Postanowienie I A Ca 483/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 maja 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Tadeusz Nowakowski Sędziowie: SSA Grażyna Matuszek (spr.) SSA Dariusz Kłodnicki Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa B. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu we W. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 20 lutego 2012 r. sygn. akt I C 514/11 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach I i III i sprawę przekazuje w tym zakresie Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego; 2. oddala dalej idącą apelację. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 lutego 2012r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu po rozpoznaniu sprawy z powództwa B. G. przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu we W.: --- STRONA 2 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 I. umorzył postępowanie w zakresie żądania zapłaty odszkodowania w wysokości 5.000 zł i zadośćuczynienia w wysokości 3.000 zł za naruszenie jego prawa do kierowania korespondencji do różnego rodzaju urzędów i organów na koszt administracji zakładu karnego II. oddalił powództwo w pozostałej części, a to w zakresie żądania, aby pozwany na piśmie zobowiązał się, iż będzie przestrzegał wobec powoda przepisów kodeksu karnego wykonawczego w kwestii wysyłania korespondencji urzędowej, jej cenzury oraz będzie niezwłocznie wysyłał listy urzędowe skierowane do urzędów Państwa i osób ich reprezentujących na koszt administracji zakładu w przypadku, gdy powód nie będzie posiadał środków finansowych. III. zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów (sygnatura akt I C 514/11). Sąd ten ustalił, że powód pismem z dnia 3 marca 2011 r. skierowanym do Dyrektora Aresztu Śledczego we W. wystąpił o talon na paczkę z artykułami biurowymi z zawartością: segregatora na dokumenty, 100 koszulek foliowych, ryzy papieru, 20 długopisów czarnych, kleju w sztyfcie w ilości 2, kredek świecowych. Powód uzyskał zgodę Dyrektora. Powód w dniu 7 lutego 2011 r. wysłał 48 listów skierowanych do urzędów państwowych, Sądów, ambasad, organizacji międzynarodowych. W dniu 14 lutego 2011 r. pokwitowano wysłanie 157 listów, przy czym listu pod pozycją 158 nie wysłano wobec tego, że zabrakło kopert. Część listów, mianowicie adresowanych do komisji praw człowieka, Rzecznika Praw Obywatelskich została wysłana bez cenzury. Powód miesięcznie wysyła około 100 listów, sporadycznie ilość wysyłanych listów przekracza tę liczbę. Powodowi odmówiono wysłania listów dotyczących spraw głośnych medialnie, które nie odnosiły się w żaden sposób do osoby ich autora, nie były również związane z jego prawem do obrony. Koszty związane z wysyłaniem powyższej korespondencji, koszty papieru, kopert, znaczków, materiałów biurowych ponosiła administracja Aresztu Śledczego we W. Przy takich ustaleniach Sąd uznał powództwo o ochronę dóbr osobistych za bezzasadne W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że pozwem z dnia 21 lutego 2011 r. powód, B. G., wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego we W. kwoty 5.000 zł tytułem odszkodowania i kwoty 3.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego prawa do kierowania 2 --- STRONA 3 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 korespondencji do różnego rodzaju urzędów i organów na koszt administracji zakładu karnego. Powód podał, że w dniu 16 lutego 2011 r. i 17 lutego 2011 r. dyrektor Aresztu Śledczego we W. podjął decyzję o nie wysyłaniu jego listów z wnioskami, skargami, prośbami do takich instytucji jak Sejm RP, Senat RP, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Ministerstwo Skarbu Państwa, Ministerstwo Finansów, Urząd Miasta w K. i ., Prokuratorzy IPN i dyrektorzy jednostek penitencjarnych i ambasad. W powyższym powód upatrywał również naruszenia jego prawa do obrony. Na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2011 r. powód zmodyfikował żądanie pozwu, wycofując roszczenie o zapłatę i wnosząc o to, by pozwany zapewnił i zadeklarował, iż jego prawo do korespondencji nie będzie w przyszłości naruszane. Wobec powyższego sprawa została skierowana do rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Okręgowego do sprecyzowania zmodyfikowanego powództwa, powód pismem z dnia 6 czerwca 2011 r. sprecyzował żądanie pozwu w ten sposób, że wniósł, aby pozwany na piśmie zobowiązał się, iż będzie przestrzegał wobec powoda przepisów kodeksu karnego wykonawczego w kwestii wysyłania korespondencji urzędowej, jej cenzury oraz będzie niezwłocznie wysyłał listy urzędowe skierowane do urzędów Państwa i osób ich reprezentujących na koszt administracji zakładu w przypadku, gdy powód nie będzie posiadał środków finansowych. Sąd Okręgowy wskazał, że w piśmie tym powód jednocześnie oświadczył, że cofając żądanie zapłaty kwoty 8.000 zł nie zrzeka się jednocześnie roszczenia. W odpowiedzi na powyższe Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu wskazał, że powód nie wykazał, jakoby doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, z którego tytułu należy mu się zadośćuczynienie. Podał również, iż brak jest podstaw do uznania, iż działania funkcjonariuszy aresztu śledczego były bezprawne, bowiem działali oni w ramach swoich uprawnień ustawowych. Sąd Okręgowy uznając, że powód cofnął żądania zapłaty umorzył postępowanie w tym zakresie, o czym orzekł w punkcie I orzeczenia. Roszczenie powoda o zobowiązanie pozwanego do tego, aby przestrzegał wobec powoda przepisów kodeksu karnego wykonawczego w kwestii wysyłania korespondencji urzędowej, jej cenzury oraz aby niezwłocznie wysyłał listy urzędowe 3 --- STRONA 4 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 skierowane do urzędów Państwa i osób ich reprezentujących na koszt administracji zakładu w przypadku, gdy powód nie będzie posiadał środków finansowych Sąd Okręgowy uznał za bezzasadne w świetle przepisów art. 23 k.c, art. 24 k.c. i art. 448 k.c., które przywołał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy wskazał, że prawo skazanego, odbywającego karę pozbawienia wolności, do prowadzenia korespondencji z określonymi podmiotami, organami zostało przewidziane w art. 102 kodeksu karnego wykonawczego. Z kolei zasady, porządek wysyłania tej korespondencji przewidziano w § 16 i § 18 § 22 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 maja 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z dnia 29 sierpnia 2003 r.). Kwestię cenzurowania korespondencji skazanego reguluje art. 90 ust. 8 k.k.w. oraz art. 8 a k.k.w. Powód podnosił, że nie cała korespondencja jego autorstwa jest wysyłana przez administrację zakładu, nadto naruszono przepisy odnośnie zasad cenzury. Zdaniem Sądu powód jako domagający się ochrony na drodze sądowej, zarzucając naruszenie przepisów winien wykazać (zgodnie z ciążącym na nim ciężarze dowodu art. 6 kc, art. 232 kpc), iż jego dobra osobiste zostały naruszone, winien zatem skonkretyzować zdarzenie, z którym wiąże naruszenie dóbr osobistych. Na pozwanym natomiast – wobec tego, że przepis art. 24 kc wprowadza domniemanie bezprawności - ciąży wykazanie, że jego działanie nie było bezprawne. Zdaniem Sądu Okręgowego żądanie B. G. o treści sformułowanej w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r. nie mogło zostać uwzględnione. Powód nie wykazał, że doszło do naruszenia jego prawa do korespondencji. Powód nie wykazał również, że naruszano przepisy dotyczące cenzury. Powód modyfikując żądanie pozwu domagał się ostatecznie, aby strona pozwana zobowiązała się do przestrzegania przepisów wobec powoda dotyczących wysyłania korespondencji urzędowej, jej cenzury oraz niezwłocznego jej wysyłania. Jednocześnie nie wykazał w ocenie Sądu, żeby do naruszenia przepisów w tym zakresie doszło, a nadto, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych związanych z jego prawem do prowadzenia korespondencji urzędowej. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał powództwo za nieuzasadnione i dlatego oddalił je w punkcie II orzeczenia. 4 --- STRONA 5 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 Na marginesie Sąd wskazał, iż postępowanie cywilne nie jest trybem, w którym należałoby domagać się kontroli prawidłowości wykonywania praw skazanych osadzonych w zakładach karnych w toku odbywania przez nich kary pozbawienia wolności. Kodeks Karny Wykonawczy w art. 32 stanowi, że nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności, kary aresztu, tymczasowego aresztowania, zatrzymania oraz środka zabezpieczającego związanego z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym, a także kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności sprawuje sędzia penitencjarny. Sędzia ten uchyla również sprzeczną z prawem decyzję dyrektora jednostki penitencjarnej (art. 32§ 1 kwk). Rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w punkcie III sentencji oparto o treść art. 98 kc. Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Zaskarżając wyrok w całości wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę wyroku i zasądzenie na jego rzecz 5000 zł odszkodowania i 3000 zł zadośćuczynienia. W uzasadnieniu apelacji podniósł, że Sąd Okręgowy umarzając postępowanie pozbawił go prawa do sądu - do dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia. Ponadto podniósł, że wskazywał sadowi ile ma spraw w sądach i prokuraturach i ma prawo do obrony i odwołań w tych sprawach a pozwany go tego prawa pozbawił. Zarzucił, ze w pismach, których nie wysłano składał wnioski o dowody i zaświadczenia celem obrony swoich praw. Zakwestionował ponadto zasadność zasądzenia kosztów na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie podnosząc, że powód nie udowodnił swoich roszczeń a nadto, że działaniom pozwanego nie można przypisać znamion bezprawności. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo uzasadniona w zakresie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia. Analiza akt sprawy a w szczególności treści pisma powoda z dnia 6 czerwca 2011 r. wskazuje, że umarzając postępowanie w powyższym zakresie Sąd Okręgowy naruszył przepis art. 355 § 1 k.p.c., zgodnie z którym sąd wydaje postanowienie o 5 --- STRONA 6 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. Pozew natomiast może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku (art. 203 § 1 k.p.c.). W rozpatrywanej sprawie nie doszło do skutecznego cofnięcia pozwu w zakresie żądania odszkodowania i zadośćuczynienia. Jak wynika z akt sprawy na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2011 roku przed Sadem Rejonowym dla Wrocławia – Śródmieścia powód złożył oświadczenie procesowe, że „ modyfikuje żądanie pozwu wycofując roszczenie o zapłatę i wnosi o to aby pozwany zapewnił i zadeklarował, iż jego prawo do korespondencji nie będzie w przyszłości naruszane. W związku z powyższym wniósł o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego we Wrocławiu”. Pozwany nie oświadczył się w tym zakresie. Wobec nie umorzenia postępowania przez Sąd Rejonowy w zakresie cofniętego roszczenia o zapłatę i przekazania akt sprawy Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu, Sąd ten wezwał powoda do sprecyzowania oświadczenia złożonego na rozprawie i jednoznacznego określenia żądania i dokładnego jego sprecyzowania oraz oświadczenia czy cofnięcie żądania zapłaty stanowi cofnięcie ze zrzeczeniem się roszczenia ( karta 53). W odpowiedzi na powyższe B. G. wskazał, że jego żądanie jest takie: „by pozwany – na piśmie zobowiązał się, iż będzie przestrzegał wobec jego osoby – przepisów kkw, w kwestii wysyłania korespondencji urzędowej i jej cenzury, że będzie wysyłał jego listy urzędowe kierowane do Urzędów Państwa i osób ich reprezentujących na swój koszt w przypadku, gdy nie będzie powód posiadał na to środków finansowych”. Ponadto oznajmił, że: „Cofnięcie żądania wpłaty zatem nie stanowi cofnięcia się zrzeczenia roszczenia. Podtrzymuję je w całości jak w pozwie cywilnym” (karta 58 akt). Oświadczenie powoda jest jednoznaczne i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Powód odwołał cofnięcie częściowe pozwu i wyraźnie wyartykułował, że podtrzymuje żądanie zapłaty „w całości jak w pozwie”. W tych okolicznościach umorzenie postępowania w zakresie roszczenia o zapłatę nie znajduje podstawy prawnej. Cofnięcie pozwu jest cofnięciem wniosku o udzielenie ochrony prawnej roszczeniu procesowemu. Jest wyrazem prawa powoda do dysponowania przedmiotem procesu oraz przejawem odwołalności czynności procesowych. Zasada odwołalności daje powodowi także uprawnienie do cofnięcia 6 --- STRONA 7 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 oświadczenia o ograniczeniu roszczeń i dochodzenia ich w całości jak w pozwie, z czego powód skorzystał. Umarzając postępowanie o zapłatę odszkodowania i zadośćuczynienia Sąd nie rozpoznał powództwa w tym zakresie a więc nie rozpoznał istoty sprawy, w rozumieniu przepisu art. 386 § 4 k.p.c., co skutkuje koniecznością uchylenia wyroku w tej części i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd przeprowadzi postępowanie dowodowe w tym zakresie zgodnie z inicjatywą dowodową stron i dokona oceny jego wyników w kontekście żądań powoda. W ocenie Sądu Apelacyjnego zakresie roszczenia powoda o to „aby pozwany – na piśmie zobowiązał się, iż będzie przestrzegał wobec jego osoby – przepisów kkw, w kwestii wysyłania korespondencji urzędowej i jej cenzury, że będzie wysyłał jego listy urzędowe kierowane do Urzędów Państwa i osób ich reprezentujących na swój koszt w przypadku, gdy nie będzie powód posiadał na to środków finansowych” apelacja i powództwo są bezzasadne. Powód może domagać się ochrony swych praw gdy zostaną one naruszone. Natomiast brak podstaw prawnych do wytoczenia powództwa przed sądem o zobowiązanie do przestrzegania przepisów prawa albowiem obowiązek taki wynika wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U.1997.78.483 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 83 Konstytucji każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Od tego obowiązku także nikt zwolniony być nie może i Konstytucja nie przewiduje w tym względzie żadnych wyjątków. Dopiero konkretny przypadek naruszenia prawa może rodzić obowiązek zaniechania naruszeń, odpowiedzialność odszkodowawczą i prawo dochodzenia przez poszkodowanego stosownych roszczeń na drodze postępowania sądowego w związku z cudzym działaniem. Roszczenie powoda sformułowane ostatecznie w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r. jako zobowiązanie do przestrzegania prawa jest bezzasadne. Zasadnie również Sąd Okręgowy oddalił roszczenie o zobowiązanie pozwanego do wysyłania każdej jego korespondencji kierowanej do urzędów państwa i osób ich reprezentujących na koszt Skarbu państwa albowiem jak wskazał w uzasadnieniu wyroku w powołanych tam przepisach szczegółowo są uregulowane zasady i koszty prowadzenia korespondencji przez osoby odbywające karę pozbawienia wolności, które są zależnie od adresata przesyłki i rodzaju pisma. 7 --- STRONA 8 --- Sygn. akt I A Ca 483/12 Każdy przypadek w określonej sytuacji skazanego wymaga indywidualnego rozpatrzenia przez administrację zakładu karnego. Brak więc podstaw do tak uogólnionego zobowiązania. Wyrok podlegał uchyleniu również w punkcie III albowiem ze względu na brak uzasadnienia co do wysokości zasądzonych kosztów postępowania, rozstrzygnięcie w tym zakresie nie poddawało się kontroli instancyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie przepisu art. 386 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w punkcie I i III i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. mw 8