Wyrok I ACa 1102/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Kr

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1102/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wojciech Kościołek Sędziowie: SSA Władysław Pawlak SSA Jerzy Bess Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa K S przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w Tarnowie o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 12 sierpnia 2011 r. sygn. akt I C 969/10 1 . oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 2 700zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie na rzecz adwokata Z S z Kancelarii Adwokackiej w Tarnowie ul. …… kwotę 3 321zł --- STRONA 2 --- (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych) w tym 621zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym --- STRONA 3 --- Sygn.aktl ACa 1102/11 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo K S skierowane przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego w Tarnowie o zapłatę kwoty 100 000 zł. tytułem zadośćuczynienia w związku ze złym traktowaniem go przez funkcjonariuszy strony pozwanej. W uzasadnieniu ustalił, iż : powód w ramach odbywanej od 15 listopada 2006 r. kary pozbawienia wolności , przebywał w Zakładzie Karnym w Tarnowie w okresie od 10 grudnia 2009 r. do 22 lipca 2010 r. W czasie tym był osadzony w 3 celach , dwukrotnie w czteroosobowej oraz raz w dwuosobowej , przy czym wymagany ustawowo metraż powierzchni w przeliczeniu na jednego skazanego został zachowany. Cele wyposażone były w instalacje zimnej wody, miały wyodrębniony kącik sanitarny zamykany na drzwi, było miejsce do spożywania posiłków, a także zapewniono skazanym wystarczającą ilość środków higienicznych, pościeli i ręczników. Były natomiast problemy z płynami do mycia naczyń i podłóg. Powód miał też możliwości robienia na terenie Zakładu zakupów , ale z tego nie korzystał. Kąpiele brał co tydzień. Nie wychodził na spacery ze współwięźniami , gdyż - jak twierdził - obawiał się skazanych należących do podkultury grypsujących. Później zapewniono mu możliwość indywidualnego spacerowania. Miał dostęp do opieki medycznej. Jeśli zapisał się na listę do lekarza , na wizytę oczekiwał 3-4 tygodnie. Powoda nie uprzedzono , że w celi dwuosobowej, w której przebywał w maju i czerwcu, współosadzony był nosicielem żółtaczki typu C. Używał maszynki do golenia tej osoby. Posiłki otrzymywał 3 razy dziennie. Z dostarczanych posiłków powód był zadowolony tak pod względem ilości jak i jakości. W Zakładzie Karnym w Tarnowie pracował nieodpłatnie w charakterze porządkowego przez 7-8 dni po kilka godzin dziennie i ten wymiar pracy był niższy od dopuszczalnego przez przepisy kodeksu karnego wykonawczego. Praca ta odpowiadała jego kwalifikacjom , gdyż zdobył on tylko wykształcenie podstawowe. --- STRONA 4 --- W dniu 29 kwietnia 2010 r. powód zgłosił służbie więziennej , iż połknął parę żyletek . Został przewieziony do Wojewódzkiego Szpital im. Św. Łukasza, jednak badanie RTG , nie potwierdziło jego twierdzeń. Był też poddawany konsultacjom psychologicznym i psychiatrycznym, ale w ich wyniku nie stwierdzono u niego depresji lub innych schorzeń psychiatrycznych. Praktyka stosowana w Zakładzie Karnym nie nakłada na placówkę penitencjarną obowiązku badania osadzonych na obecność wirusa HCV i w związku z tym nie prowadzi się rejestru takich osób. Nie jest jednak możliwe aby w jednej celi z osoba zdrowa przebywała z osoba chorująca na żółtaczkę typu C. Powód był badany na obecność wirusa HCV i HBS , z ujemnym wynikiem. W trakcie przeprowadzonej przez sędziego penitencjarnego wizytacji Zakładu Karnego nie stwierdzono uchybień w zapewnieniu więźniom odpowiednich warunków. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji odmówił wiarygodności zeznaniom powoda w tej części w jakiej twierdził, że w Zakładzie Karnym w Tarnowie był zmuszany do pracy ponad jego siły i w dodatku w rozmiarze wyższym od dopuszczalnego , że cierpiał na depresję , a także aby złośliwie osadzono go w jednej celi z osobą będącą nosicielem wirusa żółtaczki typu C oraz odmówiono mu badań na obecność tego wirus w jego ciele , gdyż temu zaprzeczają dołączone przez stronę pozwaną dokumenty w tym w szczególności wyniki jego badań. W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy wskazał , że podstaw prawnych dla zgłoszonego przez powoda roszczenia w związku z podstawą faktyczną wynikająca z uzasadnienia pozwu , należy upatrywać w przepisach art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 23 k.c., art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Zważywszy na to , iż powód dochodzi zadośćuczynienia pieniężnego w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych winien był udowodnić nie tylko fakt naruszenia tych dóbr , ale także że było ono bezprawne , bowiem art. 448 k.c. nie statuuje takiego domniemania prawnego jak art. 24 § 1 k.c. Ocena czy nastąpiło naruszenie dóbr osobistych musi być zobiektywizowana czyli oderwana od indywidualnej miary wrażliwości osoby , która takiej ochrony się domaga. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności z uwagi na istotę tej kary doznają w pewnym stopniu ograniczeń w zakresie swych dóbr osobistych. --- STRONA 5 --- Ograniczenia te nie mogą być bezprawne skoro mają legitymacje w przepisach prawa karnego wykonawczego. Oczywiście w pozostałym zakresie - pomimo odbywania kary izolacyjnej- osoba poddania jej oddziaływaniom ma zagwarantowaną ochronę dóbr osobistych. Zapewnienie bowiem przez państwo godziwych warunków odbywania tej kary jest wymogiem demokratycznego państwa prawa. W stanie faktycznym tej sprawy powód odbywając karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Tarnowie był poddawany ograniczeniom , które mieściły się w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa , a strona pozwana respektowała przysługujące mu dobra osobiste. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło aby powód był traktowany przez pracowników służby więziennej w sposób poniżający. Nie był zmuszany do zbyt długiej lub przekraczającej jego siły pracy. Z dokumentacji wynika , że w ciągu 13 dni przepracował jedynie 13 i pół godziny, przy dopuszczalnej normie miesięcznej 90 godzin. Już same twierdzenia powoda przeczą jakoby tą prace świadczył w rozmiarze przekraczającym wskazaną normę , gdyż jeśli pracował po 7 godzin dziennie to w przeciągu 8 dni przepracował mniej , aniżeli podana wyżej norma. Żadne przepisy regulujące odbywanie kary pozbawienia wolności nie nakładają na placówkę penitencjarną obowiązku badania osadzonych na okoliczność nosicielstwa wirusa żółtaczki typu HCV. Badanie takie ze względu na obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej, integralność osobistą osoby osadzonej mogłyby być i tak pozostawione do wiedzy osób zainteresowanych i w obecnym czasie nie ma podstaw aby osoby te izolować. Obowiązkiem Zakładu Karnego było zapewnienie osadzonym odpowiednich warunków sanitarnych w celi tak aby zapobiec rozprzestrzenianiu się takiej choroby. Obowiązek ten został dopełniony i to nawet w świetle zeznań powoda . Wszak miał do dyspozycji wystarczającą ilość środków sanitarnych, własną pościel i ręczniki, zaś cela w której przebywał była zaopatrzona w sanitariat i bieżącą wodę. W związku z tym mógł zachowując wymogi higieny osobistej funkcjonować wspólnie z nosicielem wirusa żółtaczki typu C bez niebezpieczeństwa zarażenia się takim schorzeniem. Jeżeli powód w jakikolwiek sposób naruszył zasady higieny osobistej i ostrożnego postępowania z osobami --- STRONA 6 --- trzecimi , to czynił to na własne ryzyko i tego rodzaju zachowanie nie może obciążać strony pozwanej. Nieprawdziwe okazały się twierdzenia powoda , co do występowania u niego złego stanu psychicznego , który spowodował połkniecie żyletek. Zapisy w książce zdrowia powoda nie potwierdzają występowania u niego schorzeń natury psychiatrycznej, zaś połknięcie żyletek nie miało miejsca. W apelacji powód zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa. Zarzucił : błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu , że podczas pobytu w Zakładzie Karnym w Tarnowie , powód nie doświadczył żadnych szykan ze strony funkcjonariuszy pozwanego oraz że stan ten ( ciągłe obciążenie fizyczne i psychiczne) nie wpłynął negatywnie na stan jego zdrowia; naruszenie praw procesowego , a to : art. 233 § 1 i 2 k.p.c. poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów , polegającej na oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy oraz biegłego psychiatry oraz na odmowie wiarygodności zeznaniom powoda w części dotyczącej istotnych okoliczności sprawy; art. 328 § 2 k.p.c. poprzez jedynie ogólnikowe i niewystarczające wyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku, przyczyn odmowy wiarygodności zeznaniom powoda. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych , które Sąd drugiej instancji przyjmuje za własne. Wbrew stanowisku powoda przeprowadzona przez Sąd Okręgowy ocena zgromadzonego materiału dowodowego , której dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku spełnia wymagania stawiane przez przepis art. 233 § 1 k.p.c. W konsekwencji nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut naruszenia --- STRONA 7 --- przepisu art. 328 § 2 k.p.c, skoro Sąd pierwszej instancji szczegółowo wyjaśnił motywy odmowy uznania za wiarygodne części zeznań powoda , powołując się na informacje zawarte w konkretnych dokumentach przedstawionych przez stronę pozwaną , a które w sposób oczywisty przeczyły rzeczywistości przedstawionej przez powoda w tychże zeznaniach. Ponadto wyjaśnił przyczyny oddalenia zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych. Z zeznań powoda wynika , że w ramach pracy wykonywał czynności porządkowe po 5-6 godzin dziennie przez 7-8 dni ( k. 64/2). Zatem w tym wariancie byłoby to od 35 do 48 godzin, tj. zdecydowanie poniżej dopuszczalnej normy 90 godzin miesięcznie. Według książki zatrudnienia w lipcu 2010 r. powód przepracował łącznie 13 i pół godziny (k. 33). Oczywistym jest, że praca skazanego jest nieodłącznym elementem jego skutecznej resocjalizacji. Powód z racji tylko podstawowego wykształcenia mógł wykonywać proste prace fizyczne i takie mu były powierzane. Pomijając już fakt , że pracował on jedynie w krótkim okresie czasu w łącznym wymiarze znacząco mniejszym od dopuszczalnego to z uwagi na rodzaj pracy nie absorbującej psychiki i mało uciążliwej dla sił fizycznych z uwagi na jego wiek i stan zdrowia , nie może być mowy o obciążaniu go nadmierną pracą w sposób zagrażający jego zdrowiu. Zauważyć tez trzeba , iż zeznania powoda cechuje sprzeczność. Z jednej bowiem strony twierdził , iż miał do dyspozycji środki higieniczne w wystarczającej ilości (pkt. 4 k. 64), zaś w innym miejscu podał, że korzystał z maszynki do golenia współosadzonego ( chorego na żółtaczkę typu C) „bo ta z ZK nie wystarczała..." (k. 64 pkt. 8). Tego typu sprzeczności wskazują , iż powód tworzy w celu stworzenia podstaw dla swego roszenia fakty , który nie miały pokrycia w rzeczywistości. Podobnie przedstawia się sprawa z połknięciem przez niego żyletek. Powód po przekazaniu służbie więziennej takiej informacji został przewieziony do Szpitala , gdzie po jego zbadaniu nie stwierdzono obecności obcego ciała w jego organizmie. Strona pozwana przedstawiła książkę zdrowia powoda , której zapisy nie potwierdzają występowania u niego depresji czy innych zaburzeń natury psychiatrycznej. Nadmienić trzeba , że z dokumentu tego jak i zawartych w teczce osobowej opinii psychologicznych wynika , iż powód zarówno w spornym jak i --- STRONA 8 --- innych okresach odbywania kary pozbawienia wolności, był pod stałą opieka lekarską i nadzorem psychologa więziennego. W związku z tym , że nie zostało wykazane aby doszło do naruszenia przez funkcjonariuszy ZK w Tarnowie dóbr osobistych powoda, jak również aby osoby te dopuściły się jakichkolwiek bezprawnych działań , które mogłyby skutkować ewentualnym rozstrojem jego zdrowia psychicznego , zgłoszony wniosek o dowód z opinii biegłych sądowych nie mógł zostać uwzględniony , bowiem skoro powód nie udowodnił naruszenia jego dóbr osobistych czy także deliktu funkcjonariuszy , który to delikt ( w rozumieniu zdarzenia wywołującego szkodę niemajątkową czyli jednej z kumulatywnych przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej) mógłby wywołać u niego rozstrój zdrowia psychicznego to roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne czy to w oparciu o przepis art. 24 § 3 zd. 3 k.c. w zw. z art. 448 k.c. czy na podstawie art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 2 k.c. nie zasługiwało już z tych przyczyn na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 385 k.p.c. , a o kosztach postępowania apelacyjnego w oparciu o przepisy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu drugiej instancji brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 102 k.p.c. Samo zwolnienie powoda od kosztów sądowych nie jest wypadkiem szczególnie uzasadnionym w rozumieniu tegoż przepisu.