenia odwykowego oraz do odbywania kary w trybie zakladu zamknietego a nie pciotwartego. Tego typu decyzje na1e2a wszak do kompetencji Komisji Penitencjarnej oraz Sadu Penitencjarnego i poprzedzone byly ocena zarowno charakteru czynu jaki popelnil osadzony, jego postawy, zachowania predyspozycji psychicznych i wielu innych czynnikow, ktore podlegaja analizie i. decyduja <3 tresci konkretnych decyzji. Istotne jest te2, 2e prawidlowosc tych2e decyzji podlegala kontroli przez Sad Penitencjarny. Zas w niniejszej sprawie Sad Okregowy uznal, 2e powod powinien byc poddany leczeniu odwykowemu oraz, 2e powinien odbywac kare w systemie zamknietym. Nie ma wiec mowy o bezprawnosci dziaiania jednostek penitencjarnych pozwanego Skarbu Panstwa. Prawidlowo te2 ustala i uzasadnia Sad Okregowy, 2e kara aresztu czy pozbawienia wolnosci wykonywana byla zgodnie 2 obowiazujacymi w tym zakresie normami kkw. Powod mial dostep do prasy, biblioteki, zajec ku1turalno—sportowych, do jednej cieplej kapieli, .do bie2acej wody, do wychowawcy i do lekarza. Mial zapewniony niekrepujacy dostep do wc i do kacika sanitarnego oraz do wentylacji celi za pomoca okna. Bez przeszkod te2 prowadzil bogata korespondencje. Mo2na zgodzic sie 2 powodem, 2e byc mo2e warunki te nie by1y zbyt komfortowe a wolny czas nie umilaly nazbyt ro2norodne rozrywki intelektualne i sportowe, to jednak na1e2y miec baczenie na fakt, 2e powod znalazl sie w jednostkach penitencjarnych celem odbywania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolnosci, nie zas celem odpoczynku, rekreacji czy rozwoju intelektualnego. Sad Okregowy trafnie uznal, 2e pozwani nie stosowali wobec powoda szykany, obrazy, czy dolegliwosci, ktore wykraczalyby poza normalny zakres ograniczen i obostrzen wynikajacych 2 istoty kary pozbawienia wolnosci. 17 skierowany do przymusowego leczenia odwykowego oraz do odbywania kary w trybie zakładu zamkniętego a nie półotwartego. Tego typu decyzje należą wszak do kompetencji Komisji Penitencjarnej oraz Sądu Penitencjarnego i poprzedzone były oceną zarówno charakteru czynu jaki popełnił osadzony, jego postawy, zachowania predyspozycji psychicznych i wielu innych czynników, które podlegają analizie i. decydują <3 treści konkretnych decyzji. Istotne jest też, że prawidłowość tychże decyzji podlegała kontroli przez Sąd Penitencjarny. Zaś w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy uznał, że powód powinien być poddany leczeniu odwykowemu oraz, że powinien odbywać karę w systemie zamkniętym. Nie ma więc mowy o bezprawności działania jednostek penitencjarnych pozwanego Skarbu Państwa. Prawidłowo też ustala i uzasadnia Sąd Okręgowy, że kara aresztu czy pozbawienia wolności wykonywana była zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie normami kkw. Powód miał dostęp do prasy, biblioteki, zajęć kulturalno-sportowych, do jednej ciepłej kąpieli, .do bieżącej wody, do wychowawcy i do lekarza. Miał zapewniony niekrępujący dostęp do wc i do kącika sanitarnego oraz do wentylacji celi za pomocą okna. Bez przeszkód też prowadził bogatą korespondencję. Można zgodzić się z powodem, że być może warunki te nie były zbyt komfortowe a wolny czas nie umilały nazbyt różnorodne rozrywki intelektualne i sportowe, to jednak należy mieć baczenie na fakt, że powód znalazł się w jednostkach penitencjarnych celem odbywania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności, nie zaś celem odpoczynku, rekreacji czy rozwoju intelektualnego. Sąd Okręgowy trafnie uznał, że pozwani nie stosowali wobec powoda szykany, obrazy, czy dolegliwości, które wykraczałyby poza normalny zakres ograniczeń i obostrzeń wynikających z istoty kary pozbawienia wolności. --- STRONA 18 --- I8 Sad Okregowy slusznie te2 uznal, 2e o ewentualnej zasadnosci roszczefi powoda o zadoscuczynienie mo2na mowic wcwczas, gdy po stronie pozwanych doszioby do dziaian lub zaniechafi bezprawnych w rozumieniu art. 417 kc (przed i po nowelii 2 17.06.2004 r.) Zatem warunkiem niezbednynm jest poczynienie takich ustalen faktycznych, ktore pozwalaja przypisac pozwanemu bezprawnosc, a wowczas poszkodowanemu mo2e na1e2ec sie zadoscuczynienie na podstawie art. 445 § 1 kc w zw. 2 art. 444 § 1 kc (za utrate zdrowia i uszkodzenie cia1a wywolujace krzywde) bad2 te2 2a szkode w postaci naruszenia dobr osobistych na podstawie art. 448 kc w zw. 2 art. 24 § 1 i 23 kc. Skoro Sad meriti prawidlowo ustalajac stan faktyczny ocenil, 2e dzialania pozwanego nie byly bezprawne, to ju2 to ustalenie uniemo21iwia pozytywne dla powoda rozstrzygniecie o Zadaniach pozwow. Jednak2e Sad’ Okregowy swoich ro2wa2an i ustalefi nie ograniczyl _ty1ko do powy2s2ej kwestii, bowiem rcwnie wnikliwie i obszernie ustalil i ocenil, 2e na skutek pobytu powoda' w jednostkach penitencjarnych pozwanego Skarbu Panstwa mimo przeludnienia, powod nie doznal rozstroju zdrowia, ktory pozostawaiby w zwiazku 2 izolacja i warunkami bytowymi, w ktorych powod przebywal wykonujac kare pozbawienia wolnosci. Podstawa dla tych wnioskow byly kilkakrotnie uzupelniane opinie bieglych lekarzy, ktore i Sad Apelacyjny ocenia jako rzetelne, obiektywne i zawierajace istotne dla rozstrzygniecia tresci. Brak podstaw dla oceny, 2e biegli sporzadzajac opinie dzialali na rzecz pozwanego czy te2, 2e ich wnioski oraz ustalenia pozostaja w sprzecznosci 2 rzeczywistym stanem zdrowia powoda. Powod nie zdolal skutecznie i przekonujaco podwa2yc wiarygodnosci bieglych i sporzadzonych przez nich opinii, a 18 Sąd Okręgowy słusznie też uznał, że o ewentualnej zasadności roszczeń powoda o zadośćuczynienie można mówić wówczas, gdy po stronie pozwanych doszłoby do działań lub zaniechan bezprawnych w rozumieniu art. 417 kc (przed i po nowelii z 17.06.2004 r.) Zatem warunkiem niezbędnyni jest poczynienie takich ustaleń faktycznych, które pozwalają przypisać pozwanemu bezprawność, a wówczas poszkodowanemu może należeć się zadośćuczynienie na podstawie art. 445 § 1 kc w zw. z art. 444 § 1 kc (za utratę zdrowia i uszkodzenie ciała wywołujące krzywdę) bądź też za szkodę w postaci naruszenia dóbr osobistych na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 § 1 i 23 kc. Skoro Sąd meriti prawidłowo ustalając stan faktyczny ocenił, że działania pozwanego nie były bezprawne, to już to ustalenie uniemożliwia pozytywne dla powoda rozstrzygnięcie o żądaniach pozwów. Jednakże Sąd* Okręgowy swoich rozważań i ustaleń nie ograniczył _tylko do powyższej kwestii, bowiem równie wnikliwie i obszernie ustalił i ocenił, że na skutek pobytu powoda" w jednostkach penitencjarnych pozwanego Skarbu Państwa mimo przeludnienia, powód nie doznał rozstroju zdrowia, który pozostawałby w związku z izolacją i warunkami bytowymi, w których powód przebywał wykonując karę pozbawienia wolności. Podstawą dla tych wniosków były kilkakrotnie uzupełniane opinie biegłych lekarzy, które i Sąd Apelacyjny ocenia jako rzetelne, obiektywne i zawierające istotne dla rozstrzygnięcia treści. Brak podstaw dla oceny, że biegli sporządzając opinię działali na rzecz pozwanego czy też, że ich wnioski oraz ustalenia pozostają w sprzeczności z rzeczywistym stanem zdrowia powoda. Powód nie zdołał skutecznie i przekonująco podważyć wiarygodności biegłych i sporządzonych przez nich opinii, a --- STRONA 19 --- 19 fakt wykonywania pracy przez jednego 2 bieglych na rzec2 ZK w P sam przez sie nie dyskwalifikuje biegiego jako jednego 2 opiniujacych, tym bardziej, gdy zarzuty powoda wobec ZR w P pozostawaiy bez zwiazku 2e stanem zdrowia psychicznego powoda, ktory by1 przez bieglego oceniany. W tym miejscu wypada wskazac, 2e zgodnie 2 art. 281 kpc strona mo2e Zadac wy1ac2enia bieglego jesli zachodza przyczyny , o ktorych mowa w art. 49 kpc i 48 kpc. W niniejszej sprawie biegly lekarz psychiatra byl wspolopiniujacym w ramach opinii wydanej przez Zaklad Medycyny Sadowej. Powod w osobistym pismie procesowym 2 27.09.2006 r. (k. 202203) kwestionowal opinie jako nierzetelna i tendencyjna oraz jako wydana bez dokumentacji medycznej, a nadto i2 "jest sporzadzona przez lekarzy pracujacych dla wieziennictwa — (dr. K psychiatra) co ju2 jest brakiem obiektywizmu”. Z kolei pelnomocnik powoda kwestionowal opinie wskazujac na fakt, 2e biegli nie dysponowali caloscia dokumentacji medycznej powoda oraz, 2e brak w niej konkretnych ocen wplywu przeludnienia na stan zdrowia powoda (k. 206—207). Ani powod. ani jego zawodowy pelnomocnik nie 21o2y1i wniosku o wylaczenie bieglego, nie zgiosili te2 w trybie art. 162 kpc 2astr2e2en do protokolu, zas Sad Okregowy slusznie u2na1, 2e nie zachodza podstawy do wylaczenia bieglego K 2 mocy ustawy — przyczyny okreslone w art. 48 kpc. Zatem. nie mo2na zarzucic Sadowi Okregowemu uchybien procesowych, a tym bardziej uchybien majacych wplyw na wynik postepowania ju2 chocby 2 tej przyczyny, 2e nastapila prekluzja tych zarzutow na podstawie art. 162 kpc (por. wyrok SN 2 19.12.2004 r. sygn. akt III CK 90/04 niepub1.). Poza tym nie sposob uznac opinie ZMS 2a nierzetelne czy 19 fakt wykonywania pracy przez jednego z biegłych na rzecz ZK w P sam przez się nie dyskwalifikuje biegłego jako jednego z opiniujących, tym bardziej, gdy zarzuty powoda wobec ZK w P pozostawały bez związku ze stanem zdrowia psychicznego powoda, który był przez biegłego oceniany. W tym miejscu wypada wskazać, że zgodnie z art. 281 kpc strona może żądać wyłączenia biegłego jeśli zachodzą przyczyny , o których mowa w art. 49 kpc i 48 kpc. W niniejszej sprawie biegły lekarz psychiatra był współopiniującym w ramach opinii wydanej przez Zakład Medycyny Sądowej. Powód w osobistym piśmie procesowym z 27.09.2006 r. (k. 202-203) kwestionował opinię jako nierzetelną i tendencyjną oraz jako wydaną bez dokumentacji medycznej, a nadto iż „jest sporządzona przez lekarzy pracujących dla więziennictwa - (dr. K psychiatra) co już jest brakiem obiektywizmu”. Z kolei pełnomocnik powoda kwestionował opinię wskazując na fakt, że biegli nie dysponowali całością dokumentacji medycznej powoda oraz, że brak w niej konkretnych ocen wpływu przeludnienia na stan zdrowia powoda (k. 206~207). Ani powód. ani jego zawodowy pełnomocnik nie złożyli wniosku o wyłączenie biegłego, nie zgłosili też w trybie art. 162 kpc zastrzeżeń do protokołu, zaś Sąd Okręgowy słusznie uznał, że nie zachodzą podstawy do wyłączenia biegłego K z mocy ustawy - przyczyny określone w art. 48 kpc. Zatem. nie można zarzucić Sądowi Okręgowemu uchybień procesowych, a tym bardziej uchybień mających wpływ na wynik postępowania już choćby z tej przyczyny, że nastąpiła prekluzja tych zarzutów na podstawie art. 162 kpc (por. wyrok SN z 19.12.2004 r. sygn. akt III CK 90/04 niepubl.). Poza tym nie sposób uznać opinie ZMS za nierzetelne czy --- STRONA 20 --- 20 nieobiektywne w sytuacji, gdy w znacznym zakresie miaiy oparcie w dokumentacji medycznej powoda a wnioski opinii nie zostaiy zasadnie i skutecznie podwa2one oraz zakwestionowane, zas powod nie wykazal ewentualnych merytorycznych biedow opinii. Prawidlowe sa tak2e ustalenia Sadu meriti odnoszace sie muwmé do zarzutow o czynach pozwanych, ktordb/fiaruszaiy dobra osobiste powoda. Podzielic na1e2y te ustalenia i oceny, bowiem pozwani nie naruszyli praw powoda do godnego odbywania kary, do prywatnosci i do humanitarnego traktowania. Zgodzic nale2y sie i 2 tym, 2e powod realizowal swoje prawo do podjecia pracy zarobkowej w czasie odbywania kary, lecz 2 przyczyn obiektywnych pozwany nie mogl i nie musial zapewnic ka2demu osadzonemu konkretnej pracy. Powod mogl swoje prawo realizowac, lecz nie godzil sie na ka2dy rodzaj pracy, co 2 kolei le2a1o poza zakresem wplywu pozwanego na decyzje powoda o zatrudnieniu. Powcd w apelacji akcentuje zwlaszcza fakt przeludnienia (permanentnego) w celach, jako przyczyne naruszenia dobr osobistych powoda oraz pogorszenia jego stanu zdrowia, upatrujac bezprawnosci dzialania pozwanego w naruszeniach art. 110 § 2 kkw i 248 § 1 kkw} co 2 kolei pozostaje w sprzecznosci 2 art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw C21owieka i Podstawowych Wolnosci. Zgodzic nale2y sie 2 powodem, 2e przeludnienie jest sprzeczne 2 art. 110 kkw choc jednoczesnie ustawodawca przewidujac mo21iwa czasowo koniecznosc przeludnienia, w art. 248 § 1 kkw wskazuje na procedure i przeslanki, ktore usprawiedliwiaja i czynia zgodna 2 prawem sytuacje, gdy na 1 osadzonego przypada powierzchnia mniejsza ni2 3 m? Ta zgodna. 2 prawem sytuacja bedzie trwala dopoty, dopoki wyrok Trybunalu Konstytucyjnego (powoiany przez obie strony) 2 dnia 26.05.2008 r. (sygn. akt SK 25/07) nie wejdzie w 20 nieobiektywne w sytuacji, gdy w znacznym zakresie miały oparcie w dokumentacji medycznej powoda a wnioski opinii nie zostały zasadnie i skutecznie podważone oraz zakwestionowane, zaś powód nie wykazał ewentualnych merytorycznych błędów opinii. Prawidłowe są także ustalenia Sądu meriti odnoszące się -mamma do zarzutów o czynach pozwanych, którdb/naruszały dobra osobiste powoda. Podzielić należy te ustalenia i oceny, bowiem pozwani nie naruszyli praw powoda do godnego odbywania kary, do prywatności i do humanitarnego traktowania. Zgodzić należy się i z tym, że powód realizował swoje prawo do podjęcia pracy zarobkowej w czasie odbywania kary, lecz z przyczyn obiektywnych pozwany nie mógł i nie musiał zapewnić każdemu osadzonemu konkretnej pracy. Powód mógł swoje prawo realizować, lecz nie godził się na każdy rodzaj pracy, co 2 kolei leżało poza zakresem wpływu pozwanego na decyzje powoda o zatrudnieniu. Powód w apelacji akcentuje zwłaszcza fakt przeludnienia (permanentnego) w celach, jako przyczynę naruszenia dóbr osobistych powoda oraz pogorszenia jego stanu zdrowia, upatrując bezprawności działania pozwanego w naruszeniach art. 110 § 2 kkw i 248 § 1 kkw, co z kolei pozostaje w sprzeczności z art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Zgodzić należy się z powodem, że przeludnienie jest sprzeczne z art. 110 kkw choć jednocześnie ustawodawca przewidując możliwą czasowo konieczność przeludnienia, w art. 248 § 1 kkw wskazuje na procedurę i przesłanki, które usprawiedliwiają i czynią zgodną z prawem sytuację, gdy na 1 osadzonego przypada powierzchnia mniejsza niż 3 mą Ta zgodna. z prawem sytuacja będzie trwała dopóty, dopóki wyrok Trybunału Konstytucyjnego (powołany przez obie strony) z dnia 26.05.2008 r. (sygn. akt SK 25/07) nie wejdzie w --- STRONA 21 --- 21 2ycie, bowiem dopiero od tego momentu, tj. od 6.12.2009 r. przepis art. 248 § 1 kkw utraci moc, a zateni przestanie obowiazywac norma prawna Ulegalizujaca” naruszenia H") OJ 7;” (T normy zaludnienia okreslonej w art. 110 § 2 kkw. Zatem, w dniu orzekania przez Sad Okregowy i Apelacyjny przepis art. 248 § 1. kkw jako obowiazujacy, nie mo2e byc uznany przez sad jako zdarzenie wywoiujace ocene o bezprawnych dzialaniach wladzy publicznej. Skutek wyroku TK odnosil sie bedzie do zdarzen, ktore beda miaiy miejsce dopiero od 6.12.2009 r. Wreszcie, nie mo2na zgodzic sie tak2e 2 zarzutem apelacji o naruszeniu przez Sad meriti art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji..., bowiem 2aden 2 przepisow konwencji nie okresla w sposob jednolity okreslonej powierzchni cell, ktora powinna przypadac na jednego osadzonego. Dotychczasowe orzecznictwo Trybunalu Praw Czlowieka w Strasburgu wskazuje, 2e dla oceny czy nastapilo naruszenie dart. 3 konwencji niezbedne jest kompleksowe zbadanie wszystkich warunkow pobytu skazanych. Dopiero ocena, 2e znaczaca wiekszosc elementow skladajacych sie na ogol warunkow i rygorow pobytu podlega negatywnej kwalifikacji, moglaby stanowic o naruszeniu normy art. 3. Elementami podlegajacymi takiej ocenie sa m.in. powierzchnia celi, liczba. i plec osob, warunki sanitarne i mo21iwosc zachowania prywatnosci, ilosc czasu spedzonego poza cela, mo21iwosc pracy; czas i czestotliwosc zajec sportowych, kulturalnych, itd. Dla oceny tej istotne jest i to, czy w zamiarze Hnaruszyciela” jest poni2enie i upokorzenie osoby oraz czy w istocie doszlo do negatywnych nastepstw ewentualnego naruszenia w osobowosci lub zdrowiu poszkodowanego. Zatem i orzecznictwo europejskie istotna wage przyklada do obiektywnej oceny przyczyn, skutkow i zamiaru, nie zas do 21 życie, bowiem dopiero od tego momentu, tj. od 6.12.2009 r. przepis art. 248 § 1 kkw utraci moc, a zateni przestanie obowiązywać norma prawna „legalizująca” naruszenia 1"h OJ Ps' (T normy zaludnienia określonej w art. 110 § 2 kkw. Zatem, w dniu orzekania przez Sąd Okręgowy i Apelacyjny przepis art. 248 § 1. kkw jako obowiązujący, nie może być uznany przez sąd jako zdarzenie wywołujące ocenę o bezprawnych działaniach władzy publicznej. Skutek wyroku TK odnosił się będzie do zdarzeń, które będą miały miejsce dopiero od 6.12.2009 r. Wreszcie, nie można zgodzić się także z zarzutem apelacji o naruszeniu przez Sąd meriti art. 3 i 8 Europejskiej Konwencji..., bowiem żaden z przepisów konwencji nie określa w sposób jednolity określonej powierzchni celu, która powinna przypadać na jednego osadzonego. Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wskazuje, że dla oceny czy nastąpiło naruszenie dart. 3 kbnwencji niezbędne jest kompleksowe zbadanie wszystkich warunków pobytu skazanych. Dopiero ocena, że znacząca większość elementów składających się na ogół warunków i rygorów pobytu podlega negatywnej kwalifikacji, mogłaby stanowić o naruszeniu normy art. 3. Elementami podlegającymi takiej ocenie są m.in. powierzchnia celi, liczba. i płeć osób, warunki sanitarne i możliwość zachowania prywatności, ilość czasu spędzonego poza celą, możliwość pracy; czas i częstotliwość zajęć sportowych, kulturalnych, itd. Dla oceny tej istotne jest i to, czy w zamiarze „naruszyciela” jest poniżenie i upokorzenie osoby oraz czy w istocie doszło do negatywnych następstw ewentualnego naruszenia w osobowości lub zdrowiu poszkodowanego. Zatem i orzecznictwo europejskie istotną wagę przykłada do obiektywnej oceny przyczyn, skutków i zamiaru, nie zaś do --- STRONA 22 --- 22 subiektywnego odczucia dyskomfortu, ktore 2 cala pewnoscia towarzyszy ka2demu osadzonemu i to bez wzgledu na stopien indywidualnej wra21iwosci danej osoby. (por. orzeczenie 2 29.04.2003 r nr 38 CO }.._\ |\] \\ \Q \J '_|_ nr 50390/99, 2 6.03.2001 r, 2 3.04.2001 r, 2 15.11.2001 r, 2 19.04.2001 r nr 28524/95, 2 6.04.2000 r nr 26772/95 i 2 26.10.2000 r nr 30210/96). Reasumujac, Sad Apelacyjny stwierdza, 2e niezasadnosc zarzutow apelacji skutkuje jej oddaleniem na podstawie art. 385 kpc. Odnotowac nadto na1e2y, 2e Sad. Najwy2s2y rozpoznawal skarge kasacyjna w analogicznym stanie faktycznym — wyrok SN 2 2.10.2007 r. II CSK 269/07. Sad Apelacyjny podziela wyra2one przez Sad. Najwy2s2y zapatrywanie, 2e zapewnienie przez Pafistwo godziwych warunkow odbywania kary pozbawienia wolnosci jest jednym 2 podstawowych wymagan demokratycznego panstwa, jednakze osadzenie skazanego w celu w warunkach, w ktorych powierzchnia na ejedna osobe wynosi mniej ni2 3 m?, przy spelnieniu przeslanek okreslonych w art. 248 § 1 kkw, jest zgodne 2 prawem. W niniejszej sprawie pozwany ponoszac odpowiedzialnosc odszkodowawcza na podstawie art. 417 kc w 2w. 2 art. 445 i 448 kc w 2w. 2 art. 24 i 23 kc musi byc obcia2ony przeslanka bezprawnosci swego dzialania lub zaniechania. Skoro bezprawnosc nie zachodzi, nie ma podstaw do zasadzenia zadoscuczynienia przewidzianego w art. 445 i 448 kc. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji, zas o kosztach na rzecz pozwanego orzeczono po mysli art. 102 kpc uwzgledniajac wniosek pelnomocnika powoda w znacznej czesci 2e wzgledu na trudna sytuacje osobista i majatkowa powoda. .&1>I¢F.'.‘1‘.8"3"95’ 71%: .  ' CIWWQQPISY F 3’ Na °Wnaie W22 ~ %@\J>L4L4;§%a1Q°d"° ‘ £312’, mrmrmmflk Se imam . I "1/“;"i . ;( 3 1 UP *;..: 13. _fl ..9""‘é  /J. ‘>1 /2'""".,"‘ ‘*5’ 1 L. ._ /7% ..~_ . ~.€ J 22 subiektywnego odczucia dyskomfortu, które z całą pewnością towarzyszy każdemu osadzonemu i to bez względu na stopień indywidualnej wrażliwości danej osoby. (por. orzeczenie Z 29.04.2003 r nr 38 CO }.._| Í\] \\ \Q \J '_.. nr 50390/99, z 6.03.2001 r, z 3.04.2001 r, z 15.11.2001 r, z 19.04.2001 r nr 28524/95, z 6.04.2000 r nr 26772/95 i z 26.10.2000 r nr 30210/96). Reasumując, Sąd Apelacyjny stwierdza, że niezasadność zarzutów apelacji skutkuje jej oddaleniem na podstawie art. 385 kpc. Odnotować nadto należy, że Sąd. Najwyższy rozpoznawał skargę kasacyjną w analogicznym stanie faktycznym - wyrok SN z 2.10.2007 r. II CSK 269/07. Sąd Apelacyjny podziela wyrażone przez Sąd. Najwyższy zapatrywanie, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa, jednakże osadzenie skazanego w celu w warunkach, w których powierzchnia na (jedną osobę wynosi mniej niż 3 mg, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 kkw, jest zgodne z prawem. W niniejszej sprawie pozwany ponosząc odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 417 kc w zw. z art. 445 i 448 kc w zw. z art. 24 i 23 kc musi być obciążony przesłanką bezprawności swego działania lub zaniechania. Skoro bezprawność nie zachodzi, nie ma podstaw do zasądzenia zadośćuczynienia przewidzianego w art. 445 i 448 kc. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji, zaś o kosztach na rzecz pozwanego orzeczono po myśli art. 102 kpc uwzględniając wniosek pełnomocnika powoda w znacznej części ze względu na trudną sytuację osobistą i majątkową powoda. .¿¿›I=F.'.`1'*›"*""Í-*'f-Ĺ”`-2'=.-. . - ' Clwflpodpisy Ł” 2' Na °Wnaie WŜÊ- ~ PÊ\J>L4Lł;§ša2Q°d"° ' ¿ý:iŸÍf'f mąœrmmuk Se mam . I "Ź/i*;"5- _ ;I 3 Z UP- 2.: 12. .„ iëfiê' - fé. `>.' ),.-:'›°^'›'.,"' *E1 1 L. ._ /ífi „_ _ wś J