Wyrok I ACa 1014/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2006 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1014/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 października 2006 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa SA Ewa Jastrzębska (spr.) Protokolant : Joanna Matlak po rozpoznaniu w dniu 31 października 2006 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. G. (1) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 kwietnia 2006 r., sygn. akt I C 62/04 1) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 752,17 (siedemset pięćdziesiąt dwa 17/100) złote z ustawowymi odsetkami od dnia 17 października 2005r. a w pozostałej części powództwo i apelację oddala; 2) zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I ACa 1014/ 06 UZASADNIENIE Powódka W. G. (2) domagała się od pozwanego (...) kwoty 20.000 zł z tytułu prowizji od zawartych ubezpieczeń oraz kwoty 31.600 zł z tytułu świadczenia wyrównawczego. --- STRONA 2 --- Podniosła w uzasadnieniu, iż była agentką pozwanego, umowa została jej wypowiedziana, powódce zatem należy się niezapłacona prowizja oraz świadczenie wyrównawcze, gdyż działania powódki doprowadziły do wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, nadto powódka pozyskała nowych klientów. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zarzuciła, iż prowizję wypłacono powódce w całości, a świadczenie wyrównawcze powódce nie należy się, gdyż wypowiedziano jej umowę na skutek okoliczności, za które ponosi winę tj. błędy przy sporządzaniu dokumentacji, nadto nie istnieje także przesłanka pozytywna do otrzymania prowizji albowiem powódka miała słabe wyniki w pozyskiwaniu klientów, niższe niż przeciętny agent. Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. oddalił powództwo i odstąpił od obciążania powódki kosztami procesu. W uzasadnieniu ustalił, iż powódkę łączyła z pozwany umowa agencyjna. Przedmiotem umowy było stałe pośrednictwo ubezpieczeniowe prowadzone przez powódkę na rzecz i w imieniu pozwanego. W dniu 28 listopada 2002 r. wypowiedziano powódce umowę, w piśmie wypowiadającym umowę powołano się na błędy przy sporządzaniu dokumentacji ubezpieczeniowej. Z treści notatki służbowej z dnia 27 maja 2002 r. wynika, iż powódka wpisała błędną datę opłacenia składki przez klienta, nadto w styczniu 2002 r. wytknięto powódce niewłaściwe numerowanie specyfikacji. Dopuścił sąd I instancji dowód z opinii biegłego na okoliczność czy powódce wypłacone zostały wszystkie należne jej prowizje. Po przeanalizowaniu dokumentacji dostarczonej przez pozwanego biegła z zakresu rachunkowości i finansów J. S. wydała opinię, w której stwierdziła, iż wypłacono powódce wszystkie należne jej prowizje od zawartych umów, stwierdziła, iż na skutek błędu wypłacono powódce prowizję wyższą o 16,49 zł. Biegła stwierdziła także, iż nie wypłacano powódce prowizji w wypadku, gdy kolejne raty od zawartych przez powódkę umów wpłacane były przez klientów bezpośrednio w kasie inspektoratu lub na konto ubezpieczyciela. Gdyby raty te pobrała powódka prowizja wyniosłaby 752,17 zł. Zdaniem sądu I instancji żądanie powódki nie jest zasadne. Biegła ustaliła, iż prowizje wypłacane były powódce prawidłowo, a umowa nie przewidywała prowizji w wypadku, gdy kolejne raty składki klient wpłacał bezpośrednio do kasy lub na rachunek pozwanego Nie jest, zdaniem sądu I instancji należne powódce świadczenie wyrównawcze. Wypowiedzenie umowy nastąpiło na skutek błędów popełnionych przez powódkę przy sporządzaniu specyfikacji. O kosztach sąd orzekł na mocy art. 102 k.p.c. Od wyroku tego wniosła apelację powódka domagając się zmiany wyroku i zasądzenia na rzecz powódki kwoty 752,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz świadczenia wyrównawczego w kwocie 31.600 zł z odsetkami od 5.08.2003 r., ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił: • niezastosowanie art. 761 w zw. z art. 758 1 k.c. oraz 761 3 k.c., co w kon- sekwencji doprowadziło do nieuwzględnienia powództwa w zakresie należnej powódce prowizji w kwocie 752,17 zł od składek ubezpieczeniowych wpłaconych przez klientów powódki bezpośrednio do kasy lub na rachunek pozwanej; • zastosowanie przepisu art. 764 k.c., który nie ma zastosowania do świad- --- STRONA 3 --- czenia wyrównawczego dochodzonego przez powódkę; • błędną wykładnię przepisu art. 764 4 k.c. polegającą, na przyjęciu, że pojęcie „okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, usprawie- dliwiające wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowie- dzenia” wymienione w tym przepisie, obejmuje uchybienia powódki udowodnione przez pozwanego; • niezastosowanie przepisu art. 764 2 k.c. w związku z art. 764 4 k.c., co w konsekwencji doprowadziło do braku analizy udowodnionych przez pozwanego uchybień powódki pod kątem przesłanek rozwiązania umowy agencyjnej bez wypowiedzenia, co stanowiło o możliwości wyłączenia prawa do świadczenia wyrównawczego; oraz prawa procesowego, które miało wpływ na treść orzeczenia, przez: - dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym polegających na ustaleniu, że powódka dopuściła się uchybień uzasadniających wypowiedzenie umowy agencyjnej bez zachowania terminów wypowiedzenia, w szczególności w zakresie niewłaściwego numerowania specyfikacji oraz słabych wyników akwizycyjnych; • niezastosowanie art. 245 k.p.c., co doprowadziło do uznania za udowodnione twierdzeń pozwanego o zakresie uchybień powódki pracy i jej osiągnięciach w zakresie akwizycji, na podstawie dokumentów prywatnych przedstawionych przez pozwanego; • naruszenie przepisu art. 328 § 2 k.p.c. i niewyjaśnianie podstawy prawnej oddalenia powództwa oraz wskazanie nie mających zastosowania w sprawie przepisów, co w sposób istotny ograniczyło możliwość polemiki prawnej z rozstrzygnięciem, pozbawiając tym samym prawa do skutecznego środka odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powódki jest zasadna jedynie części dotyczącej kwoty 752,17 zł w pozostałej części na uwzględnienie nie zasługuje. Brak było bowiem w tym stanie rzeczy podstaw do przyjęcia, iż powódce nie przysługuje prowizja w sytuacji, gdy kolejne raty składek ubezpieczeniowych wpłacane były przez klientów bezpośrednio do kasy pozwanego lub na jego rachunek bankowy. Słusznie bowiem zarzuca skarżąca, iż zgodnie z art. 761 k.c. w zw. z art. 758 1 k.c. agentowi należy się prowizja od wartości zawartych umów. Skoro więc pozwana uzyskała składki od klientów, z którymi powódka zawarła umowy --- STRONA 4 --- ubezpieczenia zdaniem Sądu Apelacyjnego przysługuje jej prowizja bez względu na to w jaki sposób klienci pozyskani przez powódkę spełnili swoje świadczenia. Zatem przysługiwała powódce prowizja w wyliczonej przez biegłego kwocie 752,17 zł. Jednakże, zdaniem Sądu Apelacyjnego w tym stanie rzeczy powódce nie należą się odsetki od tej kwoty od dnia wniesienia pozwu. Warunkiem wypłacenia prowizji w terminie jest bowiem zgodnie z zawartą przez powódkę umową agencyjną złożenie rachunku. Poza sporem jest fakt, iż powódka takiego rachunku pozwanemu nie złożyła. Wnosząc pozew nie podała nawet z jakich konkretnych umów nie wypłacono jej prowizji. Umowy te wskazane zostały dopiero przez biegłego sporządzającego opinię. Zatem odsetki zdaniem Sądu Apelacyjnego należą się powódce od chwili doręczenia stronom opinii biegłego wyliczającego wysokość prowizji powódki i wskazującego od jakich konkretnych umów się należą. W związku z powyższym wyrok w tej części z mocy art. 386 § 1 k.p.c. należało zmienić i zasądzić na rzecz powódki kwotę 751,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17.X.2005 r. W pozostałej części apelacja na uwzględnienie nie zasługuje, wyrok sądu I instancji, mimo lakonicznego uzasadnienia w tej części jest trafny. Oddalając żądanie świadczenia wyrównawczego nie naruszył sąd I instancji wbrew zarzutom skarżącej prawa materialnego ani też prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zebrany bowiem w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, iż powódce świadczenie wyrównawcze istotnie się należy. W pierwszym rzędzie podnieść należy, iż świadczenie wyrównawcze z mocy art. 764 4 punkt 1 k.c. nie przysługuje agentowi jeżeli dający zlecenie wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent usprawiedliwiające wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, czemu nie przeczy skarżący świadczenie wyrównawcze nie należy się, w wypadku wypowiedzenia umowy na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent usprawiedliwiające wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia, bez względu na to w jakim trybie wypowiedziano umowę. Zatem, mimo, iż z powódką rozwiązano umowę za wypowiedzeniem nie przysługuje jej prawo do świadczenia wyrównawczego, gdyż przyczyną wypowiedzenia umowy były okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność powódka uzasadniające wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. W piśmie rozwiązującym umowę powołano się na błędy w sporządzaniu dokumentacji ubezpieczeniowej. Powódka wypowiedzenie to przyjęła, nie próbowała się od niego odwołać, zatem w ocenie Sądu Apelacyjnego, to powódka winna była wykazać, że jej uchybienia nie uzasadniały wypowiedzenia umowy. Powódka natomiast dowodów na tę okoliczność nie zaoferowała, sama przyznawała, że popełniała błędy, to, że w jej ocenie nie były one znaczne nie może być podstawą do przyjęcia, iż powódka nie popełniała uchybień usprawiedliwiających wypowiedzenie umowy bez zachowania terminów wypowiedzenia. Zatem świadczenie wyrównawcze z mocy art. 764 4 pkt 1 k.c. powódce nie należy się. Podnieść jednakże należy, iż nawet, gdyby przyjąć, że nie było podstaw do rozwiązania z powódką umowy agencyjnej bez zachowania terminów wypowiedzenia, to i tak powódce świadczenie wyrównawcze nie należałoby się albowiem powódka nie wykazała aby spełnione zostały przesłanki z art. 764 3 k.c.. Zgodnie bowiem z art. 764 3 k.c. świadczenia wyrównawczego może żądać agent tylko w wypadku jeśli wykaże, że w czasie trwania umowy agencyjnej pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu umów z dotychczasowymi klientami, a dający zlecenie nadal czerpie znaczne korzyści z tych umów. Nadto świadczenie to --- STRONA 5 --- przysługuje agentowi, jeśli biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami przemawiają za tym względy słuszności. Nieprawdą jest, iż pozwany nie kwestionował, że powódka pozyskała nowych klientów i doprowadziła do znacznego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, bądź by nie zaprzeczał, iż nadal czerpie znaczne korzyści z umów z tymi klientami. Na rozprawie w dniu 15 czerwca 2004 r. pełnomocnik pozwanego zarzucił, iż nie istnieją pozytywne przesłanki z art. 764 3 k.c. do otrzymania przez powódkę świadczenia wyrównawczego, a powódka uzyskiwała słabe wyniki, znacznie poniżej przeciętnej. Zatem to powódka z mocy art. 6 k.c. winna była wykazać, że spełnione zostały przesłanki z art. 764 3 k.c. Podkreślić także należy, iż zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8.11.2005 r. I CKN 207/05 (OSNC 2006/9/150),12 który to pogląd Sąd Apelacyjny w całości podzielił świadczenie wyrównawcze nie ma charakteru powszechnego i nie należy się w każdym wypadku w jakim rozwiązano z agentem umowę, a dla uwzględnienia żądania zasądzenia świadczenia wyrównawczego, o którym mowa w art. 764 3 k.c. nie wystarcza samo istnienie kręgu klientów pozyskanych przez agenta, lecz konieczne jest ustalenie, że dający zlecenie nadal czerpie korzyści z tego tytułu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, jeśli nawet przyjąć, iż powódka wykazała, że pozyskała dla pozwanego nowych klientów bądź doprowadziła do znacznego wzrostu umów z dotychczasowymi klientami, gdyż w czasie prowadzenia działalności zawarła wiele umów, to nie wykazała w żaden sposób aby pozwany nadal czerpał znaczne korzyści z umów z tymi klientami, a tylko spełnienie obu przesłanek łącznie dawałoby powódce prawo do domagania się świadczenia wyrównawczego. Umowy ubezpieczenia zawierane są na czas określony (z reguły 1 rok) i powódka nie wykazała, że pozyskani klienci nadal ubezpieczają się u pozwanego. Nie wynika to, wbrew twierdzeniom powódki z opinii biegłego, która zresztą była dopuszczalna na inne okoliczności. Okoliczność ta nie została wykazana przez powódkę wbrew jej twierdzeniom złożonymi do akt niepotwierdzonymi kserokopiami specyfikacji czy innych pism. Niepotwierdzone za zgodność kserokopie dokumentów nie mogą być dowodem w sprawie, nadto nie wiadomo jakie okoliczności powódka za pomocą tych dokumentów chciała wykazać. Skoro więc powódka nie wykazała, iż spełnione zostały przesłanki z art. 764 3 zdanie pierwsze k.c. jej żądanie zapłaty świadczenia wyrównawczego należy uznać za niezasadne bez konieczności rozważania przesłanek z art. 764 3 zdanie drugie k.c. Zatem apelację w tej części jako pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić na mocy art. 385 k.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na mocy art. 100 zdanie drugie k.p.c. uznając, iż pozwany ulegał powódce tylko, co do nieznacznej części jej żądania.