Postanowienie I ACa 1054/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowic

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1054/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Małgorzata Wołczańska (spr.) Sędziowie : SA Joanna Kurpierz SA Lucyna Świderska-Pilis Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa D. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w (…) o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 20 lipca 2011 r., sygn. akt I C 109/11 1) oddala apelację; 2) nie obciąża powódki kosztami postępowania apelacyjnego; 3) przyznaje na rzecz radcy prawnego I. J. od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w (…) wynagrodzenie w kwocie 6642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote, w tym podatek od towarów i usług w wysokości 1242 (tysiąc dwieście czterdzieści dwa) złote, oraz kwotę 150,44 (sto pięćdziesiąt i 44/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym i zwrotu wydatków. m__%WM__Mw¶"M%%ý“ 7:, _ --- STRONA 2 --- 2 Sygnatura akt I ACa 1054/11 Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo D. S., która domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w (…) odszkodowania w wysokości 500 000 złotych za straty poniesione w wyniku przeprowadzonego niezgodnie z prawem postępowania klauzulowego i egzekucyjnego. Nadto Sąd odstąpił od obciążenia powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanego i orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. W uzasadnieniu Sąd I instancji ustalił, że wyrokiem z dnia 19 czerwca 1996 r. sygn. akt IV K 411/95 Sąd Rejonowy w (…) uznał oskarżonego J. S. winnym popełnienia przestępstwa z art. 205 § 1 ówcześnie obowiązującego kodeksu karnego, wymierzając mu karę 1 roku pozbawienia wolności oraz 1 000,00 złotych grzywny. Sąd zawiesił wykonanie kary pobawienia wolności na okres 3 lat. W wyniku apelacji, wyrokiem z dnia 25 października 1996 r. Sąd Wojewódzki w (…) w sprawie o sygn. akt II Ka 574/ 96 zmienił powyższy wyrok z dnia 19 czerwca 1996 r. w zakresie kary, w ten sposób, że zobowiązał oskarżonego do naprawienia szkody poprzez wpłacenie na rzecz oskarżyciela posiłkowego S. K. kwoty 36 000 złotych w terminie 9 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. Wierzyciel S. K. złożył wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu także przeciwko małżonce dłużnika. Postanowieniem z dnia 23 marca 2007 r. Sąd Rejonowy w (…) nadał klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu - wyrokowi Sądu Wojewódzkiego w (…) w zakresie punktu 1 także przeciwko małżonce dłużnika – D. S. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową małżonków. W toku postępowania egzekucyjnego doszło do licytacji i sprzedaży nieruchomości, będącej własnością J. i D. S. Dłużnicy wiedzieli o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, kierowali pisma do komornika i Sądu, a postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2009 r. W dniu 16 lipca 2009 r. D. S. wniosła, po ostatecznym sprecyzowaniu żądania, pozew o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy w (…) w sprawie o sygn. akt I C 1087/09 pozbawił w stosunku do D. S. w całości wykonalności tytuł wykonawczy - wyrok tego Sądu z dnia 25 października 1996 r. w zakresie punktu 1., któremu została nadana klauzula wykonalności w stosunku do małżonki --- STRONA 3 --- 3 dłużnika postanowieniem z dnia 23 marca 2007 r. Sąd uznał za zasadny podniesiony przez powódkę zarzut przedawnienia roszczenia stwierdzonego tytułem egzekucyjnym. W toku niniejszej sprawy Sąd przesłuchał w charakterze strony powódkę D. S., i ocenił jej zeznania jako wiarygodne. Początkowo powódka twierdziła, że o licytacji i sprzedaży nieruchomości dowiedziała się na dwa lata przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia, bowiem wezwania były wysyłane na adres, pod którym nie zamieszkiwała. Następnie jednak sprostowała swoje zeznania stwierdzając, że wiedziała o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, czego dowodzą jej podpisy na pismach kierowanych do komornika i do Sądu. Sąd oddalił zgłoszone na posiedzeniu, na którym opublikowano zaskarżony wyrok, wnioski dowodowe strony powodowej w postaci kserokopii pism z dnia 29 lipca 2008 r. i 12 czerwca 2008 r. oraz z zeznań świadka J. S., gdyż wcześniej zobowiązano pełnomocnika powódki do złożenia wszystkich wniosków dowodowych pod rygorem utraty prawa powoływania ich w przyszłości, oznaczając w tym celu 14 dniowy termin. Sąd I instancji stwierdził, że powódka, wywodząca roszczenie z okoliczności bezprawnego wydania postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu, nie przedstawiła jednak uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia, z którego wynikałaby niezgodność z prawem postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności. W sprawie o sygn. akt 1087/09 prowadzonej na skutek wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego, wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy w stosunku do D. S., co jednakże nie jest równoznaczne z przyjęciem, że postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności zostało wydane niezgodnie z prawem. Wydając powyższe orzeczenie Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wskazał, że sąd orzekając o nadaniu klauzuli wykonalności nie jest uprawniony do badania kwestii związanych z ewentualnym przedawnieniem roszczenia. Nadto na mocy art. 804 kpc organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Sąd zaznaczył nadto, że powódka wytoczyła powództwo przeciwegzekucyjne już po sprzedaży nieruchomości i wydaniu postanowienia o zakończeniu egzekucji, zaś Sąd wydając postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności nie był uprawniony do badania czy roszczenie objęte tytułem egzekucyjnym jest przedawnione. Dlatego też Sąd I instancji stwierdził, że powódka nie wykazała zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa łączyłaby obowiązek naprawienia szkody. Odnosząc się do podniesionego przez powódkę zarzutu niezawiadomienia jej o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, Sąd stwierdził, że powódka na rozprawie w dniu --- STRONA 4 --- 4 12 lipca 2011 r. sama ostatecznie przyznała, że wiedziała o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym; uznał również Sąd, że powódka nie zdołała wykazać, aby wartość zlicytowanej nieruchomości została zaniżona. Natomiast zarzut dotyczący uchybień podczas udzielenia przybicia uznał Sąd za bezzasadny, gdyż udzielenie przybicia polega na oznajmieniu, że rzecz została sprzedana oznaczonej osobie za oznaczoną cenę, a na tym etapie nie dochodzi jeszcze do zapłaty. Za bezsporne uznał Sąd Okręgowy, że majątek powódki został zubożony wskutek przeprowadzonej w toku egzekucji komorniczej sprzedaży nieruchomości, wskazując jednocześnie, że D. S. nie wykazała jednak, jaka jest wartość powstałej szkody, stwierdzając wprost, że podana przez nią wartość przedmiotu sporu jest jedynie orientacyjna. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd oddalił powództwo, nie znajdując podstaw do zastosowania art. 417 § 1 kc i art. 417 1 § 2 kc. Na mocy art. 102 kpc Sąd odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu. Wyrok ten powódka zaskarżyła w zakresie rozstrzygnięcia o oddaleniu jej powództwa, podnosząc zarzuty naruszenia: 1) przepisu art. 417 § l kc i art. 417 1 § 2 kc i art. 77 konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez błędne przyjęcie, iż przepisy te nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż strona powodowa nie wykazała szkody, jej wysokości i związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem, z którym ustawa łączy odpowiedzialność odszkodowawczą a powstałą szkodą; 2) przepisu art. 233 §1 kpc polegające na braku wszechstronnego rozważenia całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co skutkowało dowolnym ustaleniem, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonego w pkt 1 wyroku poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o 2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona. Zaskarżony wyrok jest prawidłowy. Sąd Okręgowy poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, realizując wnioski dowodowe stron, które złożone były z dochowaniem terminu z art. 217 § 1 kpc tj. aż do --- STRONA 5 --- 5 zamknięcia rozprawy. Natomiast wnioski dowodowe złożone przez powódkę w dniu 20 lipca 2011r. były spóźnione, gdyż złożone zostały po zamknięciu rozprawy, na posiedzeniu wyznaczonym do ogłoszenia wyroku. Zgłoszeniu owych spóźnionych wniosków nie towarzyszyła też jakakolwiek argumentacja usprawiedliwiająca zgłoszenie wniosków po terminie. Brak zatem było podstaw do otwarcia na nowo zamkniętej rozprawy – art. 316 § 2 kpc. Właściwie zgromadzony materiał dowodowy Sąd I instancji następnie ocenił zgodnie z treścią art. 233 § 1 kpc, wyciągając z tak dokonanej oceny trafne wnioski. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie naruszył zasad logicznego rozumowania ani doświadczenia życiowego, z tego względu nie można podzielić stanowiska skarżącej, iż doszło do naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 233 § 1 kpc. Dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne jako stanowiące rezultat oceny dowodowej odpowiadającej dyspozycji art. 233 § 1 kpc Sąd Apelacyjny podziela więc i przyjmuje za własne. W niewadliwie ustalonym stanie faktycznym nie naruszył również Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego, gdyż trafnie uznał, iż brak jest podstaw do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej – art. 417 § 1 kc oraz art. 417 1 § 2 kc. Odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa w reżimie odpowiedzialności deliktowej wchodzi w rachubę tylko wówczas, gdy wykazane zostaną przez osobę dochodzącą owych roszczeń łącznie wszystkie przesłanki tj. szkoda, delikt – bezprawne zachowanie oraz adekwatny związek przyczynowy pomiędzy szkodą a deliktem. Brak już tylko jednej z tych przesłanek wyłącza odpowiedzialność Skarbu Państwa. Przy czym oczywiście zbędne jest wykazywanie winy (na co powołuje się apelacja), gdyż wystarczy wykazanie bezprawności zachowania. Jako konieczną przesłankę odpowiedzialności Skarbu Państwa w postaci winy nie wskazał zresztą Sąd Okręgowy, wywody apelacji są więc w tym zakresie bezprzedmiotowe. W szczególności podkreślić należy, iż nie zostało przez skarżącą wykazane, aby w toku prowadzonej przeciwko powódce egzekucji z nieruchomości doszło do bezprawnych działań władzy publicznej. Skarżąca upatrywała nieprawidłowości w tym, iż doszło do nadania przeciwko niej klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu w postaci wyroku Sądu Wojewódzkiego w (…) z dnia 25 października 1996r., sygn. akt II Ka 574/96, mocą którego mąż powódki (oskarżony w tamtej sprawie) został zobowiązany do zapłaty S. K. kwoty 36 000 złotych. Zdaniem powódki klauzula wykonalności nie powinna była zostać nadana temu tytułowi, gdyż roszczenie nim objęte było przedawnione. Nadto skarżąca powoływała się na to, iż tytuł --- STRONA 6 --- 6 ten został pozbawiony wykonalności wyrokiem Sądu Rejonowego w (…) z dnia 22 kwietnia 2010r., sygn. akt I C 1087/09. Wbrew jednak przekonaniu powódki opisane okoliczności nie świadczą o bezprawności działań pozwanego Skarbu Państwa. Wyrok Sądu Rejonowego w (…) w sprawie I C 1087/09 został bowiem wydany już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, w którym doszło do zlicytowania nieruchomości należącej do powódki i jej męża. Wyrok, w sprawie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (art. 840 § 1 kpc) ma zaś charakter konstytutywny, niweczy on na przyszłość skutki prawomocnego orzeczenia. Wyrok taki nie działa jednak wstecz. A zatem nie miał on żadnego znaczenia dla egzekucji, która ukończona została zanim wyrok ten zapadł. W szczególności orzeczenie to nie świadczy o wadliwości wcześniejszej egzekucji prowadzonej w oparciu o istniejący tytuł wykonawczy. Powództwo z art. 840 § 1 kpc nie służy zresztą korekcie błędnych rozstrzygnięć lecz daje podstawy, w następstwie zdarzeń przewidzianych w tym przepisie, do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności. Brak jest także podstaw, aby uznać, że doszło do naruszenia prawa w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko powódce z tej przyczyny, że roszczenie objęte wyrokiem karnym było przedawnione. Jak już bowiem trafnie zauważył Sąd Okręgowy w postępowaniu klauzulowym, w tym także przeciwko małżonkowi dłużnika uregulowanym w art. 787 kpc, sąd nie bada kwestii związanych z przedawnieniem. Kognicja Sądu w postępowaniu klauzulowym jest bardzo ograniczona, zaś postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do kar grzywny, nawiązki, należności sądowych oraz zasądzonych roszczeń cywilnych, a także w zakresie zabezpieczenia kar majątkowych oraz roszczeń cywilnych w postępowaniu karnym, prowadzi się według przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 25 kkw), chyba że przepisy stanowią inaczej. Stosownie też do art. 26 kkw do tytułów egzekucyjnych mają zastosowanie przepisy art. 776 – 795 kpc. Powyższe przesądza więc o tym, że brak było podstaw do uwzględnienia przez sąd z urzędu kwestii związanej z przedawnieniem w postępowaniu klauzulowym. Podkreślić nadto trzeba, że prawidłowe są rozważania Sądu Okręgowego na gruncie regulacji z art. 417 1 § 2 kc, który to przepis jako szczególny wypiera ogólną regulację z art. 417 kc. Zaznaczyć przy tym należy, że regulacja z art. 417 1 § 2 kc pozostaje w ścisłym związku z postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uregulowanym w art. 424 1 kpc i nstp. Przepisy przewidujące tę instytucję weszły w życie z dniem 6 lutego 2005r. i jakkolwiek pierwotnie wąsko interpretowane było pojęcie „orzeczeń kończących postępowanie w sprawie” użyte w treści art. 424 1 kpc dla oznaczenia rozstrzygnięć poddanych kontroli w ramach owej skargi to ten stan rzeczy uległ zmianie na --- STRONA 7 --- 7 skutek wydania w dniu 1 kwietnia 2008r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. SK 77/06 (Dz. U. NR 59, poz. 367; OTK-A 2008r., nr 3, poz. 39). W wyroku tym Trybunał stwierdził że art. 424 1 § 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego w części obejmującej słowa „kończące postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołany wyrok rozszerzył zakres przedmiotowy hipotezy art. 424 1 kpc, co spowodowało, że określenie „orzeczenie kończące postępowanie w sprawie” obejmowało nie tylko wyroki i postanowienia co do istoty sprawy wydane w postępowaniu nieprocesowym lecz także postanowienia kończące postępowania wpadkowe, incydentalne tj. m.in. takie jak kwestionowane przez skarżącą postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności. W omówionym kształcie przepisy art. 424 1 kpc obowiązywały zaś do 25 września 2010r., kiedy to przepis ten został zmieniony art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 22 lipca 2010r. O zmianie ustawy – kodeks cywilny – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. NR 155, poz. 1037). A zatem w istocie w okresie kiedy skarżąca mogła skorzystać z tego środka (art. 424 6 § 1 kc). W świetle powołanych przepisów kodeksu cywilnego brak było podstaw do przypisania pozwanemu Skarbowi Państwa odpowiedzialności odszkodowawczej, skoro skarżąca nie dowiodła, że została jej wyrządzona szkoda przez bezprawne działanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Te przepisy są zaś właściwą materialnoprawną podstawą roszczeń powódki; nie zachodzi też podstawa do odwoływania się do przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a to art. 77 ust. 1, co czyni skarżąca. Zawarte w kodeksie cywilnym unormowanie dotyczące naprawienia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej odzwierciedla konstytucyjną regulację, nie uszczuplając praw osoby poszkodowanej. Powoływana przez skarżącą norma konstytucyjna nie prowadzi też do wniosku, że wystarczy jedynie twierdzenie strony, że doznała krzywdy (szkody) na skutek działania władzy publicznej, a wolna jest od wykazania bezprawności działania. Takie rozumienie tych uregulowań zdaje się zaś przyjmować apelacja. Z podanych przyczyn apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu – art. 385 kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy art. 102 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc i art. 391 § 1 kpc, nie obciążając powódki tymi kosztami z uwagi na jej ciężką sytuację materialną, która legła u podstaw zwolnienia jej od kosztów sądowych. Zaważyła również na orzeczeniu o kosztach procesu za pierwszą instancję. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na mocy § 6 pkt 7, § 12 ust 1 pkt 2 oraz § 15 i 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców --- STRONA 8 --- 8 prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. NR 123, poz. 1059 z późn. zm.).