Wyrok I A Ca 690/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocł

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 690/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lipca 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Lamparska Sędziowie: SSA Iwona Biedroń (spr.) SSA Adam Jewgraf Protokolant: Katarzyna Stalewska po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu we W. oraz Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt I C 617/09 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Powód, M. K., wniósł o zasądzenie od strony pozwanej, Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W. i Zakładu Karnego w W., kwoty 150.000 zł w związku z nie zapewnieniem mu przez stronę pozwaną należytych warunków w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, w szczególności przez umieszczanie go w celach przeludnionych, nie zapewnienie mu należytych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz ograniczenie dostępu do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych. W odpowiedzi na pozew, strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, podnosząc jednocześnie zarzut przedawnienia co do części roszczeń powoda, tj. za okres do dnia 29.06.2006 r. --- STRONA 2 --- Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w punkcie I oddalił powództwo, zaś w punkcie II nie obciążył powoda kosztami procesu. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten oparł na następujących istotnych ustaleniach faktycznych: Powód, M. K., w zakładach karnych przebywał od 1981 r. z niewielkimi przerwami. W Areszcie Śledczym we W. powód przebywał od 30.12.2004 r. do 30.03.2006 r., zaś w Zakładzie Karnym w W. od 30.03.2006 r. do 30.05.2007 r. i od 12.09.2007 r. do chwili obecnej. Powód odbywa karę 15 lat pozbawienia wolności za czyn z art. 148 § 1 k.k. Koniec kary przypada na dzień 29.02.2020 r. Od około 2 lat powód przebywa w celi nr 167 o pow. 15 m 2 , nie licząc toalety. W celi tej w różnych okresach czasu przebywało od 4 do 7 osadzonych. W chwili obecnej w celi przebywa 5 osadzonych. Powód jest osobą niepalącą (od roku). Cela powoda jest należycie wyposażona w sprzęt kwaterunkowy, łóżka, stoły, krzesła, szafki. Osadzeni otrzymują od administracji środki czystości, a także mogą dokonać zakupu tych środków w kantynie. W celi jest telewizor, toaleta (kącik sanitarny) oddzielona ścianą, umywalka. Powód często korzystał z księgozbioru biblioteki. Miał też możliwość korzystania z aktów prawnych oraz zajęć kulturalno-oświatowych. Powód ma obecnie 47 lat. Jest po wypadku samochodowym i nie może brać udziału w zajęciach sportowych, otrzymuje kierowaną do niego korespondencję, a sporadycznie ma widzenia z bliskimi. W Zakładzie Karnym powodowi najbardziej dokucza złe światło. Powód pisał prośbę o zezwolenie na indywidualną lampkę. Prośba została odrzucona ze względu na to, że lampki przysługują osobom, które się uczą. Powód nigdy nie zgłaszał zastrzeżeń do warunków bytowo-socjalnych w Zakładzie Karnym. W Zakładzie Karnym działa telewizja więzienna, w której codziennie są audycje. Cele w pozwanym Zakładzie Karnym są systematycznie remontowane, we wszystkich celach dwuosobowych kąciki sanitarne osłonięte są kotarą, zaś w większych celach niż 2 osobowe, kąciki sanitarne są murowane. W pozwanym Zakładzie Karnym występuje znaczne przeludnienie, powyżej ustalonej liczby 1046 osadzonych, wynikającej z normy 3m 2 na jednego skazanego. W Zakładzie Karnym skazani mogą korzystać ze świetlicy wyposażonej w sprzęt do ćwiczeń, oraz mają dostęp do telefonu i biblioteki. Każda z cel wyposażona jest w radiowęzeł oraz „sygnalizację przywoławczą”. Kąpiel skazanych odbywa się w nowoczesnej łaźni. Osadzeni otrzymują trzy posiłki dziennie. Osadzeni mogą dokonywać zakupów artykułów żywnościowych, tytoniowych i przemysłowych trzy razy w miesiącu. Kantyna, usytuowana przy salach widzeń, czynna jest w dni widzeń, co umożliwia rodzinom skazanych zakupy dla skazanych. Skazany ma prawo otrzymywać raz na kwartał paczkę z żywnością. Osadzeni mają zapewnioną opiekę medyczną. Osadzeni mogą również kształcić się w Centrum Kształcenia Ustawicznego. Skazani mają prawo do spacerów oraz zajęć sportowych na hali sportowej (piłka nożna, siatkowa, koszykowa, tenis stołowy, zajęcia ogólnorozwojowe). Z hali sportowej skazani korzystają przez 7 dni w tygodniu, zgodnie z rozkładem zajęć sportowych. Osadzeni mają możliwość korzystania w celach z prywatnego sprzętu RTV, za zgoda Dyrektora ZK. W większości cel mieszkalnych jest telewizor, magnetowid, radio, a także odtwarzacze DVD. Niektórzy skazani mają zgodę na korzystanie ze sprzętu komputerowego. Przeprowadzona w 2009 r. wizytacja wykazała, iż kara pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym wykonywana jest zgodnie z przepisami kodeksu karnego wykonawczego oraz regulaminu wykonywania kary pozbawienia wolności. --- STRONA 3 --- W roku 2008 r. stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia, co jest wynikiem ograniczenia do niezbędnego minimum transportów skazanych. Przy takich ustaleniach faktycznych, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ten podzielił zarzut strony pozwanej, iż roszczenie powoda, stosownie do treści art. 442 1 § 1 k.c., uległo przedawnieniu co do okresu sprzed 30.03.2006 r., a więc co do okresu, w którym powód przebywał w Areszcie Śledczym we W.. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji pominął dowód z zeznań świadków, którzy mieli zeznawać na okoliczność odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym we W. oraz sprawozdań z wizytacji obejmujących Areszt Śledczy. Odnośnie żądania powoda, skierowanego w stosunku do Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w W., Sąd I instancji wskazał, powołując się na treść art. 23 k.c., art. 24 k.c. i art. 448 k.c., że osadzenie powoda w celi niespełniającej normy powierzchniowej, stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych, tj. godności. Sąd ten podał, iż strona pozwana nie kwestionowała panującego w pozwanym zakładzie karnym przeludnienia, zatem okoliczność powyższą należało uznać za przyznaną przez nią. Jednocześnie Sąd Okręgowy stwierdził, iż brak możliwości odmówienia przez pozwany zakład karny przyjęcia skazanego w sytuacji przeludnienia cel, nie pozbawia automatycznie cech bezprawności jego zachowania, polegającego na umieszczeniu powoda w celi nie spełniającej wymagań określonych w art. 110 k.k.w. Powyższe jednak, w ocenie Sądu I instancji, nie skutkowało uznaniem za zasadne roszczenia powoda o zapłatę na jego rzecz przez stronę pozwaną zadośćuczynienia w kwocie 150.000 zł. Sąd ten wskazał, iż powód swojej krzywdy upatrywał w naruszeniu prawa do swobody i prywatności, a istota wykonywania kary pozbawienia wolności sprowadza się właśnie do ograniczenia tych praw. Mimo przeludnienia celi, w której osadzono powoda, nie sposób przyjąć, zdaniem Sądu Okręgowego, że naruszenie jego dobra osobistego, w postaci prawa do intymności, co miałoby nastąpić tylko z tej przyczyny, że zamiast 4 czy 5 współwięźniów – w celi powoda zamieszkiwała jedna lub dwie osoby więcej. Powyższa bowiem okoliczność nie zmniejsza w istocie możliwości zachowania intymności w sposób drastyczny. Mając na uwadze materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd I instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom powoda, w celach osadzeni mieli zapewnione odpowiednie warunki sanitarne, toaleta stanowiła część oddzieloną ścianą, w pomieszczeniu celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, więźniowie otrzymywali niezbędne dla zachowania higieny osobistej środki czystości. Pozwany Zakład Karny stara się zapewnić osadzonym minimum intymności w celach (nawet przeludnionych), niezbędnej podczas czynności fizjologicznych lub też sanitarnych, zaś za utrzymanie czystości w celi jak i w kąciku sanitarnym, stosownie do treści art. 116 k.k.w., odpowiedzialni są osadzeni w niej więźniowie. Sąd Okręgowy zważył, iż powód, jak również każdy osadzony w pozwanym Zakładzie Karnym, nie miał utrudnianych kontaktów z rodziną, zarówno osobistych, jak i telefonicznych, mógł korzystać z kaplicy, hali sportowej, spacerów, organizowanych w zakładzie koncertów, występów chóru. Sąd ten podkreślił, iż powód przed wytoczeniem powództwa nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne, panujące w Zakładzie Karnym. Konkludując, Sąd I instancji stwierdził, że choć doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, to stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy, aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, czy nieludzkich warunkach. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o treść art. 102 k.p.c., wskazując, iż roszczenie powoda w części dotyczącej naruszenia dóbr osobistych okazało się zasadne. Apelację od orzeczenia, zawartego w punkcie I powyższego wyroku, wywiódł powód podnosząc, iż Sąd Okręgowy nie przesłuchał wskazanych przez niego świadków: T. S. i R. P.. Nadto powód wskazał, iż o możliwości wytoczenia --- STRONA 4 --- niniejszego powództwa dowiedział się w 2006 r., w czasie rozmów z współosadzonymi w pozwanym Zakładzie Karnym, a więc w jego ocenie niezasadne było uznanie przez Sąd I instancji, iż część jego żądania uległa przedawnieniu. Wskazując na powyższe, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na apelację, strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, iż za podstawę swojego orzeczenia Sąd Apelacyjny w całości przyjął prawidłowo poczynione ustalenia Sądu Okręgowego. Sąd ten dokonał bowiem wszechstronnej oceny materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, którą prawidłowo i zgodnie z wymogami art. 233 § 1 k.p.c. uzasadnił. Sąd Apelacyjny podzielił również ocenę i wnioski Sądu I instancji, wyprowadzone na podstawie tych ustaleń faktycznych. Apelacja powoda zmierzała właściwie jedynie do podważenia, przyjętego przez Sąd Okręgowy, przedawnienia roszczenia powoda za okres, w którym przebywał on w Areszcie Śledczym we W., tj. do dnia 30.03.2006 r. Skarżący podnosił przy tym, iż niezasadnym było uznanie przez ten Sąd, że jego roszczenie częściowo uległo przedawnieniu, gdyż o możliwości wytoczenia niniejszego powództwa przeciwko pozwanemu Aresztowi Śledczemu dowiedział się w 2006 r., w czasie rozmów z współosadzonymi w pozwanym Zakładzie Karnym. Zważyć jednak należy, iż o rozpoczęciu biegu terminu przedawnienia nie decyduje czas, w jakim powód dowiedział się o podstawie prawnej do dochodzenia swoich ewentualnych roszczeń, a dzień w którym dowiedział się on o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Mając zaś na uwadze, iż powód swoją krzywdę upatrywał w warunkach, w jakich odbywał karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym we W., stwierdzić należy, iż o swojej ewentualnej krzywdzie z tym związanej miał wiedzę w trakcie pobytu w pozwanym Areszcie, w tym czasie również miał wiedzę o osobie odpowiedzialnej za tę jego ewentualną krzywdę, a tym samym o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód opuścił Areszt Śledczy we W. w dniu 30.03.2006 r., zatem to od tego dnia, jak prawidłowo przyjął to Sąd I instancji, zaczął biec trzyletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 442 1 § 1 k.c. Termin ten upłynął powodowi z dniem 30.03.2009 r., zaś niniejszy pozew został przez niego wniesiony już po jego upływie, tj. w czerwcu 2009 r. Słusznie zatem Sąd Okręgowy podzielił zarzut pozwanego o przedawnieniu roszczenia powoda co do okresu sprzed 30.06.2006 r. Z uwagi bowiem na to, że roszczenia z art. 448 k.c., których powód dochodził w niniejszym postępowaniu, zostały przez ustawodawcę określone w ramach odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych, ich przedawnienie następuje w terminie trzyletnim, wskazanym w art. 442 1 § 1 k.c. Z powyższych względów zgodzić należy się także z oceną Sądu I instancji, iż niecelowe było dopuszczenie dowodów z zeznań świadków T. S. i R. P., na okoliczności związane z warunkami panującymi w celach, w jakich powód przebywał w Areszcie Śledczym we W., w sytuacji gdy jego roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia uległo przedawnieniu, w związku z podniesieniem przez stronę pozwaną stosownego zarzutu w tym zakresie, i jako przedawnione podlegało oddaleniu. Jeżeli bowiem Sąd podziela zarzut przedawnienia, może ograniczyć postępowanie dowodowe jedynie do okoliczności wykazujących, że przedawnienie to miało miejsce, pomijając jednocześnie pozostałe dowody, które w związku ze stwierdzeniem przedawnienia, stały się nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów, niezasadne okazały się zarzuty skarżącego, zmierzające do podważenia oceny Sądu Okręgowego odnośnie przedawnienia roszczenia jak i nie przeprowadzenia przez ten Sąd dowodu z zeznań świadków T. S. i R. P.. --- STRONA 5 --- Dalsze rozważania należało zatem ograniczyć do okresu i warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w W.. Powód, wnosząc o zapłatę zadośćuczynienia w kwocie 150.000 zł wskazywał, iż w pozwanym zakładzie były nieodpowiednie warunki bytowe, gdyż przebywał on w przeludnionych celach, które były nieodpowiednio wyposażone, a pozwany Zakład Karny nie zapewniał mu zajęć kulturalnooświatowych oraz dostępu do aktów prawnych, jednocześnie przetrzymując korespondencję i utrudniając kontakt z bliskimi. Nadto powód wskazał na brak warunków umożliwiających utrzymanie higieny osobistej i nieodpowiednie wyżywienie. Postępowanie dowodowe, przeprowadzone w niniejszej sprawie, spośród okoliczności podnoszonych przez powoda, wykazało jedynie przeludnienie panujące w pozwanym Zakładzie Karnym. Jak wynika bowiem z zeznań świadków wnioskowanych przez strony, cela nr 167, w której pozwany przebywał w pozwanym Zakładzie Karnym, była wyposażona w odpowiedni sprzęt (łóżka, szafki, krzesła, telewizor), a kącik sanitarny był wyodrębniony i oddzielony ścianką od reszty celi. Skazani mieli zapewniony dostęp do bieżącej wody i środków czystości. Osadzeni, w tym powód, mogli korzystać z aktów prawnych oraz biblioteki, znajdującej się w pozwanym zakładzie karnym. Skazani mogli również korzystać z hali sportowej. Pozwany Zakład Karny organizował również dla więźniów zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe (koncerty chórów, występy zespołów rockowych, turnieje sportowe). Zakład Karny zapewnia osadzonym odpowiednie wyżywienie, posiłki dostarczane są im w termosach i mają odpowiednią temperaturę. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło zarzutów powoda, odnośnie utrudniania kontaktów z bliskimi i przetrzymywania przez Zakład Karny korespondencji skazanych, w tym powoda. W zakładzie tym jest dostępny telefon, z którego osadzeni mogą korzystać, w wyznaczonym im czasie. Jak słusznie zważył Sąd I instancji, za wykazane w niniejszej sprawie można uznać jedynie to, iż powód w pewnych okresach przebywał w przeludnionej celi. Strona pozwana powyższą okoliczność przyznała w odpowiedzi na pozew (k. 34), podając, że przeludnienie panujące w Zakładzie Karnym mogło w jakimś zakresie dotknąć również powoda. Nadto fakt panującego w zakładach karnych przeludnienia, skutkującego naruszaniem norm dotyczących powierzchni celi, przypadającej na jednego oskarżonego, określonej w art. 110 k.k.w., jest powszechnie znany. Mając powyższe na uwadze, dalsze rozważania Sądu odwoławczego odnosić się już będą do tego, czy umieszczenie powoda przez pozwany Zakład Karny w celi nie spełniającej norm metrażowych, wynikających z art. 110 k.k.w., stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych, i czy w związku z tym naruszeniem zasadnym jest jego żądanie o zadośćuczynienie, zgłoszone na podstawie art. 448 k.c. Prawo do ochrony dóbr osobistych przysługuje w przypadku, gdy ich naruszenie nosi znamiona bezprawności. Bezprawność winna zaś być traktowana w kategoriach obiektywnej kwalifikacji czynu, z punktu widzenia jego zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego (tak A. Cisek w Komentarzu do kodeksu cywilnego pod red. E. Gniewka, C.H. Beck 2006, str. 60). Jedną z niekwestionowanych podstaw wyłączenia bezprawności jest działanie w ramach porządku prawnego, a więc w sytuacji, gdy normy prawa usprawiedliwiają i legalizują wkroczenie w sferę cudzych dóbr osobistych. Przepis art. 248 k.k.w. dopuszczał w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umieszczenie osadzonego na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , zaś paragraf 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19.04.2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów stanowi, że w wypadku wykorzystania miejsc zakwaterowania w dodatkowych celach mieszkalnych, powstałych w wyniku przystosowania innych pomieszczeń do wymogów cel mieszkalnych, osadzonych można umieścić na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . W ocenie Sądu Apelacyjnego, umieszczenie powoda w celi, której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego, nie spełniała normy ustawowej, nawet w świetle powołanej wyżej regulacji nie może zostać uznane za działanie w warunkach wyłączających bezprawność. Należy bowiem podkreślić, że art. 248 k.k.w. przewidywał w sytuacjach w nim wskazanych możliwość umieszczenia osadzonego w celi, której powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej --- STRONA 6 --- niż 3 m 2 jedynie na czas określony. Przepis art. 248 k.k.w. i akty wydane na jego podstawie tworzyły lex specialis wobec art. 110 k.k.w i normowały sytuację szczególną, która powinna mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy trzeba odstąpić od reguły. Tymczasem stosowanie tego przepisu wobec osadzonych stało się normą. Nie ulega również wątpliwości, że umieszczenie powoda w celi przeludnionej, nie miało – wobec przeludnienia pozwanych zakładów karnych – charakteru przejściowego. Nadto zagadnienie bezprawności należy do sfery ocen danego zachowania z punktu widzenia porządku prawnego rozumianego szeroko, w tym konwencji międzynarodowych i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle których nie zapewnienie więźniom odpowiedniej powierzchni mieszkalnej jednoznacznie stanowi pogwałcenie standardów międzynarodowych. Przy ocenie przesłanki bezprawności nie można również pominąć okoliczności, że nie tyle sama treść, co właśnie praktyczna interpretacja art. 248 k.k.w. i stosowanie jego dyspozycji w związku z brakami lokalowymi więziennictwa, stało się przyczyną uznania paragrafu 1 tego artykułu za niezgodny z Konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r., sygn. akt SK 25/07; przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 6.12.2009 r.). Przy czym w uzasadnieniu powołanego orzeczenia, TK nie wykluczył stosowania art. 248 k.k.w. w rzeczywiście wyjątkowych sytuacjach. Niewątpliwie zatem nie zapewnienie przez Państwo osadzonym w jednostkach penitencjarnych minimalnych norm powierzchniowych nie może w obowiązującym porządku prawnym zostać uznane za działanie w warunkach wyłączających bezprawność i uzasadniać konkluzję, iż dobra osobiste powoda, w szczególności zaś jego prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych, gwarantowanych ustawą warunkach, nie zostały naruszone. Sąd Okręgowy przyjmując, że strona pozwana naruszyła dobra osobiste powoda, tj. jego godność, przez umieszczenie go okresowo w celi nie spełniającej norm metrażowych, określonych w art. 110 k.k.w, uznał jednak, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do zasądzenia na jego rzecz nawet symbolicznej kwoty zadośćuczynienia, ocenę tę Sąd Apelacyjny podziela. Zważyć bowiem należy, iż przesłanką odpowiedzialności materialnej przewidzianej w art. 448 k.c., jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12.12.2002 r., V CKN 1581/00 oraz z dnia 19.04.2006 r., II PK 245/05). Bezprawność działania bowiem nie jest wystarczającą przesłanką do zasądzenia odpowiedniego zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., z uwagi na odesłanie w art. 24 k.c. do „zasad przewidzianych w kodeksie”. Przepis art. 448 k.c. nie może być bowiem interpretowany w oderwaniu od zasad rządzących odpowiedzialnością cywilną oraz systemem ochrony dóbr osobistych. Wskazuje na to usytuowanie art. 448 k.c. w tytule VI księgi trzeciej k.c. „Czyny niedozwolone”, i okoliczność, że generalną zasadą odpowiedzialności, przyjętą w kodeksie cywilnym w odniesieniu do czynów niedozwolonych, jest odpowiedzialność na zasadzie winy. Prawidłowo Sąd Okręgowy wskazuje, iż z art. 448 k.c. wynika, że przyznanie przez sąd zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Jako podstawowe kryteria ,decydujące o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia, wskazuje się m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Podstawą odmowy zastosowania środka, przewidzianego w art. 448 k.c., może być zaś np. nieznaczny rozmiar krzywdy, przebaczenie sprawcy czy niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być również poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania środka w postaci przyznania tytułem zadośćuczynienia kwoty pieniężnej (wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Rozstrzygnięcie, w przedmiocie zasadności żądania powoda, wymaga więc, w świetle powołanych wyżej orzeczeń, szerokiego zbadania stopnia dolegliwości powoda, wynikającej z przebywania w przeludnionej celi, i uwzględnienia wpływu wszystkich czynników istotnych dla oceny warunków, w jakich powód odbywa karę. Odnosząc się natomiast do kwestii winy, trzeba wskazać, że tę przesłankę odpowiedzialności za nie zapewnienie osadzonym warunków metrażowych, zgodnych z art. 110 § 2 k.k.w., upatrywać należy zasadniczo poza jednostką organizacyjną, która bezpośrednio odpowiadała za warunki, w jakich powód odbywał karę, skoro Zakład Karny nr (...) we W., pomimo przepełnienia, nie mógł odmówić przyjęcia skazanego, a gospodarkę finansową prowadzi w oparciu o prawo budżetowe. --- STRONA 7 --- Wobec faktu, iż stroną pozwaną jest w niniejszej sprawie Skarb Państwa (jedynie działający poprzez wskazane jednostki organizacyjne), przesłankę ewentualnego zawinienia należało rozpatrywać również w kontekście działań Ustawodawcy, do którego obowiązków należy zapewnienie osadzonym godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ulegająca wątpliwości okoliczność znacznego niedofinansowania więziennictwa, nie może zostać uznana za przejaw złej woli Ustawodawcy, ani przejaw niehumanitarnej polityki penalnej państwa. Przyczyną przeludnienia nie jest bowiem świadome działanie w celu stworzenia takich warunków odbywania kary, które same w sobie stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represję dla osób skazanych. Wskazać należy, iż warunki, w jakich powód odbywa karę, odpowiadają aktualnym możliwościom finansowym Państwa, i nie różnią się od warunków innych więźniów, nie mają więc charakteru jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji. W świetle powyższego, stopień winy pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda, poprzez okresowe umieszczanie go w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionej celi, uznać należy za niski. Dokonując z kolei oceny stopnia pokrzywdzenia, którego doznał powód w związku z naruszeniem ustawowej normy minimalnej powierzchni celi na jednego osadzonego, Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że zarówno powód, jak i osadzeni wraz z nim więźniowie, mogą korzystać z oferowanych przez zakład sposobów spędzania czasu poza celą, i zredukować tym samym dyskomfort wynikający z konieczności wspólnego przebywania w przeludnionym pomieszczeniu. Osadzeni mogą przebywać na spacerach, korzystać z biblioteki, czy spędzać czas w hali sportowej. Wskazać należy, iż przebywanie w zatłoczonym pomieszczeniu samo w sobie wiąże się z pewnością z dyskomfortem, jednakże – jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. (II CSK 269/07) – nie jest to wystarczającą postawą do uwzględnienia żądania o zasądzenie zadośćuczynienia. Możliwość taka istniałaby w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że naruszono takie podstawowe standardy, jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania, albo oddzielenie węzła sanitarnego do ogólnej przestrzeni celi. Niewątpliwie jednak, w świetle materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, powód w takich warunkach nie przebywał. A, jak wynika ze sprawozdania z wizytacji pozwanego zakładu karnego, w którym powód odbywa karę pozbawienia wolności, cele znajdujące się w nim posiadają wydzielony kącik sanitarny, zatem nie naruszone pozostawało prawo powoda do intymności. Zresztą sam powód nie wskazywał w czasie swojego przesłuchania, iż odczuł szczególną krzywdę z faktu przebywania w przeludnionej celi, w pozwanym Zakładzie Karnym. Nigdy zresztą powód z tego tytułu nie składał żadnych skarg do dyrektora Zakładu Karnego, ani też do wychowawcy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w świetle powyższego uznać należało, że powód nie wykazał, aby jego dolegliwości, wynikające z przebywania w przeludnionej celi, uzasadniały twierdzenie, że warunki, w jakich odbywa on karę pozbawienia wolności, są niegodziwe i niehumanitarne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, za przyznaniem powodowi kwoty pieniężnej, tytułem rekompensaty za naruszenie dóbr osobistych, nie przemawia ani stopień nasilenia dolegliwości, odczuwanych przez powoda w związku z przebywaniem w zatłoczonej celi, ani działania strony pozwanej, dokładającej starań w celu zmniejszenia odczuwanego przez powoda dyskomfortu. Warunki, w jakich powód odbywał karę, związane z przeludnieniem celi, choć uciążliwe nie uzasadniają jednak same przez się powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa. Zważyć należy, iż pobyt w zakładzie karnym wiąże się z naturalnymi dolegliwościami i ograniczeniami. Mając na uwadze powyższe, uznać należało, iż na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja powoda, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu. Orzeczenie o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny wydał na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 7 i § 12 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), zasądzając od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł. --- STRONA 8 --- Sąd Apelacyjny uznał, iż na obecnym etapie postępowania brak jest podstaw do nieobciążania powoda kosztami procesu na rzecz strony przeciwnej, na podstawie art. 102 k.p.c. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu; jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, a wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Sama sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet niekorzystna, nie stanowi podstawy zwolnienia od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi procesowemu – na podstawie art. 102 k.p.c. Zgodnie bowiem z treścią art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane stronie, nie zwalnia jej z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Zatem, skoro strona pozwana zażądała tych kosztów, zachodziła podstawa do ich zasądzenia. Strona procesu decydując się na podejmowanie określonych decyzji procesowych musi się liczyć z ich konsekwencjami, do których zaliczyć trzeba obowiązek zwrotu kosztów sporu. Sąd odwoławczy nie dopatrzył się żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie powoda z ponoszenia konsekwencji podejmowanych decyzji procesowych, a tym samym uznał, ze brak było podstaw do zastosowania art. 102 kpc.