Wyrok I ACa 1007/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łod

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 1007/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Cesarz (spraw.) Sędziowie: SSA Anna Miastkowska SSA Alicja Myszkowska Protokolant: st.sekr.sądowy Aneta Maciąg po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2011 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa Ł. K. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w Ł. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 20 września 2010 r. sygn. akt II C 222/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w Ł. na rzecz powoda Ł. K. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 1007/10 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie z powództwa Ł. K. przeciwko (...) Spółce z o.o. C. S. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę - zobowiązał pozwaną do zamieszczenia pod adresem --- STRONA 2 --- internetowym www.cIubsportera.pl na stronie głównej oświadczenia zawierającego tekst przeprosin powoda za naruszenie jego dóbr osobistych poprzez wykorzystywanie jego zdjęć na ulotkach reklamowych i stronie internetowej bez uzyskania zgody, oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych. Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od dnia 1 listopada 2008 r. do 13 października 2009 r. powód był zatrudniony w (...) Spółce z o.o. (...) przy Al. (...) w Ł. na stanowisku instruktora siłowni. W trakcie zatrudnienia powoda, dla celów promocyjnych zrobiono powodowi zdjęcia podczas wykonywania pracy. Fotografie zostały wykonane w niedługim czasie po zatrudnieniu powoda, prawdopodobnie w grudniu 2008 r. Powód miał świadomość tego, że jest fotografowany przez prezesa klubu w czasie wykonywania zajęć. Wiedział również w jakim celu robione są zdjęcia oraz, że zostały one zamieszczone na stronie internetowej pracodawcy i w ulotkach reklamujących zajęcia w studio boks BOXING ARENA. Powód nie był pytany o zgodę na wykonanie mu fotografii i zamieszczenie ich na stronie internetowej oraz w ulotkach reklamowych. W okresie zatrudnienia powód nie zgłaszał jednak do tego zastrzeżeń. Pierwszym sprzeciwem wobec wykorzystania jego wizerunku było skierowanie do strony pozwanej pisma z dnia 19 stycznia 2010 r., w którym powód wezwał stronę pozwaną do zaprzestania wykorzystania zdjęć z jego wizerunkiem. Strona pozwana, po otrzymaniu pisma powoda niezwłocznie usunęła zdjęcia z jego wizerunkiem ze strony internetowej oraz wycofała ulotki reklamowe. W związku z zamieszczeniem zdjęć z wizerunkiem powoda na stronie internetowej był on rozpoznawalny. Wiele osób pytało go o zatrudnienie u strony pozwanej. Po zakończeniu zatrudnienia powód nie chciał być kojarzony ze stroną pozwaną. W związku z pytaniami o pracę w pozwanym klubie powód odczuwał lekki dyskomfort. Na podstawie tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał powództwo za zasadne w części. Powód wykazał, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci wizerunku (art. 23 k.c.), natomiast pozwany nie obalił domniemania bezprawności swego działania stosownie do art. 24 k.c. Użycie w celach komercyjnych wizerunku osoby bez wymaganej zgody stanowi naruszenie dóbr osobistych tej osoby. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Pozwany przyznał bowiem, że nie otrzymał zgody powoda na wykorzystanie jego wizerunku i umieszczenie jego fotografii na stronie internetowej oraz ulotkach reklamowych. Odnosząc się do poszczególnych żądań pozwu Sąd Okręgowy uznał, że niezasadne są żądania: zaprzestania dalszych naruszeń wizerunku powoda - jako bezprzedmiotowe, przeproszenia powoda w adresowanym do niego liście poleconym - jako nieskonkretyzowane, i o zadośćuczynienie pieniężne w kwocie 10.000 zł. Sąd I instancji wskazał, że ten ostatni środek ochrony jest współmierny do stopnia i rozmiaru krzywdy jakiej doznał powód w związku przedmiotowym zdarzeniem. Sam powód określił rozmiar ten jako lekki dyskomfort. Okres naruszenia dóbr osobistych powoda wynosił ok. 2 miesiące, albowiem w okresie zatrudnienia przez prawie rok do dnia 13 października 2009 r. powód nie zgłaszał co do działań strony pozwanej żadnych zastrzeżeń. Co więcej, wiarygodne wydają się twierdzenia strony pozwanej, że w czasie zatrudnienia powoda w klubie zachowania te były dla powoda korzystne i reklamowały także jego jako trenera. Na odmienną ocenę nie może zdaniem Sądu Okręgowego wpływać również okoliczność, że powód aktualnie po zaprzestaniu zatrudnienia w charakterze trenera chce być anonimowy. Nie negując należnego powodowi uprawnienia Sąd zwrócił uwagę, że prywatności w pewien sposób wyzbył się sam powód decydując na wykonywanie tego rodzaju zawodu, w dużym klubie, gdzie z istoty obowiązków wypływa kontakt z dużą ilością osób. W tej sytuacji, jako adekwatne do rozmiaru krzywdy i uzasadnione Sąd I instancji uznał jedynie żądanie złożenia przez pozwanego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie na stronie internetowej pozwanego. Apelację od powyższego orzeczenia wniósł pozwany, zaskarżając je w części, tj. w zakresie pkt 1,3 i 4, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błąd w subsumpcji polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie art. 24 k.c., podczas gdy pozwana spółka swym działaniem nie dopuściła się bezprawnego naruszenia dóbr osobistych wskazanych w tym przepisie, gdyż zdjęcia powoda zostały wykonane i były wykorzystywane za jego zgodą. --- STRONA 3 --- W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa w całości, a w konsekwencji odpowiednią zmianę wyroku w zakresie orzeczenia o kosztach procesu oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji. Powód wniósł o oddalenie apelacji na koszt pozwanego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Powód dochodził w pozwie ochrony jego dóbr osobistych w postaci wizerunku utrwalonego na zdjęciach, które bez jego zgody zostały rozpowszechnione w Internecie i na ulotkach reklamowych C. S. w Ł.. Pozwany przyznał, że powód nie wyraził wprost swojej zgody na wykorzystanie jego zdjęć, jednak okoliczność, że dobrowolnie pozował do zdjęć, wiedząc jaki jest cel ich wykonywania, a przede wszystkim przez okres blisko roku akceptował umieszczenie swojego wizerunku na stronie internetowej i ulotkach C. S., świadczy - według pozwanego - o tym, że powód zgadzał się na wykorzystanie swojego wizerunku i przestał akceptował ten stan rzeczy dopiero po zwolnieniu z pracy i zaistnieniu konfliktu z pracodawcą. Niewątpliwie - tak jak przyjął to Sąd Okręgowy - wizerunek osoby jest dobrem osobistym człowieka, które pozostaje pod ochroną prawa cywilnego zgodnie z art. 23 k.c. Z treści art. 23 k.c. wynika, że ochrona przewidziana w ramach prawa cywilnego jest niezależna od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W świetle art. 23 k.c. dopuszczalny jest zatem zbieg norm prawnych umożliwiający osobie zainteresowanej wybór kumulatywnego, czy też alternatywnego stosowania środków ochrony (tak komentarz do k.c., księga pierwsza, część ogólna, St. Dmowski, St. Rudnicki, wydanie 7, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006r, str. 102). Taką wzmocnioną ochronę dobra osobistego w postaci wizerunku osoby przewidują przepisy art. 81 i następne ustawy z dnia 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r., nr 90, poz. 631 ze zm.). Niezależnie od usytuowania tych przepisów w powołanej ustawie przyjmuje się, że zakresem regulacji przyjętej w rozdziale 10 trzeba obejmować ochronę korespondencji i wizerunku, niezależnie od tego, czy można w nich dopatrzyć się elementów twórczych (tak komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych autorstwa J. Barty i innych, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 1995r. str. 385). Przy czym regulacja przyjęta w art. 81 - 83 prawa autorskiego nie wyczerpuje w całości problematyki ochrony wizerunku czy korespondencji jako dóbr osobistych. Dotyczy bowiem jedynie jednego rodzaju naruszenia tych dóbr w postaci ich rozpowszechniania, poza tym oceny bezprawności takich czynów należy dokonywać na podstawie kodeksu cywilnego. Należy tu zaznaczyć, że nie ma znaczenia dla rozważań sądu drugiej instancji, iż ani powód, ani Sąd Okręgowy nie powołali się wprost na przepisy prawa autorskiego, a nie nawiązał do nich również apelujący. Sąd drugiej instancji rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia bada zasadność ustalonej przez Sąd pierwszej instancji podstawy faktycznej i jeśli zachodzi konieczność, koryguje ją i stosuje właściwe do tej podstawy prawo. Zatem podniesione w apelacji zarzuty nie wyznaczają granic apelacji, określają jedynie kierunek postępowania merytorycznego i kontroli sądu drugiej instancji. Tak określona istota postępowania apelacyjnego sprawia, że nie można czynić sądowi drugiej instancji zarzutu posłużenia się dla uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia argumentami nie powoływanymi przez sąd pierwszej instancji, nawet jeśli nie mieszczą się w zakresie oceny dotyczącej zarzutów apelacyjnych. Inaczej mówiąc, Sąd rozpoznający apelację bierze przy orzekaniu pod uwagę z urzędu stan prawny, bez względu na stanowiska stron (tak. H. Pietrzkowski w Zarys metodyki pracy sędziego, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005r., str. 397, też SN w wyroku z 5.09.2002r. I CKN 179/99, OSNC 2002 nr 4, poz. 54). --- STRONA 4 --- Zatem rozważając kwestię ochrony prawnej wizerunku należy również brać pod uwagę zasady prawa autorskiego. Zgodnie z treścią art. 81 ust. 1 powołanej ustawy, rozpowszechnianie wizerunku (jakim jest niewątpliwie umieszczenie zdjęcia osoby w Internecie czy na ulotkach reklamowych) wymagało zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Przepisy art. 81 - 83 prawa autorskiego chronią wyłącznie kompetencję osoby portretowanej do decydowania o rozpowszechnianiu jej wizerunku. Dobrem chronionym jest autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniany. W konsekwencji dla oceny naruszenia tego dobra nie jest doniosłe ustalenie jakie inne interesy niż tylko ochrona własnej autonomii uzasadniają odmowę osoby portretowanej udzielenia zezwolenia na rozpowszechnianie jej wizerunku (tak Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 10.12.2001r. I AC a 957/01 (...)). Nie ma racji apelujący twierdząc, że na rozpowszechnianie wizerunku wystarcza zgoda domniemana, czy brak sprzeciwu. Zgoda osoby na opublikowanie jej wizerunku winna być wyrażona wprost, aczkolwiek w dowolnej formie, jednak zgody tej nie można domniemywać. Pozwany ma obowiązek wykazać, że uzyskał zgodę uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku w oznaczonych warunkach (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 19.04.2000r., I ACa 1455/99, OSA z 200lr. nr 5 poz. 27 z glosą aprobującą K. Kurosz w Rejent 2002/1/99, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 10.02.2005r. I ACa 509/04 Lex 535042, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 5.09.2003r. I ACa 733/02, Lex 535033). Ciężar dowodu, że rozpowszechnianie wizerunku nie wykroczyło poza uzyskany zakres zezwolenia i określony cel spoczywa na rozpowszechniającym ten wizerunek (tak SN w wyroku z 20.05.2004r. II CK 330/03, Biul. Sąd. SN 2004/11/10). W tym przypadku zeznający w charakterze strony A. C. przyznał, że nie pytał powoda o zgodę na umieszczenie jego zdjęć w Internecie czy na ulotkach reklamowych. Czyli powód nie wyrażał zgody na rozpowszechnienie swojego wizerunku i nawet nie był o to pytany. Pozostaje to w sprzeczności z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tak też Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 18.06.2009r. I ACa 459/09, OSAW 2009/4 /144). Powód wykazał zatem, że doszło do naruszenia jego dobra osobistego w postaci rozpowszechnienia w Internecie i na ulotkach reklamowych C. S. w Ł. jego wizerunku na zdjęciach, zaś pozwany nie udowodnił, że uzyskał na to niewątpliwą zgodę powoda zarówno w zakresie samego rozpowszechniania, jak i sposobu oraz celu tego rozpowszechniania. Słusznie zatem Sąd Okręgowy przyjął, że istniały podstawy do przyjęcia, że doszło do bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda w postaci wizerunku, wobec czego zasadne jest uwzględnienie jego roszczenia niemajątkowego w postaci zobowiązania strony pozwanej do zamieszczenia na stronie internetowej oświadczenia określonej treści ( art. 24 1 k.c.). Należy przy tym zaznaczyć, że wizerunek człowieka zaliczony do dóbr osobistych polegających ochronie, jest chroniony niezależnie od tego, czy w skutek posłużenia się nim w sposób bezprawny, a więc bez zgody zainteresowanego, przez osobę trzecią doszło do naruszenia jeszcze innych dóbr osobistych człowieka jak np. cześć czy godność. Zakres ochrony wizerunku określa bowiem art. 81 prawa autorskiego czyli rozpowszechnienie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej i nieuzyskanie tej zgody prowadzi do bezprawnego naruszenia cudzego wizerunku jako dobra osobistego ( tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 13 stycznia 1999 roku, I ACa 1089/98, wokanda 2000/3/42). Nie ma więc znaczenia, w sytuacji uwzględnienia przez Sąd Okręgowy jedynie roszczenia niemajątkowego powoda i niekwestiono wania tego rozstrzygnięcia przez niego, czy powód doznał, czy nie jakichś przykrości w związku z --- STRONA 5 --- rozpowszechnieniem jego wizerunku, czy było to dla niego dolegliwe, hańbiące, czy też wręcz przeciwnie - było obojętne, czy nawet korzystne. Nie ma też znaczenia kiedy powód wystąpił z roszczeniem przeciwko stronie pozwanej. Roszczenia niemajątkowe o ochronę dóbr osobistych, nie ulegają przedawnieniu, nie ma więc zakreślonych ram czasowych, w których należałoby dochodzić ochrony tych dóbr. Fakt niewystępowania przez powoda z roszczeniem w okresie zatrudnienia u strony pozwanej, nie powinien być interpretowany jako wyrażenie domniemanej zgody przez powoda na rozpowszechnianie jego wizerunku (co z resztą i tak byłoby niewystarczające dla obalenia bezprawności działania pozwanego, skoro, zgodnie z art. 81 ust. 1 prawa autorskiego, wymagana jest zgoda niewątpliwa, której nie można domniemywać), a należałoby przyjąć, że brak reakcji ze strony powoda wynikał raczej z relacji podległości i zależności w jakich pozostawał z pracodawcą i obawy przed narażeniem się na jakieś przykre konsekwencje żądania usunięcia jego wizerunku ze strony internetowej i ulotek reklamowych. Nie można też brać pod uwagę twierdzeń strony pozwanej, iż publikowanie wizerunku powoda było w jego interesie jako instruktora sportowego. Po pierwsze to powód powinien mieć możliwość samodzielnego decydowania co jest w jego interesie, a co nie, poprzez świadome wyrażenie bądź odmowę wyrażenia zgody na rozpowszechnianie jego wizerunku w określony sposób i w określonym celu, a po drugie to zamieszczenie zdjęć instruktorów na stronie internetowej klubu sportowca i w jego ulotkach reklamowych miało raczej służyć rozreklamowaniu działalności samego klubu, a nie jednego z instruktorów, będącego jedynie jednym z pracowników strony pozwanej. Dla oceny roszczenia powoda nie ma znaczenia, że zgłosił on sprzeciw wobec wykorzystywania jego wizerunku dopiero po ustaniu zatrudnienie, rok po wykonaniu mu zdjęć i umieszczeniu na stronie internetowej, a strona pozwana niezwłocznie je usunęła, bowiem przez rok rozpowszechniała wizerunek powoda nie uzyskawszy jego wyraźnej zgody, czym w sposób bezprawny naruszyła jego dobra osobiste. Dlatego apelacja podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.