Wyrok I ACa 1097/16 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wy

--- STRONA 1 --- CFE KRL BTTOLŚ Sygn. akt I ACa 1097/16 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Anna Cesarz Sędziowie: SA Bożena Wiklak SA Lilla Mateuszczyk (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Olejniczak po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa K. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Ł. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi zdnia 24 maja 2016 r. sygn. akt II C 414/15 l. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - punktowi 1 nadaje następującą treść: „1. zasądza od Skarbu Państwa — Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. na rzecz K. J. kwotę 4.000 (cztery tysiące) złotych i oddala powództwo w pozostałej części” ; - dodaje punkt 3 o treści: „3. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w Ł. na rzecz radcy prawnego K. C. prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem i 60/100) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu”; I. oddala apelację w pozostałej części; Ii. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; M. ' --- STRONA 2 --- . przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa — Sądu Okręgowego w.Ł. na rzecz radcy prawnego K. C. prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. kwotę 147,60 (sto czterdzieści siedem i 60/100) złotych brutto tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. ACa 1097/16 K. J., w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa — Dyrektorowi Aresztu Śledczego w Ł., żądał zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, tj. zdrowia i godności, niehumanitarnymi warunkami panującymi w celach Aresztu Śledczego, przebywał bowiem - jak twierdzi — w celach przeludnionych, o nieszczelnych oknach, źle wyposażonych i źle oświetlonych, nienależycie wentylowanych i przez to zawilgoconych i zagrzybionych, w których kąciki sanitarne nie były całkowicie odizolowane od reszty pomieszczeń, nie były też zapewnione warunki do utrzymania higieny oraz nienależyta była opieka lekarska, a także nie było możliwości jakiejkolwiek rekreacji. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo oraz nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł na ustaleniach wywiedzionych z opinii biegłych, z zeznań powoda oraz zeznań powołanych w sprawie świadków. Powodowi, który twierdził, że warunki pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. naruszały jego dobra osobiste oraz powołanym przez niego świadkom Sąd Okręgowy nie, dał wiary, zarzuty powoda nie zostały bowiem potwierdzone pozostałym materiałem dowodowym. Zasadność roszczenia powoda rozważono w oparciu o przepisy art. 23 i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 $ikc. Zdaniem Sądu I instancji, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy pozwalał na ustalenie, że pozwany zapewnił powodowi w pełni zgodne z prawem warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Wbrew stanowisku powoda, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, by przebywanie w pozwanym Areszcie, w warunkach bytowych wyznaczonych okolicznościami towarzyszącymi izolacji penitencjarnej, a szeroko kwestionowanymi przez K. J., wywołało u niego negatywne skutki zdrowotne, fizyczne bądź psychiczne powodujące poczucie krzywdy, inne niż wynikające z samego faktu pozbawienia wolności i związanej z tym izolacji od świata zewnętrznego, ograniczenia swobody i wolnej woli decydowania o samym sobie, Przechodząc do szczegółowej analizy zarzutów sformułowanych przez powoda i mających świadczyć o naruszeniu jego dóbr osobistych przez pozwanego, Sąd Okręgowy ustalił i zważył: Odnosząc się do zarzutu złych warunków bytowych Sąd, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w Ł. w okresie od 19 marca 2012 do 18 lutego 2013 r., od 22 maja 2013 r. do 28 sierpnia 2013 r. i od 6 listopada 2013 r. do 5 lutego 2014 r. W tych okresach nie był osadzony w warunkach przeludnienia — nie przebywał w celach, w których na osadzonego przypadałoby mniej niż 3 m”, co odpowiadało dyspozycji art. 110 k.k.w. Ponadto warunki bytowe w celach, w których przebywał powód, były typowe dla wszystkich cel mieszkalnych. W latach 2002-2007 został przeprowadzony w jednostce generalny remont wszystkich cel, w trakcie którego dokonano wydzielenia kącików sanitarnych, wymieniono armaturę sanitarną i położono w nich glazurę, wymieniono instalację wodno-kanalizacyjną i elektryczną, dokonano naprawy lub wymiany powierzchni podłogowych, naprawy lub wymiany na nowy sprzętu kwatermistrzowskiego, uzupełnienia ubytków w ścianach oraz wykonano malowanie. . Wyposażenie cel oraz zaopatrzenie w sprzęt kwaterunkowy były zgodnie z rozporządzeniami w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Rzeczy takie jak koce, pościel, ręczniki, --- STRONA 3 --- . materace i ścierki wydawane są czyste, wyprane i zdezynfekowane, a na uzasadniony wniosek osadzonych są one wymieniane na czyste. Możliwe jest także otrzymanie do celi dodatkowego stołu. Sąd Okręgowy zwrócił przy tym również uwagę na to, że osadzeni, którzy z racji specyfiki jednostki przebywają tutaj tylko czasowo, nie dbają o wyposażenie i stan techniczny cel, w których zostają umieszczeni. W Areszcie rocznie odświeża się i remontuje kilkadziesiąt cel. Od 2009r. wymieniane są także sukcesywnie okna z drewnianych na plastikowe. Pomimo jednak corocznego remontowania części cel, w wielu celach ściany są brudne, a na sprzęcie kwaterunkowym i wyposażeniu (koce, materace, pościel, ręczniki i ścierki) widać ślady częściowego zużycia i napraw, co związane jest z dużą rotacją osadzonych z racji przeznaczenia jednostki penitencjarnej. W ocenie Sądu I instancji za bezzasadny należało uznać zarzut dotyczący zagrzybienia i zawilgocenia cel mieszkalnych. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w celach panowała odpowiednia temperatura, a wentylacja działała prawidłowo. Przy czym do jej prawidłowego funkcjonowania koniecznym jest zapewnienie wymiany powietrza poprzez uchylenie okna. O czystość w celi mają obowiązek dbać sami osadzeni, do nich bowiem należy jej sprzątanie, jak również wietrzenie. Zdarzało się jednak, że osadzeni zakrywali kratki wentylacyjne, uniemożliwiając prawidłową cyrkulację powietrza. Wszelkie lokalnie występujące problemy w zakresie stanu technicznego lub sanitarnego pomieszczeń, były na bieżąco usuwane. Dezynsekcje były również przeprowadzane na każde zgłoszenie osadzonych. Odnosząc się do zarzutów pozwu związanych z utrzymaniem higieny, Sąd Okręgowy wskazał, że wszystkim osadzonym zapewniano możliwość dbania o higienę osobistą. Powód otrzymywał zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych aresztach Śledczych, odpowiednie środki w postaci przyborów do golenia, mydła, kremu, proszku do prania, szamponu, szczoteczki i pasty do zębów. Ponadto osadzeni mogli otrzymywać środki higieniczne w paczkach oraz dokonywać ich zakupu w kantynie. Zgodnie z wytycznymi ogólnobudowlanymi, wszystkie cele mieszkalne wyposażone były w węzły sanitarne. Wprawdzie w wielu celach nie ma dostępu do ciepłej wody, jednakże cele są wyposażone w gniazda elektryczne, co umożliwia osadzonym korzystanie z grzałek. Zimna bieżąca woda, grzałka i miska umożliwiały zagrzanie wody, chociażby do codziennego umycia się. W myśl $ 32 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania oraz $ 30 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, ciepła kąpiel przysługuje przynajmniej raz w tygodniu. Zgodnie z powołanym rozporządzeniem osadzeni raz na tydzień korzystali z łaźni, gdzie była ciepła woda. Odnosząc się do zarzutu braku zapewnienia intymności podczas kąpieli w łaźni, Sąd Okręgowy podkreślił, iż podstawowym celem jednostki jest całkowita izolacja osadzonych i uniemożliwienie im kontaktów miedzy sobą. Dla zapewnienia bezpieczeństwa więźniów, konieczna jest również ograniczona zabudowa kącików sanitarnych, pozwalająca na kontrolę cel przez funkcjonariuszy. Intymność podczas przebywania w kąciku sanitarnym jest zapewniona w wystarczający sposób przez oddzielenie tego miejsca stalową płytą do wysokości 210-215 centymetrów oraz zamontowanymi drzwiami o wysokości 1,5 m. W ten sposób z jednej strony zapewnia się intymność osadzonym, zdrugiej — wypełnia zadania jednostki. Odnosząc się zaś do podnoszonego przez powoda zarzutu braku zadaszenia na placu spacerowym, Sąd meriti wskazał, iż place te są częściowo zadaszone. W związku z powyższym, w zakresie zapewnienia powodowi odpowiednich warunków bytowych, Sąd nie dopatrzył się po stronie pozwanego jakichkolwiek uchybień mogących skutkować jego odpowiedzialnością wobec powoda. Zarzuty powoda są zatem całkowicie bezpodstawne, subiektywnie przedstawione, a nadto w żaden sposób nie udowodnione. Samo niezadowolenie powoda ze standardów pomieszczeń mieszkalnych nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia istnienia uchybień w funkcjonowaniu aresztu. Warunki w celi, aczkolwiek skromne, nie były niegodziwe. Za niezasadny należało również uznać zarzut polegający na niezapewnieniu powodowi odpowiedniego wyżywienia, zgodnie bowiem z poczynionymi ustaleniami jadłospis był zatwierdzany przez lekarza. --- STRONA 4 --- . Potwierdzenia nie znalazł także zarzut stawiany pozwanemu nieprawidłowej opieki medycznej, długiego czasu oczekiwania na wizytę u lekarza oraz zarzut pogorszenia się stanu zdrowia powoda, w tym wzroku, na skutek panujących w areszcie warunków socjalno-bytowych. Wskazać tutaj należy, iż realizacja spoczywających na administracji aresztu obowiązków w zakresie opieki medycznej nad osobami pozbawionymi wolności, należy do działań władczych i mieści się w pojęciu wykonywania zadań z zakresu władzy publicznej zawartym w dyspozycji art. 417 8 Ike. Zgodnie z przepisem art. 115 $ 1 k.k.w. skazanemu zapewnia się bezpłatne świadczenia zdrowotne, lekii artykuły sanitarne. K.J. wtrakcie pobytu w Areszcie Śledczym w Ł. miał zapewnioną opiekę medyczną, bezpłatne świadczenia zdrowotne, leki, dostęp do lekarza pierwszego kontaktu oraz lekarzy specjalistów. Chodził na wizyty do lekarza stomatologa i okulisty. Badając zasadność zarzutu dotyczącego długiego oczekiwania na wizytę u lekarza (wg powoda był to okres ok 2-4 tygodni, a do lekarza okulisty ponad miesiąc), Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na to, iż czas oczekiwania na wizytę u lekarza w warunkach wolnościowych jest dłuższy od czasu oczekiwania pacjentów pozbawionych wolności. Nie znalazły też potwierdzenia zarzuty powoda dotyczące zaniedbań w leczeniu wskazanych przez niego chorób, tj. alergii i wady wzroku. W oparciu o opinię biegłego sądowego lekarza alergologa dr med. I. P. Sąd stwierdził, że u powoda nie występowały i nie występują schorzenia alergiczne. Wcześniej też nie leczył się on z powodu tych schorzeń, nie stosował leków przeciwhistaminowych, nie był także odczulany. Podczas pobytu w placówce penitencjarnej K. J. nie doznał żadnego uszczerbku na zdrowiu w tym zakresie. Także stan wzroku powoda nie ma związku z jego pobytem w pozwanym Areszcie. Jak stwierdził biegły lekarz okulista — występujące u powoda niedowidzenie oka lewego jest następstwem urazu, do którego doszło w 2008 r. Natomiast wada wzroku prawego oka istniała już wcześniej. Była to wrodzona wada ukryta, którą ujawniło dokładne badanie okulistyczne. Panujący w Areszcie stan oświetlenia cel nie miał wpływu na stan oczu powoda. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłego sądowego z dziedziny budownictwa K. Ś. wynikało bowiem, iż okna w celach pawilonów mieszkalnych są odpowiedniej wielkości i umożliwiają należyty dopływ światła dziennego, zaś przepływ światła przez. zamontowane w oknach Aresztu blendy jest zgodny z obowiązującymi normami. Wskaźnik doświetlenia jest nawet lepszy od standardu. Wieczorem cele oświetlają świetlówki jarzeniowe. Oświetlenie elektryczne także jest zgodne z obowiązującymi normami i takie samo, jak występujące w warunkach wolnościowych. Ponadto osadzeni mają możliwość wystąpienia do Dyrektora jednostki z wnioskiem o dodatkową lampę. W niniejszej sprawie nie zachodzą zatem żadne przesłanki niezbędne do stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda, w tym w szczególności przesłanka bezprawnego zachowania pozwanego. Opisywane przez powoda niedogodności, być może rodzące u osób pozbawionych wolności pewien dyskomfort, w ocenie obiektywnej nie mogą być postrzegane jako naruszenie dóbr osobistych. Odbywanie kary pozbawienia wolności niesie ze sobą w sposób immanentny wiele dolegliwości wyrażających się w pozbawieniu możliwości swobody i w dużej mierze intymności z uwagi na konieczność przebywania i wykonywania czynności życia codziennego w ściśle określonych, niekomfortowych warunkach. Ustalone przez Sąd Okręgowy fakty nie dały zatem podstaw do przyznania powodowi zadośćuczynienia z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych. Powód nie wykazał, aby pobyt w pozwanej jednostce penitencjarnej wywołał u niego negatywne skutki psychiczne, zdrowotne, bądź fizyczne, powodujące poczucie krzywdy innej niż wynikająca z samego faktu pozbawienia wolności i związanej z tym izolacji, ograniczenia swobody i wolnej woli decydowania o samym sobie. W tym wypadku powód powinien udowadniać, nie tylko złe warunki panujące w trakcie jego pobytu w celi, ale także konkretną krzywdę z tym związaną. Samo niezadowolenie powoda ze standardów pomieszczeń mieszkalnych, nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia istnienia uchybień w funkcjonowaniu Aresztu Śledczego w Ł.. Warunki w celach nie były niegodziwe, a powód nie doznał cierpień, które pozwalałyby na przyjęcie, że naruszały jego godność, co uzasadniałoby przyznanie mu z tego tytułu zadośćuczynienia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu Sąd oparł na treści art. 102 kpc. Sąd miał przede wszystkim na uwadze trudną sytuację życiową i majątkową powoda (osadzenie w zakładzie karnym, problemy ze wzrokiem i subiektywne odczucie, że wiążą się one z warunkami osadzenia), w związku z czym doszedł do przekonania, że po stronie powoda zachodzą okoliczności pozwalające na wyjątkowe odstąpienie od ogólnych reguł rządzących problematyką kosztów --- STRONA 5 --- procesu. Wobec powyższego Sąd nie obciążył powoda nieuiszczoną opłatą sądową od pozwu i obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając orzeczenie w części oddalającej powództwo i zarzucając: 1. naruszenie art. 207 $ 6 k.p.c. w zw. z art. 207 $ 3 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu wniósków dowodowych powoda z pism procesowych z dnia 4 sierpnia 2014 r. i z dnia 25 sierpnia 2014 r. jako spóźnionych, podczas gdy pismem z dnia 8 października 2014 r. Sąd udzielił pełnomocnikowi 14 dniowego terminu do zgłoszenia m.in. dalszych wniosków dowodowych, a oddalenie wniosków powoda zgłoszonych w powyższych pismach procesowych nastąpiło na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r.; 2. naruszenie art. 227 k.p.c. oraz 236 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie, skutkujące milczącym pominięciem przez Sąd wniosku dowodowego zgłoszonego przez powoda w piśmie procesowym z dnia 17 września 2014 r. (wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentu: Raportu przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji z wizytacji w Areszcie Śledczym w Ł. z dnia 3 marca 2014 r.) na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy; 3. naruszenie art. 227 k.p.c. i art. 278 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosków pówoda: o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu okulistyki oraz o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu alergologii; 4. naruszenie art. 233 $ 1 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na dowolnej ocenie dowódu z przesłuchania stron i uznanie za niewiarygodne zeznań powoda, bezzasadnej odmowie wiary zeznaniom świadków: A.C. S. M., R. K. przy jednoczesnym uznaniu, iż zeznania te co do zasady nie są ze sobą sprzeczne i wzajemnie się nie wykluczają w kwestiach najistotniejszych z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, dokonaniu ustaleń faktycznych w oparciu o opinie biegłych sądowych sporządzonych na potrzeby innych postępowań, które nie odnosiły się do stanu faktycznego sprawy ponieważ dotyczyły warunków bytowych w celach w których powód nie był osadzony, błędnych ustaleniach faktycznych dotyczących warunków bytowych w Areszcie Śledczym, polegających na sprzecznymi z zeznaniami świadków A. C., S. M., R. K. oraz z zeznaniami powoda ustaleniami, że: powód miał zapewnione 3 m powierzchni mieszkalnej, gdy w rzeczywistości do powierzchni celi mieszkalnej doliczona została powierzchnia pomieszczeń sanitariatów, kąciki sanitarne w celach w których przebywał powód były zabudowane, sprzęt kwaterunkowy jest na bieżąco naprawiany, a jego ilość zawsze jest dostosowana do liczby osadzonych, temperatura panująca w celach oraz cyrkulacja powietrza jest prawidłowa, w celach, w których przebywał powód nie występuje zagrzybienie, bezzasadnym uznaniu, iż stan oświetlenia w celach, w których przebywał powód, pozostawał bez wpływu na stan wzroku powoda, bezzasadnym uznaniu, iż u powoda nie występowały i nie występują schorzenia alergiczne, uznaniu za nieudowodnione zarzutów dotyczących naruszającego godność osobistą powoda zachowania się funkcjonariuszy Aresztu Śledczego w Ł., 5. naruszenie art. 6 k.c. poprzez uznanie powództwa za nieudowodnione w sytuacji pominięcia milczeniem wniosku zgłoszonego przez powoda w piśmie procesowym z dnia 17 września 2014 r., bezpodstawnego oddalenia pozostałych wniosków dowodowych powoda, a ponadto bezzasadnego podważenia wiarygodności zeznań świadków zgłoszonych przez powoda oraz zeznań powoda; 6. naruszenie art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. poprzez bezzasadne uznanie, iż w okresie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym wŁ. nie zostały naruszone jego dobra osobiste, podczas gdy nawet dopuszczony przez Sąd materiał dowodowy wskazywał na konieczność odmiennej oceny. Wkonkluzji apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej częścii uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie — o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Łodzi do ponownego rozpoznania; rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c. postanowień Sądu I instancji oddalających wnioski dowodowe z. pism procesowych powoda z dnia 4 sierpnia 2014 r., 25 sierpnia 2014 r., 18 marca 2016 r. oraz z dnia 7 kwietnia 2016 r. i uwzględnienie oraz przeprowadzenie dowodów wnioskowanych w tych pismach; uwzględnienie pominiętego wniosku powoda zgłoszonego w piśmie procesowym z dnia 17 września 2014 r. oraz przeprowadzenie wnioskowanego --- STRONA 6 --- w tym piśmie dowodu oraz przyznanie pełnomocnikowi powoda kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i nie uwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych w apelacji, a także o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa — Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie w części. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 217 $ 1 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie przedstawionego przez powoda dowodu w postaci Raportu przedstawicieli Krajowego Mechanizmu Prewencji z dnia 3 marca 2014 r. z wizytacji w Areszcie Śledczym w Ł.. Dowód ten prezentował okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W rozdziale 4 Raportu, zatytułowanym warunki bytowe, kontrola wykazała m.in., że „w przeważającej większości zwizytowanych cel panowały złe albo bardzo złe warunki bytowe. Ściany cel mieszkalnych, uszkodzone, z ubytkami farby, pokryte były także licznymi rysunkami i starymi zabrudzeniami dokonanymi przez osadzonych, świadczą o bardzo małej częstotliwości remontów. Bardzo dużym problemem w jednostce jest również zawilgoceniei zagrzybienie cel mieszkalnych”, „Kolejnym problemem jest bardzo zużyta i przez to nieszczelna stolarka okienna”, „korzystanie z otwartego kącika sanitarnego w sytuacji, gdy w celi przebywa więcej niż jeden osadzony, należy uznać za poniżające traktowanie”; „Większość wizytowanych cel wyposażono w łóżka piętrowe nie posiadające zabezpieczeń przed wypadnięciem oraz drabinek umożliwiających wejście na górny poziom”. „Wydawane osadzonym do użytkowania materace i poduszki w wielu przypadkach były bardzo brudne, porwane i zużyte. W licznych celach mieszkalnych szafki nie miały drzwiczek, w niektórych łóżkach brak było podkładów, przez co materac zapadał się w miejscach ubytków”, „W wielu celach mieszkalnych uszkodzone były głośniki radiowęzła i oświetlenie”, „konieczne jest pilne przeprowadzenie kompleksowego remontu cel mieszkalnych”; „Mając na uwadze potrzebę zapewnienia intymności kąpiącym się, zaleca się władzom Aresztu stworzenie wydzielonych stanowisk prysznicowych”, „kąpiel raz na tydzień jest niewystarczająca do utrzymania należytej higieny” Z cytowanych fragmentów bezspornie wynika, że warunki bytowe w pozwanym Areszcie Śledczym naruszały dobra osobiste osób tam osadzonych, w postaci godności i intymności oraz prawa do humanitarnego traktowania. Raport opisuje wyniki wizytacji, która odbyła się w pozwanym Areszcie Śledczym w styczniu 2014 r., zatem w okresie objętym sporem. Przyjąć można, że skoro w 2014 r. stan cel był aż tak zły, jak przedstawiony w Raporcie, to musiały do tego doprowadzić wcześniejsze zaniedbania: niedostateczna wentylacja, nieodpowiednia temperatura, brak wymiany zużytych sprzętów i wyposażenia cel. Opisane w raporcie warunki bytowe osadzonych w Areszcie Śledczym w Ł. były też przedmiotem zarzutów powoda podnoszonych już w pozwie oraz opisywane były w zeznaniach powołanych przez powoda świadków: A. C., 8. M. i R. K. i są jednoznacznym potwierdzeniem ich zeznań. Zważywszy zatem, że warunki bytowe w Areszcie Śledczym w Ł. nie spełniały wymagania humanitarnego traktowania powoda, były niegodziwe, a w przypadku nie całkowicie zasłoniętych kącików sanitarnych, wręcz upokarzające (przebywanie w warunkach wilgoci, zagrzybienia, braku dostatecznej intymności w kącikach sanitarnych, zużyte sprzęty) i przez to naruszały jego dobro osobiste w postaci godności, przyjąć należało, że roszczenie powoda o zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przebywaniem w takich warunkach, jest uzasadnione treścią art. 448 w zw. zart. 24 k.c. Strona pozwana, poprzestając na załączonej do odpowiedzi na pozew opinii biegłego K. H. (sporządzonej dla potrzeb innej sprawy) oraz na powołaniu się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego warunki bytowe osób osadzonych, nie uwolniła się od ustanowionego w art. 24 k.c. domniemania bezprawności zachowania polegającego na nie zapewnieniu w Areszcie Śledczym w Ł. warunków odpowiadających podstawowym standardom. --- STRONA 7 --- W tym miejscu przypomnieć należy, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego, które prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku. Prawidłowo także przytoczył art. 110 $ 2 k.k.w. który stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m*, cele wyposaża się w adekwatny sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Fakt częściowego naruszenia przez pozwany Areszt Śledczy dyspozycji tego przepisu, uzasadnia zastosowanie art. 417 8 1 k.c. i wyrażonej w nim zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez władzę publiczną. Według utrwalonego stanowiska judykatury ocena, czy działanie naruszyło dobro osobiste, dokonywana jest na podstawie obiektywnego kryterium, a sąd powinien rozważyć, czy typowa, przeciętna osoba na miejscu pokrzywdzonego uznałaby określone działanie za naruszenie dobra osobistego oraz czy w odczuciu społecznym określone zachowanie zakwalifikowane może być jako naruszające dobra osobiste (np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2014 r., III CSK 123/13, Biul. SN 2014, nr 6). Skoro ocena faktu naruszenia dóbr osobistych ma charakter obiektywny, szczególne cechy pokrzywdzonego (np. nadwrażliwość, choroba psychiczna) nie są brane pod uwagę w ocenie naruszenia. Nie oznacza to jednak, że odczucia pokrzywdzonego mogą zostać całkowicie pominięte, a tylko nie można im przypisać rozstrzygającego znaczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2003 r., V CSK 308/02, OSNC 2004, nr 5, poz. 82). Poza tym, w każdym przypadku do sądu należy ocena, czy zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych, nawet gdy ono wystąpiło, uzasadniają przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego i w jakiej wysokości, przy zachowaniu zasady, że przyznana ochrona powinna być dostosowana do charakteru i rodzaju naruszonego dobra osobistego oraz stopnia i zakresu naruszenia. W okolicznościach niniejszej sprawy uznać należało, że izolacja K. J. odbywała się w warunkach naruszających jego dobra osobiste w postaci godności i intymności oraz prawa do humanitarnego traktowania. Podnieść jednak należy, że próg dolegliwości, na który zostaje narażona osoba osadzona, wykracza poza granice wyznaczane w życiu codziennym dla osób przebywających na wolności. Państwo zaś, wykonując zadania z zakresu wymiaru sprawiedliwości, ma obowiązek zapewnienia minimalnego standardu socjalno-bytowego, tak aby samemu pozbawieniu wolności nie towarzyszyły dodatkowe uciążliwości. Standard taki powinien jednak uwzględniać warunki izolacji, a osoby osadzone muszą liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami wynikającymi z wykonywania kary pozbawienia wolności. Zważywszy powyższe, za odpowiednią dla powoda kwotę zadośćuczynienia Sąd Apelacyjny uznał 4.000 zł. mając na uwadze fakt, że nie wszystkie podnoszone przez powoda okoliczności znalazły potwierdzenie w opisanych dowodach, tj. nienależyta opieka medyczna, przeludnienie cel, a część z nich wynikała z faktu przebywania powoda w warunkach izolacji. Podnieść w tym miejscu trzeba, że wobec jasnego uzasadnienia opinii biegłych lekarzy alergologa i okulisty, kwestionowanie ich przez powoda i żądanie powołania innych biegłych tych specjalności, uznać należało za zmierzające do nieuzasadnionego przedłużenia procesu. W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 $ 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził na rzecz powoda kwotę 4.000 zł. z ustawowymi odsetkami od dnia złożenia pozwu, w pozostałej zaś części . apelację oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł w oparciu o art. 102 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego aktualna sytuacja życiowa i majątkowa powoda pozwala na wyjątkowe odstąpienie od ogólnych reguł rządzących problematyką kosztów procesu i nie obciążanie go kosztami procesu w postępowaniu apelacyjnym. Na podstawie $ 4 ust. 11$ 14 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzięlonej przez radcę prawnego z urzędu zdnia 22.10.2015 r. (DZ.U. z 2015r. poz. 1805) zasądzona została tytułem wynagrodzenia kwota po 147,60 zł. brutto na rzecz pełnomocnika powoda świadczącego pomoc prawną z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji i w postępowaniu apelacyjnym.