Postanowienie I ACa 1127/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2018 r. Sąd Apelacyjny we Wroc

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2018 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Beata Wolfke-Kobzar Sędziowie: SSA Ewa Głowacka (spr.) SSA Grażyna Matuszek Protokolant: Marta Perucka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa E. G. przeciwko D. N. oraz z powództwa wzajemnego D. N. przeciwko E. G. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt I C 56/14 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II w ten sposób, że eliminuje z treści oświadczenia zdanie „Ponadto przepraszam E. G. za to, że niecelowo wszczęłam wobec niej egzekucję komorniczą”; 2. oddala apelację pozwanej (powódki wzajemnej) w pozostałym zakresie oraz w całości apelację powódki (pozwanej wzajemnie), 3. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. A. O. 1.170 zł wraz z należnym podatkiem od towarów i usług --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 2 tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce (pozwanej wzajemnie) z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. U Z A S A D N I E N I E Powódka E. G. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania wniosła o nakazanie pozwanej D. N., aby zaniechała naruszania dobrego imienia, godności i czci powódki w pismach składanych przed wszelkimi organami państwowymi, a w szczególności przed organami wymiaru sprawiedliwości w toku prowadzonych postępowań sądowych oraz nakazanie pozwanej opublikowania w Gazecie (...) i na portalu internetowym (...) ogłoszenia o następującej treści: „Ja D. N. przepraszam E. G. za to, że w pismach procesowych kierowanych do organów wymiaru sprawiedliwości w latach 2002-2014 naruszyłam jej godność i cześć używając w stosunku do niej określeń uznawanych powszechnie za obraźliwe i pogardliwe. Ponadto przepraszam E. G., za to, że wszczęłam wobec niej egzekucję komorniczą roszczeń zasądzonych postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu sygn. akt II Ca 275/11 pomimo uzyskania informacji o spełnieniu tych zobowiązań przez E. G. w terminie, czym naraziłam ją na utratę dobrego imienia we wszystkich instytucjach i u wszystkich osób, do których komornik skierował zawiadomienie o prowadzeniu egzekucji.” Nadto domagała się zasądzenia od pozwanej 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Pozwana D. N. wniosła o oddalenie powództwa, zaprzeczając stawianym zarzutom, a jednocześnie w powództwie wzajemnym domagała się zasądzenia od pozwanej wzajemnej E. G. 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za wieloletnie znieważanie i obrażanie w pismach procesowych oraz nakazanie pozwanej wzajemnej, aby zaniechała naruszania dobrego imienia, godności i czci powódki wzajemnej przed wszelkimi organami państwowymi, w tym przed organami wymiaru sprawiedliwości, organami ścigania oraz komornikami, adwokatami, radcami prawnymi, biegłymi sądowymi, osobami postronnymi. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu nakazał pozwanej D. N., aby zaniechała naruszania dobrego imienia, godności i czci powódki E. G. w pismach procesowych składanych przed organami wymiaru sprawiedliwości, organami ścigania oraz organami egzekucyjnymi poprzez powstrzymywanie się od umieszczania w treści tych pism sformułowań odnoszących się bezpośrednio do osoby powódki i jej zachowania wykraczających poza przedmiot --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 3 postępowania przed tymi organami (I); nakazał pozwanej złożenie oświadczenia o treści: „Ja D. N. przepraszam E. G. za to, że w pismach procesowych kierowanych do organów wymiaru sprawiedliwości w latach 2003 – 2014 naruszyłam jej godność i cześć używając w stosunku do niej określeń powszechnie uznawanych za obraźliwe i pogardliwe. Ponadto przepraszam E. G. za to, że niecelowo wszczęłam wobec niej egzekucję komorniczą” - w formie pisma doręczonego powódce za zwrotnym poświadczeniem odbioru w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia wyroku (II); dalej idące powództwo E. G. oddalił i obciążył Skarb Państwa kosztami pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Sąd uwzględnił także powództwo wzajemne w części nakazując pozwanej wzajemnie E. G., aby zaniechała naruszania dobrego imienia, godności i czci powódki wzajemnej D. N. w pismach procesowych składanych przed organami wymiaru sprawiedliwości, organami ścigania oraz organami egzekucyjnymi poprzez powstrzymywanie się od umieszczania w treści tych pism sformułowań odnoszących się bezpośrednio do osoby powódki wzajemnej i jej zachowań wykraczających poza przedmiot postępowania przed tymi organami, oddalając powództwo wzajemne w pozostałym zakresie. Sąd ustalił, że E. G. była drugą żoną Z. G., a D. N. jego córką z pierwszego małżeństwa. W dniu 23 września 2001 r. Z. G. zmarł, a spadek po nim nabyła E. G. oraz D. N. po 1/2 części każda z nich. W 2002 r. D. N. złożyła do Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków we Wrocławiu wniosek o dział spadku i od tego czasu rozpoczął się wieloletni, trwający do dziś konflikt pomiędzy stronami związany z odmiennymi stanowiskami co do składu i wartości masy spadkowej oraz sposobu jego podziału. Na tle tego konfliktu, z inicjatywy każdej ze stron, zostały wszczęte i toczą się do chwili obecnej liczne postępowania sądowe, prokuratorskie, których stronami są E. G., D. N. oraz jej syn T. N.. Powódka E. G. w pismach procesowych opisywała zachowania D. N. w następujący sposób: - „jeszcze przed rozwodem z mężem miała partnerów i aby mieć wolną rękę dziecko pozostawiała pod opieką innych osób”, - „weszła w posiadanie 1/4 środków pieniężnych należących do firmy (…) w sposób podstępny i sprzeczny z prawem”. --- STRONA 4 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 4 - „postawiała na pierwszym miejscu własne przyjemności życiowe ponad obowiązki opieki nad mężem i zapobiegania niszczeniu przez jej chorego psychicznie męża naszego domu, z którego ponadto korzystała bezpłatnie”. - „pozostaje w konfliktach sądowych z najbliższymi, poczynając od sprawy o podział majątku ze swoim pierwszym mężem, z którym przez ponad trzy lata walczyła w sądzie o mieszkanie spółdzielcze”, - „nadal składa fałszywe oświadczenia zmuszając mnie do dowodzenia prawdy, ponownie wprowadza Sąd w błąd, składa fałszywe zeznania w celu osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści majątkowych (…) posuwa się nawet do fałszywych stwierdzeń” - „w trakcie postępowania o dział spadku wielokrotnie mataczyła, kłamała, oszukiwała i składała fałszywe oświadczenia, (…) podczas oględzin przez biegłego używała wobec mnie przemocy fizycznej, składała fałszywe oświadczenia”. - „wszelkie oceny wnioskodawczyni dotyczące nakładów i darowizn były kłamstwem i matactwem (…). - „jest to kolejne fałszywe zeznanie i oszustwo D. N. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”, - „dotychczasowe koszty sądowe w sprawie zostały wygenerowane oszustwami, kłamstwami i mataczeniem D. N.”, - „prowadzi pasożytniczy tryb życia, ponad 10 lat wraz z dziećmi i dwoma kolejnymi mężami mieszkała w moim domu pry ul. (...) we W. na mój koszt. Od 12 lat D. N. i jej pełnomocnik T. N. wszczynają coraz to nowe podstępy, oszustwa i żądania w sądach i urzędach wykorzystując prawo jedynie do własnych celów w sposób falandyszyzujący prawo”, - „na skutek matactw, oszustw i fałszywych zeznań i oświadczeń D. N. dział spadku trwa już ponad 12 lat”, - „po raz kolejny oszukuje i próbuje wyłudzić pieniądze tym razem od podatników składając fałszywe oświadczenie”, - „Sąd łatwo dojdzie do wniosku, że D. N. jest osoba niegodną zaufania”, - „Są tacy ludzie, którzy nigdy nie idą prostą drogą lecz podstępnie nadużywają swoich praw do szukania korzyści majątkowej i proszę Sąd o umożliwienie mi udowodnienia, że do nich należy D. N., że i tej sprawie zachowuje się tak jak przez cale życie”. --- STRONA 5 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 5 Powódka swoje pisma i skargi przekazała do wiadomości Krajowej Rady Komorniczej, Prokuratora Generalnego, Ministra Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Komendy Głównej Policji, TVP, Sądu Najwyższego i Krajowej Rady Sądownictwa. W sprawie o dział spadku, Sąd Okręgowy we Wrocławiu, zmieniając postanowienie Sądu Rejonowego, zasądził od E. G. na rzecz D. N. tytułem dopłaty kwotę 259.835,98 zł płatną w dwóch ratach - pierwsza w wysokości 59.835,98 zł do dnia 31 stycznia 2012 r. i druga w wysokości 200.000 zł do 31 grudnia 2012 r. z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. W dniu 31 stycznia 2012 r. powódka złożyła wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty odpowiadającej wysokości pierwszej raty zasądzonej postanowieniem Sądu Okręgowego, podnosząc w uzasadnieniu, że nie może spełnić świadczenia do rąk wierzycielki bowiem podała jej „fałszywy” numer rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. Sąd zezwolił dłużniczce na złożenie do depozytu sądowego kwoty 59.835,98 zł tytułem rozliczeń z działu spadku, oddalając wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu drugiej raty. W dniu 24 kwietnia 2012 r. D. N. złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji należności zasądzonej postanowieniem Sądu w sprawie o dział spadku, kierując ją do nieruchomości dłużniczki położonej we W. przy ul. (...), który to składnik zajęto w toku egzekucji. Ostatecznie postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem komornika z dnia 18 lipca 2013 r. na wniosek wierzycielki, która została obciążona kosztami ze względu na niecelowe wszczęcie egzekucji. E. G. w pismach kierowanych do sądu i komornika zarzucała pozwanej, że egzekucja z nieruchomości toczy się „na skutek przestępstwa oszustwa D. N., która po raz kolejny wyłudza pieniądze na moją szkodę” oraz, że wierzycielka pozostaje w „ zmowie z komornikiem”. D. N. w pismach procesowych składanych w toku postępowań sądowych uczestniczkę E. G. opisywała jako osobę „wyjątkowo obłudną, zakłamaną i niewdzięczną”, która „od 12 lat daje upust swojej głębokiej nienawiści wynikającej wyłącznie z chęci posiadania”, jako „frustrata, który nie może się pogodzić z faktem podziału majątku spadkowego”, a „przed śmiercią spadkodawcy nie była właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości, nawet budy dla psa. (…) pochodzi z rodziny, która nigdy niczego nie miała” (…), „jest moralną miernotą”. --- STRONA 6 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 6 Treści zawarte w pismach powódki określała jako „chamskie wywody”, wnosiła o zdyscyplinowanie uczestniczki postępowania poprzez nakazanie jej powstrzymywania się od „wypisywania bredni, pomówień, obrażania mnie i mojej rodziny (…)” , opisywała E. G. jako „pazerną żonę”, „obłudną, zakłamaną i niewdzięczną osobę”, a w odpowiedzi na wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu opisała jako „dłużnika w zwłoce, który nie zaspokoił mojego roszczenia do dziś”. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał zarówno powództwo główne jak i wzajemne za częściowo zasadne. Sąd, oceniając przesłanki skuteczności złożenia świadczenia do depozytu, stwierdził, że związany był w tym zakresie prawomocnym orzeczeniem Sądu. Ustalając potrzebę zdeponowania tych środków w sposób wskazany przez powódkę należało uznać ją w toku procesu za wykazaną, a zatem w konsekwencji wytoczenie postępowania egzekucyjnego przez D. N. jako niecelowego, co potwierdzone zostało postanowieniem Sądu w przedmiocie kosztów tego postępowania. Poprzez niecelowe wszczęcie egzekucji doszło do naruszenia dóbr osobistych powódki skoro swoje zobowiązanie spełniła składając je do depozytu sądowego, a rachunek bankowy wskazany przez pozwaną był błędny. W ocenie Sądu pozwana nie zdołała skutecznie obalić domniemania bezprawności swojego działania szczególnie, że miała wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu. Analizując natomiast treść pism pozwanej, pod kątem występowania w nich określeń mogących naruszać dobra osobiste powódki, zdaniem Sądu zawierały one szereg negatywnych twierdzeń lub sugestii, których prawdziwość w toku postępowania nie została wykazana. Treści te naruszające dobre imię powódki, nie prowadziły do obrony procesowej interesów strony i pozostawały bez związku ze sprawą. Podawane były niejako na marginesie tworząc w ten sposób negatywny obraz powódki. Samo użycie słów „chamskie wywody” „pazerna żona”, „obłudna, zakłamana i niewdzięczna osoba”, „frustrat” wskazywanie stanu jej majątku poprzez określenie, że nie była właścicielem nawet „budy dla psa”, należy uznać za naruszające cześć i godność powódki, co uzasadnia żądanie zakazania dalszych naruszeń. Pozwana naruszyła dobra osobiste powódki w pismach procesowych składanych do akt, do których dostęp miał niewielki krąg osób, przez co --- STRONA 7 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 7 opublikowanie przeproszenia na łamach prasy, nawet lokalnej, nie ma dostatecznego uzasadnienia. Sąd uznał za wystarczające usunięcie skutków naruszenia poprzez nakazanie złożenia oświadczenia o treści wskazanej w wyroku – w formie pisma doręczonego powódce za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Sąd oddalił natomiast żądanie zasądzenia zadośćuczynienia. Przesłanką tego roszczenia jest wina kwalifikowana sprawcy naruszenia dobra osobistego. Sąd oddalając powództwo w tym zakresie miał na uwadze okoliczność, że strony są w konflikcie od wielu lat zapoczątkowanym postępowaniem o dział spadku. Uwzględniając zachowanie i postawę powódki wobec pozwanej stwierdzić można, że ona sama nie przestrzegała dobrych obyczajów, a to powoduje brak podstaw do zastosowania środków majątkowych, tym bardziej, że powódka nie wykazała aby doznała jakiejkolwiek szkody wywołanej zachowaniem pozwanej. Uwzględnieniu podlegało powództwo wzajemne w części w jakiej D. N. domagała się nakazania E. G. zaniechanie dalszych naruszeń dóbr osobistych. W licznych pismach pozwana wzajemna E. G. wielokrotnie posługiwała się słownictwem z nomenklatury karnej takim jak oszustwo czy mataczenie do sytuacji, którym takiego przymiotu nadać nie można. Podanie nieprawidłowego numeru rachunku bankowego nie uzasadniało posługiwania się określeniem „fałszywy”, który w tym przypadku może rodzić negatywne skojarzenia a nawet sugerować, że strona dokonała przestępstwa fałszerstwa. Określenie „oszustka”, który pozwana wzajemna wyjątkowo często używa w odniesieniu do D. N., sugeruje popełnienie przestępstwa oszustwa, co nie polega na prawdzie. Pozwana wzajemna używała przy tym określeń, „mataczenie”, „kłamstwo”, „kłamliwe zeznania”, „pasożyt”, „pasożytniczy tryb życia”, „wyłudzenie”, sugerowała, że wobec powódki wzajemnej toczą się postępowania karne, które w istocie kończyły się umorzeniem przez organy ścigania, i żadne z nich nie było prowadzone przeciwko powódce wzajemnej. Sugerowała niemoralne prowadzenie się powódki wzajemnej oraz nieprawidłową opiekę nad synami, wypowiadała się negatywnie o synu pozwanej w aspekcie jego zdolności i zdobywania wiedzy, co nie pozostawało w jakimkolwiek związku z toczącymi się postępowaniami. Treść przytoczonych w stanie faktycznym sformułowań dotyczących powódki wzajemnej, przedstawiających ją jako osobę prowadzącą pasożytniczy tryb życia, naruszająca przepisy prawa, kierującą się wyłącznie własnym interesem majątkowym oraz nieuczciwą, niemoralną i nieetyczną nie tylko wykraczały poza granice --- STRONA 8 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 8 rzeczowej potrzeby wyznaczonej przez uzasadnioną obronę interesów strony, to jeszcze zawierały negatywny ładunek, mogący w danych okolicznościach naruszać dobra osobiste powódki, a to cześć, dobre imię i godność. Sąd oddalił żądanie D. N. przyznania zadośćuczynienia uznając, że wieloletni ostry konflikt na tle kwestii związanych z podziałem majątku, powodował prowokacyjne zachowania obu stron, a nadto także powódka wzajemna nie wykazała, aby doznała jakiejkolwiek szkody wywołanej zachowaniem pozwanej wzajemnej. W ocenie Sądu zastosowanie środka jakim jest zadośćuczynienie wobec powódki wzajemnej może jedynie nasilić konflikt między stronami. Powódka (pozwana wzajemna) w apelacji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie przez nakazanie pozwanej D. N. opublikowanie przeprosin o treści jak w punkcie II w Gazecie (...) i na portalu internetowych (...) oraz o zasądzenie od pozwanej kwoty 10.000 zł zgodnie z żądaniem pozwu, a w punkcie V przez oddalenie powództwa wzajemnego w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 316 k.p.c. przez ustalenie, że powódka nie wykazała skutecznie naruszenia swych dóbr osobistych przez pozwaną w większej ilości pism procesowych, podczas gdy Sąd pierwszej instancji dopuścił dowód z płyty DVD (k. 362 akt) na okoliczność treści pism zawartych na tym nośniku danych, tym samym dysponował kilkudziesięcioma pismami pozwanej, w których wyrażała się ona w sposób niewłaściwy o powódce, jednakże dowody te nie stały się podstawą wyrokowania w sprawie; 2. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na: - przyjęciu, że wystarczające dla usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powódki będzie nakazanie złożenia oświadczenia woli o treści wskazanej w punkcie II wyroku, poprzez przesłanie do powódki w formie pisma, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że krąg osób, które zaznajomiły się z pismami, w których pozwana obrażała powódkę oraz tych, które dowiedziały się o wszczęciu egzekucji komorniczej wobec powódki jest niewielki, ale jest to krąg osób zatrudnionych w wielu instytucjach W., z którymi powódka najprawdopodobniej nie będzie miała szansy porozmawiać by poinformować o rozstrzygnięciu w tym postępowaniu; --- STRONA 9 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 9 - ustaleniu, że nie zachodzą podstawy do zasądzenia kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia na rzecz powódki, z tego względu, że także ona nie przestrzegała dobrych obyczajów, nie poczyniła żadnych kroków do rozwiązania konfliktu między stronami oraz nie wykazała, że doznała szkody wywołanej zachowaniem pozwanej, podczas gdy brak jest jakichkolwiek dowodów w aktach sprawy na poparcie tych twierdzeń a Sąd pierwszej instancji nie wskazał, w jaki sposób powódka mogłaby ten konflikt rozwiązać, oraz w sytuacji, gdy powódka wskazywała, że na skutek działań pozwanej pogorszeniu uległo jej samopoczucie psychiczne, zmuszając ją do sięgnięcia po pomoc lekarską; - przyjęcie że E. G. formułując pod adresem D. N. szereg zarzutów posługiwała się słownictwem z nomenklatury karnej, co miało doprowadzić do naruszenia jej dóbr osobistych, podczas gdy w materiale dowodowym sprawy brak jest jakichkolwiek podstaw do takich ustaleń, natomiast w treści zeznań E. G. wskazywała, że słów tych używa zgodnie z rozumieniem słownikowym, a określenia te nie są zarezerwowane do używania na gruncie prawa karnego. Pozwana i powódka wzajemna D. N. wniosła o zmianę wyroku w punktach I i II poprzez oddalenie powództwa E. G. w całości oraz w punkcie VI przez zasądzenie od powódki na jej rzecz kwoty 100.000 zł oraz wniosła o nakazanie pozwanej wzajemnie przesłania listem poleconym przeprosin za wieloletnie naruszanie jej dóbr osobistych jak też zobowiązanie E. G. do zaprzestania naruszania dóbr osobistych powódki wzajemnej w przyszłości. Skarżąca zarzuciła: 1. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, przez przyjęcie, że: - do rzekomego naruszenia dóbr osobistych powódki doszło w latach 2003-2014, podczas gdy brak jest dowodu na te okoliczności; - egzekucja komornicza była niecelowa; - D. N. naruszyła dobra osobiste E. G., podczas gdy to E. G. narusza jej dobra osobiste w pismach procesowych od 2002r.; - kilka pism procesowych D. N. jest porównywalne ze skalą naruszeń w wielu pismach procesowych E. G.; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj.: --- STRONA 10 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 10 - art. 233 k.p.c. przez dokonanie przez Sąd dowolnej oceny dowodów i w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych na okoliczność, że skala naruszeń dóbr osobistych ze strony E. G. może być porównywalna do treści pism powódki wzajemnej, przez odmowę uznania, że treści które zawierała w swoich pismach D. N., stanowiły jedynie odpowiedź i obronę przed atakami ze strony E. G., - art. 233 k.p.c. w zw. z. art 230 k.p.c., art. 231 k.p.c., art. 232 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, przez uznanie, że skala naruszeń ze strony E. G. może być porównana z kilkoma ocennymi i neutralnymi wypowiedziami D. N., wyrażonymi w kilku pismach procesowych, - art. 233 k.p.c. w zw. art. 207 § 3 k.p.c. i art. 3 kpc, co miało wpływ na wynik sprawy przez regularne zwracanie przez Sąd pism procesowych D. N. i przyjmowanie w tym samym czasie pism E. G., a tym samym naruszenie zasady równego udziału stron w postępowaniu; - art. 321 k.p.c. przez wydanie orzeczenia w przedmiocie który nie był objęty żądaniem powództwa E. G. oraz ponad żądanie, a to w zakresie ustalenia celowości lub jej braku egzekucji komorniczej; 3. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 23 k.c., 24 k.c., 448 k.c. przez uznanie, że znajdują one zastosowanie zarówno co do wypowiedzi E. G. jak i D. N.; 4. naruszenie przepisów o właściwości sądu przez błędne ustalenie przez Sąd wbrew orzeczeniu Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Krzyków, że egzekucja komornicza była niecelowa; 5. naruszenie art. 212 kk, 216 kk, 234 kk, przez nie wzięcie pod uwagę zarówno wyroku skazującego E. G. jak i postanowienia prokuratora o postawieniu jej zarzutów. Pozwana (powódka wzajemna) wniosła nadto o dopuszczanie dowodów wskazanych w treści apelacji, w tym też oddalonych przez Sąd pierwszej instancji, a w piśmie uzupełniającym apelację złożyła jako ewentualny wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Obie strony wniosły o oddalenie apelacji przeciwników procesowych. --- STRONA 11 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 11 Sąd Apelacyjny w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy dodatkowo ustalił: W dniu 31.01.2012 r. powódka wpłaciła na rachunek depozytowy 59.835,98 zł i jednocześnie złożyła wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego kwoty 259.835,98 zł, zasądzonej postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu tytułem dopłaty na rzecz D. N.. W uzasadnieniu podała, że wierzycielka wskazała „fałszywy” numer rachunku bankowego, odmówiła wydania pokwitowania, a także była nieobecna pod adresem wskazanym w sprawie o dział spadku. W toku postępowania wierzycielka podała prawidłowy numer rachunku i wyjaśniła, że poprzednio omyłkowo pominęła dwie pierwsze cyfry identyfikujące bank. Po tym jak Sąd zwrócił się do dłużniczki czy podtrzymuje wniosek, wobec wskazania rachunku bankowego, E. G. w piśmie z dnia 2.05.2012 r. oświadczyła, że wniosek podtrzymuje z uwagi na odmowę wydania przez wierzycielkę pokwitowania i „uzasadnioną wątpliwość co do miejsca zamieszkania D. N.”, która nie odbiera telefonów i jest nieobecna „w rzekomym” miejscu zamieszkania. ( dowód: wniosek, pismo wierzycielki z dnia 2.02.2012 r. k. 38 i z dnia 8.03.2012 r. k. 32, wezwanie k. 39, pismo dłużniczki z 2.05.2012 r. k. 41 akt I Ns 204/12). Wierzyciela złożyła wniosek o egzekucję do komornika w dniu 24.04.2012 r. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Uwzględnieniu podlegała jedynie apelacja pozwanej D. N. i to w nieznacznym zakresie, a apelacja powódki została w całości oddalona jako bezzasadna. Ma rację pozwana, że nakazanie przeproszenia powódki za wszczęcie egzekucji jest wadliwe i pozbawione podstaw, bowiem zainicjowanie postępowania egzekucyjnego nie było bezprawne ani nie naruszało dobrego imienia powódki czy jakiegokolwiek innego dobra chronionego prawem. Sąd I instancji przyjął, że jest związany orzeczeniem wydanym w sprawie o zezwolenie na złożenie świadczenia do depozytu, które potwierdzało zasadność wniosku i niecelowość wszczęcia egzekucji. --- STRONA 12 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 12 Ocena Sądu nie jest prawidłowa. Sąd Apelacyjny, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalił, że E. G. w dniu 30.01.2012 r. wpłaciła na rachunek sum depozytowych 59.835,98 zł i jednocześnie złożyła wniosek o zezwolenie na złożenie świadczenia do depozytu z uzasadnieniem, że nie może dokonać wpłaty na rachunek wierzycielki bowiem podany numer nie był właściwy. W toku postępowania wierzycielka wskazała prawidłowy numer rachunku, a pomimo tego dłużniczka podtrzymała wniosek odwołując się do odmowy wydania pokwitowania i wyrażanej wątpliwości co do miejsca zamieszkania wierzycielki. W takich okolicznościach w kwietniu 2012 r. wierzyciela złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji. Postanowienie uwzględniające częściowo wniosek dłużniczki wydane zostało przez Sąd Rejonowy w dniu 26.06.2012 r. (k. 116 I Ns 204/12) Przypomnieć należy, że tylko ważne złożenie przedmiotu do depozytu ma takie skutki jak spełnienie świadczenia (art. 470 kc), a o "ważności" złożenia nie przesądza zezwolenie sądu wydane w postępowaniu nieprocesowym, w którym kognicja sądu jest ograniczona. Sąd nie rozstrzyga i nie bada, czy złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego jest rzeczywiście uzasadnione pod względem materialnoprawnym, ale ustala czy wskazane przez dłużnika okoliczności są przypadkiem, z którym ustawa wiąże jego uprawnienie złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Sama wpłata pieniędzy nie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, bowiem dłużnik może odebrać przedmiot świadczenia z depozytu dopóty, dopóki wierzyciel nie zażądał jego wydania. Tym samym w okresie trwania postępowania wierzycielka miała uprawnienie dochodzenia wierzytelności w drodze przymusu szczególnie, że dłużniczka odmawiała przekazania pieniędzy na wskazany prawidłowy numer rachunku bankowego, podnosząc coraz to nowe okoliczności i podstawy wniosku - jak odmowę wydania pokwitowania, mimo, że wierzycielka nie sprzeciwiała się temu żądaniu, czy wyrażane wątpliwości co do miejsca jej zamieszkania. W zakresie roszczeń związanych z naruszeniem dóbr osobistych przypomnieć należy, że ochrona przysługuje przed działaniem bezprawnym. Nawet jeśli pozwana zainicjowała postępowanie egzekucyjne niecelowo, takie działanie nie może być uznane za bezprawne. Jego konsekwencją jest obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, ale samo złożenie wniosku jest realizacją własnego --- STRONA 13 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 13 uprawnienia wierzyciela. Pozwana zainicjowała egzekucję w czasie, gdy dłużniczka faktycznie odmawiała spełnienie świadczenia do rąk wierzyciela, domagając się wyrażenia zgody na złożenie do depozytu. Tym samym przepraszanie dłużniczki za niecelowe złożenie wniosku egzekucyjnego nie znajdowało podstaw, bowiem niecelowość egzekucji nie jest równoznaczna z bezprawnością działania. Decyzja sądu w przedmiocie zezwolenia na złożenie świadczenia do depozytu w żadnym razie nie przesądza o ważności złożenia, a dokonanie samej wpłaty nie jest równoznaczne ze spełnienia świadczenia przez dłużnika. Z tych przyczyn apelacja pozwanej została częściowo uwzględniona poprzez wyeliminowanie przeprosin za wszczęcie egzekucji. W pozostałej części podlegała oddaleniu. Całkowicie nieuzasadnione jest twierdzenie pozwanej D. N., że nie naruszyła dóbr osobistych powódki bowiem w swoich pismach stwierdziła jedynie „że nie jest damą”. Taka teza, po lekturze pism autorstwa pozwanej, jest dużym nadużyciem, skoro zawarte są w nich takie stwierdzenia jak „chamskie wywody uczestniczki” (pismo z dnia 26.11.2013 r. k. 133-138 INs 121/02), prośba skierowana do sądu o zdyscyplinowanie uczestniczki poprzez powstrzymanie od „wypisywania bredni, pomówień” (pismo z dnia 11 grudnia 2013 r. k. 139-144), opisywanie powódki jako osoby „obłudnej, zakłamanej, niewdzięcznej”, określanie mianem „moralnej miernoty”, „frustrata”, ocenianie stanu posiadania do braku „nawet budy dla psa”, co nie tylko wykraczało poza ramy procesowej obrony, ale też niewątpliwie naruszało jej dobre imię i godność. Zresztą pozwana zaprzeczając, aby kiedykolwiek obraziła powódkę nie dostrzega, że w apelacji jej pełnomocnik nadal używa określeń typu „prostackie treści” opisując pisma powódki, jej działania określa jako przestępcze, odwołuje się do „sowieckiego pochodzenia jej matki”, co nie ma żadnego merytorycznego związku z niniejszą sprawą i nie wiadomo czemu służy. Nie ma znaczenia dla oceny zgłoszonego roszczenia czy zwroty i określenia używane przez pozwaną stanowiły odpowiedź na obraźliwe treści kierowane pod jej adresem przez E. G., albo czy te których używała były „łagodniejsze” w stosunku do tych których była adresatką. Całkowicie błędnie braku własnej odpowiedzialności pozwana upatruje z mniejszej skali naruszeń w porównaniu do tych jakich dopuściła się powódka w stosunku do niej. Nie daje podstaw do oddalenia powództwa porównywanie ilości --- STRONA 14 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 14 czy jakości określeń stosowanych przez obie strony w stosunku do siebie, albo dokonywanie ocen czy są one równoważne. W razie wzajemnych naruszeń nie znoszą się one wzajemnie, jak też nie podlegają ograniczeniu roszczenia każdej ze stron proporcjonalnie do skali zawinienia. Powództwo oparte na art. 24 k.c. nie może podlegać oddaleniu tylko z tego powodu, że skala naruszeń jakich dopuściła się powódka jest większa, niż ta którą przypisać można pozwanej. Stosowanie cytowanych wyrażeń przez D. N., nawet przy uwzględnieniu kierujących nią emocji związanych zarówno z przedmiotem postępowań, jak i postawą powódki, pozostaje obiektywnie bezprawne. Nawet dopuszczenie do większej tolerancji wypowiedzi w toku postępowania sądowego nie oznacza, że strony mogą wytaczać przeciwko sobie obraźliwe, naruszające dobre imię i godność zarzuty bez żadnych ograniczeń, podstawy czy procesowej konieczności. W żadnym razie, jak wskazuje apelująca, nie sposób uznać wypowiedzi typu – moralna miernota, frustrat, zakłamana, czy obłudna osoba, za „neutralne”, przy czym raz jeszcze trzeba przypomnieć, że pozwana nie zaprzestaje używania agresywnych wyrażeń w stosunku do E. G. także w apelacji. W apelacji skarżąca odwołuje się do ustaleń sądu karnego w sprawie w której wydany wyrok został uchylony. Jest to oczywiście chybiony zabieg procesowy skoro sąd cywilny wiążą jedynie ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. Wniosek o zmianę wyroku poprzez nakazanie pozwanej wzajemnie złożenia oświadczenia jak w punkcie 2 apelacji, w świetle art. 383 kpc, jest niedopuszczalnym na etapie postępowania apelacyjnego rozszerzeniem powództwa. Z tych przyczyn apelacja pozwanej w pozostałym zakresie, jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. Co do apelacji powódki ta została oddalona w całości. Powódka domaga się zmiany wyroku poprzez opublikowanie oświadczenia w Gazecie (...) i na stronie internetowej gazety, co jest całkowicie nieuzasadnione. Przepis art. 24 § 1 kc stanowi, że oświadczenie ma być złożone w odpowiedniej formie. Jeśli fakt naruszenia dobra osobistego znany jest tylko wąskiemu gronu osób, przeprosiny w prasie niewątpliwie nie są adekwatnym środkiem usunięcia skutków tego naruszenia. Pozwana używała obraźliwych określeń wobec powódki w pismach procesowych, przez co krąg osób, które się --- STRONA 15 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 15 z nimi zapoznały był zawężony do sędziego i strony przeciwnej, bowiem akta nie są dostępne osobom postronnym. Za absurdalny uznać należy argument za umieszczeniem przeprosin w prasie, że pisma czytane są przez pracowników biur podawczych, pracowników sekretariatu czy protokolantów. Pracownicy sądu nie mają czasu na czytanie każdego pisma z uwagi na ich ilość, która każdego dnia wpływa do sądu. W sposób oczywisty nieuzasadniony jest wniosek o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa wzajemnego. Po pierwsze skarżąca błędnie, podobnie jak D. N., wiązała podstawy swojej odpowiedzialności ze skalą i zakresem naruszeń ze strony powódki wzajemnej, co jak wskazano wyżej jest obojętne dla przyjęcia odpowiedzialności za bezprawne naruszenie dobra chronionego prawem. Nie ma znaczenia, która ze stron w większym stopniu i częściej obraża swojego przeciwnika procesowego. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że E. G. naruszyła dobra osobiste D. N. i nie ma znaczenia, czy podstawą takiego wniosku Sądu było jedno pismo czy ich znacznie większa ilość. Zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. przez ustalenie, że powódka wzajemna nie wykazała skutecznie naruszenia dóbr osobistych w większej ilości pism procesowych, jest oczywiście niezasadny. Nie ma też znaczenia dla przyjęcia istnienia odpowiedzialności E. G. pochodzenie formułowanych przez nią pod adresem D. N. określeń typu oszustwo, matactwo, fałszywe zeznania itp. Skarżąca podniosła, że tych słów używała zgodnie z ich rozumieniem słownikowym, nie czerpiąc z nomenklatury karnej, jak przyjął Sąd pierwszej instancji, co – jej zdaniem – miało wyłączać bezprawność wypowiedzi. Zupełnie pominęła skarżąca, że użycie znieważających czy zniesławiających określeń czy to w ujęciu prawnokarnym, czy też w znaczeniu słownikowym, jest obiektywnie obraźliwe i godzące w dobre imię i godność adresata. Przypomnieć należy, że E. G. wskazywała w pismach procesowych, że D. N. w sposób podstępny i sprzeczny z prawem weszła w posiadanie 1/4 środków pieniężnych należących do jej firmy, zarzucała naruszanie nietykalności osobistej, kłamstwa, mataczenie, składanie fałszywych zeznań, wskazywała, że „D. N. wprowadza sąd w błąd, składa fałszywe zeznania w celu osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści majątkowych”, wielokrotnie używała określeń: „oszustwo” „fałszywe zeznania”, twierdziła, że w sprawie o dział spadku wnioskodawczyni wielokrotnie mataczyła, składała fałszywe oświadczenia, oszukiwała w celu --- STRONA 16 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 16 wyłudzenia nienależnych jej korzyści majątkowych, nazywała D. N. pasożytem lub zamiennie – osobą prowadzącą pasożytniczy tryb życia, zarzucała że „D. N. należy do ludzi, którzy nigdy nie idą prostą drogą”. Nawet gdyby w ocenie E. G. stanowisko D. N. było błędne, albo podawała okoliczności niezgodne z rzeczywistością, w języku polskim jest wiele synonimów wyrazów „oszustwo, kłamstwo, mataczenie”, których użycie nie narusza dóbr osobistych osoby do której są kierowane. Tymczasem nie ma chyba żadnego pisma autorstwa E. G., w którym nie znalazły się zarzuty pod adresem swojej pasierbicy opisywane za pomocą obraźliwych, zresztą stale powtarzanych tych samych określeń. Niezależnie od powyższego E. G. zarzuciła też wprost D. N. dopuszczenie się przestępstwa oszustwa z art. 286 kk, co nie zostało nigdy udowodnione, a co potwierdza ocenę Sądu I instancji, że działanie pozwanej wzajemnie było ukierunkowane na wykazanie zachowań powódki wzajemnej noszące znamiona czynów typizowanych w kodeksie karnym. Obie strony wreszcie wnosiły o uwzględnienie ich żądań w zakresie zasądzenia zadośćuczynienia. Rozstrzygnięcie oddalające oba powództwa jest w pełni prawidłowe. W polskim systemie prawnym krzywdę moralną naprawia się przede wszystkim poprzez środki ochrony niemajątkowej przewidziane w art. 24 kc, a tylko jeśli są one niewystarczające, sąd może przyznać także środki o charakterze majątkowym w przypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych. Skoro roszczenie majątkowe ma służyć złagodzeniu krzywdy moralnej, to w pierwszej kolejności ocenić należy czy w istocie zachowanie naruszyciela wyrządziło krzywdę pokrzywdzonemu. Nie ulega wątpliwości, że obie strony od wielu lat pozostając w konflikcie, obrażają się wzajemnie, przy czym należy pominąć ocenę poziomu używanych inwektyw. Skoro obie strony obrażają się wzajemnie i każda z pełną świadomością zarzuca drugiej nieuczciwość czy nieprzestrzeganie prawa i norm moralnych, trudno przyjąć, aby w sytuacji gdy wobec swojego przeciwnika procesowego jedna strona uznawała, że jego obrażanie jest dozwolone i uzasadnione, to stosowanie takiego samego mechanizmu przez drugą stronę (obrażania) wywoływało u autora znaczne poczucie krzywdy. Obiektywnie rzecz ujmując osoba która sama obraża nie powinna --- STRONA 17 --- Sygn. akt I ACa 1127/17 17 odczuwać dyskomfortu, gdy jest obrażana przez swojego adwersarza skoro sama wprowadza taki sposób wzajemnego komunikowania. Z tych przyczyn na podstawie art. 385 kpc obie apelacje, o ile skarżące domagają się zmiany wyroku poprzez uwzględnienie roszczeń o charakterze majątkowym, podlegały oddaleniu. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponosi Skarb Państwa, a ich wysokość wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Ewa Głowacka Beata Wolfke-Kobzar Grażyna Matuszek