Wyrok I ACa 1088/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 28 października 2011 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1088/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 28 października 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Guzińska (spr.) Sędziowie: SSA Beata Wolfke - Kobzar SSA Franciszek Marcinowski Protokolant: Joanna Skuza po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa B. G. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt I C 225/11 oddala apelację i nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej. UZASADNIENIE Pozwem z dnia 22 listopada 2010 r. powód B. G. domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa - (...) we W. kwoty 500 zł tytułem odszkodowania i 500 zł zadośćuczynienia oraz nakazania pozwanemu przestrzegania art. 109 § 1 k.k.w. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniach 15,16,17,18 i 19 listopada 2010 r. otrzymywał posiłki wydane przez (...) we W., składające się każdorazowo z 2 marchewek, 2 jajek, 100 g wędliny, 2 małych chlebów, 80 g margaryny, 1 słodkiego serka ok. 120 g i 1,5 l zimnej wody. Zgodnie z art. 109 § 1 k.k.w. skazany otrzymuje trzy razy dziennie posiłki, w odpowiedniej ilości, wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden posiłek gorący. Powód twierdził, że przez 5 dni z rzędu nie otrzymał gorącego posiłku i był zmuszony pić zimną wodę. Po powrotach z sądów nie mógł po ciężkim dniu zjeść czegoś ciepłego ani nawet napić się herbaty. Wskazał, że wycenia swoją szkodę na 100 zł dziennie, co daje 500 zł za 5 dni, podobnie w kwestii zadośćuczynienia. W piśmie z dnia 13 grudnia 2010 r., stanowiącym uzupełnienie pozwu, powód wskazał, że pozew dotyczy naruszenia jego dobra – w myśl art. 445 k.c. Podał, że niezapewnienie mu przez 5 dni ciepłego posiłku było nieludzkim podejściem do jego osoby, wpływało to depresyjnie i negatywnie na jego stan psychiczny. Sprecyzował, że domaga się nakazania pozwanemu wydania oświadczenia na piśmie zawierającego deklarację, że powód będzie otrzymywał przynajmniej raz dziennie posiłek gorący, co nakazuje k.k.w., bez względu na otrzymywane zimne posiłki. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa - (...) we W. wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie powoda kosztami procesu. Pozwany podniósł, że w dniach 15-19 listopada 2010 r. powód był przewożony przez policję na czynności procesowe na polecenie Sądów Rejonowych w Dzierżoniowie, J. i L.. W sytuacji, gdy tymczasowo aresztowany jest zabierany przez policję z aresztu na czynności procesowe, które mają trwać wiele godzin, wydaje się mu wyłącznie suchy prowiant. Tak też było w przypadku powoda. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniach od 15 do 19 listopada 2010 r. powodowi B. G., osadzonemu w (...) we W., wydawany był tzw. suchy prowiant w postaci: dwóch jajek, 800 g chleba, 50 g --- STRONA 2 --- margaryny, 350 g marchwi, 150 g serka homogenizowanego, 1,5 1 wody mineralnej oraz wędliny drobiowej (różnego rodzaju, w zależności od dnia). Z dalszych ustaleń dokonanych przez ten Sąd wynika również, że powód w dniach 15,16,17, 18 i 19 listopada był przewożony z (...) na czynności procesowe wykonywane przez różne sądy. Mając te ustalenia na uwadze Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na nieudowodnienie przez powoda podstaw zgłoszonych przez niego roszczeń. Sąd ten podkreślił, iż zasady art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. nie określają zakresu obowiązku zgłaszania dowodów przez strony, ale rozumiane muszą być przede wszystkim w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu co do tych okoliczności na tej stronie spoczywał. B. G. wywodził roszczenia o zadośćuczynienie i odszkodowanie, a także nakazanie pozwanemu zaniechania naruszeń praw powoda, z faktu niewydania mu przez 5 dni ciepłego posiłku w (...) we W.. Stwierdził Sąd Okręgowy, że jakkolwiek ten fakt pozostawał między stronami bezsporny, powód nie wykazał dalszych przesłanek dochodzonych roszczeń, pomimo pouczenia go o treści art. 6 k.c. i 232 k.p.c. co do ciężaru dowodu i obowiązków dowodowych strony w procesie, ponadto został pozwany zobowiązany do złożenia w terminie 7 dni pisma procesowego, w którym wskaże, na czym polegała poniesiona przez niego krzywda i wyjaśnienia czy chodzi mu o naruszenie dóbr osobistych, a jeżeli tak to, jakich i w jaki sposób, oraz w jaki sposób wyliczył żądaną kwotę 500 zł tytułem odszkodowania, a także do wskazania wniosków dowodowych, jakie chce w postępowaniu przeprowadzić, i co chce nimi udowodnić, pod rygorem ich pominięcia w razie późniejszego powołania. Powód zobowiązania tego nie wykonał. Wobec niezajęcia przez powoda stanowiska procesowego, w związku z niezłożeniem odpowiedzi na powyższe zobowiązanie. Sąd O., że w sprawie pozostało niejasne, z jakiej podstawy prawnej B. G. wywodził dochodzone roszczenia. Wprawdzie podanie podstawy prawnej żądania nie jest obowiązkiem powoda, jednak w tym wypadku, określenie podstawy prawnej determinowało zakres okoliczności faktycznych podlegających udowodnieniu w celu wykazania zasadności roszczeń. Podkreślił też Sąd Okręgowy, że niezależnie jednak od tego, czy powód dochodził roszczeń w związku z uszkodzeniem ciała lub wywołaniem rozstroju zdrowia, tj. na podstawie art. 445 k.c., jak wskazał w piśmie procesowym z 13 grudnia 2010 r., czy też w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, co sugerowałaby treść zgłoszonych żądań (w szczególności żądania wydania oświadczenia o zaniechaniu naruszeń w przyszłości), musiałby udowodnić, że w efekcie określonych działań pozwanego poniósł szkodę majątkową, którą wyrównać miałoby odszkodowanie, oraz niemajątkową (krzywdę), której naprawieniu miałoby służyć zadośćuczynienie. B. G. nie określił (mimo szczegółowego wezwania), na czym polegała poniesiona przez niego krzywda i w jaki sposób wyliczył żądaną kwotę odszkodowania. Nie wnioskował także o przeprowadzenie jakichkolwiek dowodów na poparcie swojego stanowiska, chociaż na przykład fakt negatywnych przeżyć psychicznych, mogących składać się na ewentualną krzywdę, podlegał udowodnieniu choćby za pomocą zeznań osób mających styczność z powodem w dniach, kiedy nie otrzymywał on ciepłych posiłków, tj. współosadzonych lub funkcjonariuszy Służby Więziennej. Sąd Okręgowy podkreślił też, że nie jest rzeczą sądu poszukiwanie za stronę dowodów przez nią niewskazanych, mających na celu udowodnienie jej twierdzeń. Natomiast --- STRONA 3 --- dopuszczenie dowodu z urzędu jest prawem, a nie obowiązkiem sądu i powinno ograniczać się do sytuacji wyjątkowych Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Okręgowy w punkcie I sentencji wyroku oddalił powództwo i obciążył powoda kosztami procesu. Od wyroku tego powód wniósł apelację domagając się jego zmiany poprzez zasądzenia na jego rzecz odszkodowania w kwocie 500 zł, zadośćuczynienia w kwocie 500 zł oraz nakazania pozwanemu na piśmie, aby wobec osoby powoda przestrzegał art.109 §1 kkw. W apelacji powód zarzucił, że wyrok jest nieobiektywny oraz że miał prawo uczestniczyć w procesie, lecz nie został doprowadzony na rozprawę. Nadto powód wywiódł, że brak ciepłego posiłku spowodował u niego negatywne przeżycia psychiczne oraz fizyczne. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Sąd Apelacyjny zaznacza, że dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia co do charakteru otrzymywanych przez powoda w dniach 15, 16, 17, 18 i 19 posiłków, tzw. suchy prowiant, ich kaloryczności oraz co do przyczyn takiego stanu rzeczy – konieczność przewiezienia powoda na czynności procesowe do innych, oddalonych od W. Sądów – nie były kwestionowane, a zatem Sąd Apelacyjny uznaje je za prawidłowe i przyjmuje za własne. Również bezsporna jest okoliczność, że powód nie złożył odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 25.03.2011 r. zawierające pouczenie co do treści art. 6 kc i art. 232 kc i zobowiązujące powoda do sprecyzowania żądania w sposób szczegółowo przez Sąd określony oraz do wskazania dowodów pod rygorem ich pominięcia w razie późniejszego powołania (k. 88). Z akt sprawy (k. 75) wynika też, że powód nie został doprowadzony na rozprawę w dniu 14.07.2011 r. z przyczyn obiektywnych, bowiem tego samego dnia był doprowadzony na rozprawę do Sądu Rejonowego w (...). Przed odniesieniem się do zarzutów przywołanych w apelacji Sąd Apelacyjny podkreśla, że stanowisko Sądu Okręgowego, co do braku wykazania przez powoda podstaw do domagania się zarówno odszkodowania jak i zadośćuczynienia jest w pełni uzasadnione i jako takie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z twierdzeń pozwu powód domagał się odszkodowania (500 zł) i zadośćuczynienia (500 zł) oraz złożenia przez pozwaną oświadczenia na piśmie o przestrzeganiu wobec powoda art. 109 kkw. Naprawienie szkody na osobie reguluje przepis art. 444 kc, który mówi, że w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty(…). W sprawie powód nie wskazywał by brak ciepłego posiłku przed 5 dni wywołał u niego uszkodzenie ciała czy też rozstrój zdrowia. Zaznaczyć trzeba, że w rozumieniu tego przepisu przez uszkodzenie ciała należy rozumieć naruszenie integralności cielesnej (fizycznej), co oczywiście nie miało miejsca. Natomiast rozstrój zdrowia polega na różnorakich zakłóceniach normalnego funkcjonowania ludzkiego organizmu, takich jak nerwice, zaostrzenia choroby, z tym że wymienione skutki mają też być bezpośrednim następstwem zdarzenia sprawczego. Również i tych okoliczności powód nie wykazał. W żadnym zatem razie nie można zgodzić się z powodem, by spożywanie przez 5 dni „suchego prowiantu” i brak ciepłego posiłku spowodował u niego rozstrój zdrowia w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu, jak też by z tego tytułu powstały jakiekolwiek koszty, w tym w szczególności związane z leczeniem czy też innego rodzaju wydatki. --- STRONA 4 --- Tak więc domaganie się przez powoda odszkodowania w oparciu o przepis art 444 kc z przyczyn wyżej podanych nie znajduje uzasadnienia ani faktycznego, ani też prawnego. W konsekwencji brak jest również podstawy do przyznania zadośćuczynienia za krzywdę w oparciu o przepis art. 445 kc, bowiem zadośćuczynienie pieniężne sąd może przyznać tylko w wypadkach w ustawie wyraźnie przewidzianych. Chodzi tu o przepis art. 444 kc, 445 kc i 448 kc. Reasumując, w przypadku powoda w ogóle nie zachodzą przesłanki do domagania się odszkodowania, a co za tym idzie, brak jest również podstaw do przyznania zadośćuczynienia z art. 445 kc. Natomiast art. 448 kc związany jest z art. 24 kc, który zawiera podstawową konstrukcję cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych. W sprawie powód pomimo wezwania sądu do sprecyzowania żądania, nie wskazał czy i jakie jego dobra zostały naruszone. Wobec powyższego domaganie się orzeczenia o treści, by pozwany został wyrokiem zobowiązany do przestrzegania wobec powoda art. 109 kkw należało uznać jako powództwo o ustalenie z art. 189 kpc, że określone dobro przysługuje powodowi. Oczywistym jest, że skoro z art. 109 kkw wynika obowiązek w zakresie zapewnienia skazanemu odpowiedniego wyżywienia, to wydawanie orzeczenia w tej mierze jest oczywiście zbędne, skoro ustawa taki obowiązek na pozwaną nakłada. Natomiast inną kwestią jest ustalenie, czy ów obowiązek został naruszony – tego rodzaju żądania faktycznie powód nie zgłaszał, domagając się ustalenia na przyszłość. Już tylko na marginesie Sąd Apelacyjny zauważa, że do niewydania powodowi ciepłych posiłków doszło z przyczyn obiektywnych. Bezspornie zostało ustalone, że w dniach od 15.09. do 19.09. powód był przewożony na czynności procesowe do różnych sądów oddalonych od (...) (ponad 100 km), co wywołało uzasadnione trudności organizacyjno – techniczne, by zapewnić mu ciepły posiłek w podróży lub też podczas obecności w sądzie. Także bezsporne jest, że otrzymany prowiant, co do ilości porcji i ich kaloryczności, był zgodny z wymogami wynikającym z rozporządzenia M. Sp. z dnia 2.09.2003 r. w sprawie określenia wartości dziennej normy żywnościowej (...) – Dz. U. Na 167 poz. 1633. W żadnym też razie niewydanie, z przyczyn podanych wyżej, powodowi ciepłego posiłku nie może być uznane za działanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zauważyć też należy, że cytowane wyżej rozporządzenie zapewnia osadzonemu dzienną ilość kalorii i procentową zawartość składników odżywczych w posiłkach, co zostało przez pozwanego spełnione. Natomiast okoliczność, ze z przyczyn obiektywnych jeden z posiłków nie był podany na „gorąco”, nie może być uznane za naruszenie art. 109 kkw, jak też za naruszenie wskazanego rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze apelacja powoda należało oddalić jako bezzasadną (art. 385 kpc). O kosztach postępowania apelacyjnego sąd orzekł w oparciu o art. 102 kpc.