Wyrok I A Ca 748/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 748/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: Prezes SA Andrzej Niedużak Sędziowie: SSA Agnieszka Piotrowska SSA Franciszek Marcinowski (spr.) Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr (...) w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt I C 166/09 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Powód A. G. dochodził od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego nr (...) w S. kwoty 80.000 zł z odsetkami. W pozwie podniósł, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w tymże Zakładzie od dnia 21.10.2006 r. nie miał zapewnionych odpowiednich warunków bytowych i poddany był niezgodnemu z prawem, nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu. Zdaniem powoda wymaga to zadośćuczynienia. Jako podstawę prawną żądania wskazał art. 77 Konstytucji RP, art. 417 k.c., art. 24 k.c. i art. 448 k.c., powołał się też na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.02.2007 r. V CSK 431/06. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2010 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo. Za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia faktyczne: --- STRONA 2 --- Powód przebywał w Zakładzie Karnym Nr (...) w S. od dnia 25.10.2006 r. do dnia 30.06.2008 r. i dalej od dnia 18.09.2008 r. Podczas pobytu osadzony był w następujących celach: nr 249 o powierzchni 7,8 m 2 w okresie od 28.10.2006 r. do 17.12.2006 r.; nr 231 o powierzchni 6,12 m 2 w okresie od 18.12.2006 r. do 7.02.2007 r.; nr 211 o powierzchni 12,10 m 2 w okresie od 8.02.2007 r. do 21.05.2007 r. i od 26.09.2008 r. do 12.10.2008 r.; nr 230 o powierzchni 6,12 m 2 w okresie od 22.05.2007 r. do 26.07.2007 r. i od 13.10.2008 r. do 30.10.2008 r.; nr 241 o powierzchni 6,12 m 2 w okresie od 27.07.2007 r. do 30.06.2008 r.; nr 239 o powierzchni 6,12 m 2 w okresie od 31.10.2008 r.; nr 332 o powierzchni 6,12 m 2 . W okresie od 25.10.2006 r. do 27.07.2007 r. przebywał w celach nr 249, 231, 211 i 230. W celi 211 o pow. 12,10 m 2 , w której przebywał m.in. wspólnie z T. G. (1), osadzonych było 4 skazanych. Również w pozostałych celach w powyższym okresie były przypadki osadzania skazanych, w tym powoda, bez zachowania normy 3 m 2 na osobę. Od dnia 27.07.2007 r. powód przebywał wraz z innymi osadzonymi w celach o nr 241, 211, 230, 239, 332, w których norma 3 m 2 na osobę nie była przekroczona, za wyjątkiem okresu od 20.11.2008 r. do 12.12.2008 r., kiedy w celi 211 było 4 osadzonych. Cele, w których przebywał powód, posiadały należyte wyposażenie kwaterunkowe, a znajdujące się w nich kąciki sanitarne były wyodrębnione w sposób zapewniający intymne z nich korzystanie. W każdej celi, w których przebywał powód, na wyposażeniu były: łóżko koszarowe dla każdego skazanego, taboret, mały stół i szafka na dwóch skazanych. Stan sanitarny cel był dobry. Posiadały one wentylację i można było otwierać w nich okna. Powód był osadzany w celach z więźniami deklarującymi się jako osoby niepalące. Zdarzało się jednak, że pomimo deklaracji osadzeni palili. Dyrektor Zakładu Karnego Nr (...) w S. na podstawie art. 248 § 1 k.k.w. informował Sąd Okręgowy w Opolu IV Wydział Penitencjarny o przeludnieniu panującym w Zakładzie i o konieczności umieszczania w niektórych celach osadzonych w sytuacji, gdy powierzchnia mieszkalna na osobę wynosiła mniej niż 3 m 2 . W czasie osadzenia w Zakładzie Karnym Nr (...) w S. powód miał dostęp do zasobów bibliotecznych. W pawilonie B, w którym przebywał, znajdują się punkty biblioteczne, w których dokonuje się wymiany książek co 3 miesiące. W 2009 roku księgozbiór liczył 14.967 książek oraz 76 wydawnictw na nośnikach DVD, CD, VHS. Powód nie korzystał ze zbiorów bibliotecznych ani z prasy i nie zgłaszał żadnych problemów na tym tle. W czasie osadzenia powód był uprawniony do korzystania z zajęć świetlicowych, sportowych, spacerów i kąpieli. Wszyscy skazani otrzymywali środki czystości: mydło toaletowe, nożyk do golenia, krem do golenia, pastę do zębów oraz proszek do prania, a nadto środki do utrzymania czystości w celach. Od 25.10.2006 r. osadzeni w Zakładzie Karnym Nr (...) mogli korzystać z 4 boisk sportowych, 4 świetlic sportowych, 5 świetlic do zajęć K.O., 4 pracowni zajęć K.O. i jednej kaplicy. W Zakładzie Karnym Nr (...) istnieje 8 kółek zainteresowań. Powód nie uczestniczył ani w spotkaniach kółek zainteresowań, ani w spotkaniach grup wyznaniowych, ani też w imprezach masowych organizowanych na terenie Zakładu. Uczestniczył jedynie w dodatkowych letnich zajęciach na polach spacerowych. Najchętniej spędzał wolny czas w celi, w której miał do dyspozycji telewizor, odtwarzacz DVD i konsolę do gier. Powód jest osobą konfliktową, której trudno dobrać współosadzonych. Wielokrotnie skarżył się na innych osadzonych, co było powodem częstej zmiany cel i osób, z którymi przebywał. Prezentował postawę roszczeniową, często pisał bezzasadne skargi do różnych instytucji. Był skonfliktowany z podkulturą przestępczą. Działania administracji Zakładu Karnego Nr (...), polegające na wycofaniu powoda z zatrudnienia i niekierowaniu go do pracy, a także na odmowie przetransportowania go bliżej miejsca jego zamieszkania, podyktowane były potrzebą zapewnienia mu osobistego bezpieczeństwa. --- STRONA 3 --- Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że powód przebywał w przeludnionych celach w okresie od 25.10.2006 r. do 27.07.2007 r., jednakże przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwoliło ustalić jednoznacznie jakie było przeludnienie w poszczególnych celach – poza celą nr 211, w której osadzonych było 4 skazanych. Sąd uznał również za udowodnione twierdzenia powoda, że przebywał on w jednej celi z osobami palącymi. Pozostałe podniesione przez powoda zarzuty dotyczące warunków odbywania kary Sąd uznał za bezpodstawne. W szczególności nie znalazły potwierdzenia w ocenie Sądu złe warunki sanitarne w celach, brak wentylacji, brudne i zagrzybiałe ściany, brak oddzielenia kącika sanitarnego oraz nienależyte wyposażenie cel. Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, w tym osadzonego wspólnie z powodem T. G. (1) jednoznacznie wynika, iż stan sanitarny cel był dobry. Nie znalazły też potwierdzenia zarzuty powoda dotyczące braku dostępu do zajęć K.O., do biblioteki i do aktów prawnych, a także braku możliwości dbania o higienę osobistą, natomiast brak pracy związany był z koniecznością zapewnienia powodowi bezpieczeństwa. Sąd Okręgowy uznał, że sam fakt czasowego osadzenia powoda w przeludnionych celach oraz z osobami palącymi (deklarującymi niepalenie) nie może rodzić odpowiedzialności strony pozwanego na podstawie art. 24 k.c., bowiem ograniczenia, jakich doznawał on w Zakładzie Karnym nie naruszały jego godności. Warunki w celi pomimo niezachowania normy 3 m 2 nie były niegodziwe, a występujący dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien był się liczyć popełniając przestępstwo. Sąd Okręgowy uznał też, że w rozpatrywanym przypadku pozwany działał zgodnie z przepisami prawa. W konsekwencji, wobec niestwierdzenia naruszenia dóbr osobistych powoda, a nadto wobec braku bezprawności działania pozwanego, Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako bezzasadne. Powód zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa. Wydanemu wyrokowi zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych oraz obrazę przepisów zawartych w Konstytucji i w ratyfikowanych przez Polskę umowach międzynarodowych. W uzasadnieniu apelacji próbował zdyskredytować świadka T. G., którego zeznania Sąd I instancji wziął pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego, podnosząc jednocześnie, że Sąd niezasadnie oddalił jego wniosek o przesłuchanie dalszych świadków, którzy mieliby potwierdzić, że przez cały czas przebywał z osobami palącymi w przepełnionych celach, w których kącik sanitarny nie był odgrodzony. Podniósł też, że nigdy nie korzystał z prasy, gdyż dowiedział się o niej dopiero z odpowiedzi na pozew, i że w bibliotece niebyło żadnych aktów prawnych. Nigdy też nie mógł doprosić się innych środków czystości poza wskazanymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nadto podniósł, że Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął fakt wydzielenia w celi kącika sanitarnego. Opisał też swoje odczucia związane z korzystaniem z tego kącika, określając je jako koszmar i deptanie jego godności. Do apelacji dołączył wykonany odręcznie szkic celi z zaznaczonymi elementami wyposażenia. Sąd Apelacyjny zważył: Ustalenia faktyczne Sądu I instancji nie budzą zastrzeżeń. Sąd Apelacyjny, uznając je za prawidłowe, przyjął je za podstawę swojego rozstrzygnięcia. Także dokonana przez Sąd I instancji ocena stanu faktycznego i wyprowadzone z niej wnioski prawne są prawidłowe i zasługują na aprobatę. Zarzut błędnych ustaleń faktycznych nie znajduje uzasadnienia. Fakt przebywania powoda w przeludnionych celach i w towarzystwie więźniów palących został przez Sąd I instancji przyjęty jako nieprawidłowość mająca miejsce. Nie została wprawdzie ustalona precyzyjnie skala tej nieprawidłowości, pozostawało to jednak bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem zgodzić się należy z oceną, że zarówno rozmiary przeludnienia celi, jak i czas jego trwania (nie dłużej niż 9 miesięcy i 2 dni), a także konieczność przebywania w jednym pomieszczeniu z osobami palącymi, nie dają podstaw do traktowania warunków odbywania kary przez powoda jako niegodziwych. Zaznaczyć przy tym trzeba, że ustalone przekroczenie normy zagęszczenia w celi nr 211 w okresie gdy przebywało w niej czterech osadzonych nie było znaczne, skoro powierzchnia tej celi wynosiła 12,10 m 2 (z uwzględnieniem niewielkiego kącika sanitarnego). Okoliczność, iż dopuszczony przez Sąd I instancji na wniosek powoda świadek T. G. złożył zeznania, których treść nie odpowiadała oczekiwaniom powoda, nie stanowi podstawy do podważenia wiarygodności tego świadka. Wbrew zarzutom apelacji Sąd I instancji nie oparł się jednak w swych ustaleniach wyłącznie na zeznaniach tego świadka, ale --- STRONA 4 --- wziął również pod uwagę dowody z zeznań świadka R. C. oraz dowody z dokumentów. Oddalenie kolejnych wniosków dowodowych powoda, zgłaszanych w toku dalszego postępowania, Sąd I instancji właściwie uzasadnił wystarczającym wyjaśnieniem istotnych okoliczności i potrzebą przeciwdziałania przedłużania procesu przez powoda. Również kolejne zarzuty apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie. Okoliczność, iż powód otrzymywał jedynie podstawowe środki czystości w żadnym razie nie może uzasadniać przekonania, że naruszało to jego dobra osobiste. Podobnie ocenić należy zgłaszane przez powoda trudności w dostępie do prasy i aktów prawnych. Ustalenia Sądu Okręgowego w tej mierze, które powód próbuje podważyć, znajdują potwierdzenie w powołanym przez Sąd materiale dowodowym. Jednakże nie wnikając w to, czy powód istotnie napotykał na wskazywane trudności, stwierdzić trzeba, że darmowy dostęp do prasy i do przepisów prawnych jest przywilejem nielicznych osób w Polsce, zatem nie można twierdzić, że gdyby nawet powód dostępu takiego był pozbawiony, to byłoby to równoznaczne z naruszeniem jego dóbr osobistych. Oceny takiej nie zmienia fakt, iż w zakładach penitencjarnych prasa i książki są więźniom udostępniane w ramach szeroko pojmowanej działalności profilaktycznej i wychowawczej. Nie znajdują także uzasadnienia zarzuty dotyczące niedostatecznej ochrony intymności przy korzystaniu z sanitariatu. Zgodzić się można z twierdzeniem, że oddzielenie kącika sanitarnego od reszty celi jedynie zasłonką nie zapewnia pełnej izolacji, jednakże stwierdzić trzeba, że zapewnia ono wystarczające minimum ochrony. Z załączonego przez powoda do apelacji szkicu wynika wyraźnie, że pomieszczenie z WC jest wyposażone w zasłonę. Twierdzenia powoda, jakoby musiał załatwiać swoje potrzeby fizjologiczne „na oczach innych” nie mogą być w tych warunkach traktowane dosłownie. Odczuwany przez powoda w tej sytuacji dyskomfort nie może być utożsamiany z naruszeniem jego dóbr osobistych, szczególnie gdy się zważy, że sytuacja taka dotyka nie tylko powoda, ale licznych innych więźniów przebywających w starych zakładach karnych. W tym stanie rzeczy, podzielając ocenę Sądu I instancji co do braku podstaw do przypisania pozwanemu naruszenia dóbr osobistych powoda i braku bezprawności działań pozwanego, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję znajduje oparcie w art. 98 k.p.c. i obejmuje przyznany stronie pozwanej zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 6 pkt 6 i § 12 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych... (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn.zm.). mw