Wyrok I ACa 1097/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1097/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Teresa Rak Protokolant: st.sekr.sądowy Małgorzata Galica po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2010 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa S Z przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Nowym Sączu o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt I C 557/07 1. oddala apelację; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu na rzecz adwokata S C z Kancelarii Prawniczej w Nowym Sączu, ulica ….. kwotę 6588zł ( sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem złotych), w tym 1188zł podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. .¬_ \ :+1 , 42 ' `_ ` 2' 7%: --- STRONA 2 --- Sygn. aktl ACa 1097/10 U Z A S A D N I E N I E Powód S Z domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu kwoty 200.000 zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu. Roszczenie wiązał z warunkami w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie. Podnosił, że odbywało się to w warunkach naruszających godność człowieka, prawo do prywatności i intymności oraz naruszenia przepisów określających normy powierzchniowe w celach więziennych. Twierdził też powód, że odbywanie kary w opisanych warunkach oraz w sytuacji kiedy uniemożliwiano mu leczenie spowodowało pogorszenie jego stanu zdrowia. Wnosił również powód o zasądzenie na jego rzecz renty w wysokości 1.000 złotych miesięcznie w związku ze zwiększeniem wydatków na leczenie oraz odszkodowania w kwocie 50.000 złotych w związku ze szkodami poniesionymi na skutek nieprawidłowo prowadzonego leczenia, w szczególności okulistycznego, a także ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za skutki pobytu w warunkach więziennych. Pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w Nowym Sączu wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Podniósł pozwany, że działanie zakładu karnego polegające na przyjmowaniu osadzonych do odbywa kary pozbawienia wolności pomimo przeludnienia, nie nosi cech bezprawności, ponieważ przeludnienie zakładu karnego nie zwalnia służby więziennej z obowiązku przyjęcia skazanego do odbycia kary. Warunki panujące w zakładzie karnym nie odbiegają zdaniem strony pozwanej od norm ustawowych i nie wpłynęły na pogorszenie stanu zdrowia powoda, co czyni roszczenie powoda bezzasadnym. Wyrokiem z dnia 28 września 2010 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu powództwo oddalił i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 7.200 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 3 --- Rozstrzygnięcia dokonał Sąd w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny: Powód S Z urodzony 23 lipca 1977 roku, w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu odbywał karę w okresach od 24 maja do 22 lipca 2004 roku, od 11 października do 29 grudnia 2005 roku oraz od 11 lipca 2006 roku do 5 czerwca 2007 roku. Odbywanie kary pozbawienia wolności powód zakończył w dniu 15 grudnia 2007 roku, kiedy został zwolniony z Zakładu Karnego w Wadowicach. W podanych okresach w ZK w Nowym Sączu panowało przepełnienie cel. Dyrektor Zakładu w trybie art. 248 kkw informował o tym Sędziego Penitencjarnego Sądu Okręgowego w Nowym Sączu. W wymienionych okresach czasu przeludnienie w pozwanym Zakładzie Karnym wynosiło od 114,7 do 132%. W tym czasie wielu osadzonych w Zakładzie przebywało w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 . Warunki odbywania kary pozbawienia wolności określa m.in. Zarządzenie wewnętrzne nr 4/07 Dyrektora Zakładu Karnego w Nowym Sączu z dnia 4 kwietnia 2007 roku w sprawie porządku wewnętrznego dla skazanych i tymczasowo aresztowanych w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu - wydane na podstawie art.73 § 2 kkw z 1997roku oraz § 14 regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności z dnia 25 sierpnia 2003 roku i § 14 regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania z dnia 25 sierpnia 2003 roku. Według § 2 ust. 11 powyższego zarządzenia główne oświetlenie cel mieszkalnych wyłącza się o godz. 21, natomiast energię w gniazdkach zasilających wyłącza się w dni powszednie w godz.: 9 - 12, 23 - 6, w weekend i święta w godz.: 23 -7. W § 9 ust. 5 i następnych zarządzenie określa sposób sprawowania opieki medycznej nad osadzonymi: lekarz ogólny przyjmuje zgłaszających się osadzonych na podstawie zapisów zgłoszeń do lekarza według harmonogramu dwutygodniowego. Lekarze specjaliści - konsultanci przyjmują w zakładzie karnym w dniach wyznaczonych, np. stomatolog we wtorki i piątki, okulista doraźnie - w zależności od potrzeb (średnio raz na miesiąc lub raz na trzy miesiące). Do specjalistów kieruje lekarz ogólny. Ogólną opiekę medyczną sprawuje dr H B, który jest lekarzem medycyny sądowej i specjalistą psychiatrą. Pracuje codziennie w godzinach pracy funkcjonariuszy. Ponadto opiekę nad więźniami sprawują: okulista, chirurg, laryngolog, kardiolog, psychiatra, stomatolog i rentgenodiagnostyk. Osadzeni mają wykonywane okresowe badania diagnostyczne po doprowadzeniu do zakładu karnego, nie wykonuje się badań w kierunku wykrycia chorób wenerycznych, nie ma obowiązku wykonywania badań krwi. --- STRONA 4 --- Przez część okresu od lipca 2006 roku do czerwca 2007 roku powód przebywał w celi 21, która miała pow. ok. 27 m , przebywał tam wraz z 9 współosadzonymi, m.in. P A. Cela była urządzona w ten sposób, że 4 łóżka były ułożone na środku celi, a pozostałe pod ścianami, była pomiędzy nimi przestrzeń. Cela przeznaczona była dla więźniów niepalących i nie paliło się w niej. Wentylacja celi odbywała się przez okno, w okresie letnim okna były zdjęte. Cela była właściwie oświetlona. Kąciki sanitarne w celach Zakładu Karnego w Nowym Sączu są zabudowane do wysokości od 2,1 m do 2,2 m z tym, że nie do wysokości sufitów. Od dołu występuje przerwa wynosząca 2-3 cm, natomiast w niektórych celach są one zabudowane do samej posadzki. W kącikach sanitarnych były zamontowane drzwi z twardej płyty wiórowej, które są zamykane od wewnątrz, co zapewnia intymność. Cela, w której przebywał powód była odmalowana. Ciepła woda była tylko na korytarzu, od 2008 roku jest dostępna także w celi. Na placu spacerowym i w świetlicy nie było zakazu palenia. Plac spacerowy w ZK w Nowym Sączu jest częściowo nasłoneczniony podczas spaceru więźniów. Place nie są zadaszone. Na czas remontu osadzeni przenoszeni są do innych cel lub do świetlic. Podczas malowania celi osadzeni na okres 2-3 dni są przenoszeni do świetlicy. Drobne usterki hydrauliczne lub elektryczne wykonuje się w obecności jednego osadzonego - starszego celi, reszta więźniów jest wyprowadzana. Podłogi czyszczone były pastą pod nazwą „Luksusowa płynna rozpuszczalnikowa pasta do podłóg", która była zatwierdzona przez Państwowy Zakład Higieny i dopuszczona do obrotu. Preparat nie stwarza bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia. Może oddziaływać szkodliwie w przypadku długotrwałego narażenia drogą oddechową. Więźniowie pastują podłogi raz w tygodniu. Ustalił Sąd, że pozwany składał skargi na działania służby więziennej, np. w przedmiocie utrudniania mu korespondencji z organami państwowymi, stosowanymi wobec niego karami dyscyplinarnymi w związku z niezastosowaniem się przez osadzonego do polecenia oddziałowego do opuszczenia celi. Skarżył się też powód, że nie uwzględniono jego wniosku o poddanie specjalistycznym badaniom w związku z pojawiającymi się u niego „mętami ciała szklistego", wycofania z nauczania podczas pobytu w Zakładzie Karnym w Wiśniczu oraz niewłaściwego osadzenia w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu. Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej w Krakowie oraz Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej w Warszawie wszystkie skargi uznali za nieuzasadnione. W Zakładzie Karnym w Nowym Sączu powód miał należytą opiekę medyczną, także w zakresie opieki okulistycznej. W związku z pobytem w zakładzie karnym wzrok powoda nie uległ pogorszeniu. U powoda stwierdzono niedowidzenie oka lewego, zez zbieżny oka lewego, --- STRONA 5 --- astygmatyzm obu oczu, nadwzroczność obu oczu. Stan zdrowia powoda nie uległ pogorszeniu w czasie przebywania w zakładzie karnym. Ostrość wzroku nie uległa zmianie. Wobec S Z stosowane były różnej wielkości korekty okularowe, ale wielkość wady wahała się w granicach wady wyjściowej stwierdzonej w 1984r., tj. oko prawe + 7,0 D, oko lewe + 8,0 D. Występowanie pojedynczych mętów w polu widzenia mieści się w normie fizjologicznej i nie wymaga stosowania terapii. Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentacji medycznej powoda, opinii biegłej - specjalisty chorób oczu oraz zeznań świadków i stron. Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy wskazał, że dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności jeszcze zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie udowodnił, by doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, ponieważ pozwany Zakład Karny w Nowym Sączu wykazał, że jego zachowanie nie było bezprawne ani zawinione. Wskazał Sąd, że zasadniczym zarzutem powoda S Z było odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach celi przeludnionej. Zwrócił uwagę, że kodeks karny wykonawczy w art. 110 § 2 ustala normę powierzchniową celi dla każdego więźnia, wskazując, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m . W czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda S Z obowiązywał art.248 kkw pozwalający na odstępstwo od powyższej normy. Art.248 kkw, który obowiązywał do dnia 6 grudnia 2009 roku stanowił, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m . O takim umieszczeniu należało bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Przepis został uchylony przez ustawę z dnia 9 października 2009 roku o zmianie ustawy Kodeks Karny wykonawczy /Dz. U. nr 190, poz.1475/ na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn. akt SK 25/07, który uznał go za niezgodny z Konstytucją. Zakład Karny w Nowym Sączu przedkładał Sędziemu Penitencjarnemu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu comiesięczne sprawozdania, których tematem był stan przeludnienia cel w zakładzie ze wskazaniem liczby osadzonych umieszczonych w celach przeludnionych. Wobec uregulowania wyjątku od normy powierzchniowej, umieszczenie powoda w celi, w której przysługiwało mu mniej niż 3m powierzchni, nie było działaniem bezprawnym zakładu. Norma ta w polskich realiach --- STRONA 6 --- wyznacza granice badania, czy odbywanie kary pozbawienia wolności wiązało się z naruszeniem dóbr osobistych więźnia. Powód nie wykazał jednoznacznie, czy przebywał w celach dotkniętych przeludnieniem. Pozwany Zakład Karny nie prowadził indywidualnej ewidencji więźniów pozwalającej na ustalenie w jakiej celi, przez jaki okres i z jaką liczbą osadzonych powód przebywał. W ocenie Sądu, nawet, gdyby na podstawie zbiorczych statystyk pozwanego zakładu przyjąć, że panowało przeludnienie, to nie było to działanie bezprawne. Powód nie wskazał bowiem, by prócz naruszenia normy powierzchniowej z art. 110 kkw, doznał innych nadzwyczajnych niedogodności związanych z izolacją więzienną, jak np. brak miejsca do spania, przebywanie z osobami chorymi, niewłaściwe posiłki. Nieuzasadniony okazał się również zarzut powoda skierowany przeciwko standardom świadczenia opieki medycznej w pozwanym Zakładzie Karnym. Zdaniem Sądu Okręgowego zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, by osadzeni w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu, w tym powód S Z, napotykali ograniczenia lub przeszkody w dostępie do lekarzy. Sam fakt, że sposób leczenia, podawane leki lub ordynowane zabiegi nie były zgodne z ich życzeniami lub oczekiwaniami, nie implikuje wniosku o nieodpowiedniej opiece medycznej sprawowanej nad osadzonymi. Wskazał Sąd, że powszechnie znany jest fakt, iż na wykonanie badań specjalistycznych, czy też na wizytę u lekarza określonej specjalności zwykli obywatele oczekują często przez okres wielu miesięcy. Z uwagi na powyższe trudno uznać; aby powód był narażony na niedogodności w korzystaniu z usług medycznych, skoro jak wynika z dokumentacji jego leczenia będącej w posiadaniu Zakładu Karnego w Nowym Sączu wszelkiego typu świadczenia zdrowotne miał świadczone niezwłocznie, lub w bardzo krótkich terminach. Powód nie zdołał wykazać, by w związku z warunkami odbywania kary pozbawienia wolności poniósł szkodę w postaci pogorszenia stanu zdrowia, a przede wszystkim aby stwierdzono u niego pogorszenie się jakości widzenia. To na powodzie ciążył obowiązek wskazania szkody. Tymczasem S Z nie brał udziału w postępowaniu dowodowym, nie stawiał się na rozprawy. Powód zarzucił też, że został niewłaściwie osadzony, ponieważ przebywał w celach przeznaczonych dla palących, podczas gdy sam nie palił. Zarzut ten nie został potwierdzony, a świadkowie zawnioskowani przez powoda nie potwierdzili zarzutu przebywania przez S Z w celi z osobami palącymi. Powód nie wykazał również, by doznał szkody lub uszczerbku na skutek osadzenia go z osobami należącymi do tzw. subkultury więziennej, tj. „grypserami". --- STRONA 7 --- Sąd I instancji wskazał, że cele, w których przebywał powód były co prawda pozbawione bieżącej ciepłej wody, brak ten był jednak rekompensowany poprzez dostarczanie osadzonym dwa razy dziennie ciepłej wody, którą mogli nabierać do mis, a niedogodność powyżej opisana nie nosi miana szykany, nie wykraczała poza zwyczajne dolegliwości związane z odbywaniem kary pozbawienia wolności i warunki panujące w tym Zakładzie Karnym. Zdaniem Sądu Okręgowego nie potwierdziły się również zarzuty powoda dotyczące niewłaściwego oświetlenia cel, a świadkowie będący współosadzonymi z powodem nie narzekali na stan oświetlenia cel, które jest standardowe. Ponadto istnieje dopływ światła naturalnego. Więźniowie mogą korzystać z prywatnych lampek w czasie, kiedy jest dostarczana energia elektryczna. Powód nie udowodnił żadnego powiązania pomiędzy pogorszeniem wzroku a stanem oświetlenia - a jak Sąd powyżej ustalił do obniżenia zdolności widzenia u powoda nie doszło. Również kąciki sanitarne były odgrodzone od reszty celi - pomieszczenia mieszkalnego -ściankami z płyt wiórowych. Zamykały się od wewnątrz. Zabudowa nie sięgała sufitu ani poziomu podłogi. Niemniej jednak sposób zabudowy zapewniał więźniom należyty poziom prywatności i intymności. W celach wietrzenie odbywa się poprzez szyby wentylacyjne oraz stolarkę okienną. Okna mogą być otwierane lub nawet zdejmowane w okresie letnim. Szyby wentylacyjne są regularnie poddawane kontrolom kominiarskim, które nie stwierdziły nieprawidłowości w wentylacji cel. Na terenie Zakładu Karnego w Nowym Sączu jest kilka placów spacerowych. Są otoczone ogrodzeniem z blachy, zabezpieczone siatką. Nasłonecznienie zależy od pogody oraz godzin, w jakich więźniowie z poszczególnych cel wychodzą na „spacerniak". Place spacerowe są na tyle duże, by zapewnić korzystającym z nich osadzonym poruszanie się i wykorzystanie czasu przeznaczonego na ruch na powietrzu. Więźniowie wychodzą na spacery według podziału na poszczególne cele, co wiąże się z tym, że nie zawsze plac spacerowy podczas ich obecności jest nasłoneczniony. Zazwyczaj na plac spacerowy wychodzą osadzeni z kilku cel, po godzinie następuje zmiana. Więźniowie nie uskarżali się na zbyt małą powierzchnię tych placów. Pasta do czyszczenia podłóg o nazwie „Mahoniowa, rozpuszczalnikowa płynna..." została dopuszczona do obrotu, nie stwarza bezpośredniego zagrożenia dla życia lub zdrowia osadzonych. Charakterystyka produktu wskazywała, iż istnieje zagrożenie, ale tylko w przypadku długotrwałego narażenia dróg oddechowych. Więźniowie pastują podłogi raz w tygodniu. W Zakładzie Karnym nie stwierdzono żadnego przypadku zachorowania wywołanego tym preparatem. Reasumując powyższe wywody Sąd uznał, że warunki, w jakich powód S Z był osadzony w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu, nie naruszały standardów minimalnych odbywania kary --- STRONA 8 --- pozbawienia wolności. Nie zostały naruszone standardy EUROPEJSKICH REGUŁ WIĘZIENNYCH /Zalecenie nr R 87/3 dla państw członkowskich Rady Europy przyjęte przez Komitet Ministrów dni 12 lutego 1987r. podczas 404 posiedzenia Delegatów Ministrów/. Zachowanie Zakładu Karnego polegające na umieszczeniu powoda w przeludnionej celi nie nosiło cechy bezprawności. Pozostałe niedogodności nie wykraczały poza te wynikające z faktu odbywania kary. Wobec braku spełnienia podstawowej przesłanki odpowiedzialności, czyli braku bezprawności działania, bezprzedmiotowe jest badanie zawinienia po stronie pozwanego Zakładu Karnego w Nowym Sączu. Mając powyższe na uwadze, przy zastosowaniu art.417 kc, art.23 w zw. z art.24 kc oraz art.444 i 448 kc, Sąd Okręgowy oddalił powództwo S Z w całości. Sąd zasądził od powoda, na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu kwotę 7200 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd przyznał biegłej sądowej - specjaliście chorób oczu A M -R wynagrodzenie za sporządzenie opinii w kwocie 382,26zł, które zostało tymczasowo wypłacone ze środków Skarbu Państwa - tut. Sądu. Mając na uwadze sytuację majątkową powoda, fakt wystąpienia przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu oraz aktualne nieznane miejsce pobytu powoda, jak również oddalenie powództwa w całości, na zasadzie art. 102 kpc Sąd kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa. Wynagrodzenie pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu także zostało przyznane ze środków Skarbu Państwa. Apelację od wyroku złożył powód i zaskarżając wyrok w całości wniósł o jego zmianę poprzez zasądzenie od Skarbu Państwa- Zakładu Karnego w Nowym Sączu na rzecz powoda S Z kwoty 250.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 8 czerwca 2007 roku do dnia zapłaty, zasądzenie na rzecz powoda renty po 1.000 złotych miesięcznie począwszy od 8 czerwca 2007 roku i ustalenie odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za rozstrój zdrowia powoda jaki może zaistnieć u powoda na skutek odbywania kary w niewłaściwych warunkach. Wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania. Ewentualnie wniósł powód o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania , a to art. 233 §1 kpc i 328 §2 kpc poprzez dokonanie niewłaściwej oceny dowodów polegającej na uznaniu za niewiarygodne zeznań świadków - osób odbywający wspólnie z powodem karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu (T U, A S, P S, P R, M D, E G, A M oraz D R, B G oraz W B), co do okoliczności istotnych dla niniejszej sprawy, tj. faktycznych warunków odbywania kary, przeludnienia w celach, utrudnień w --- STRONA 9 --- uzyskaniu pomocy lekarskiej i pogorszeniu stanu zdrowia powoda w związku z tymi okolicznościami i zdarzeniami; - naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 417 §1 oraz 444 §1 kc i 23, 24 i 448 kc poprzez ich niezastosowanie pomimo ustalenia, iż miały miejsce niezgodne z prawem zdarzenia mogące prowadzić do szkody w postaci uszczerbku na zdrowiu powoda. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda na uwzględnienie nie zasługuje. W pierwszej kolejności odniesienia wymaga zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc, bowiem dopiero prawidłowe ustalenia faktyczne, mające oparcie we właściwie dokonanej ocenie dowodów pozwalają na ocenę czy Sąd właściwie zastosował przepisy prawa materialnego. Art. 233 kpc statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, wedle której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają przepisy prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego i reguły logicznego rozumowania. Dlatego też skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 kpc wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest wystarczające natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r. II CKN 4/98 - niepublikowane). W takim rozumieniu uznać należy, że Sąd Okręgowy przepisu art. 233 § 1 kpc nie naruszył. Dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę dowodów Sąd Apelacyjny podziela. Sąd Okręgowy zasad swobodnej oceny nie naruszył, wyciągnięte wnioski są bowiem logiczne i nie pozostają w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego. Odnosząc się do ustaleń faktycznych mających wpływ na ocenę czy w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, a w szczególności do kwestionowanych ustaleń Sąd Apelacyjny stwierdza, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił warunki w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu i nie może budzić wątpliwości, że w pozwanym Zakładzie Karnym w czasie kiedy karę w nim odbywał powód panowało przeludnienie i nie zawsze zachowana była wynikająca z art. 110 kkw norma 3m 2 --- STRONA 10 --- powierzchni celi przypadająca na jednego osadzonego. Brak prowadzenia w tym czasie dokładnej ewidencji rozmieszczenia osadzonych w Zakładzie nie pozwala na dokładne ustalenia w tym zakresie. Uzasadnionym jest jednak przyjęcie, że przynajmniej przez część okresu, kiedy powód przebywał w ZK w Wadowicach był on osadzony w celach, gdzie wspomniana norma na jednego osadzonego nie została dochowana. Także pozostałe warunki panujące w ZK ustalone zostały prawidłowo, problem zaś sprowadza się do oceny, czy panujące warunki odbywania kary prowadziły do naruszenia dóbr osobistych powoda. Sąd Apelacyjny uznaje więc ustalenia Sądu Okręgowego jako prawidłowe i przyjmuje je za swoje. Zwrócić też trzeba uwagę na okoliczność, której powód zdaje się nie brać pod uwagę, że o rozmieszczeniu osób osadzonych w areszcie i w zakładzie karnym decyduje cały szereg zasad i kryteriów. Np. nie osadzani są wspólnie grypsujący i niegrypsujący, tymczasowo aresztowani i odbywający karę, osoby aresztowane do jednej sprawy. Dokonując rozmieszczenia aresztowanych i osadzonych służby więzienne muszą mieć na uwadze zapewnienie bezpieczeństwa tak poszczególnym osobom przebywającym w areszcie jak i zapewnienie porządku i spokoju, a także prawidłowego toku toczących się postępowań. Nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonych dowodach twierdzenia powoda o niewłaściwym oświetleniu cel, niewłaściwej wentylacji, przebywaniu w celach razem z osobami palącymi, braku ciepłej wody, czy też braku zabudowy kącików sanitarnych. Istotnie w czasie kiedy w Zakładzie przebywał powód w celach nie było bieżącej ciepłej wody, jednakże ciepła woda dostępna była na korytarzu i można było ją nabierać do mis. Brak jest też podstaw do przyjęcia za wykazane twierdzeń powoda, że nie mógł korzystać w dostateczny sposób z opieki medycznej i że pobyt w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu spowodował pogorszenie się jego stanu zdrowia, a zwłaszcza wzroku. Pamiętać przy tym trzeba, że ciężar wykazania tych wszystkich okoliczności spoczywał na powodzie, powód zaś, jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy od czasu zwolnienia go z zakładu karnego w grudniu 2007 roku nie uczestniczył w postępowaniu, nie stawiał się na rozprawy, a także na terminy badań wyznaczone przez biegłych. Domagał się powód przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry, jednakże ani nie poddał się badaniu, ani nie wskazał nawet czy istnieje jakaś dokumentacja medyczna w tym zakresie i gdzie ona się znajduje, co w konsekwencji spowodowało brak możliwości opracowania opinii. Nieobecność powoda uniemożliwiła też przeprowadzenie dowodu z jego zeznań. --- STRONA 11 --- Prawidłowo Sąd Okręgowy ustalił zasady zapewniania opieki medycznej osobom osadzonym w Zakładzie Karnym i możliwości korzystania z konsultacji lekarskich i badań. Ocena ta dotyczy także opieki okulistycznej. Powód podczas pobytu w pozwanym Zakładzie korzystał z porad lekarza okulisty i miał przeprowadzane potrzebne badania. W świetle zeznań świadka M A - K - lekarza okulisty i opinii biegłej A M - R istnieją pełne podstawy do stwierdzenia, że pobyt w Zakładzie Karnym nie spowodował pogorszenia się stanu wzroku powoda. Dodatkowo zwrócić też należy uwagę, że opinię biegła musiała opracować tylko na podstawie dostępnej dokumentacji lekarskiej, bowiem nieobecność powoda uniemożliwiła jego badanie. Uznać więc należy, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył powołanych przepisów procesowych, zaś zarzucając naruszenie art. 233 kpc powód próbował przerzucić na Sąd skutki tego, że sam nie podołał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu. Powód zatem nie wykazał, że na skutek działań lub zaniechań strony pozwanej doznał szkody w postaci uszczerbku na zdrowiu, a zwłaszcza pogorszenia wzroku. Brak więc było podstaw by uwzględnić jego żądanie na podstawie art. 445 kc i 444 § 2 kc. Powód w Zakładzie Karnym korzystał z opieki medycznej, był konsultowany przez lekarza okulistę, miał wykonane stosowne badania, które pozwoliły na ocenę stanu jego oczu. Oczywiście stwierdzono wady, jednakże nie miały one żadnego związku z pobytem w Zakładzie Karnym i co ważne stan zdrowia powoda podczas pobytu u strony pozwanej nie uległ pogorszeniu. Zwrócić należy uwagę, że domagając się zasądzenia renty w wysokości 1.000 złotych miesięcznie powód jedynie wskazał, że kwota ta pozostaje w związku ze zwiększeniem wydatków na leczenie, jednakże okoliczności tej powód nie wykazał w jakikolwiek sposób. Odnosząc się z kolei do twierdzeń powoda, że w pozwanym Zakładzie Karnym odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach naruszających godność człowieka, prawo do prywatności i do intymności oraz naruszenia przepisów określających normy powierzchniowe, Sąd Apelacyjny również w tym zakresie podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że również i wywodzone z tej podstawy roszczenie powoda o zasądzenie zadośćuczynienia jest nieuzasadnione. Ocena roszczenia powoda w pierwszym rzędzie zależała od ustalenia czy pozwany rzeczywiście naruszył dobra osobiste powoda, a jeśli do naruszenia dóbr doszło czy działanie strony pozwanej było bezprawne. --- STRONA 12 --- Dobra osobiste człowieka podlegają bowiem ochronie prawa cywilnego (art. 23 kc), ciężar zaś wykazania, ze doszło do ich naruszenia spoczywa na powodzie. Na pozwanym natomiast spoczywa wykazanie, że jego działanie lub zaniechanie nie było bezprawne. Zdaniem powoda warunki panujące w Zakładzie karnym uwłaczały jego godności. Wskazywał powód na przebywanie w celi o metrażu mniejszym niż 3m na osobę, niedostateczną opiekę medyczną, osadzenie z osobami z tzw. subkultury więziennej, brak kącików sanitarnych, brak ciepłej wody, niedostateczne oświetlenie celi, brak odpowiedniej wentylacji, używanie szkodliwej pasty do podłogi, brak możliwości zatrudnienia, zbyt małą powierzchnię placów spacerowych i brak zakazu palenia na tych placach i w świetlicach. Jak wyżej wskazano powód nie wykazał by przebywał w celach gdzie nie było odpowiedniego oświetlenia, wentylacji, dostępnej ciepłej wody, odgrodzonych kącików sanitarnych, by był osadzony razem z więźniami grypsującymi czy też palącymi. Nie wykazał braku właściwej opieki medycznej, a także szkodliwości używanej raz w tygodniu pasty do podłogi. Odnośnie opieki medycznej jeszcze raz należy podkreślić, że korzystanie z opieki medycznej w zakładzie karnym określa regulamin. W Zakładzie Karnym w Nowym Sączu osadzeni opiekę tę mieli zapewnioną. Mogli zgłaszać się do lekarza ogólnego, który w razie potrzeby kierował do lekarza specjalisty. Opieka taka świadczona była także powodowi i nie wykazał powód by był w tym ograniczany, bądź czyniono mu jakieś przeszkody w dostępie do świadczeń medycznych, a zwłaszcza w dostępie do lekarzy. W konsekwencji jedyna okolicznością, która mogłaby stanowić o naruszeniu dóbr osobistych powoda jest obiektywny fakt przebywania w celach przeludnionych, w których nie została zachowana norma 3m2 na jednego osadzonego i tylko w takim aspekcie można by mówić o ewentualnym naruszeniu dóbr osobistych. Norma taka wynika z przepisu art. 110 § 2 kkw. Jednocześnie art. 248 kkw pozwalał w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektorowi zakładu karnego na umieszczenie osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę nie spełniała wyżej wymienionej normy. Dodatkowo administracja ZK obowiązana była do niezwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu normy powierzchni na jednego osadzonego. Obowiązek ten administracja pozwanego Zakładu realizowała. Przepis ten Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 roku uznał za niezgodny z Konstytucją i utracił on moc obowiązującą z dniem 6 grudnia 2009 roku. --- STRONA 13 --- Nie budzi wątpliwości, że obowiązkiem władz publicznych jest ochrona godności człowieka. Obowiązkiem Państwa jest więc zapewnienie godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika zarówno z przepisów Konstytucji RP jak i z Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności winny zatem mieć zapewnione takie warunki odbywania kary, warunki bytowe i sanitarne, w których godność ludzka i prawo do intymności nie zostaną w sposób istotny naruszone. Oceny, czy w konkretnym przypadku odbywania kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia dóbr osobistych skazanego, można dokonać tylko poprzez analizę całokształtu warunków w jakich przyszło mu przebywać. Jednakże dopiero uznanie, że działanie naruszające dobra osobiste było bezprawne pozwala na uwzględnienie roszczeń zmierzających do ochrony tych dóbr i usunięcia skutków naruszenia, a zatem na przyjęcie odpowiedzialności osoby naruszającej dobra. Z art. 24 § 1 kc wynika domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, co oznacza, że wykazanie samego faktu naruszenia dobra obciąża powoda, ale już nie na powodzie spoczywa ciężar wykazania bezprawności działań naruszających dobra osobiste. Pozwany chcąc uwolnić się od odpowiedzialności może wykazywać, że jego działanie nie jest bezprawne. Z powołanego przepisu wynika bowiem jednoznacznie, że ochrona przysługuje tylko przed działaniem bezprawnym. A zatem bezprawność jest konieczną przesłanką do udzielenia ochrony. Przyjmuje się, że bezprawnym jest każde działanie, które jest sprzeczne z normą prawną, porządkiem prawnym, a także z zasadami współżycia społecznego. W orzeczeniu z dnia 19 października 1989 roku II CR 419/89 (OPS 11-12/90 poz. 377). Sąd Najwyższy stwierdził, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi jedna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego tj działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. By więc uwolnić się od odpowiedzialności pozwany musi wykazać, że zachodzi któraś z wymienionych okoliczności. Pozwany Zakład Karny kwestionując swoją odpowiedzialność między innymi podnosił zarzut, że działał w ramach obowiązującego porządku prawnego, skoro przepisy prawa pozwalały w określonych przypadkach na niedochowanie normy wynikającej z art. 110 § 2 kkw. Sąd Apelacyjny podziela pogląd, że skoro w czasie kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie (do 2007 roku) przepis art. 248 kkw obowiązywał, to działanie --- STRONA 14 --- strony pozwanej mieściło się w obowiązującym porządku prawnym, a zatem nie można przypisać mu cech bezprawności, nawet przy założeniu, że przebywanie w przeludnionej celi samo w sobie narusza dobra osobiste osoby przebywającej w takich warunkach, (tak SN w wyroku z dnia 2 października 2007 roku II CSK 269/07). Zatem umieszczenie powoda w przeludnionej celi nie miało cech bezprawności, zaś pozostałe warunki panujące w pozwanym Zakładzie nie naruszały standardów minimalnych odbywania kary pozbawienia wolności. Dla oceny czy osoba odbywająca karę pozbawienia wolności odbywa tę karę w warunkach ją poniżających, naruszających godność człowieka istotnym jest czy zamiarem było poniżenie osoby. W niniejszym przypadku zaś nie ulega wątpliwości, że administracji pozwanego Zakładu takiego zamiaru nie można przypisać, a niedochowanie normy powierzchniowej było wynikiem występującego w zakładach w całym kraju przeludnienia i warunków panujących w więziennictwie. Strona pozwana podejmowała starania, by osadzonym zapewnić jak najbardziej godne warunki odbywania kary pozbawienia wolności. W przypadku naruszenia dóbr osobistych podstawą zasądzenia zadośćuczynienia jest przepis art. 448 kc. Niezależnie od powyższego stwierdzić więc należy, że przepis ten znajduje zastosowanie tylko w przypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych samo zaś spełnienie przesłanki bezprawności nie jest wystarczające. Ugruntowany jest ponadto pogląd, że sąd nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenie dób osobistych (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.04.2006 r. II PK 245/05 OSNP 2007/7-8/101). Decydującym kryterium powinien być stopień winy naruszającego dobra osobiste i poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Trudno jednakże przypadku strony pozwanej dopatrzeć się zawinienia. Rozmieszczając osadzonych w celach strona pozwana musiała przede wszystkim kierować się zapewnieniem bezpieczeństwa wszystkim przebywającym w areszcie osobom Zwrócić też trzeba uwagę, że z istoty swojej pobyt w zakładzie karnym wiąże się z pewnymi dolegliwościami i dopiero wykazanie, że skazany odbywa karę w warunkach poniżających, urągających godności mogłoby stanowić podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. Podsumowując stwierdzić należy, że ani na podstawie art. 417 kc, art. 445 kc, ani art. 23, 24 kc w związku z art. 448 kc roszczenia powoda nie mogły zostać uwzględnione. --- STRONA 15 --- Zatem nie znajdując podstaw do kwestionowania zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc apelację powoda oddalił.