Postanowienie I A Ca 370/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wr

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 370/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Lamparska (spr.) Sędziowie: SSA Sławomir Jurkowicz SSA Jacek Gołaczyński Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa R. B. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 stycznia 2011 r. sygn. akt I C 408/10 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Opolu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym orzeczeniem Sąd I Instancji oddalił powództwo skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w B. o naruszenie dóbr osobistych powoda – w tym tajemnicy korespondencji, czyniąc następujące ustalenia: Funkcjonariuszka M. A., zatrudniona w pozwanym Zakładzie Karnym w B., w dniu 1.07.2009r. odebrała korespondencję zwykłą przychodzącą do skazanych z półki przypisanej do PWA A oddz. III znajdującej się w gabinecie działu ewidencji, a następnie dokonała jej kontroli. Wśród listów przychodzących znajdował się list powoda adresowany do Prokuratury Rejonowej w B.. Funkcjonariuszka otworzyła ten list przez przypadek i wówczas zorientowała się, że list nie został wysłany z powodu braku znaczka pocztowego. Funkcjonariuszka udała się do powoda i poinformowała go o tej sytuacji. Powód nie wnosił żadnych zastrzeżeń, nie zgłosił sprawy jej przełożonemu. Następnego dnia po naklejeniu znaczka list został przesłany zgodnie z adresem. --- STRONA 2 --- Wskutek skargi powoda z dnia 2.07.2009r. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w O. ustalił, że przyczyną otwarcia przesyłki był brak znaczka pocztowego, a nie „żądza pozyskania informacji”. Przesyłka została zwrócona do nadawcy z powodu braku znaków opłaty pocztowej i list został doręczony do przesyłek przychodzących, co doprowadziło do przeoczenia i nieporozumienia. Powód został przeproszony za zaistniałą sytuację. Inspektorat uznał również za nieuzasadniony zgłoszony zarzut zagrożenia bezpieczeństwa osobistego, uznając je za subiektywną ocenę rzeczywistości więziennej. Wszystkie decyzje dotyczące zakwaterowania były podejmowane z uwzględnieniem wiedzy o obawach powoda. Powód został również pouczony o niedopuszczalności i odpowiedzialności dyscyplinarnej za odmowę spożywania posiłków celem wymuszenia określonej decyzji lub postępowania. Powód odbywa karę pozbawienia wolności od dnia 6.07.2006 r. za przestępstwa z art. 276, 278, 279 oraz 64 §1 kk. Przewidywany koniec kary przypada na dzień 6.07.2013 r. Powód ujawnia objawy zaburzeń urojeniowych, ksobnych, odnoszących. Jest pod opieką wychowawczą, lekarską oraz psychologiczną, ma stałą możliwość korzystania z ich pomocy. Został objęty „Przedsięwzięciami zapobiegającymi próbom i samoagresjom osadzonych” w pozwanym Zakładzie. Jest również objęty wzmożoną obserwacją i ochroną. Dla zapewnienia powodowi bezpieczeństwa osobistego, był on wielokrotnie transportowany do innych jednostek. Wielokrotnie również zmieniano osadzenie, skład cel mieszkalnych oraz oddziałów – z powodów często niepotwierdzonych informacji o zagrożeniu. U powoda nie stwierdzono objawów zaburzeń psychotycznych i depresyjnych. Rozpoznano osobowość nieprawidłową, dyssocjalną. Powód wykazuje tendencje do racjonalizowania, manipulacji, słabo korzysta z doświadczeń i unika odpowiedzialności. Domaga się uprzywilejowanego traktowania, troski, opieki, miłości. Powód wykazuje częściowy krytycyzm wobec rozpoznanych treści urojeniowych. Stwierdzone nastawienie urojeniowe, ksobne nie zmienia się pomimo zmiany składu celi mieszkalnej lub oddziału mieszkalnego. Powód wielokrotnie werbalizował poczucie zagrożenia, które nie zostało potwierdzone w jego relacjach, ani w obserwacjach funkcjonariuszy oraz innych skazanych. Powód widzi zagrożenie i wyczuwa „pewien spisek i oddziaływanie” nawet w towarzystwie specjalnie wybranych, spokojnych i wycofanych skazanych. Wielokrotnie sygnalizował z tego powodu złe samopoczucie, myśli rezygnacyjne i osłabienie. Powód jest silnie skoncentrowany na sobie i swoich doznaniach. Przy tak poczynionych ustaleniach Sąd I Instancji uznał powództwo za niezasadne. Powód domagał się bowiem zadośćuczynienia za naruszenie tajemnicy jego korespondencji oraz za negatywne postępowanie administracji Zakładu względem niego. Podstawę dla zgłoszonego roszczenia stanowi zatem, w ocenie Sądu I Instancji, art. 417 § 1 k.c. określający odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Niezbędną przy tym przesłanką jest normalny związek przyczynowy pomiędzy zaistniałą szkodą, a bezprawnym działaniem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej osoby prawnej wykonującej tę władzę z mocy prawa. Sąd I Instancji nie dopatrzył się jednakże w postępowaniu pozwanego i jego funkcjonariuszki cech bezprawności. Wskazał, iż niewątpliwie doszło do otwarcia prywatnej korespondencji powoda, ponieważ koperta w której nadał swój list nie miała naklejonego znaczka pocztowego, dlatego została zwrócona do nadawcy i sklasyfikowana jako poczta przychodząca. Okoliczności te w sposób nie budzący wątpliwości zostały, w ocenie Sądu Okręgowego, potwierdzone przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w O., który w wyniku skargi powoda ustalił przyczyny tego zdarzenia (otwarcia przesyłki). W tej sytuacji zasługuje na uwzględnienie stanowisko pozwanego, który twierdził że funkcjonariuszka otworzyła list przez pomyłkę. Nie sposób zatem uznać by było to działanie bezprawne, gdyż nie miało ono na celu naruszenia tajemnicy korespondencji, funkcjonariuszka nie działała z zamiarem przeczytania listu. --- STRONA 3 --- Ponadto niezwłocznie poinformowała powoda, który nie zgłosił wówczas żadnych zastrzeżeń oraz zaakceptował jej przeprosiny. Po naklejeniu znaczka list został wysłany zgodnie z oczekiwaniami powoda. W ocenie Sądu I Instancji nie potwierdziły się także pozostałe zarzuty tj. inwigilacji, prześladowania, zastraszania i manipulowania. Sąd Okręgowy wskazał, że z dołączonej przez pozwanego opinii psychologicznej powoda wynika, że jest on osobą konfliktową, podejrzliwą i dopatruje się działań spiskowych, na temat których snuje liczne urojenia. Z tych względów jest pod opieką wychowawczą, lekarską oraz psychologiczną, ma stałą możliwość korzystania z ich pomocy. Został ponadto objęty specjalnym programem oraz znajduje się pod wzmożoną kontrolą. Ponadto z ostrzeżenia o karze dyscyplinarnej za niedopuszczalne zachowanie powoda, który odmawiał przyjmowania posiłków, wynika, że powód częściowo sam prowokuje działania o które oskarżył pozwanego. Sąd I Instancji wskazał także, że powód nie wykazał żadnej inicjatywy dowodowej na poparcie swoich twierdzeń i powoływał się jedynie na treść swoich pism składanych w innych sprawach, które nie mogą stanowić wiarygodnego materiału dowodowego. Co więcej powód nie wykazał, które z jego dóbr osobistych miały zostać naruszone w wyniku działania pozwanego, z ostrożności procesowej należy jedynie stwierdzić, że niedogodności powoda wiążą się z odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności, które jednak dotyczą go w takim samym stopniu jak innych osadzonych. Dolegliwości, z którymi spotkał się powód podczas wykonywania kary pozbawienia wolności nie wykraczały w ocenie Sądu poza normalny zakres wynikający z istoty tej kary, zwiększony przez jego podejrzliwość i urojenia. W ocenie Sądu I Instancji działanie pozwanego nie było bezprawne, mieściło się w granicach zakreślonych przepisami. Dolegliwości opisane przez powoda bądź wynikały z jego zachowania bądź nie zostały przez niego udowodnione. Na powyższe rozstrzygnięcie apelację wniósł powód. W swojej osobiście sporządzonej apelacji skarży wyrok jak to wskazuje przeciwko Zakładowi Karnemu w B. i Prokuraturze Rejonowej w B. o zapłatę. Powód domaga się uchylenia powyższego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia zarzucając mu : 1. obrazę przepisów postępowania dowodowego, 2. obrazę zasady prawdy obiektywnej, 3. brak poszukiwania dowodów w sprawie przez Sędziego, który jest do poszukiwania dowodów zobowiązany, 4. brak obiektywnej postawy Sądu, co narusza prawo do rzetelnego procesu wyrażone w art. 45 Konstytucji RP, 5. błąd w ustaleniach faktycznych. Powód wskazuje, że Sąd I instancji powinien był dopuścić go do udziału w rozprawie, gdyż nie jest on w stanie wyrazić wszystkiego w pismach procesowych, m.in. z uwagi na zawiłość sprawy i swój stan zdrowotny. Poza tym Sąd powinien był udostępnić mu pomoc prawną z urzędu, gdyż powód nie jest prawnikiem, a strona przeciwna jest uzbrojona w wiedzę i przewyższa skarżącego intelektualnie. Sąd zlekceważył także wniosek powoda o przejrzenie akt sprawy. --- STRONA 4 --- W dalszej części (k. 112) powód wskazuje, że Sąd wskazał w wyroku jako pozwanego tylko Zakład Karny w B., nie wspominając o Prokuraturze Rejonowej w B. i w K.. Dalej skarżący powtarza okoliczności wskazane w powództwie, pisze ogólnie o naruszeniu prawa do sądu, wykonywaniu wobec niego kary z naruszeniem zasady humanitaryzmu, niesprawiedliwości, przywołuje przepisy k.p.k. i k.k. (dot. m.in. naruszenia tajemnicy korespondencji, utrudniania postępowania karnego i nadużycia władzy). Powód wskazuje, że Prokuratura Rejonowa w B. lekceważyła go, dyskryminowała, naruszała jego dobra osobiste, naruszała porządek prawny, czyniła dowolne ustalenia faktyczne, nadużywała władzy. Powód kwestionuje ustalenia dokonane przez Prokuraturę i zastosowaną przez nią kwalifikację prawną. Dalej powód wskazuje, że miało miejsce ponad 12 incydentów nielegalnego otwarcia jego korespondencji, ponadto podnosi że Sąd I instancji nie rozpoznał sprawy w zakresie drugiego czynu otwarcia korespondencji od Naczelnika Wydziału Śledczego Prokuratury Okręgowej w Ś.. Powód wskazuje, że fakt tej jest ewidentny „bo świadczy o tym pieczątka na piśmie wewnątrz Zakładu Karnego w B. w kopercie, a koperta była do powoda imiennie zaadresowana”. Następnie (k. 125) powód wskazuje, że Sąd sam nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, a dowody w aktach pozostawił bez rozpoznania. Domaga się także (k. 126) dokonania szczegółowych ustaleń co do przepływu korespondencji w Zakładzie Karnym w B.. Powód wnosi (k. 128) o przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu, wskazując, że jest mu potrzebny adwokat, który przeanalizowałby jego apelację i dodał do niej swoje spostrzeżenia. Skarżący wnosi także o zwolnienie go od opłaty od apelacji, Na koniec skarżący wskazał, że w aktach sprawy są pozwy z dni 4.08.2010 r., 28.11.2010 r., 12.12.2010 r. i jeszcze jeden, którego daty nie pamięta. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda jest zasadna, aczkolwiek nie sposób podzielić wszystkich jej zarzutów. Wskazać jednakże należy, iż wobec częściowej ich zasadności, sprawę należało uchylić i przekazać do ponownego rozpoznania, gdyż Sąd I Instancji nie rozpoznał jej istoty (art. 386 §4 k.p.c.). Przede wszystkim zatem podnieść trzeba, iż formułowane przez powoda liczne pisma procesowe począwszy od pozwu, budzą wątpliwości zarówno w zakresie oznaczenia stron pozwanych jak i okoliczności stanowiących podstawę żądania. I tak w pozwie powód wskazuje jako pozwanego Dyrektora Zakładu Karnego w B. i wychowawcę – Panią Funkcjonariusz Zakładu Karnego. Powód domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty pieniężnej, ale już dalej wskazuje, że ta kwota pieniężna ma być zasądzona od pozwanych z osobna w wysokości po 10.000 zł, a więc w sumie 20.000 zł. W uzasadnieniu powód podnosi, że pozwana (wychowawczyni – M. A.) naruszyła jego tajemnicę korespondencji przez świadome otworzenie nadanej przez powoda przesyłki skierowanej do Prokuratury Rejonowej w B.. W przesyłce tej, według powoda, miały znaleźć się informacje na temat przestępstw popełnianych przez funkcjonariuszy Zakładu Karnego, w którym przebywa powód. Powód wskazuje, że pozwana nie mogła otworzyć przesyłki mechanicznie, ponieważ pozwana zeznała, że nie mogła odczytać adresu na kopercie – a więc musiała się zastanawiać nad treścią napisu na kopercie, co wyklucza działanie mechaniczne. Dalej powód wskazuje, że w sprawie tej „maczał palce” również oddziałowy (P. N.), który odebrał przesyłkę od powoda. Powód podnosi, że przesyłka wróciła do niego dopiero po 4 dniach rzekomo tylko z tego powodu, że na przesyłce nie było znaczka, a upływ tak długiego okresu czasu świadczy o tym, że jego korespondencja była odczytana. Zwrot korespondencji po zauważeniu, że nie ma na niej znaczka nastąpiłby szybciej niż po 4 dniach. --- STRONA 5 --- Następnie powód wskazuje, że pozwanym jest Dyrektor Zakładu Karnego, gdyż jest on odpowiedzialny za funkcjonowanie tej jednostki, w tym za naruszanie w tej jednostce porządku prawnego. Dalej (k. 5v) powód podnosi okoliczności związane ze sprawią innego pisma, które miało zaginąć. To drugie pismo zostało sporządzone przez Naczelnika Wydziału Śledczego w Prokuraturze i zostało wysłane do powoda, jednak zaginęło, a w ocenie powoda bez wątpienia zostało nielegalnie otwarte w Zakładzie Karnym w B.. W kolejnym piśmie z dnia 4 sierpnia 2010r. skierowanym do niniejszej sprawy (tak sygnatura akt) powód domaga się zasądzenia od pozwanej Prokurator Prokuratury Rejonowej A. M. zadośćuczynienia w kwocie 15.000 zł za cierpienia moralne i utratę zaufania do rzetelności prowadzony spraw przez Prokuraturę Rejonową w B.. W uzasadnieniu powód obszernie opisuje swoje rzekome cierpienia psychiczne wywołane przez zachowanie pozwanej, która naruszyła godność powoda oraz praworządność, model demokratycznego państwa prawa i utrwaliła u powoda negatywny stosunek do prokuratury. Powód wnosi o przeprowadzenie dowodów z akt spraw1 Ds. 2147/09 i II Kp 462/09, dowodu z przesłuchania pozwanego i dowodu z jego więziennej książeczki zdrowia. Powód wnosi również o połączenie sprawy przeciwko pani Prokurator ze sprawą, w której wniósł wyżej opisany pozew. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 3 sierpnia 2010 r. (wszyte na dalszej stronie akt i skierowane również do przedmiotowej sprawy, vide sygn. akt) powód informuje o bezprawnym naruszeniu tajemnicy korespondencji (pisma z Prokuratury Okręgowej w O.) przez funkcjonariusza Służby Więziennej. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 28 listopada 2010r. (znowu skierowanym, do sygn. niniejszej sprawy) powód wskazuje, że pozwanym jest Skarb Państwa – Prokuratura Rejonową w B. i prokuratorzy A. M.i R.J.. Powód wnosi o zasądzenie od pozwanych solidarnie 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia moralne i psychiczne powoda spowodowane nieprzestrzeganiem praworządności, prześladowaniami i dyskryminacją powoda przez pozwanych. Powód wskazuje, że w sprawie o sygn. 1 Ds. 1147/09 Prokuratura umorzyła śledztwo, natomiast postanowienie w tym przedmiocie zostało uchylone przez Sąd (sygn. II Kp 462/09). Następnie w sprawie o sygn. 1 Ds. 2147/09 Prokuratura wydała postanowienie o umorzeniu śledztwa. W ocenie powoda w sprawie tej nie przeprowadzono w ogóle postępowania dowodowego, dlatego też działanie pozwanych jest bezprawne i wywołało u powoda krzywdę już przez samo zapoznanie się przez niego z aktami sprawy. Powód wnosi o dopuszczenie dowodu z akt spraw I Ko 201/09, III K 120/06, III K 222/06 i II K 488/06. Powód wskazał, że domaga się, aby pozwany słownie przeprosił go podczas rozprawy. W kolejnym piśmie z dnia 12 grudnia 2010r. powód wskazuje, iż pozwanym jest Skarb Państwa – Prokuratura Rejonowa w B., Prokuratura Rejonowa w K., Zakład Karny w K., Zakład Karny w S.. Pozwany domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa – pozwanych solidarnie kwoty 40.000 zł za naruszenie jego dóbr osobistych przez rozmyślne stworzenie warunków, które doprowadziły do złamania tajemnicy korespondencji urzędowej, co spowodowało u powoda cierpienia psychiczne i moralne. W uzasadnieniu powód wskazuje, że powodowie przekazywali korespondencję powoda w takich warunkach, które pozwalały na zapoznanie się z nią osobom niepowołanym, jednak nie wskazuje on żadnych konkretnych faktów z tym związanych. Pisze też, że jest szykanowany i jest w nim wywoływane poczucie zagrożenia. Powód wskazuje (k.73v-74) na 5 czynów, w których miało w jego ocenie dojść do bezprawnego otwarcia korespondencji. Powód wnosi o zwolnienie go od opłaty od pozwu (k. 74v) i przyznanie pomocy prawnej z urzędu --- STRONA 6 --- (k. 75) oraz przeprowadzenie dowodu z akt 1 Ds. 1200/10 Prokuratury Rejonowej w S. i 1 Ds. 1036/10 Prokuratury Rejonowej w K.. Ponadto powód wielokrotnie domaga się doprowadzenia go na rozprawę w celu jego przesłuchania, oraz ponownie wnosi o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd I Instancji w treści swojego uzasadnienia wskazuje, iż pozwanym z pierwotnego pozwu była oprócz Skarbu Państwa jego funkcjonariuszka M. A. oraz, że powód rozszerzył powództwo w stosunku do funkcjonariuszki A. M. (w rzeczywistości nie jest to funkcjonariusz pozwanego Zakładu Karnego, ale Prokurator Prokuratury Rejonowej W B.), ale w żaden sposób nie ustosunkowuje się do tej części żądań pozwu. Nie czyni także żadnych wyjaśnień związanych z drugim zarzucanym zdarzeniem naruszenia tajemnicy korespondencji, ani rozszerzeniem pozwu w stosunku do Prokuratury Rejonowej w B.. Nie wyjaśnia także Sąd I Instancji jak potraktował kolejne pisma procesowe powoda szczegółowo powyżej opisane, z akt sprawy nie wynika, czy zostały one wyłączne i przekazane do odrębnego rozpoznania, czy stanowią element niniejszej sprawy (są rozszerzeniem powództwa, o czym można domniemać z uwagi na powtarzający się zarzut naruszenia tajemnicy korespondencji lub stworzenia warunków do jej naruszenia), czy też wreszcie w ocenie Sądu I Instancji mają innych charakter. Wskazać także należy, że w piśmie z dnia 12 grudnia 2010 r. (vide k 75) powód wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, podobnie zresztą jak w apelacji. Wnioski te nie zostały rozpoznane. Ponadto Sąd I Instancji oddalając powództwo wskazał, iż powód nie wykazał żadnej inicjatywy dowodowej nie dostrzegając jednakże, iż jego pisma procesowe wyżej wskazane zawierały liczne wnioski dowodowe, które w żaden sposób nie zostały rozpoznane. Sąd I Instancji w żaden sposób nie ustosunkował się także do wniosku powoda, aby dopuścić dowód z jego przesłuchania. Bezsporne natomiast jest, iż powód przebywa w Zakładzie Karnym, nie dysponuje pełnomocnikiem procesowym (jego wniosek w tym przedmiocie nie został rozpoznany), a przesłuchanie stron jest wprawdzie dowodem subsydiarnym, ale trudno przyjąć, że istniała możliwość jego pominięcia. Istotne okoliczności sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie zostały bowiem wyjaśnione. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I Instancji przede wszystkim rozpozna znajdujący się na k 75 wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, wyjaśniając uprzednio czy pismo powoda jest rozszerzeniem powództwa w tej sprawie, czy też nowym pozwem. Po uzyskaniu tej informacji zobowiąże powoda do wskazania czy jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu dotyczy rozszerzonego powództwa, czy też nowego pozwu nadając bieg nowej sprawie, jeżeli taki był zamiar powoda. Zobowiąże powoda do sprecyzowania żądań pozwu, wskazania kto jest stroną pozwaną i jakie są okoliczności faktyczne uzasadniające jego żądanie, jak i zażąda sprecyzowania samego żądania. Sąd I Instancji ponownie rozpoznający sprawę winien mieć na rozwadze także treść art. 212 k.p.c., i w drodze informacyjnego przesłuchania powoda ustalić jakie okoliczności są w sprawie sporne, a także udzielić powodowi stosownym pouczeń. Informacyjne przesłuchanie powoda wydaje się konieczne, o ile nie będzie korzystał z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, z uwagi na jego zauważalną nieporadność w procesie i nieumiejętność zajęcia stanowiska w sprawie. Dopiero zatem po ustaleniu stron procesu, okoliczności uzasadniających żądanie pozwu, żądań pozwu, Sąd ponownie rozpoznający sprawę, wyda postanowienie dowodowe dotyczące wszystkich zgłoszonych w sprawie wniosków dowodowych i orzeknie w sprawie w zakresie zgłoszonego i sprecyzowanego powództwa. Mając na rozwadze powyższe, jak i treść art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. mw