Postanowienie I A Ca 1351/11 POSTANOWIENIE Dnia 15 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 1351/11 POSTANOWIENIE Dnia 15 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Adam Jewgraf Sędziowie: SSA Agnieszka Piotrowska (spr.) SSA Dariusz Kłodnicki Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku Prokuratora Okręgowego w O. z udziałem K. G. o ubezwłasnowolnienie na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 13 września 2011 r. sygn. akt I Ns 2/11 postanawia: oddalić apelację. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy oddalił wniosek Prokuratora Okręgowego w O. o ubezwłasnowolnienie częściowe uczestnika K. G. z powodu schizofrenii paranoidalnej. Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następujących ustaleń faktycznych. Uczestnik postępowania K. G. urodził się w 28.08.1968 r. w K., oboje rodzice uczestnika nie żyją. Uczestnik jest kawalerem, nie posiada dzieci, ma średnie wykształcenie. K. G. został pierwszy raz zarejestrowany w PZP w K. w 1988 r., po raz pierwszy przebywał na leczeniu szpitalnym w O. był w okresie do 6.05.2004 r. do 16.04.2004 r., gdzie rozpoznano schizofrenię paranoidalną, później nie kontynuował leczenia. Ostatnia wizyta uczestnika w PZP miała miejsce w dniu 23.05.2007 r. Na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w Kędzierzynie – Koźlu uczestnik został skierowany na przymusowe leczenie psychiatryczne w okresie od 6.05.2010 r. do 9.06.2010 r. W okresie poprzedzającym przyjęcie u uczestnika nastąpiło pogorszenie stanu psychicznego. Przy przyjęciu do szpitala nie stwierdzono u niego zaburzeń świadomości, pozostawał w kontakcie powierzchownym, tok myślenia niedokojarzony, z urojeniami ksobnymi, prześladowczymi, --- STRONA 2 --- oddziaływania doznaniami cenestetycznymi, omamami słuchowymi, bez wglądu krytycznego. W czasie leczenia psychiatrycznego nastąpiła powolna, ale postępująca poprawa stanu psychicznego z ustępowaniem zaburzeń treści myślenia i spostrzegania, z utrzymującym się jednak resztkowymi doznaniami cenestetycznymi, formalnością kontaktu, niedokojarzeniem toku myślenia, jednostajnością reakcji afektywnych i brakiem wglądu. Decyzją z dnia 14.06.2010 r. lekarz orzecznik ZUS uznał uczestnika za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 30.06.2012 r. Na podstawie tego orzeczenia uczestnik ubiegał się o świadczenie rentowe ZUS po zmarłej matce, ale otrzymał decyzję odmowną i odwołał się do Sądu, który miał przekazać sprawę ponownie do ZUS-u celem ponownego rozpatrzenia. Uczestnik K. G. obecnie nie jest zatrudniony na stałe, utrzymuje się z prac dorywczych, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. (...), które aktualnie wynajmuje, sam zaś zamieszkuje w mieszkaniu należącym do zmarłej matki położonym w K. przy ul. (...). Aktualnie uczestnik wynajmuje swoje mieszkanie spółdzielcze, najemca opłaca opłaty za media oraz przekazuje mu 300 zł miesięcznie i dodatkowo środki na pokrycie opłaty czynszowej, które jednak uczestnik przeznacza na własne potrzeby. Uczestnik nie płaci czynszu za mieszkanie po matce z braku środków. Zadłużenie z obu mieszkań wraz z zadłużeniem w banku z tytułu kredytu wynosi ok. 10.000 zł. Źródłem utrzymania uczestnika jest opłata za wynajem mieszkania oraz zasiłek z pomocy społecznej w kwocie ok. 420 zł. Uczestnik sam robi zakupy, przygotowuje sobie posiłki, sprząta. Nie bierze obecnie żadnych leków na schizofrenię, czuje się dobrze, ostatnio u lekarza psychiatry był we wrześniu lub październiku 2010 r. Po śmierci swego ojca, uczestnik składał wniosek do Sądu o przeprowadzenie sprawy spadkowej, po uregulowaniu sprawy spadkowej po swojej matce, zamierza uczestnik zbyć swoje mieszkanie spółdzielcze i przenieść się na stałe do mieszkania po matce. Powołana w sprawie biegła psycholog stwierdziła, że uczestnik K. G. nie jest upośledzony umysłowo, natomiast wykazuje objawy choroby psychicznej pod postacią schizofrenii paranoidalnej, wykazuje zaburzenia myślenia, pustosłowie, sztywność afektu, brak samokrytycyzmu (zarówno wobec własnego funkcjonowania, jak i choroby), inne dostępne dane wskazują na zaburzenia funkcjonowania społecznego (wyizolowanie społeczne), niedostosowanie. W badaniu psychologicznym stwierdziła biegła nieznaczne deficyty w zakresie pamięci świeżej, bezpośredniej, koncentracji uwagi, zdolności uczenia się nowych umiejętności- wobec czego badany pozostawał bezkrytyczny. Biorąc pod uwagę aktualny stan zdrowia psychicznego – chorobę psychiczną z objawami ubytkowymi i zaburzonym funkcjonowaniem społecznym, brakiem samokrytycyzmu i potrzeby leczenia, stwierdziła biegła, iż K. G. wymaga pomocy innej osoby w sprawach poważniejszej wagi, natomiast nie wymaga opieki w czynnościach życia codziennego. Powołana w sprawie biegła sądowa z zakresu psychiatrii w opinii z 4.05.2011 r. stwierdziła na podstawie zebranego materiału, iż K. G. nie jest upośledzony umysłowo, natomiast przejawia objawy choroby psychicznej o obrazie schizofrenii paranoidalnej. Za tak postawionym rozpoznaniem przemawiają czas trwania i przebieg choroby, opisane w dokumentacji medycznej, zaburzenia treści i toku myślenia (urojenia oddziaływania, ksobne, prześladowcze, hipochondryczne, natłok myśli), zaburzenia spostrzegania (omamy słuchowe, omamy cenestetyczne), cechy myślenia magicznego, symbolicznego, paralogia ambiwalencja. Aktualnie uczestnik nie ujawnia objawów wytwórczych. W czasie badania stwierdzono powierzchowny kontakt, pustosłowie, niepokojarzenie toku myślenia, pseudofilozoficzne, brak poczucia choroby psychicznej i potrzeby leczenia. Sztywność afektu, brak samokrytycyzmu (zarówno wobec własnego funkcjonowania, jak i choroby), inne dostępne dane wskazują na zaburzenia funkcjonowania społecznego (wyizolowanie społeczne), niedostosowanie zachowania. Obecnie w obrazie klinicznym widoczne są głównie formalne zaburzenia myślenia prowadzące do niekomunikatywności wypowiedzi (myślenie puste, eliptyczne, alogia) oraz tzw. objawy negatywne procesu schizofrenicznego (rodzaj kontaktu, ujednolicenie reakcji afektywnych, wycofanie społeczne, bierność, obniżenie --- STRONA 3 --- aktywności złożonej. Opisane wyżej objawy chorobowe powodują słabe funkcjonowanie społeczne uczestnika, niemożność zdobycia i utrzymania pracy, problemy w gospodarowaniu finansami. Biorąc pod uwagę aktualny stan zdrowia psychicznego – chorobę psychiczną z objawami ubytkowymi i zaburzonym funkcjonowaniem społecznym, brakiem samokrytycyzmu i potrzeby leczenia stwierdziła biegła, iż K. G. wymaga pomocy innej osoby w sprawach poważniejszej wagi, jak sprawy prawne, urzędowe, zdrowotne, natomiast nie wymaga opieki w czynnościach życia codziennego. W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wniosek Prokuratora Okręgowego o częściowe ubezwłasnowolnienie K. G. nie zasługuje na uwzględnienie w świetle art. 16 k.c., albowiem zebrany w sprawie materiał dowody wskazuje na to, że K. G. jest w stanie kierować własnym postępowaniem, zadbać o własne sprawy bytowe, radzi sobie w sytuacjach dnia codziennego oraz przejawia także orientację w sprawach urzędowych. Z opinii biegłych psychologa i psychiatry wynika, że uczestnik nie wymaga pomocy w codziennych, bieżących sprawach, a jedynie w sprawach poważniejszej wagi. Z kolei z pozostałego materiału dowodowego, w tym i zeznań uczestnika wynika, iż radzi sobie w sprawach urzędowych, starał się o rentę rodzinną po zmarłej matce, której jednak ZUS mu nie przyznał, składał wniosek do Sądu o przeprowadzenie sprawy spadkowej po zmarłym ojcu, ma także świadomość konieczności przeprowadzenia postępowania spadkowego po zmarłej matce, by uregulować kwestię własności mieszkania, które zmarła pozostawiła. Powód utrzymuje się z zasiłku z opieki społecznej i kwoty jaką otrzymuje z tytułu wynajmu swego lokalu mieszkalnego, zamieszkuje sam, na nim spoczywa obowiązek zadbania utrzymanie porządku w domu, robienie zakupów czy przygotowywanie sobie posiłków. Zadłużenie z tytułu opłat czynszowych wynika z tego, iż nie posiada odpowiednich środków na uiszczanie tych opłat. Mając na względzie cel, jakiemu ma służyć częściowe ubezwłasnowolnienie, a więc konieczność zapewnienia pomocy osobie, która ma być ubezwłasnowolniona w prowadzeniu jej spraw, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, iż w przypadku uczestnika K. G. nie ma spraw, które wymagałaby pomocy osoby trzeciej w ich rozwiązaniu. Nie została więc spełniona jedna przesłanek określonych w art. 16 k.c., a tylko kumulatywne ich wystąpienie może skutkować orzeczeniem częściowego ubezwłasnowolnienia. Z powyższą motywacją oddalił wniosek. W apelacji od powyższego postanowienia Prokurator Okręgowy zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia poprzez uznanie przez Sąd I instancji, iż uczestnik postępowania K. G. poprawnie funkcjonuje pomimo tego, że się nie leczy gdyż czuje się dobrze, nadto załatwia samodzielnie istotne sprawy, m.in. spadkowe i związane z wynajmem mieszkania, podczas gdy ustalenia te poczyniono w oparciu o bezkrytyczne przyjęcie zeznań samego uczestnika, które to zeznania pozostają w sprzeczności z ustaleniami MOPS w K. świadczącymi o tym, że uczestnik jedynie deklaruje wolę załatwienia istotnych spraw, a faktycznie nie radzi sobie z samodzielnym funkcjonowaniem od czasu śmierci matki, uznaniu na tej podstawie, iż ubezwłasnowolnienie częściowe uczestnika nie jest celowe, podczas gdy zachodzą przesłanki częściowego ubezwłasnowolnienia z uwagi trwający od wielu lat stan, w którym to uczestnik nie leczy się, a objawy jego choroby ulegają utrwaleniu, nadto na chwilę obecną nastąpiło pogorszenie jego funkcjonowania z uwagi na determinowane chorobowo znaczne wyizolowanie społeczne i pozbawienie dotychczasowych źródeł utrzymania, co stwarza realne zagrożenie dla jego dobra i już na chwilę obecną przejawia się w narastających zobowiązaniach finansowych i trwającej od kwietnia 2010 r. niemożności uregulowania spraw związanych z leczeniem oraz uregulowaniem opłat czynszowych. Formułując powyższe zarzuty Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: --- STRONA 4 --- Apelacja Prokuratora Okręgowego nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej zarzutom, Sąd I instancji poczynił w niniejszej sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za własne. Sąd dokonał także prawidłowej wykładni i zastosowania art. 16 kc, zasadnie dochodząc do przekonania, że brak jest w rozpoznawanej sprawie przesłanek uzasadniających ubezwłasnowolnienie częściowe K. G.. Stosownie do art. 16 k.c., osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Trafnie powołuje się Sąd I instancji na ugruntowane w judykaturze i doktrynie stanowisko, zgodnie z którym ubezwłasnowolnienie częściowe ma charakter fakultatywny, a sąd, uwzględniając całokształt sytuacji życiowej i rodzinnej osoby, której wniosek dotyczy, ocenia, czy ubezwłasnowolnienie częściowe jest celowe i leży w interesie tej osoby, albowiem stanowi ono poważną ingerencję w sferę dóbr osobistych jednostki. Orzeczenie ubezwłasnowolnienia częściowego prowadzić więc powinno najlepszego z możliwych ukształtowania sytuacji życiowej osoby fizycznej. Pomimo więc nawet zaistnienia przesłanek takiego ubezwłasnowolnienia sąd może nie ubezwłasnowolnić osoby chorej, jeżeli ubezwłasnowolnienie w większym stopniu osłabiłoby pozycję tej osoby, niż przyniosło jej pomoc; zaś pozostawienie możności samodzielnego prowadzenia swoich spraw może być korzystniejsze od pomocy kuratora. Choroba psychiczna, zdiagnozowana u osoby fizycznej, nie tyle jest przyczyną ubezwłasnowolnienia, ile podłożem ewentualnej potrzeby udzielania jej stałej pomocy w prowadzeniu spraw życiowych, z którymi nie radzi sobie ona właśnie z powodu zaburzonej świadomości. Jeżeli zatem choroba taka nie powoduje po stronie osoby fizycznej takiej potrzeby, orzeczenie ubezwłasnowolnienia częściowego nie jest dopuszczalne. Przenosząc te ogólne rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy podnieść trzeba, że wbrew zastrzeżeniom apelującego, brak jest podstaw do przyjęcia, że uczestnik z powodu choroby psychicznej nie radzi sobie z prowadzeniem własnych spraw i z tego powodu konieczne jest jego ubezwłasnowolnienie częściowe. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że eksponowana przez skarżącego kwestia zadłużenia K. G. nie wynika z zaburzonego chorobowo postrzegania rzeczywistości, lecz z braku pracy i niskich dochodów uczestnika. Jak wynika zresztą z oświadczenia uczestnika złożonego w trakcie rozprawy apelacyjnej w dniu 15 marca 2012 roku, zdaje on sobie sprawę z konieczności uregulowania swoich zobowiązań i czyni w tym kierunku starania. Uczestnik przejawia pełną orientację co do spraw urzędowych, cen mieszkań, realiów ekonomicznych i jego zborne oraz logiczne wypowiedzi na rozprawie wskazują, że nie potrzebuje on w tym zakresie pomocy. Osobisty kontakt składu orzekającego w niniejszej sprawie z uczestnikiem ostatecznie przekonał Sąd Apelacyjny o trafności rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego, które nie narusza interesu publicznego reprezentowanego przez Prokuratora, jak również osobistych interesów uczestnika postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 385 kpc orzeczono jak w sentencji. mw