Wyrok I A Ca 480/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 480/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 czerwca 2009 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Walter Komorek Sędziowie: SSA Jan Surma (spr.) SSA Aleksandra Marszałek Protokolant: Małgorzata Kurek po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2009 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa W. K. (1) przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2009 r. sygn. akt I C 695/08 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Powód W. K. (1) powołując się na przepis art. 77 konstytucji RP a także na art. 417 k.c. domagał się zasądzenia na jego rzecz od strony pozwanej Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w W. kwoty 100 tys. zł zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu żądania zarzucił pozwanej naruszenie jego dóbr osobistych przez to, że pozwana nie dochowując standardów europejskich w szczególności określanych w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości, nie zapewniła jemu w toku kilkuletniego pobytu w Zakładzie Karnym w W. godnych warunków odbywania kary. Odnosi się to zwłaszcza do nadmiernego zagęszczenia w celi, w której na jednego osadzonego skazanego przypadało mniej niż 3 m² powierzchni, brak odpowiedniego wyżywienia, przetrzymywanie powoda z osobami palącymi papierosy w braku należytego wyposażenia celi, przetrzymywania korespondencji, braku warunków do utrzymywania higieny osobistej, zagrożenie bezpieczeństwa osobistego na skutek przetrzymywania powoda z osobami zdemoralizowanymi. --- STRONA 2 --- Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa, podniosła, że tylko zarzut przeludnienia cel mógł się okresowo okazać uzasadniony, jednak zarzuciła, że nie ponosi w tym zakresie żadnej winy, gdyż administracje zakładów karnych nie mogą odmówić przyjęcia skazanych do odbycia kary a stąd zaludnienie Zakładu Karnego w W. był znany sądowi penitencjarnemu który nie zgłosił co do tego żadnych zastrzeżeń. Co do innych zarzutów stawianych przez powoda stronie pozwanej, podniosła ona, że powód nie skarżył się dotąd na istniejące u niej warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Nie odniósł on też żadnego uszczerbku w związku z odbywaniem kary u pozwanej, zwłaszcza, że nie wskazywał dotąd na zaniedbanie obowiązków przez funkcjonariuszy służby więziennej. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2009 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo. Z ustaleń tego Sądu wynika, że powód przebywał w pozwanym Zakładzie Karnym w W. ostatnio od stycznia 2006 r. a koniec kary przypada jemu na dzień 25.03.2011 r. Powód już wcześniej przebywał w tym Zakładzie, ale po uzyskaniu przerwy w odbywaniu kary nie powrócił i został przymusowo doprowadzony przez policję. Aktualnie odbywa on karę w celi nr 283 o powierzchni 15,25 m². W róznych okresach czasu w celi tej przebywa po 5-6 sądzonych. Wcześniej przy tym samym zaludnieniu przebywał w celach o podobnych wymiarach (dane bez powierzchni toalet). Okresowo w celach przypada w pozwanym zakładzie mniej niż ustawowa norma 3 m² na osadzonego, przewidziana w przepisie art. 110 § 2 k.k.w. W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy powziął wniosek, że dochodzone w pozwie roszczenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu. Materialno-prawną postawę tych żądań stanowi przepis art. 24 § 1 i 2 k.c. Na jego podstawie powód mógłby żądać, przy wykazaniu naruszenia jego dóbr osobistych, dokonania przez pozwaną czynności niezbędnych do usunięcia skutków tego naruszenia, zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny, ewentualnie także przy wykazaniu, iż na skutek naruszenia dóbr osobistych została jemu wyrządzona szkoda - stosownego odszkodowania na zasadach ogólnych. Na powodzie ciążył przy tym obowiązek wykazania jakie jego dobra zostały naruszone. Pozwany natomiast obciążony był obowiązkiem wykazania, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom. Powód tylko ogólnikowo zgłosił zarzuty w zakresie warunków odbywania przez niego kary pozbawienia wolności u pozwanej, akcentując zwłaszcza „przeludnienie” cel. Wprawdzie już z samych twierdzeń strony pozwanej zawartych w odpowiedzi na pozew wynikało, że okresowo nie był w Zakładzie Karnym w W. przestrzegany wymóg z art. 110 § 1 k.k.w. i nie była zapewniona norma 3 m² powierzchni na osadzonego, to jednak – za pozwaną Sąd I instancji przyjął, że sam fakt przekroczenia dopuszczalnej normy powierzchni celi, bez uwzględnienia indywidualnych okoliczności, nie stanowi faktu, z którego można wywodzić skutki prawne, tj. twierdzenia – jak czyni to powód – że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych (godności skazanego czy prawa do intymności). Tymczasem w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego osadzenie skazanego w przeludnionych celach przy braku oddzielenia urządzeń sanitarnych czy nie zapewnienia wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić przejaw naruszenia dóbr osobistych osób odbywających karę pozbawienia wolności. W ocenie Sądu Okręgowego nie sposób uznać, że powód został osadzony u pozwanej w nieludzkich warunkach, co mogłoby jednoznacznie świadczyć o naruszeniu jego dóbr osobistych i uzasadniać zgłoszone w pozwie żądanie zadośćuczynienia. Powód musi mieć przy tym świadomość, że swoim postępowaniem sam doprowadził się do pozbawienia go wolności dopuszczając się czynu zabronionego prawami. Warunki pobytu powoda w Zakładzie Karnym są dobrze znane Sądowi penitencjarnemu, ze strony którego administracja zakładu nie otrzymała żadnych zastrzeżeń. Przyznanie powodowi żądanego zadośćuczynienia, zresztą w wysokości nadmiernie wygórowanej, stanowiłoby istotne naruszenie elementarnego poczucia sprawiedliwości społecznej. --- STRONA 3 --- W apelacji powoda zaskarża to orzeczenie w całości zarzucając naruszenie przepisu art. 30, 40 i 41 ust. 4 oraz 77 Konstytucji RP a także art. 100 w zw. z art. 248 k.k.w. i wnosi o zmianę wyroku Sądu I instancji i uwzględnienie jego powództwa. O oddaleniu apelacji wniosła strona pozwana. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu na mocy art. 385 k.p.c. Spośród powołanych w odwołaniu powoda przepisów Konstytucji, na uwagę zasługuje przede wszystkim przepis art. 40, stosownie do którego nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu. Przepis zaś art. 41 ust 4 Konstytucji RP stanowi, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Poszanowanie godności osobistej człowieka oraz jej ochrona jest obowiązkiem władz publicznych (art. 30). Powyższe postanowienia Konstytucji RP stanowią niewątpliwie pewne zasady ogólne, które winny być realizowane w konkretnej działalności Państwa. Ich naruszenie rodzi odpowiedzialność prawną w tym także za naruszenie dóbr osobistych. Jednak materiał dowodowy sprawy – jak trafnie argumentuje Sąd Okręgowy – nie pozwala na przyjęcie konstatacji, iż istotnie doszło u strony pozwanej do naruszenia wspomnianych wyżej przepisów ustawy zasadniczej a w szczególności dóbr osobistych apelującego. Powód nie może przede wszystkim utożsamiać naruszenia tych dóbr – jak i się zdaje godności i swobody – z samym faktem zawinionego przez niego osadzenia w Zakładzie Karnym. Dopuszczając się czynu zabronionego przez prawo sam naraził się bowiem na ograniczenie jego godności i swobody a z udowodnionych okoliczności sprawy wynika, że ograniczenia te mieszczą się w granicach prawnych przewidzianych, w szczególności w regulaminie odbywania kary czy przepisach kodeksu karnego wykonawczego. Co się tyczy podstawowego zarzutu, na które powoływał się powód, tj. zarzutu przeludnienia cel Zakładu Karnego w W., w których on przebywał, to zarzut ten okazał się przynajmniej częściowo uzasadniony bowiem nawet pozwana nie wyklucza, że okresowo występowała u niej, podobnie jak w innych zakładach karnych w kraju, sytuacja w której norma 3m ² powierzchni na osadzonego, z art. 110 § 2 k.k.w., nie była przestrzegana. Było to jednak następstwem konieczności przyjmowania do Zakładu wszystkich, którzy posiadali prawomocne wyroki skazujące. Nie była to więc sytuacja przez pozwaną zawiniona. Fakt ten znany był Sądowi penitencjarnemu, który jak to wynika z oświadczenia pełnomocnika procesowego pozwanej złożonego do protokołu na rozprawie apelacyjnej z 19.06.2009 r. nigdy nie interweniował i nie uchylił decyzji Dyrektora Zakładu Karnego w W.. Natomiast w wyroku z dnia 2.X.2007 r., II CSK 269/09 (OSNC – ZD za 2008 nr 3, poz. 75) Sąd Najwyższy stwierdził, że zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m², przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 14 k.k. – jest zgodne z prawem. Nie było zatem bezprawnym czynów pozwanej tylko okresowe osadzenie powoda w celach, w których nie przestrzegano wymogu 3 m² na osobę. Warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym nie odbiegały od przyjętych standardów. Toalety należące do cel są zamykane, a ich powierzchni nie wlicza się do powierzchni cel. Dotąd powód nie skarżył się swoim zwierzchnikom na te warunki, narzekamy brak możliwości korespondencji, konsultacji lekarskiej czy brak dostępu do lekarstw. --- STRONA 4 --- W apelacji akcentuje on fakt rzekomego usunięcia jemu zamiast leczenia, siedmiu zębów. Jak utrzymuje lekarz stomatolog więzienny ze względu na dużą ilość pacjentów nie był mu w stanie leczyć uzębienia. Okoliczność ta nie została jednak wykazana a została podniesiona dopiero na użytek tego procesu. Nie można też nie dostrzec, że w pozwanym Zakładzie umożliwiono powodowi ukończenie szkoły zawodowej, zapewniano jemu stosowne podręczniki. Jest więc przygotowany do funkcjonowania w życiu, gdy Zakład Karny opuści. Strona pozwana przedłożonymi jadłospisami wykazała, że posiłki w ZK w W. były dostatecznie kaloryczne i urozmaicone. Z wyjaśnień św . R . C. oraz słuchanego w charakterze strony pozwanej W. K. wynika, że w celach osadzonych znajdowały się wszystkie niezbędne przedmioty. Powód miał i ma nadal możliwość skorzystania z aktów prawnych z tamtejszej biblioteki. Z tych wszystkich przyczyn Sąd Apelacyjny uznał za słuszne oddalić apelacje, bowiem pozwana udowodniła, że osadzony w niej powód, jako osoba pozbawiona wolności nie był traktowany w sposób odbiegający od ustanowionych standardów stosowanych wobec osób odbywających karę. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że strona pozwami ponosi względem powoda, odpowiedzialności za zasadzie określonej w przepisie art. 417 k.c. Podzielając zatem ustalenia i wnioski Sądu Okręgowego orzeczono jak w sentencji. mw