Postanowienie I A Ca 229/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocł

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 229/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Bohun Sędziowie: SSA Franciszek Marcinowski SSA Beata Wolfke - Kobzar (spr.) Protokolant: Katarzyna Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. we W. przeciwko J. M., P. M., T. S. (1) i T. S. (2) o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I C 887/11 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej 1800 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Powód (...) Budowlana Spółka z o.o. we W. domagał się wydania nakazu zobowiązującego pozwanych J. M., P. M., T. S. (1) i T. S. (2) do zapłaty 77.814,42 zł z odsetkami od 25.05.2011 r. --- STRONA 2 --- Powodowie wywodzili żądanie pozwu z weksla wystawionego i poręczonego przez pozwanych w związku z umową o współpracy, w ramach której pozwani T. S. (2) i P. M. – wystawcy weksla – nabywali od powoda materiały budowlane na zasadzie tzw. kredytu kupieckiego. Od wydanego w sprawie nakazu pozwani wnieśli zarzuty podnosząc, iż wystawiony weksel pełnił funkcję zabezpieczającą, tymczasem powód nie przedstawił porozumienia wekslowego, uprawniającego do wypełniania weksla. Zaprzeczyli udzieleniu im kredytu kupieckiego oraz podnieśli, że powód nie udowodnił, że kwota 77.814,42 zł odpowiada ich zobowiązaniu. Zarzucili też, że weksel miał zabezpieczać transakcje udokumentowane fakturami VAT, a nie kredyt kupiecki oraz, że nie przedstawiono im weksla do wykupu, zaś wezwanie do zapłaty pochodzi od pełnomocnika procesowego powoda. Po wydaniu nakazu, w związku z sukcesywnymi wpłatami, powodowie ograniczyli żądanie pozwu do 43.523,06 zł. Odpierając zarzuty powód przedstawił rozliczenie transakcji, wspierając je kserokopiami faktur VAT. Sąd Okręgowy ustalił: Pozwani T. S. (2) i P. M. – jako wspólnicy spółki cywilnej – zawarli z powodem umowę o współpracy handlowej. Wedle umowy pozwani byli uprawnieni do zakupu oferowanych przez powoda artykułów na zasadzie tzw. kredytu kupieckiego, tj. do wysokości 150.000 zł z terminem płatności odroczonym do 60 dni, bez oprocentowania w tym okresie. Dla zabezpieczenia roszczeń powoda pozwani wystawili weksel in blanco poręczony przez pozwaną T. S. (1) i J. M.. W porozumieniu wekslowym przytoczono warunki łączącej strony umowy oraz zapisano, że powód jest uprawniony wypełnić weksel w każdym czasie, gdy pozwani nie dotrzymają umówionych terminów płatności, na łączną sumę zadłużenia głównego i ubocznego. W związku z dokonanymi zakupami powód wystawił szereg faktur VAT (Sąd je opisuje). Rozliczenie na dzień 14.04.2011 r. wykazało zadłużenie pozwanych w wysokości 78.609,13 zł, wobec czego powód przystąpi do windykacji długu, o czym pozwanych powiadomił. Powód wypełnił weksel na 77.814,42 zł, po czym jego pełnomocnik wezwał pozwanych do zapłaty, informując, że oryginał weksla jest do wglądu w jego kancelarii. Po wezwaniu pozwani dokonali kilku wpłat, odnosząc je do konkretnych faktur. Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał żądanie powoda za uzasadnione w części, tj. co do aktualnego w dacie orzekania długu głównego oraz odsetek liczonych od dnia następującego po doręczeniu pozwanym odpisu pozwu. Sąd Okręgowy uznał, że wyrażona w treści umowy i porozumienia wekslowego wola stron jest jednoznaczna, zatem oczywiste jest uprawnienie powoda do wypełnienia weksla w razie niedochowania przez pozwanych uzgodnionych warunków zakupu, na sumę przeterminowanego zadłużenia i odsetek. Zdaniem Sądu, wyliczenie powoda obrazuje rzeczywiste zadłużenie pozwanych, którego w istocie nie kwestionowali, bowiem ich zastrzeżenia do złożonych dowodów miały wyłącznie charakter formalny. Sąd podkreślił, że nawiązanie do stosunku podstawowego w pełni nie przenosi sporu na grunt tego stosunku, podstawą żądania powodów jest nadal weksel, ze wszelkimi tego skutkami w sferze dowodowej. Sąd Okręgowy uwzględnił jedynie zarzut nieprzedstawienia weksla do wykupu, co znalazło wyraz w orzeczeniu o odsetkach. --- STRONA 3 --- Wyrokiem z 9.12.2011 r. Sąd Okręgowy uchylił wydany nakaz zapłaty (pkt I), zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda 43.523,06 zł z ustawowymi odsetkami liczonymi wobec pozwanych P. i J. M. od 15.06.2011 r. zaś wobec pozwanych T. i T. S. (2) od 29.06.2011 r. (pkt II), umorzył postępowanie co do kwoty 34.291,36 zł (pkt III), dalej idące powództwo oddalił (pkt IV) i zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda 4.590 zł tytułem zawrotu kosztów procesu. Powodowie zaskarżyli wyrok w pkt II, IV i V, wnosząc o jego zmianę przez oddalenie powództwa oraz zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów procesu. Nadto w trybie art. 380 kpc pozwani zaskarżyli oprotestowane postanowienie o dopuszczeniu dowodu z kserokopii faktur VAT. W apelacji pozwani zarzucili: • naruszenie art. 230 i 210 § 2 kpc przez błędne przyjęcie, że pozwani nie wypowiedzieli się o fakturach, co miałoby być tożsame z milczącym przyznaniem, • naruszenie art. 232 kpc w zw. z art. 6 kc przez niewłaściwy rozkład ciężaru dowodowego i w konsekwencji błędne ustalenie rozliczeń stron, • naruszenie art. 233 § 1 kpc oraz z art. 328 § 2 kpc przez dowolną ocenę dowodów, wadliwą wykładnię umowy oraz nieprzedstawienie struktury zasądzonych należności, • naruszenie art. 328 § 2 przez niewskazanie podstawy prawnej wyroku, • naruszenie art. 253 kpc przy ocenie wartości dowodowej niepotwierdzonych kserokopii faktur, • naruszenie art. 129 § 1 kpc przez błędne jego zastosowanie, • naruszenie art. 496 kpc przez uchylenie nakazu i częściowe uwzględnienie pozwu, • naruszenie art. 203 § 3 kpc przez pominięcie wniosku pozwanych o przyznanie kosztów w zakresie cofniętego powództwa, • naruszenie art. 10 prawa wekslowego przez uznanie, że weksel wypełniono zgodnie z porozumieniem, • naruszenie art. 38 prawa wekslowego przez błędne przyjęcie, że doszło do prawidłowego wypełnienia weksla, • naruszenie art. 65 § 1 kc przez wadliwą wykładnie umowy stron. Powód wniósł odpowiedź na apelację z tym, że z dowodu jej wysyłki wynika, że jej odpis skierowano na niewłaściwy adres pełnomocnika pozwanych, co dało mu asumpt do wnioskowania zwrotu odpowiedzi jako dotkniętej brakiem formalnym. W tym samym dniu wpłynęło do tut. Sądu Apelacyjnego pismo powoda informujące o ponowieniu wysyłki odpowiedzi na prawidłowy adres. Sąd Apelacyjny zważył: Podniesione w apelacji zarzuty, choć licznie i odnoszące się do kwestii szczegółowych, w znakomitej części pomijają zasadnicze motywy skarżonego wyroku, głównie specyfikę postępowania nakazowego z weksla. Pozwani błędnie zakładają, że w przypadku weksla niezupełnego o charakterze gwarancyjnym wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty przenosi spór na grunt stosunku podstawowego, co skutkuje obciążeniem powoda obowiązkiem dowiedzenia wszelkich okoliczności faktycznych dotyczących stosunku podstawowego i wekslowego. --- STRONA 4 --- Trzeba tymczasem za Sądem Okręgowym podkreślić, że podstawą dochodzonego roszczenia na każdym etapie postępowania pozostawał weksel jako samoistne źródło roszczenia o zapłatę sumy wekslowej. To na pozwanych spoczywał ciężar wykazania gwarancyjnego charakteru weksla i jego niezupełności w chwili wręczenia powodowi, czym art. 10 i 17 prawa wekslowego warunkują obronę z powołaniem się na okoliczności dotyczące stosunku osobistego stron oraz porozumienia co do sposobu wypełnienia weksla. Podjęcie obrony w tym kierunku nie zmienia więc charakteru dochodzonego przez powoda roszczenia ani jego podstawy, a jedynie poszerza zakres ustaleń faktycznych i oceny o okoliczności i kwestie podniesione w zarzutach od nakazu, oczywiście tylko te, które mieszczą się w granicach wyznaczonych art. 10 i 17 prawa wekslowego. Obecnie pozwani nie kwestionują już autentyczności i ważności weksla. Zarzuty apelacji pozwanych koncentrują się na stanie rozliczenia transakcji sprzedaży, których dokonano w ramach umowy o współpracę, i w tym kontekście podważają przeprowadzoną przez Sąd Okręgowy ocenę dowodów, a zwłaszcza wartość dowodową kserokopii faktur. Należy zgodzić się z pozwanymi, że zaprzeczenie zadłużeniu czy zakwestionowanie wysokości długu – co jest tożsame z zarzutem wypełnienia weksla wbrew upoważnieniu – obarcza wierzyciela wekslowego obowiązkiem dowiedzenia, że zabezpieczony wekslem dług powstał i że jego wysokość odpowiada sumie wekslowej. Rzecz jednak w tym, co słusznie zaakcentował Sąd Okręgowy, że w nieprzekraczalnym terminie z art. 493 § 1 kpc pozwani zgłosili głownie zastrzeżenia natury formalnej, zaś w kwestii zadłużenia jedynie podnieśli nieudowodnienie przez powoda, że kwota z weksla odpowiada długowi z transakcji udokumentowanych fakturami VAT. Co więcej, pozwani nawet nie przedstawili porozumienia wekslowego, z którego wywodzili zgłoszone zarzuty. Innymi słowy, pozwani nie zaprzeczyli fakturowanym zakupom ani stanowi zadłużenia, a tylko wbrew regułom postępowania nakazowego z weksla oczekiwali od powoda wykazania już w pozwie, że strony zawarły udokumentowane fakturami VAT transakcje sprzedaży oraz, że pozwani zalegają z płatnościami. Tak sformułowany zarzut nie obligował więc powoda do wykazywania dokonanych przez pozwanych zakupów i płatności. Stąd także Sąd Okręgowy nie był obwiązany do ustalenia tych okoliczności jako w istocie bezspornych. W konsekwencji wartość dowodowa kserokopii faktur jest dla wyniku sporu obojętna. Trudno jednak nie zgodzić się z wnioskiem Sądu Okręgowego, który wywiódł z analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału, w tym głównie z treści pisma procesowego powoda z 19.08.2011 r., złożonego w ostatecznym terminie z art. 495 § 3 kpc, że korespondujący z treścią faktur wykaz zamieszczony w zaświadczeniu pozwanych o wszczęciu postępowania windykacyjnego (art. 121) obrazował rzeczywiste zadłużenie w dniu sporządzenia wykazu. Taki wniosek jest tym bardziej uprawniony w realiach obrotu gospodarczego, dokumentowanego przede wszystkim fakturami VAT, których oryginały otrzymuje kupujący. W księgach przedsiębiorstwa sprzedawcy pozostają kopie, co wyklucza oczekiwane przez pozwanych potwierdzenie ich zgodności z oryginałem, a co najwyżej pozwala stwierdzić zgodność kserokopii z oryginalną kopią dokumentu i nakazuje owe kserokopie traktować jako wyciąg z ksiąg przedsiębiorstwa. Powyższe rozważania przesądzają o bezzasadności znakomitej większości zarzutów apelacji. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 496 kpc. Wspomniany przepis stanowi, że w razie zaskarżenia całego nakazu i częściowego uwzględnienia zarzutów nakaz podlega uchyleniu i sąd orzeka o żądaniu pozwu. Utrzymanie nakazu zapłaty w mocy w całości lub w części następuje w sytuacji, gdy został w całości lub w części zaskarżony i zarzuty okazały się nieuzasadnione. Przepis ten budzi wprawdzie wątpliwości interpretacyjne, co skutkuje spotykaną w praktyce różnorodnością redakcji orzeczeń w analogicznych stanach rozstrzyganych spraw sądowych, jednak istotne jest, iż kontroli odwoławczej podlega merytoryczna poprawność orzeczenia o żądaniu pozwu. --- STRONA 5 --- Nie mają też pozwani racji zarzucając wadliwe orzeczenie o kosztach postępowania. Tu trzeba zgodzić się z Sądem Okręgowym, że częściowe zaspokojenie roszczenia powoda już po wniesieniu pozwu jest tożsame z przegraną pozwanych w tym zakresie; tak zresztą powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie z podkreśleniem, że wpłaty potwierdzają istnienie roszczenia, zaś powód wcześniej poniósł niezbędne koszty jego dochodzenia. Oczywiście bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 65 § 1 kc przez błędną wykładnię porozumienia wekslowego. Porozumienie jednoznacznie uprawniało powoda do uzupełnienia weksla sumą zadłużenia pozwanych obejmującego należności „z tytułu sprzedaży z zastosowaniem kredytu kupieckiego” łącznie z odsetkami i innymi należnościami ubocznymi (§ 2). Intencją stron było zatem zabezpieczenie wekslem zadłużenia głównego i ubocznego, ustalonego z uwzględnieniem stałego limitu kwotowego (150.000 zł) oraz uzgodnionego terminu płatności, z korzyścią dla sprzedawcy odbiegającego od dominującego w obronie terminu 14 dni, tj. z uwzględnieniem czynników kwalifikujących sprzedaż jako dokonaną na zasadach określonych zwyczajowo jako kredyt kupiecki, niemający nic wspólnego z kredytem bankowym. Warto zauważyć, że w apelacji pozwani eksponują ów kredyt kupiecki jako przedmiot zabezpieczenia wekslowego, tymczasem w zarzutach od nakazu wiązali zadłużenie wprost z fakturami VAT, o których nie ma mowy ani w umowie ani w porozumieniu wekslowym, nadto omawiany zarzut apelacyjny nie jest do końca jasny i nie został dostatecznie rozwinięty w uzasadnieniu apelacji. Co do odpowiedzi na apelację Sąd Apelacyjny zważył: Odpowiedź wniesiona w terminie z art. 372 kpc rzeczywiście była dotknięta brakiem formalnym, bowiem zabrakło dowodu przesłania jej odpisu na właściwy adres pełnomocnika procesowego pozwanych. Przed zwrotem odpowiedzi powód przedłożył jednak właściwy dowód doręczenia, wobec czego odpowiedź należało uznać za wniesioną po terminie. Z jego przekroczeniem przepis art. 372 kpc nie wiąże jednak konkretnego skutku, zwłaszcza powinności zwrotu pisma, toteż należało jedynie pominąć przedstawioną w odpowiedzi argumentację, co nie miało tu znaczenia, skoro została powtórzona przez pełnomocnika powoda na rozprawie apelacyjnej. Z powyższych względów na podstawie art. 385 kpc oddalono apelację i na podstawie art. 98 kpc przyznano powodowi koszty postępowania apelacyjnego równe minimalnemu wynagrodzeniu pełnomocnika. mw