Wyrok I ACa 102/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 102/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 kwietnia 2010 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Rafał Dzyr Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa SA Elżbieta Karpeta (spr.) Protokolant : Agnieszka Mustroń po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przeciwko W. W., S. P. i Związkowi Stowarzyszeń (...) w S. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 22 października 2008 r., sygn. akt I C 374/06 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo i zasądza od powódki na rzecz pozwanego W. W. 30 (trzydzieści) złotych tytułem kosztów postępowania; 2) oddala apelację powódki; 3) zasądza od powódki na rzecz pozwanego Związku Stowarzyszeń (...) w S. 3528 (trzy tysiące pięćset dwadzieścia osiem) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 102/09 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach uwzględnił częściowo powództwo (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o ochronę dóbr osobistych w ten sposób, że zobowiązał pozwanych Związek Stowarzyszeń (...) w S., W. W. i S. P. do opublikowania w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku w gazecie (...) ogłoszenia o określonej wyrokiem treści. W pozostałej części tj. domagającej się opublikowania oświadczenia na wskazanych stronach internetowych oraz zobowiązania pozwanych do usunięcia określonych publikacji ze strony internetowej www.(...), a także domagającej się zasądzenia na rzecz PCK kwoty 50 000 zł. powództwo zostało oddalone. Od każdego z pozwanych zasądził Sąd na rzecz powódki po 160 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu. Ustalił Sąd Okręgowy, że powodowa spółka prowadzi działalność polegającą na deponowaniu w niecce wyrobisk popiaskowych materiałów stanowiących odpady pogórnicze. Prowadzona działalność rekultywacyjna polega na zwałowaniu odpadów górniczych do niecki wyrobiska powstałej po eksploatacji. Deponowane odpady pochodzą z kilkunastu kopalń. Działalność tę powódka prowadzi w oparciu o szereg decyzji administracyjnych i posiada stosowną dokumentację. Na zlecenie powódki wydane zostały opinie (...) oraz Uniwersytetu(...), a wnioski tych opinii wskazują na brak negatywnego wpływu działalności powódki na środowisko. W okresie po 7 sierpnia 2006r. w prasie i na stronach internetowych pojawiły się informacje dotyczące działalności powódki. Były to teksty autorstwa pozwanych lub zawierające ich wypowiedzi. Jak wynika z oświadczenia powódki złożonego przez jej pełnomocnika na rozprawie w dniu 12 września 2007r. (k- 493) podstawą faktyczną żądań zgłoszonych w niniejszym postępowaniu jest przede wszystkim artykuł, który ukazał się w (...) pod tytułem: „(...)”, w którym pozwani zarzucili powódce, że prowadzi działalność rekultywacyjną niezgodnie z prawem i na podstawie błędnie wydanych decyzji administracyjnych. W artykule tym znalazły się następujące wypowiedzi pozwanych, które zdaniem powódki naruszają jej dobre imię: „To nie rekultywacja, tylko potworna degradacja środowiska!”, „to bardzo niebezpieczne odpady, zawierające wiele toksycznych związków.”, „Tymczasem mamy do czynienia z jednym wielkim nadużyciem. Urzędnicy wydali decyzje i zezwolenia dla (...) niezgodnie z prawem. Ludzie będą pływać w skażonych wodach”, „To skandal. W majestacie prawa tworzy się bombę ekologiczną. To będzie największy śmietnik w woj. (...)”. Artykuł „(...)” został wykorzystany i opublikowany, także we fragmentach, na kilku stronach internetowych. Nadto na stronie internetowej www.(...) , pełniącej rolę serwisu internetowego Stowarzyszenia Unia dla S., w której jako administrator wskazany jest W. W., znalazły się teksty dotyczące działalności powódki. W tekście zatytułowanym „(...)” znalazł się zapis: „Pod pozorem rekultywacji i eksploatacji piasku w terenie de facto już wyeksploatowanym i nie nadającym się do tego (przyczyny prawne i merytoryczne) urządza się bardzo zyskowny proceder składowania odpadów”, „w/w proceder nie tylko stoi w sprzeczności z Konstytucją, ale również z Prawem ochrony środowiska”. Na stronie tej został także opublikowany „(...)”, w którym prezes Stowarzyszenia i Związku Stowarzyszeń (...) apeluje o „zaprotestowanie przeciw tworzeniu największego w Polsce składowiska odpadów”. Protest ten adresowany jest przede wszystkim do władz samorządowych S.. W tekście „(...)” na stronie (...) (...) wskazuje, że w liście do niej W. W. napisał: „Za powstanie składowiska odpowiedzialny jest Prezydent Miasta S. K. G. i jego kolega L. J.”, a w tekstach (...) na www.(...) i „(...)” na www.(...)zamieszczone zostały wywiady z W. W. i jego artykuł. W obu nie pojawia się w ogóle nazwa powódki, a dotyczą one błędnych decyzji władz lokalnych związanych z rekultywacją. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że wypowiedzi pozwanych W. W. i S. P., występujących w imieniu Związku Stowarzyszeń (...) zawarte w artykułach z 7 sierpnia 2006r. w (...) „(...)” i „(...)” stanowiły naruszenie dobrego imienia powódki. Uszczegółowił Sąd, że chodziło tu o te sformułowania, które zarzucały mu prowadzenie działalności w sposób bezprawny i zagrażający środowisku naturalnemu. Stwierdzenia te, nie zweryfikowane i nie poparte dowodami naruszały dobre imię powódki, bowiem jej działalność została określona jako oparta na zezwoleniach niezgodnych z prawem i zagrażająca oraz niszcząca środowisko naturalne. Do naruszenia dobra osobistego powódki doszło – zdaniem Sądu Okręgowego – także w tekście zamieszczonym na stronie internetowej (...) przez sformułowanie: „działalność spółki (...) w zakresie rekultywacji i odzysku materiałów bo pod taką przykrywką odbywa się zyskowny proceder składowania materiałów niebezpiecznych dla środowiska naturalnego z pogwałceniem --- STRONA 3 --- prawa i interesu społecznego”. Skoro wypowiedzi pozwanych zarzucają powódce niewłaściwe postępowanie w prowadzonej przez nią działalności, a zarzuty te są nieuzasadnione, to w sposób bezprawny naruszają dobre imię powódki. Z tych względów nakazał Sąd Okręgowy złożenie pozwanym oświadczenia zawierającego przeproszenie powódki za „wypowiedzi, w których określili działalność rekultywacyjną tej spółki jako prowadzoną w sposób bezprawny i zagrażający środowisku naturalnemu”. Oddalając powództwo w pozostałym zakresie wskazał Sąd Okręgowy, że żądana przez powódkę treść i forma zamieszczenia ogłoszenia zawierającego przeproszenie była nieadekwatna do rozmiaru naruszenia dobra, które nastąpiło przez użycie sformułowań zawartych na kilku wersach w kolumnie. Nie zasługiwały na uwzględnienie żądania opublikowania przeprosin na stronach internetowych, na których znalazły się wypowiedzi naruszające dobra osobiste powódki. Pozwanych nie można obciążać odpowiedzialnością za zamieszczenie w Internecie przedruków z artykułu prasowego, natomiast nie dopatrzył się Sąd Okręgowy naruszenia dóbr osobistych powódki w tekstach: (...)”, (...)”, (...)”, (...)”, (...) i „(...)”. Oddalenie powództwa w zakresie zasądzenia kwoty 50 000 zł. zostało uzasadnione treścią art. 448 k.c. i nie wykazaniem przez powódkę jaki był stopień negatywnych dla niej konsekwencji wynikających z naruszenia dobra osobistego. Jako podstawa rozstrzygnięcia o kosztach procesu wskazany został art. 100 k.p.c. Apelację od orzeczenia Sądu Okręgowego wniosły obie strony. Powódka zarzucała naruszenie art. 24 k.c. przez uznanie, że opublikowanie przez pozwanych oświadczenia bez wskazania formatu oświadczenia i jego umiejscowienia będzie czynnością wystarczającą do usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego. Domagała się powódka w związku z tym zmiany zaskarżonego wyroku przez nakazanie pozwanym trzykrotnego opublikowania oświadczenia w kolejnych piątkowych wydaniach gazety na pięciu pierwszych stronach w formie ogłoszenia zajmującego powierzchnię całej strony. Naruszenie art. 24 k.c. polegało także – zdaniem apelującej – na zaniechaniu zobowiązania pozwanych do zamieszczenia przeprosin na wskazanych stronach internetowych, w związku z czym zmiana wyroku miałaby nastąpić także przez uwzględnienie żądania w tym zakresie. Naruszony został także – zdaniem powódki – art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c. przez przyjęcie, że żądanie zapłaty kwoty 50 000 zł. na rzecz PCK jest nieuzasadnione, a z zarzutem tym wiąże się zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. na skutek dokonania sprzecznie z materiałem dowodowym ustaleń, że powódka nie wykazała jaki był stopień negatywnych dla niej konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia. Domagała się zatem powódka zasądzenia od pozwanych solidarnie na rzecz PCK kwoty 50 000 zł. Pozwani w apelacji zarzucali, że rozpowszechniane przez nich informacje na temat szkodzącej środowisku działalności powódki były prawdziwe, w związku z czym wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Uzasadniona okazała się apelacja pozwanych. Podkreślenia wymaga fakt, że powódka domagając się złożenia oświadczenia zawierającego przeproszenie za naruszenie jej dobrego imienia jednoznacznie i konkretnie wskazała jakie wypowiedzi pozwanych i gdzie zamieszczone naruszają jej dobro osobiste w postaci dobrego imienia. Szczegółowej analizie należało zatem poddać te wypowiedzi oraz kontekst w jakim zostały użyte. Sąd Okręgowy przeprowadzając taką analizę uznał, że pozwani naruszyli dobre imię powódki, gdy zarzucili jej działalność sprzeczną z prawem, chociaż powódka prowadzi działalność na podstawie wymaganych zezwoleń i decyzji. Taki wniosek jest jednak – zdaniem Sądu Apelacyjnego – nieuprawniony, bo ze wskazanych w toku postępowania wypowiedzi pozwanych wynika, że zarzuty bezprawności kierowane są przez nich w kierunku władz samorządowych i organów wydających decyzje i zezwolenia, a nie odnoszą się do postępowania powódki. Świadczą o tym wprost przytoczone wypowiedzi: „Tymczasem mamy do czynienia z jednym wielkim nadużyciem. Urzędnicy wydali decyzje i zezwolenia dla (...) niezgodnie z prawem. Ludzie będą pływać w skażonych wodach”, „To skandal. W majestacie prawa tworzy się bombę ekologiczną. To będzie największy śmietnik w woj. (...)”. Ze sformułowań tych wynika, że pozwani krytyce poddają działalność urzędników stosujących złe – ich zdaniem – prawo, które niedostatecznie chroni środowisko, skoro możliwa jest jego degradacja „w majestacie prawa”. --- STRONA 4 --- Pozwanym zatem – wbrew stanowisku Sądu Okręgowego – nie można postawić zarzutu, że określali oni działalność powódki jako bezprawną, bo nie mającą umocowania w decyzjach administracyjnych. Natomiast podstawowy zarzut pozwu, a następnie apelacji pozwanych dotyczący zasadności dokonywanych przez pozwanych i prezentowanych w różnych miejscach poglądów o negatywnym wpływie działalności powódki na środowisko wymaga podkreślenia, że poglądy pozwanych w tym zakresie mają charakter ocenny. Świadczy o tym fakt, że obie strony dążąc do uznania swojej oceny za usprawiedliwioną odwoływały się do interpretacji wyliczeń i wniosków opinii instytutów naukowych ((...) i Uniwersytetu (...)). Prowadzona przez pozwanych polemika z wnioskami opinii przedstawianych przez powódkę, polegała na przytaczaniu konkretnych i rzeczowych argumentów na poparcie własnych wniosków. Tym samym dochodzi do publicznej prezentacji argumentów, na podstawie których obie strony sporu zamierzają przekonać opinię publiczną do swych racji. Tego typu dyskusja nie może naruszać dobrego imienia powódki, tym bardziej że prowadząc działalność w społecznie wrażliwej dziedzinie gospodarowania odpadami musi liczyć się z negatywną oceną takiej działalności, dokonywaną przez organizacje ekologiczne. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu swego niepublikowanego (LEX nr 186727) orzeczenia z 10 11 2005r. w sprawie V CK 314/05 „wypowiedź ocenna nie może być postrzegana w kategorii prawdy czy fałszu, jednakże zawsze zachodzi związek pomiędzy oceną i ocenianym zdarzeniem. Jedynie adekwatność oceny do opisywanego prawdziwego zdarzenia uchyla bezprawność wypowiedzi, nawet wówczas, jeżeli w ocenie tej znajdują się sformułowania naruszające godność osobistą (dobre imię osoby prawnej).” Odnosząc to do okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że pozwani mają prawo do przedstawiania publicznie swoich ocen, czy dozwolona przepisami prawnymi i prowadzona zgodnie z nimi działalność w zakresie deponowania w niecce wyrobisk popiaskowych materiałów stanowiących odpady pogórnicze szkodzi środowisku, czy nie, ponieważ swoje oceny popierali rzeczowymi argumentami. Przekonanie opinii publicznej o braku szkodliwości dla środowiska działalności powódki powinno zatem nastąpić poprzez przedstawienie argumentów za takim uznaniem przemawiających, a nie za pomocą orzeczenia sądowego zakazującego organizacji ekologicznej wyrażania własnych poglądów. Powództwo o ochronę dobra osobistego powódki było zatem niezasadne i podlegało oddaleniu, w związku z czym zaskarżony wyrok w uwzględnieniu uzasadnionej apelacji pozwanych należało zmienić na mocy art. 386 § 1 k.p.c. Skoro powództwo podlegało oddaleniu nie była uzasadniona apelacja powódki kwestionująca zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo, stad apelacja podlegała oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c.