Wyrok I ACa 1122/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krako

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1122/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Kowacz-Braun Sędziowie: SSA Maria Kus-Trybek SSA Grzegorz Krężołek Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa TM przeciwko Skarbowi Państwa- Dyrektorowi Zakładu Karnego w Tarnowie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt I C 351/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5 400zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata K W z Kancelarii Adwokackiej w Tarnowie ul. … --- STRONA 2 --- kwotę 6 642zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) w tym 1 242zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn.akt IACa 1122/11 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Tarnowie oddalił powództwo T M przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w Tarnowie o zapłatę zadośćuczynienia za krzywdy związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności w złych warunkach oraz zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i przyznał od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Tarnowie kwotę 7.200 zł wraz z podatkiem VAT tytułem pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy powołał następujące ustalenia: Od 9 grudnia 2008 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym w Tarnowie, który znajduje się w budynku wybudowanym na początku XX wieku. Cele mieszkalne wyposażone są w wyodrębniony i zabudowany kącik sanitarny, a także wyposażone są w środki higieniczne oraz sprzęt kwaterunkowy zapewniający zarówno indywidualne miejsce do spania, jak też spożywania posiłków. Posiadają instalację c.o. zapewniającą właściwą temperaturę oraz instalację elektryczną oraz odpowiednie oświetlenie jarzeniowe i żarowe. Pomieszczenia budynku, w których przebywają osadzeni, jak też funkcjonariusze nie są wyposażone w instalację wentylacyjną. Wymiana powietrza odbywa się poprzez mikrowentylację w oknach, oraz otwieranie okien, podczas pobytu skazanych poza celą. W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w Tarnowie powód był kwaterowany w wielu celach. Od 9 grudnia 2008 roku powód przebywał w celi dwuosobowej nr 517 o pow. 8,27 m 2 ; od 18 lutego 2008 roku w dwuosobowej celi nr 532 o pow. 8,50 m 2 ; od 3 września 2009 roku w celi pięcioosobowej nr 219 o pow. 17,81 m 2 ; od 14 stycznia 2010 roku w celi pięcioosobowej nr 218 o --- STRONA 4 --- pow. 17,61 m 2 ; od 10 lutego 2010 roku w celi trzyosobowej nr 460 o pow. 9,33 m 2 ; od 22 lutego 2010 roku w celi dwuosobowej nr 429 o pow. 8,29 m 2 ; od 26 lutego 2010 roku w celi dwuosobowej nr 421 o pow. 8,31 m 2 ; od 4 marca 2010 roku w celi dwuosobowej nr 108 o pow. 8,36 m 2 ; od 9 marca 2010 roku w celi izolacyjnej jednoosobowej nr 152 o pow. 8,50 m 2 ; od 23 marca 2010 roku w celi dwu osobowej nr 111 o pow. 8,38 m 2 ; od 8 kwietnia 2010 roku w celi dwuosobowej nr 110 o pow. 8,53 m 2 ; 14 maja 2010 roku w celi dwuosobowej nr 119 o pow. 8,53 m 2 ; od 30 sierpnia 2010 roku w celi dwuosobowej nr 110 o pow. 8,53 m 2 ; od 7 września 2010 roku w celi dwuosobowej nr 101 o pow. 7,66 m 2 . W trakcie pobytu powoda w Zakładzie Karnym w Tarnowie spośród cel mieszkalnych, w których powód był osadzony tylko cela nr 517 w okresie od 9 grudnia 2008 roku do 18 lutego 2009 roku była przeludniona o jedną osobę oraz cela nr 532 w okresie od 18 lutego 2009 roku do 3 września 2009 roku także o jedną osobę. W dniu 1 grudnia 2010 roku powód opuścił Zakład Karny. Na dzień 12 stycznia 2009 roku w Zakładzie Karnym w Tarnowie były 742 miejsca, przy czym w Zakładzie przebywało 766 osadzonych, co stanowiło l03 % normatywnego zaludnienia. W następnym okresie zaludnienie Zakładu wzrastało nawet do 106 % normatywnego zakwaterowania w kwietniu 2010 roku. Dyrekcja Zakładu Karnego zawiadamiała Sąd Penitencjarny w Tarnowie o umieszczeniu osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . Powierzchnia cel, w których wprowadzano takie ograniczenia była zmniejszana nie mniej niż do 2,70m 2 na jedną osobę. O takiej sytuacji był informowany Sąd Penitencjarny w Tarnowie. Pobyt skazanego w takich warunkach odbywał się za zgodą Sędziego Penitencjarnego. Pobyt powoda w celi o zmniejszonym metrażu przypadającym --- STRONA 5 --- na więźnia miał również miejsce od 23 marca 2010 roku do 20 kwietnia 2010 roku. Z powodem w celach nr 110, 111 i 119 zakwaterowany był również J G. Cele te znajdowały się w podziemiach budynku, posiadały okna na wysokości chodnika. W ocenie skazanego cele były remontowane nawet corocznie, a remont polegał na zdrapaniu zagrzybienia i pomalowaniu ścian, ale to nie przynosiło efektu, bowiem ciągle pojawiał się grzyb. W celach można było posiadać grzałki, które umożliwiały podgrzanie sobie wody przez więźniów. Obecnie u powoda stwierdza się występowanie schorzenia całorocznego nieżytu nosa i przewlekłe .zapalenie zatok. Powód nie wykazuje cech astmy oskrzelowej, nie cierpi również na schorzenia wywoływane przez grzyby i pleśnie. Z powodu urazów stawów skokowych powód był leczony prawidłowo i aktualnie nie stwierdza się trwałego uszczerbku na zdrowiu w związku z tymi urazami. U powoda nie występują choroby reumatyczne w obrębie stawów obu dłoni. Powód nie wykazywał napadów duszności charakterystycznych dla astmy oskrzelowej, zarówno w okresie nocnym, jak i w okresie jej aktywności. W dokumentacji medycznej powoda z okresu pobytu w Zakładzie Karnym w Tarnowie nie odnotowano objawów zdrowotnych mogących wskazywać na pojawienie się takiego schorzenia. Zarówno podczas pobytu w Zakładzie Karnym, jak i po jego opuszczeniu powód nie podejmował leczenia takiego schorzenia. Przewlekły całoroczny nieżyt nosa i stan zapalny błony śluzowej występujący u powoda może wynikać z wielu przyczyn np. infekcyjnych, alergicznych, anatomicznych. Wedle dokumentacji medycznej podczas pobytu powoda w Zakładzie Karnym zapalenie błony śluzowej nosa, zapalenie gardła i zapalenie zatok występowały u powoda częściej w okresie od stycznia do kwietnia 2010 roku. Za każdym razem schorzenia te były leczone prawidłowo. Nasilenie infekcji --- STRONA 6 --- dróg oddechowych powoda występowało w okresie zimowym, co jest również typowe dla osób nieprzebywających w zakładzie karnym. Czasookres występowania nieżytu nosa, udokumentowane częste infekcje dróg oddechowych podczas pobytu powoda w Zakładzie Karnym w Trzebini z wysokim prawdopodobieństwem wskazują, iż występowanie tej dolegliwości miało miejsce jeszcze przed pobytem powoda w Zakładzie Karnym w Tarnowie. W dniu 6 maja 2009 roku powód doznał urazu prawego stawu skokowego, podczas spaceru po spacerniaku. W tym samym dniu powód został zbadany przez pielęgniarza, który po stwierdzeniu występującego obrzęku zastosował okłady z Altacetu. Następnego dnia powód został zbadany przez lekarza. W związku z widocznym obrzękiem i bolesnością stawu zastosowano Ibuprofen. Ponownie powód był konsultowany przez lekarza w dniu 8 maja 2009 roku i wówczas nie stwierdzono już obrzęku stawu, zalecono mu kontynuowanie leczenia Ibuprofenem. W dniu 13 maja 2009 roku ze względu na nawrót obrzęku stawu wykonano prześwietlenie RTG prawego stawu skokowego, które nie wykazało odchyleń od normy i skierowano powoda do ortopedy. W dniu 12 czerwca 2009 roku powód był konsultowany przez ortopedę i stwierdzono u niego ponowny obrzęk i bolesność kostki bocznej, przy ruchomości stawu. Kontynuowano leczenie farmakologiczne, zgodnie z zaleceniem ortopedy. Wobec braku poprawy, po stosowanej farmakoterapii, w dniu 30 lipca 2009 roku wykonano prześwietlenie USG. W dniu 4 września 2009 roku powód był ponownie konsultowany przez ortopedę. Z uwagi na prawidłową ruchomość stawu skokowego prawego, czyli brak upośledzenia funkcji stawu powód nie wymagał diagnostyki w trybie pilnym. Przeprowadzono diagnostykę w trybie planowym i była prawidłowa. W dniu 12 listopada 2009 roku wykonano powodowi RTG stawu skokowego kończyny dolnej lewej i stwierdzono zwichnięcie kostki bocznej. Kończynę unieruchomiono bandażem elastycznym, zalecono obserwację --- STRONA 7 --- kończyny przez 10 dni oraz stosowanie heparyny drobnocząsteczkowej w celu zapobiegnięcia powikłaniom zatorowym. W dniu 13 listopada 2009 roku konsultowano powoda w SOR Szpitala im. Św. Łukasza w Tarnowie, założono mu szynę podudziową lewą. Kontrolne badanie w dniu 20 listopada 2009 roku wykazało poprawę stanu miejscowego. Leczenie farmakologiczne kontynuowano do stycznia 2010 roku. Obecne badanie wykazuje obrysy i ruchomość stawów obustronnie w normie. Brak jest przesłanek do stwierdzenia trwałego uszczerbku na zdrowiu w związku z przebytymi urazami. Zastosowane wobec powoda leczenie było prawidłowe. U powoda nie stwierdza się zmian reumatycznych w obrębie stawów obu dłoni, jak również nie stwierdza się upośledzenia ich funkcji. Ruchomość stawów obu dłoni, jak również chwyt obu rąk są prawidłowe. W ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, iż roszczenie o zadośćuczynienie za rzekomo doznaną krzywdę w czasie odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 417 kc w związku z art. 445 § 1 kc, czy też z art. 448 kc w związku z art. 23 kc i 24 kc, które uzasadniałyby przyznanie powodowi zadośćuczynienia. W czasie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym powód miał zapewniona niezbędną opiekę medyczną, co wynika z dokumentacji medycznej oraz opinii biegłego lek. med. W B. Aktualnie powód nie wykazuje żadnych schorzeń, które należałoby łączyć z brakiem zapewnienia powodowi prawidłowych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym. Biegły sądowy w sposób jednoznaczny wskazał, że powód nie wykazuje cech astmy oskrzelowej, nie cierpi na schorzenia wywołane przez grzyby i pleśnie. Z powodu urazów stawów skokowych powód był leczony prawidłowo i nie doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu w związku z tymi urazami. --- STRONA 8 --- U powoda nie występują choroby reumatyczne w obrębie stawów obu dłoni. Czasokres całorocznego nieżytu nosa i przewlekłe zapalenie zatok oraz nasilenie infekcji dróg oddechowych u powoda w okresie zimowym wskazuje z wysokim prawdopodobieństwem, że występowanie tych dolegliwości miałom miejsce przed pobytem powoda w Zakładzie Karnym. Sama krzywda jaką odczuł powód w związku z doznanymi urazami (ból, utrudnienia w chodzeniu) nie daje podstaw do przyznania zadośćuczynienia. Powód nie wykazał uszczerbku lub rozstroju zdrowia na skutek bezprawnych działań lub zaniechań strony pozwanej. Warunki bytowe i higieniczne w pozwanym Zakładzie Karnym nie naruszały godności osobistej powoda. Cele mieszkaniowe były wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami. W każdej celi był kącik sanitarny wraz z kanalizacją, mogły być wietrzone przez otwieranie okien. W przeludnionych celach powierzchnia na jedną osobę nie była niższa niż 2,70m 2 . Ściany w celach, z uwagi na pojawiający się grzyb były remontowane i malowane. Strona pozwana w toku postępowania wykazała, że jej działania nie przekraczały obowiązujących norm kodeksu karnego wykonawczego i rozporządzeń wykonawczych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. Wobec braku podstaw faktycznych i prawnych Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako niezasadne. Apelacja powoda zaskarża wyrok części, w której Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to : art. 227 kpc, art. 258 kpc, art. 232 kpc przez pominięcie dowodu z zeznań świadka P K, art. 286 kpc przez oddalenie wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej, art. 233 § 1 kpc przez --- STRONA 9 --- przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wskazując na wymienione zarzuty powód domagał się zmiany wyroku przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Na wypadek nieuwzględnienia wniosku apelacji powód wnosił o zmianę wyroku w pkt II przez odstąpienie od obciążenia powoda kosztami procesu na rzecz strony pozwanej.. Pozwany Skarb Państwa domagał się oddalenia apelacji i przyznania na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Apelacja powoda jest bezzasadna. Sąd Apelacyjny aprobuje ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, bowiem znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy. Ne budzi również wątpliwości ocena prawna materiału dowodowego . Żaden z zarzutów prawa procesowego nie zasługuje na uwzględnienie. Brak zgłoszenia zastrzeżeń w trybie art. 162 kpc do wydanego na ostatniej rozprawie postanowienia Sądu I instancji w przedmiocie oddalenia wniosków dowodowych powoda wyklucza późniejsze powoływanie się na zaszłe uchybienia procesowe. Zarzut zaniechania przeprowadzenia przez sąd dowodu z zeznań świadka nie uzasadnia naruszenia przepisu art. 258 kpc, bowiem przepis ten określa nie obowiązek sądu, lecz obowiązki strony powołującej dowód ze świadków (por. wyrok SN z dnia 14 maja 1999r, ICKN 124/99, Lex 50730). Warunki socjalno bytowe powoda podczas odbywania kary pozbawienia wolności zostały w sposób dostatecznie wyjaśnione przez Sąd I instancji w oparciu o przeprowadzone dowody z dokumentów, dołączone do odpowiedzi --- STRONA 10 --- na pozew (k. 97 do 111 akt sprawy) oraz zeznania świadka J G, który przebywał z powodem w celach : 110,111 i 119 (k. 152 akt sprawy). Z zeznań tego świadka wynika, że cele, w których przebywał wraz z powodem posiadały okna na wysokości chodnika, były remontowane raz do roku, z uwagi na pojawiający się grzyb. W celach była zimna woda, ale można było używać grzałek, aby zagotować sobie wodę. Powód miał problemy z kostkami u nóg i chodził do lekarza. Dowody pisemne zaoferowane przez stronę pozwaną oraz zeznania powołanego świadka w sposób dostateczny obrazują warunki socjalno- bytowe powoda, podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Oddalenie zatem dowodu z zeznań świadka P K, który dwukrotnie na wezwanie Sądu Okręgowego nie stawił się nie stanowi uchybienia procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Stąd też zarzut apelacji naruszenia art. 227 kpc w związku z art. 258 kpc i art. 232 kpc przez pominięcie dowodu z zeznań świadka P K jest bezzasadny. Niezasadny jest także zarzut naruszenia przepisów : art. 227 kpc w związku z art. 232 kpc i art. 286 kpc przez oddalenie wniosku powoda o przeprowadzenie dowodu z dodatkowej opinii biegłego sądowego. Opinia biegłego sądowego lek. med. W B jest jednoznaczna i przyznanie jej mocy dowodowej przez Sąd Okręgowej nie budzi żadnej wątpliwości. Biegły sądowy oparł swoją opinię w oparciu o przeprowadzone badanie powoda oraz analizę dokumentacji medycznej. Z opinii tej wynika, że powód nie cierpi na astmę oskrzelową, ani na schorzenia wywołane przez grzyby i pleśnie. Z powodu urazów stawów skokowych był leczony w sposób prawidłowy i aktualnie nie stwierdza się u niego trwałego uszczerbku na zdrowiu. W dniu 3 marca 2011r - podczas badania powoda - biegły sądowy nie stwierdził zmian reumatycznych w obrębie stawów obu dłoni, ani też upośledzenia ich funkcji (k. 166 do 168 akt sprawy). Ogólnikowe twierdzenia powoda, iż opinia biegłego jest nierzetelna, zawiera sprzeczności nie mogą podważać jej mocy dowodowej. Okoliczność, iż sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych nie --- STRONA 11 --- oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne. Na tle jednoznacznej opinii lekarskiej nie są uzasadnione podniesione przez skarżącego zarzuty, które odnoszą się do okoliczności nie mających dla sprawy istotnego znaczenia. Dokonana ocena materiału dowodowego nie narusza dyspozycji art. 233 § 1 kpc, a w konsekwencji czego podniesiony w apelacji zarzut sprzeczności ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału jest nietrafny. Niedochowanie normy powierzchniowej samo przez się nie rodzi odpowiedzialności cywilno-prawnej Skarbu Państwa, tym bardziej, że przekroczenia normy były relatywnie małe i dotyczyły krótkich okresów pobytu w celach przeludnionych. W poszczególnych celach więziennych kąciki sanitarne były tak usytuowane, że nie naruszały prawa do intymności osadzonych. W toku postępowania powód nie wykazał, aby skarżył się funkcjonariuszom służby więziennej na warunki socjalno bytowe. Brak po stronie pozwanej bezprawności działania w naruszeniu dóbr osobistych powoda oraz warunków w jakich odbywał on karę pozbawienia wolności, czyni bezzasadnym apelację. Z przytoczonych wyżej względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji, na zasadzie art. 385 kpc. Wobec oddalenia apelacji powoda obciążono kosztami postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 98 § 1 kpc. Sąd Apelacyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, że w sprawie nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 102 kpc. Powód aktualnie przebywa już na wolności, posiada możliwości zarobkowe, a prawo do sądu nie oznacza przyzwolenia na konstruowanie wszelkich możliwych roszczeń i dowolne określenie wysokości.