Postanowienie I A Ca 813/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wr

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 813/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Adam Jewgraf Sędziowie: SSA Jan Gibiec (spr.) SSA Sławomir Jurkowicz Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K. R. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr 2 we W. o zapłatę na skutek apelacji i zażalenia powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn. akt I C 417/10 1. oddala apelację i zażalenie powoda; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo K. R. przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu nr 2 we W. o zapłatę (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II). Na podstawie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych oraz mając na uwadze treść art. 23 k.c., art. 24 k.c. i art. 448 k.c., Sąd I instancji uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ten podkreślił, że powód nie wykazał, aby przebywał w przeludnionej celi. Jak wynika, bowiem z zeznań świadków, w celi o pow. ok. 46 m 2 przebywało --- STRONA 2 --- 15 osób, a w takim wypadku na jednego osadzonego przypada więcej niż 3m 2 powierzchni. Powód nie wykazał także, aby funkcjonariusze strony pozwanej przedmiotowo go traktowali, czy też w sposób bezprawny ograniczali mu kontakty z bliskimi. Sąd ten podkreślił, że treść zeznań świadków i powoda nie daje podstaw do przyjęcia, że opisywane przez nich niedogodności dotyczące wyposażenia cel, dostępu do ciepłej wody, łaźni i toalety, możliwości utrzymywania kontaktów z członkami rodziny, a także konieczności przebywania w celi z osobami o różnym stopniu demoralizacji, stanowiły dolegliwości wykraczające poza istotę kary pozbawienia wolności, będące dodatkową, nieuzasadnioną represją względem powoda. Ograniczenia, bowiem w zakresie kontaktów z osobami bliskimi oraz przymus przebywania na niewielkiej powierzchni z osobami obcymi, dobranymi przypadkowo, o odmiennych charakterach i nawykach, stanowią immanentną cechę kary izolacyjnej i wpisane są w podstawowe cele represji karnej. Zarówno kontakty osadzonych z bliskimi, jak i sposób rozmieszczania osadzonych w celach, stosownie m.in. do stopnia ich demoralizacji, a także możliwość korzystania przez osadzonych z ciepłej kąpieli czy innych zabiegów higienicznych, podlegają daleko idącym ograniczeniom, stosownie do obowiązujących przepisów regulujących wykonywanie kary pozbawienia wolności. K. R. nie wykazał i nie twierdził, że wprowadzając powyższe ograniczenia (np. wymóg dokumentowania pokrewieństwa z osobą, z którą osadzony chce odbyć widzenie), administracja Zakładu Karnego nr 2 naruszyła przepisy kodeksu karnego wykonawczego oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy zważył również, iż powód nie udowodnił, iż w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym nr 2 doszło do naruszenia jego zdrowia na skutek niewłaściwego leczenia schorzenia nogi. Powołując się na treść przeprowadzonej w sprawie opinii, Sąd ten wskazał, że schorzenie powoda (przewlekłe ropne zapalenie kości piszczelowej) nie wymagało szczególnego traktowania, a odpowiednim i wystarczającym sposobem leczenia była zmiana opatrunków. O kosztach postępowania Sąd orzekł na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c. Od powyższego wyroku apelację i zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania, zamieszczone w pkt II wyroku, wniósł powód. W zażaleniu powód zawarł wniosek o umorzenie zasądzonych od niego kosztów i wskazał, że w niniejszej sprawie został przez Sąd zwolniony od kosztów sądowych w całości. Z kolei w swojej apelacji powód wskazał, że skarży powyższy wyrok w całości i zarzuca mu obrazę przepisów procesowych, polegającą na rozpoznaniu niniejszej sprawy bez wyznaczenia mu pełnomocnika z urzędu (art. 8 § 2 k.k.w.), oraz ponowił swoje twierdzenia z pozwu odnośnie tego, że strona pozwana nie zapewniła mu w celi odpowiednich warunków. Nadto skarżący podniósł, iż art. 24 k.c. dla stwierdzenia odpowiedzialności strony pozwanej nie wymaga wykazania winy pozwanej, a nadto zawiera domniemanie bezprawności. Wskazując na powyższe, powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację i zażalenie, strona pozwana wniosła o ich oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia faktyczne, dokonane w sprawie przez Sąd Okręgowy, czyniąc je jednocześnie podstawą swojego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego. Dokonując zaś oceny tak zebranego materiału dowodowego, Sąd ten nie naruszył reguł swobodnej oceny dowodów, wyznaczonych --- STRONA 3 --- treścią przepisu art. 233 § 1 k.p.c., a w szczególności zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. Jednocześnie na podstawie tak przeprowadzonego postępowania dowodowego i zgromadzonych dowodów, Sąd I instancji wywiódł trafne wnioski, znajdujące swoje uzasadnienie w powołanych przepisach prawa, które Sąd Odwoławczy w całości podziela. Odnosząc się do zarzutów powoda, zauważyć trzeba, iż w niniejszym postępowaniu nie może być mowy o naruszeniu art. 8 § 2 kodeksu karnego wykonawczego, na który to przepis wskazuje skarżący w apelacji, a który reguluje okoliczności przyznania skazanemu obrońcy z urzędu w postępowaniu wykonawczym, nie zaś w postępowaniu cywilnym. Z kolei kwestie związane z przyznaniem stronie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu cywilnym reguluje art. 117 k.p.c. i nast. Zauważyć nadto należy, iż Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie prawomocnie, postanowieniem z dnia 26.08.2010 r. (k. 137), oddalił wniosek powoda o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Powód powyższego orzeczenia nie zaskarżył, przypuszczać zatem należy, iż zgodził się on z oceną, że udział w niniejszej sprawie profesjonalnego pełnomocnika jest niepotrzebny. Przechodząc następnie do analizy pozostałych zarzutów podniesionych przez powoda w apelacji, które sprowadzały się w istocie do ponowienia twierdzeń i okoliczności zaprezentowanych w pozwie, stwierdzić należy, że prawidłową była ocena Sądu I instancji odnośnie tego, iż powód nie wykazał, aby strona pozwana naruszyła jego dobra osobiste. Zgodzić się przy tym trzeba ze skarżącym, iż dla stwierdzenia odpowiedzialności strony pozwanej z tytułu naruszenia dóbr osobistych nie jest wymagane wykazanie jej winy. Niemniej jednak celem ustalenia odpowiedzialności pozwanej z powyższego tytułu, koniecznym jest udowodnienie, że doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda przez pozwaną oraz, że działanie pozwanej było bezprawne, przy czym tylko wykazanie pierwszej z wymienionych przesłanek należy do powoda, gdyż art. 24 k.c. przewiduje domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, w związku z czym na stronę pozwaną przerzucony został ciężar udowodnienia, że jej działanie było zgodne z prawem. Tym samym powód, żądając od pozwanej zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, winien wykazać, iż określone zachowanie pozwanej miało miejsce oraz, że zachowanie to naruszało jego dobra osobiste. Powyższym wymogom powód jednak nie sprostał. Wskazać należy, że skarżący naruszenia swoich dóbr osobistych przez pozwaną upatrywał w umieszczeniu go w przeludnionej celi, w której na ścianach była pleśń, przedmiotowym traktowaniu przez funkcjonariuszy służby więziennej, bezpodstawnym ograniczeniu kontaktów z rodziną, nie zapewnieniu mu warunków do utrzymania higieny osobistej i niewłaściwym leczeniu. Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, zgodzić należy się z oceną Sądu Okręgowego, który uznał, iż powód nie wykazał okoliczności na które się powołuje, a które to miałyby naruszać jego dobra osobiste. Zważyć, bowiem trzeba, iż z zeznań słuchanych w sprawie świadków, współosadzonych, wynika, że cela, którą zajmowali z powodem, nie była przeludniona. Cela ta miała bowiem powierzchnię ok. 46m 2 , a przebywało w niej 15 skazanych. Z powyższego wynika, iż osadzeni w tej celi (w tym powód) mieli zapewnioną odpowiednią, ustawowo określoną powierzchnię (art. 110 § 2 k.k.w.), która przekraczała 3m 2 na skazanego. Cele te były również wyposażone w odpowiedni sprzęt. Skazani w pozwanym zakładzie karnym mieli także dostęp do łaźni i toalet, a tym samym mieli zapewnione warunki do utrzymania higieny osobistej. Zwrócić przy tym trzeba uwagę, iż zgodnie z § 14 ust 2 pkt 5 i 10 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25.08.2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno- porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, dyrektor zakładu karnego, ustalając porządek wewnętrzny zakładu, zobowiązany jest określić godziny, miejsce i sposób odbywania spacerów oraz korzystania z kąpieli, a także miejsce i porządek przeprowadzania widzeń. Zatem z faktu, iż w pozwanym zakładzie karnym obowiązuje określony, wprowadzony w ramach upoważnienia, porządek korzystania z kąpieli, czy odbywania widzeń, nie wynika jeszcze, iż sposób określenia tego porządku narusza dobra osobiste skazanych, w tym powoda. W szczególności powyższego skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał. Powód, bowiem nawet nie uprawdopodobnił, iż określony regulamin porządkowy został wprowadzony przez dyrektora pozwanego zakładu karnego nie w celu zapewnienia wewnętrznego porządku w zakładzie oraz utrzymania bezpieczeństwa i dyscypliny oraz zapewnienia właściwych warunków bytowych, sanitarnych i zdrowotnych lecz jedynie celem szykanowania powoda, tak by zmuszony on --- STRONA 4 --- był odbywać karę pozbawienia wolności w niehumanitarnych warunkach. Nadto podkreślić przy tym trzeba, iż z istoty wykonywania kary pozbawienia wolności wynika, że skazany nie może mieć swobodnego i nieograniczonego kontaktu z innymi osobami, a kwestie te regulowane są m.in. przez art. 91 k.k.w. Powód natomiast w niniejszym postępowaniu nie wykazał, aby strona pozwana podejmowała wobec niego określone działania, które naruszałyby obowiązujące w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności przepisy. Skarżący nie udowodnił również swoich twierdzeń, dotyczących przedmiotowego traktowania go przez funkcjonariuszy służby więziennej. W szczególności okoliczności powyższej (nieodpowiedniego traktowania powoda w pozwanym zakładzie karnym) nie potwierdził żaden z słuchanych w sprawie świadków, z którymi odbywał on karę pozbawienia wolności. Niewątpliwie zaś, gdyby tego typu zdarzenia miały miejsce w pozwanym zakładzie, to świadkowie ci (współosadzeni) posiadaliby na ich temat wiedzę. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie daje także podstaw do przyjęcia, że wobec powoda w pozwanym zakładzie zastosowano niewłaściwe leczenie. Bezspornym jest, iż powód cierpi na przewlekłe zapalenie kości piszczelowej. Schorzenie to, co wynika z opinii biegłego sądowego, może być leczone w warunkach panujących w zakładzie karnym, gdyż nie wymaga ono szczególnego traktowania, poza zmianą opatrunków. Skarżącemu odpis powyższej opinii został doręczony przez Sąd Okręgowy i nie wniósł on do niej żadnych zastrzeżeń, mimo tego, że w opinii tej biegły wyraźnie stwierdził, że innego leczenia, poza zmianą opatrunków, którą miał zleconą w pozwanym zakładzie, powód nie wymagał. Powód również na etapie postępowania apelacyjnego nie podniósł żadnych merytorycznych zarzutów wobec sporządzonej w sprawie opinii biegłego sądowego z zakresu chirurgii ogólnej i chirurgii urazowo – ortopedycznej, które mogłyby podważyć jej rzetelność i prawidłowość. Z okoliczności podnoszonych przez powoda wykazane jedynie zostało, że ściany celi, w której przebywa, są odrapane, a na ścianach jest pleśń. Powyższe okoliczności nie świadczą jednak jeszcze o tym, że strona pozwana, umieszczając powoda w takiej celi, naruszyła jego dobra osobiste. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż stan celi, czy pomieszczeń w zakładzie karnym, wynika jedynie ze znacznej amortyzacji tych budynków i jest skutkiem braku środków na ich remont. Zauważyć przy tym też trzeba, iż stan ten często jest zbliżony do warunków panujących w szpitalach, czy też innych jednostkach utrzymujących się ze środków pochodzących z budżetu państwa. Niemniej jednak stwierdzić należy, że choć przebywanie w celi, której ściany są odrapane, czy też częściowo zagrzybione, niesie ze sobą pewien dyskomfort, to jednak, przy braku innych dodatkowych okoliczności, trudno uznać, by samo przebywanie w takiej celi, zwłaszcza w zakładzie karnym typu półotwartego (w którym cele przez pewną część dnia są otwarte, a skazani mogą w tym czasie swobodnie przemieszczać się po terenie zakładu) mogło być uzna- ne za poniżające traktowanie powoda. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, o niegodziwości warunków, w których powód obywał karę pozbawienia wolności, nie może stanowić jedynie estetyczny wygląd cel czy nieodpowiednia wentylacja. Nie każda niedogodność czy krzywda oznacza, że naruszone zostało podlegające ochronie dobro osobiste. Nadto zaakcentować należy, że powód nie wykazał, aby powyższe okoliczności w jakikolwiek sposób wpłynęły negatywnie na jego osobowość, czy zdrowie a tym samym, by skutkowały jego pokrzywdzeniem. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że powód w niniejszym procesie nie zdołał udowodnić, aby pozwany zakład karny naruszył jego dobra osobiste, w szczególności godność czy zdrowie. Warunki, w jakich skarżący odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie, nie są niehumanitarne czy poniżające i nie przekraczają koniecznego rozmiaru wynikającego z zadań ochronnych i celu wykonywanej wobec niego kary, jak również nie przewyższają ciężaru nieuniknionego cierpienia, nieodłącznie związanego z samym faktem uwięzienia. Z tych też względów Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja powoda nie jest zasadna. Nieuzasadnione okazało się również zażalenie powoda w przedmiocie kosztów postępowania przed Sądem I instancji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z art. 108 u.k.s.c. zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Tym samym uzyskanie przez powoda zwolnienia od kosztów sądowych w całości, nie niweluje jego obowiązku zwrotu stronie pozwanej poniesionych przez nią kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 5 --- Mając zaś na uwadze przebieg niniejszego postępowania oraz sytuację osobistą powoda, stwierdzić również należy, iż brak było podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. Zgodnie z powyższym przepisem, w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów, albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Podkreślić przy tym należy, że sama tylko sytuacja majątkowa powoda nie uzasadnia przyjęcia, że zachodzą wobec niego „szczególnie uzasadnione okoliczności” wskazane w art. 102 k.p.c. Brak jest natomiast w niniejszej sprawie dalszych, innych faktów, czy to związanych z przebiegiem procesu, czy też z charakterem niniejszej sprawy, czy też przesłankami oddalenia żądania powoda, które mogłyby uzasadniać zastosowanie powyższego przepisu i nie obciążanie powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony pozwanej, jako wygrywającej niniejszą sprawę. Z powyższych względów oddalić należało apelację powoda, jak i zażalenie, o czym orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego rozstrzygnięto po myśli art. 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 11 ust. 1 pkt 25 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (…). MW