Wyrok I A Ca 1333/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2022 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi I

--- STRONA 1 --- * Sygn. akt I A Ca 1333/21 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2022 roku Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia SA Anna Beniak po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 roku w Łodzi na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa O. L. przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w P. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 22 czerwca 2021 roku sygn. akt I C 2173/18 l. zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1 i 2 w następujący sposób: A. punktowi 1. nadaje treść: zasądza od Skarbu Państwa Zakładu Karnego w P. na rzecz O. L. kwotę 1.500 (tysiąc pięćset) zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 maja 2016 roku do dnia zapłaty i oddala powództwo w pozostałej części; B. punktowi 2. nadaje treść: zasądza od O. L. na rzecz Skarbu Państwa Zakładu Karnego w P. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; l. oddala apelację w pozostałym zakresie; I. zasądza od O. L. na rzecz Skarbu Państwa Zakładu Karnego w P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym; IN. przyznaje i nakazuje wypłacić przez Skarb Państwa Sąd Okręgowy w Płocku adw. W. G. kwotę 147,60 ( sto czterdzieści siedem 60/100) zł brutto tytułem wynagrodzenia za świadczenie powodowi nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 1333/21 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 10 marca 2016 roku O L wystąpił o zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za doznaną krzywdę w związku z przebywaniem w złych warunkach, jakie panują w Zakładzie Karnym w P. Wyrokiem z dnia 29 maja 2017r. wydanym w sprawie (...) Sąd Okręgowy w P zasądził od pozwanego Skarbu Państwa-Zakładu Karnego w P na rzecz ' powoda O L kwotę 1000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 10 marca 2016r. do dnia zapłaty, w pozostałej zaś części oddalił powództwo. Na skutek apelacji wniesionych przez obie strony Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 18 lipca 2018r. wydanym w sprawie (...) uchylił powyższy wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu -w Płocku, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny uznał, że powód wytaczając powództwo winien szczegółowo określić podstawę faktyczną dochodzonego roszczenia. Tymczasem powód w niniejszej sprawie ograniczył się jedynie do wskazania dochodzonej kwoty, opisując bardzo ogólnie stan faktyczny. W tej sytuacji rolą sądu było doprowadzenie do sprecyzowania przez powoda, z jakiego tytułu domaga się zadośćuczynienia. Sąd tego nie uczynił i sam uznał, że powód dochodzi swoich roszczeń na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych i sam określił, jakie dobro osobiste powoda zostało naruszone, co jest niedopuszczalne. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 roku wydanym w sprawie z powództwa O L przeciwko Skarbowi Państwa — Zakładowi Karnemu w P, Sąd Okręgowy w P oddalił powództwo; zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 10.800 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz przyznał adwokatowi W G wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu w kwocie 7.200 złotych wraz z należnym podatkiem VAT, które nakazał wypłacić ze Skarbu państwa - Sądu Okręgowego w P. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na ustaleniach faktycznych, które Sąd Apelacyjny aprobuje bez potrzeby ich powtarzania na podstawie art. 387 $ 2! pkt 1 k.p.c. W rozważaniach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że powód sprecyzował, że zostało naruszone jego dobro osobiste w postaci godności (co do roszczenia o zapłatę 200.000 złotych) oraz prawa do zdrowia (co do roszczenia o zapłatę 20.000 : złotych). Powód powoływał się na uciążliwości związane ze złymi warunkami bytowymi panującymi w pozwanym Zakładzie Karnym, przeludnieniem, nasilającym się (...), podejrzeniem zarażenia się (...) i narażeniem jego zdrowia przez dym tytoniowy. . --- STRONA 3 --- 2 Sąd Okręgowy stwierdził, że skoro naruszenie godności polega z reguły na ubliżeniu komuś lub obraźliwym zachowaniu, to w żadnym ze wskazanych przez powoda zachowań funkcjonariuszy pozwanego nie sposób dopatrzeć się działań w ujęciu obiektywnym znieważających powoda - nie negując tego, że powód mógł subiektywnie poczuć się dotknięty warunkami bytowymi w pozwanym zakładzie karnym. W ocenie Sądu pierwszej instancji przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, by okoliczności podnoszone w pozwie doprowadziły do naruszenia godności powoda. Sąd Okręgowy podkreślił, że niewątpliwe warunki panujące w zamkniętym zakładzie karnym stanowiły dla powoda pewne : uciążliwości, ale nie uzasadniały one przyznania zadośćuczynienia. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że powód jeszcze przed umieszczeniem go w Zakładzie Karnym w P borykał się z problemami (...). Jeśli panujące warunki higieniczne spotęgowały te dolegliwości, to ze strony pozwanego dołożono wszelkich starań, aby je zminimalizować, wdrażając odpowiednie leczenie. Podobnie jest z podejrzeniem występowania (...). Z książki zdrowia powoda nie wynika, aby (...) został u powoda faktycznie zdiagnozowany, jednak powód miał zapewnioną pomoc lekarza (...) i otrzymywał przepisane mu leki. Sąd Okręgowy wziął także pod uwagę, że warunki techniczne panujące w Zakładzie Karnym w P nie są dobre, co wynika z zeznań świadków. Jednakże cały czas są podejmowane działania mające na celu podwyższenie standardów mieszkaniowych w celach, które są systematycznie remontowane. W przypadku zarzutu dotyczącego czystości i insektów na celach Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że są to okoliczności zależne tylko i wyłącznie od samych osadzonych, których obowiązkiem jest dbanie o odpowiedni poziom czystości i higieny celi. Jeśli więc w poszczególnych pomieszczeniach panuje brud, zagrzybienie, cele są zdewastowane czy występują insekty, winić za to należy samych osadzonych, a nie pozwany zakład. Nadto w razie stwierdzenia występowania insektów, cele są dezynsekowane. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunki bytowe w pozwanym zakładzie są jednakowe dla wszystkich osadzonych, zaś w toku postępowania nie wykazano, by powód był traktowany w sposób odmienny od innych skazanych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że warunki odbywania kary przez powoda zgodne były z przepisami kodeksu karnego wykonawczego. Działaniom pozwanego zakładu karnego nie można. więc przypisać cech bezprawności. Wszelkie działania podejmowane przez funkcjonariuszy pozwanego względem powoda były zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Pozwany zdaniem Sądu pierwszej instancji, wywiązywał się z wszelkich ' przepisów mających na celu zapewnienie powodowi realizację przysługujących mu praw, a wynikających z obowiązującego systemu norm prawnych szczegółowo regulujących sposób i warunki osadzenia w jednostce penitencjarnej. --- STRONA 4 --- 3 Jeśli chodzi o osadzenie powoda w jednej celi z osobami zarażonymi chorobami zakaźnymi, to to powód nie zgłaszał oficjalnie tej „niedogodności” stosownym służbom. Przepisy o ochronie danych osobowych zakazują natomiast pozwanemu zakładowi informowania osób postronnych o chorobach osadzonych. Tylko od woli osadzonego zależy, czy kwestie związane z jego stanem zdrowia zostaną przez niego ujawnione innym osobom. Przyjąć zatem należy, że w rzeczywistości osadzenie powoda razem z osobą (...) nie stanowiła dla niego aż takiej dolegliwości i nie była źródłem stresu. Poza tym przy zachowaniu normalnych zasad higieny zarażenie się od (...) jest w praktyce niemożliwe. Odnośnie zarzutu naruszenia dobra osobistego w postaci prawa do zdrowia, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postępowanie dowodowe nie wykazało, by dobro to zostało naruszone w przypadku powoda. W istocie należy przyznać, że przebywanie przez osobę niepalącą w zadymionym pomieszczeniu może stanowić pewną niedogodność i dyskomfort. Jednak z zeznań funkcjonariuszy pozwanego zakładu karnego wynika, że respektowane są preferencje osadzonych co do używania wyrobów tytoniowych i zasadniczo osób palących nie umieszcza się w jednej celi z osobami niepalącymi. Powód przez kilka lat sam deklarował się jako osoba paląca. Nie ma w sprawie żadnych dowodów, by przed czerwcem 2020 roku powód był wbrew swym deklaracjom osadzony na celi z osobami palącymi papierosy. Wykazane natomiast zostało, że przez 4 doby w czerwcu 2020 roku przebywał w celi z takimi osobami. Jednak jak wynika z zeznań funkcjonariuszy, była to chwilowa konieczność po przetransportowaniu powoda z Zakładu Karnego w B spowodowana brakiem innych wolnych miejsc. Po skargach ze strony powoda, że jest osobą niepalącą, został on przeniesiony po 4 dniach do celi dla osób niepalących. Zdaniem Sądu pierwszej instancji tak krótki okres przebywania w jednym pomieszczeniu z osobami palącymi, nie mógł w żaden sposób narazić powoda na utratę zdrowia, zważywszy na możliwość wietrzenia pomieszczenia. W każdym razie żaden z dowodów zaprezentowanych w sprawie nie wskazuje, by dobro osobiste powoda w postaci zdrowia zostało naruszone. Reasumując Sąd Okręgowy uznał, że powód podczas pobytu w Zakładzie Karnym w P był traktowany w sposób godny, z poszanowaniem przysługujących mu praw oraz jego dóbr osobistych oraz miał zapewnioną właściwą i profesjonalną opiekę medyczną. Żadnemu z działań pozwanego zakładu karnego nie można w tym zakresie przypisać cech bezprawności. Warunki panujące w Zakładzie Karnym w P wynikają bowiem z ogólnych możliwości bytowych, nie stanowiły w żadnej mierze celowej szykany dla powoda i nie miały na celu jego poniżenie. W takich warunkach jak powód odbywali karę wszyscy osadzeni. Powód nie odczuwa skutków braku odpowiednich warunków higienicznych do tej pory, a ujemne doznania psychiczne związane z warunkami bytowymi w Zakładzie Karnym w P oraz narażenie na działanie dymu tytoniowego nie odbiły się w sposób negatywny na jego zdrowiu. Nadto twierdzenia powoda o naruszeniu jego dóbr osobistych ' mają charakter czysto subiektywny i nie znajdują aprobaty w obiektywnym ujęciu. --- STRONA 5 --- 4 Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości, zarzucając błędne i wbrew zgromadzonym dowodom ustalenie, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności za warunki panujące w Zakładzie Karnym, w szczególności osadzanie w celach osób palących z niepalącymi, brak należytej wentylacji cel skutkujące zawilgoceniem i koniecznością wdychania zapachów fizjologicznych wydobywających się z sanitariatów, niewystarczające zwalczanie występujących insektów, które to okoliczności prowadzą do naruszania godności człowieka, a mimo to Sąd Okręgowy oddalił powództwo. W konkluzji, powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, a nadto o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu : przed Sądem drugiej instancji z jednoczesnym oświadczeniem, że nie zostały one uregulowane w całości ani w części. W odpowiedzi na apelację, pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w nieznacznej części. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy zbierając materiał dowodowy, uczynił to w sposób prawidłowy w zakresie norm prawa procesowego. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone właściwie. Przyznanie cechy wiarygodności dowodom zgromadzonym w sprawie zostało oparte na przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okolicznościach. Dokonana zaś przez Sąd drugiej instancji ponowna analiza tych dowodów doprowadziła do wniosków zbieżnych z wyprowadzonymi przez Sąd pierwszej instancji. Dlatego też ustalenia faktyczne przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny w całości podzielił i uznał za własne. Ocena dowodów : prowadzi do zbudowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Należy jednak zaakcentować, że prawidłowo ustalone fakty muszą być w sposób odpowiedni ocenione pod kątem prawa materialnego i dopiero na tym etapie Sąd Okręgowy popełnił błąd w niniejszej sprawie. Wadliwość skarżonego wyroku nie wynikała z błędnego ustalenia faktów, tylko na dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji częściowo niewłaściwej oceny stanu faktycznego pod kątem zastosowania prawa materialnego. Podzielić należy zarzut powoda, że istotnie Sąd pierwszej instancji błędnie i wbrew żgromadzonym dowodom stwierdził, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności za warunki panujące w Zakładzie Karnym. W ocenie Sądu Apelacyjnego ustalony w sprawie stan faktyczny uzasadniał odpowiedzialność pozwanego, jak również przyznanie zadośćuczynienia za ' naruszenie dóbr osobistych powoda. Należy zaakcentować, że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest zagwarantowany w wielu normach prawa międzynarodowego, Konstytucji RP i przepisach kodeksu karnego wykonawczego. --- STRONA 6 --- 5 W niniejszej sprawie powód zarzucał, że doszło do naruszenia: jego dóbr osobistych. Podstawą prawną jego roszczenia stanowił przepis art. 24 81 k.c., w którym ustanowiono domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego. Jego obalenie może nastąpić przez wykazanie uprawnienia do określonego działania. Zgodnie natomiast z ogólną regułą wyrażoną w art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W konsekwencji to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że działania administracji zakładu karnego naruszały jego dobra osobiste, a także doznania szkody pozostającej w związku przyczynowym z niezgodnymi z prawem działaniami pozwanego Zakładu Karnego w zakresie przez siebie wskazanym. W ramach podstawy faktycznej powództwa o ochronę dóbr osobistych powód. powożywał się na szereg okoliczności faktycznych mających przemawiać za koniecznością uwzględnienia powództwa. W szczególności powód wskazywał, że zakład karny naruszył jego godność przez brak zapewnienia wystarczającego osłonięcia toalety poprzez zbyt niskie przepierzenie osłaniające toaletę i brak należytego jej zamknięcia. Uniemożliwiało to uzyskanie poczucia intymności przy wykonywaniu czynności fizjologicznych, wywoływało uczucie skrępowania i stresu podczas korzystania z toalety, a także konieczność znoszenia zapachów powodujących obrzydzenie w sytuacji korzystania z niej przez innego współosadzonego. Uciążliwości te były szczególnie dotkliwe gdy cela była wieloosobowa. Powód podnosił także, że w celach panowały złe warunki, parkiet był zagrzybiały, ściany były brudne i zgrzybiałe, podłogi zarobaczone, okna nieszczelne i w związku z tym w niektórych celach, w których przebywał powód było zimno. Nadto mimo zaprzestaniu palenia papierosów i złożenia odpowiedniej deklaracji administracji Zakładu Karnego powód przebywał nadal z osadzonymi palącymi papierosy. Powodowało to negatywne skutki zdrowotne, a pozytywny efekt zdrowotny osiągnięty przez zaprzestanie palenia papierosów był wbrew woli powoda niweczony poprzez konieczność wdychania dymu tytoniowego. Wnioski kierowane do wychowawcy o przeniesienie do celi dla niepalących były ignorowane. Powód podnosił również, że był zakażony (...) (...). W ocenie Sądu Apelacyjnego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, że powód mimo, że był osobą niepalącą, był osadzony w celach z osobami palącymi. Powód na rozprawie w dniu 15 marca 2017 roku podał, że jego krzywda polega na tym, że od grudnia 2013 roku jest osobą niepalącą i składał wnioski o przeniesienie go do celi dla osób niepalących od stycznia 2014 roku, a do której został przeniesiony 13 miesięcy później, tj. 2 lutego 2015 roku (k 143). . Na tę okoliczność powoływał się także na rozprawie w dniu 16 czerwca 2020 roku, na której dodatkowo zeznał, że 5 czerwca 2020 roku również został przerzucony dla celi dla palących, na której przebywał 4 doby. --- STRONA 7 --- 6 Analizując materiał dowodowy dotyczący tej kwestii stwierdzić należy, że z zeznań świadka T s wynika, że powód był niepalący a był osadzony z palącymi i na tym tle dochodziło między nimi do konfliktów (....). Świadek Ł Z zeznał, że był osadzony | w. — jednej celi z powodem, powód był niepalący, a pozostali osadzeni byli palący. Choć powód oznajmiał wychowawcy, że nie będzie przebywał z palącymi, bo będzie go bolała głowa i będzie miał nudności, to nie został przeniesiony. Przeniesienie nastąpiło dopiero za kilka dni. Świadek podał, że palili papierosy z innymi współosadzonymi cały dzień. On sam pali około (...) razy dziennie, ponieważ wypala (...) papierosów każdego dnia, a każdego papierosa dzieli na trzy części (...). Świadek S$ S zeznał, że latem 2020 roku był z powodem w jednej celi, a powód był niepalący, zaś cela była dla palących (...). Powyższe potwierdził także świadek G Ż (...). Również świadek A L zeznał, że powód jest osobą niepalącą, a był na sali z palącymi osadzonymi (...). Nie może ujść uwadze, że Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód, od końca 2013 roku jest osobą niepalącą, przebywał przez okres 13 miesięcy z osobami palącymi, a następnie w czerwcu 2020 roku przebywał w celi z osobami palącymi przez cztery doby. Od początku przeniesienia go do tej celi zgłaszał wychowawcy, że jest osobą niepalącą, że przeszkadza mu dym papierosowy i będzie bolała go głowa. Wychowawca zaproponował mu przeniesienie do innej celi ze skazanymi za przestępstwa (...), gdyż nie ma innego wolnego miejsca, na co O L nie wyraził zgody. Powyższe ustalenie zostało oparte na treści informacji z Zakładu karnego w B oraz zeznaniach powoda i zeznaniach świadków T S, Ł Z, SS,GŻ, AL. Pomimo powyższych ustaleń faktycznych, Sąd Okręgowy stwierdził, że nie ma w sprawie dowodów, aby przed czerwcem 2020 roku powód był wbrew swoim deklaracjom osadzony na celi z osobami palącymi i przyjął jedynie czterodniowe osadzenie z palącymi w czerwcu 2020 roku. Sąd Okręgowy zupełnie pominął okoliczność, którą sam pozytywnie ustalił, że powód przez 13 miesięcy przebywał w celi z osadzonymi palącymi, mimo, że sam był niepalący, a która to okoliczność skutkowała zasądzeniem na rzecz powoda przez Sąd Okręgowy w P - w uchylonym co prawda przez Sąd Apelacyjny w Łodzi - wyroku z dnia 29 maja 2017 roku kwoty 1.000 złotych tytułem zadośćuczynienia. Dodatkowo trzeba podkreślić, że z pisma Dyrektora Zakładu Karnego w B z dnia 14 grudnia 2020 roku wynika, że w trakcie pobytu w jednostce przebywał on w celach mieszkalnych z osobami niepalącymi wyroby tytoniowe i opuszczając ZK w B w dniu 5 czerwca 2020 roku powód był osobą niepalącą (...). W świetle twierdzeń świadków, które Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne oraz pisma Dyrektora Zakładu Karnego w B twierdzenia powoda, że przez okres 13 miesięcy w 2014 roku od stycznia 2014 roku do 2 lutego 2015 roku oraz przez kilka dni w czerwcu 2020 roku, przebywał w celach z osobami palącymi, mimo, że sam był niepalący i składał wnioski o przeniesienie do sali dla niepalących, zasługiwały na uwzględnienie. W konsekwencji nie zasługiwało na aprobatę twierdzenie pozwanego, że powód nie zgłaszał wychowawcy żadnych uwag co do rozmieszczenia i stanu cel --- STRONA 8 --- 7 < mieszkalnych, jako stojące w sprzeczności z zeznaniami powoda i zgłoszonych przez niego świadków. Nie ulega wątpliwości, że to strona pozwana powinna dążyć do uzyskania od powoda oświadczenia o tym, czy jest osobą palącą, a którego w istocie nie przedstawiła ani co do okresu za lata 2014-2015, ani za rok 2020. Pismo z dnia 4 listopada 2020 roku sporządzone przez Dyrektora ZK w P, że powód został w 2020 roku osadzony w celi 516 zgodnie z deklaracją używania wyrobów tytoniowych i dopiero w dniu 23 lipca 2020 roku na prośbę powoda dokonano zmiany deklaracji na nieużywanie wyrobów tytoniowych nie mogło odnieść oczekiwanego przez stronę pozwaną skutku, albowiem poza nim nie zostały złożone żadne dowody potwierdzające złożenie przez powoda ; oświadczenia, że jest osobą palącą, zwłaszcza że sam powód twierdzi, że od początku 2014 roku jest osobą niepalącą, a które to twierdzenia korelują z zeznaniami świadków - współosadzonych. Także zeznania pracowników pozwanego Zakładu Karnego nie potwierdzają w sposób pewny, umieszczenie powoda w celi dla palących było zgodne z jego deklaracją. Świadek K J, który pracuje w pozwanym Zakładzie Karnym jako wychowawca zeznał, że jak powód przebywał na oddziałach, na których on pracował, to nie pamięta czy powód był osobą palącą czy niepalącą. Świadek nie pamiętał jakie powód wcześniej składał deklaracje, ale teraz jest osobą niepalącą. Świadek T D także zatrudniona jako wychowawca w pozwanym Zakładzie Karnym również nie pamiętała czy powód jest osobą palącą czy niepalącą. Ponadto nie pamiętała w jakiej celi był osadzony. Nie przypominała sobie, czy powód się domagał przeniesienia jakiegokolwiek (...). Poza sporem natomiast pozostaje, że na stronie pozwanej ciążył prawny obowiązek zapewnienia, by powód, jako osoba niepaląca, nie był narażony na skutki palenia tytoniu przez osoby umieszczone w tej samej celi. Należy w tym miejscu odwołać się do treści ustawy z dnia 9 listopada 1995 roku o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych, która wskazuje na konieczność ochrony prawa niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego oraz nakłada na organy administracji rządowej i samorządowej obowiązek podejmowania działań zmierzających do ochrony zdrowia w tym zakresie (art. 1 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tejże ustawy ochrona zdrowia przed następstwami używania tytoniu realizowana jest przez kształtowanie polityki zdrowotnej, ekonomicznej i społecznej, do której należy ochrona prawa osób niepalących do życia w środowisku wolnym od dymu tytoniowego, pary Z papierosów elektronicznych i substancji uwalnianych za pomocą nowatorskich wyrobów tytoniowych. Należy w tym miejscu powołać rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2011 roku w sprawie szczegółowych warunków używania wyrobów tytoniowych na terenie obiektów podlegających Ministrowi Sprawiedliwości oraz w środkach przewozu osób (Dz. U. z dnia 30 czerwca 2011 roku) oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 września 2017 roku w sprawie szczegółowych warunków używania wyrobów tytoniowych, w tym nowatorskich wyrobów tytoniowych, lub papierosów elektronicznych na terenie obiektów jednostek organizacyjnych lub organów podległych lub nadzorowanych --- STRONA 9 --- 8 przez Ministra Sprawiedliwości i urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości, a także w środkach przewozu osób używanych przez te podmioty. W obu tych aktach wykonawczych uregulowana została możliwość używania wyrobów tytoniowych na terenie aresztów śledczych oraz zakładów karnych typu zamkniętego, typu półotwartego i otwartego używanie wyrobów tytoniowych przez osadzonych w celach mieszkalnych. Na terenie aresztów śledczych oraz zakładów karnych typu zamkniętego dopuszcza się możliwość używania wyrobów tytoniowych przez osadzonych w celach mieszkalnych, które są wyodrębnione w taki sposób, aby dym wyrobu tytoniowego, w tym substancje uwalniane za pomocą nowatorskiego wyrobu tytoniowego lub para z papierosów , elektronicznych, nie docierał do osób niepalących i nie oddziaływał na nie. Dla osadzonych używających wyrobów tytoniowych wyznacza się odrębne cele mieszkalne. Dopuszcza się używanie wyrobów tytoniowych poza celami mieszkalnymi, o których mowa w ust. 2, w miejscach i w czasie wyznaczonych przez dyrektora aresztu śledczego lub zakładu karnego typu zamkniętego. Na terenie zakładów karnych typu półotwartego i otwartego używanie wyrobów tytoniowych jest dopuszczalne tylko poza celami mieszkalnymi, w miejscach i w czasie wyznaczonych przez dyrektora zakładu karnego. Na terenie zakładów karnych typu półotwartego w przypadku zamknięcia cel mieszkalnych w porze nocnej stosuje się warunki dotyczące używania wyrobów tytoniowych określone dla zakładów karnych typu zamkniętego. Nie ulega zatem wątpliwości, że powód - jako osoba niepaląca - nie powinien być osadzony w jednej celi z osobami palącymi, gdyż prawo człowieka do poszanowania godności, wyrażającej się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi, dotyczy wszystkich aspektów życia osobistego człowieka ipowinno być respektowane także w czasie pozbawienia wolności. Funkcjonariusze Zakładu Karnego dopuszczając zatem do tego, aby powód odbywał karę w celach z osobami palącymi tytoń, a tym samym przebywał w środowisku, które nie było wolne od dymu tytoniowego, w warunkach kiedy on nie palił i zgłaszał swoje w tym zakresie preferencje, złamali zakaz ustawowy, co kwalifikuje ich zachowanie jako bezprawne. W ocenie Sądu Apelacyjnego osadzenie powoda w celi dla osób palących tytoń, podczas gdy jest on osobą niepalącą, było niezgodne z prawem w świetle powołanej wyżej ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Zdaniem Sądu drugiej instancji choć przebywanie wśród osób palących nie wywołało u powoda trwałego uszczerbku na zdrowiu ani rozstroju zdrowia w postaci schorzeń fizycznych (powód nie wykazał tych okoliczności), to jednak naraziło go na utratę zdrowia i spowodowało dyskomfort psychiczny, wynikający z konieczności wdychania dymu tytoniowego. W ten sposób doszło do bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda, jakim jest jego zdrowie. Powód . miał prawo do życia w środowisku wolnym od zanieczyszczeń, także przebywając w zamkniętym zakładzie i to tym bardziej, że obowiązujące przepisy wyraźnie określały sposób realizacji tego prawa przez pozwanego, sam zaś powód, poddany reżimowi zakładu karnego, nie miał możliwości uniknięcia niekorzystnego oddziaływania skutków palenia tytoniu przez współosadzonych ani realnego przeciwstawienia się temu. Dla powoda przebywanie w celi z osobami palącymi --- STRONA 10 --- 9 było tym bardziej uciążliwe, że on sam — zgodnie z jego oświadczeniem jest osobą niepalącą od grudnia 2013 roku, a wcześniej palił, a zatem porzucił nałóg palenia papierosów, a i tak był zmuszony jako bierny palacz do wdychania dymu tytoniowego. Dodatkowo nie sposób odmówić słuszności zarzutom powoda co do warunków bytowych panujących w celach. Sąd pierwszej instancji ustalił, że warunki techniczne panujące w ZK w P nie były dobre, co wynikało z zeznań świadków i zeznań powoda oraz znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadka K G, wskazującego na przeprowadzanie w spornym okresie w ZK szeregu remontów cel (...). Ta okoliczność została przyznana przez powoda, który podawał, , że po remontach stan cel się poprawił, ale niestety w nadal w celach były insekty (2). Nie można też bezrefleksyjnie podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, że stan cel i brak czystości zależne są tylko i wyłącznie od samych osadzonych. Nie ulega wątpliwości, że stan cel uzależniony jest także od czynników od nich niezależnych, w szczególności niesprawnej wentylacji, nieszczelnej stolarki okiennej, które prowadzą do zawilgocenia cel, powstawania zagrzybienia czy pojawienia się insektów. Strona pozwana nie przedstawiła żadnych obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie w sposób pewny i niewątpliwy, że stan cel jest taki jak wynika z pisma wyjaśniającego sporządzonego przez Zastępcę Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego, czyli, że wszystkie cele są wyposażone w otwierane okna, że stan techniczny okien nie budzi zastrzeżeń, że zapewniona jest sprawna wentylacja oraz, że wyposażenie cel zgodne jest z obowiązującymi w tym zakresie aktami prawnymi. Treść tego pisma jest sprzeczna nie tylko z zeznaniami powoda, ale i świadków, którym zresztą Sąd pierwszej instancji dał wiarę. Strona pozwana nie przedstawiła obiektywnych dowodów, że były przeprowadzone dezynsekcje. Nie sposób też odmówić słuszności zarzutom powoda stawianym co do stanu kącika sanitarnego i braku poczucia intymności przy załatwianiu czynności fizjologicznych. Z wyjaśnień Zastępcy Kierownika Działu Kwatermistrzowskiego Zakładu Karnego w P wynika, że w celach w których przebywał powód kąciki sanitarne oddzielone są od cel mieszkalnych murowanym lub wykonanym z płyty osb wygrodzeniem zabudowanym od podłogi do sufitu (...). Niemniej jednak nie można pominąć, że z zeznań wyżej już przywołanego świadka K G wynika, że remont kącików sanitarnych był dokonywany wraz z remontem cel i korytarzy i to wówczas została dokonana zabudowa kącików sanitarnych od podłogi do sufitu wydzielająca je z cel mieszkalnych w celu zapewnienia intymności. Z treści tych zeznań można wywodzić, że wcześniejszy stan cel był zły, skoro wymagał kompleksowego remontu, na skutek którego wydzielono dopiero kąciki sanitarne. Jak wynika z poczynionych ustaleń faktycznych powód musiał przebywać przez okres ponad 13 miesięcy w celach z palącymi osadzonymi, w sytuacji, --- STRONA 11 --- 10 w której sam był niepalący, a dodatkową okolicznością utrudniającą jego funkcjonowanie w zakładzie karnym były panujące w nim warunki. Strona pozwana, poprzestając w istocie na powołaniu się na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego warunki bytowe osób osadzonych w zakładach karnych z 28 stycznia 2014 roku, wytycznych nr 3/2011 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z 4 października 2011 roku oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 sierpnia 2003 roku w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, a także na zeznania świadków — pracowników zakładu karnego - nie uwolniła się od ustanowionego w art. 24 k.c. domniemania bezprawności zachowania polegającego na nie zapewnieniu w zakładzie karnym warunków ) odpowiadających podstawowym standardom w zakresie przebywania w celi. Zważywszy, zatem, że warunki bytowe w pozwanym Zakładzie Karnym nie spełniały wymagania humanitarnego traktowania powoda, były niegodziwe (przebywanie w warunkach wilgoci, czasami zimna, zagrzybionych celach oraz w celi z palącymi osadzonymi w sytuacji, gdy powód był niepalący) i przez to naruszały jego dobro osobiste w postaci godności, zdrowia i prawa do humanitarnego traktowania, Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powoda o zadośćuczynienie za krzywdę wyrządzoną przebywaniem w takich warunkach, jest uzasadnione treścią art. 448 w związku z art, 24 ke. ' Przepis art. 448 k.c. stanowi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Nie ulega wątpliwości, że krzywdę osoby pokrzywdzonej trudno. jest jednoznacznie ocenić w pieniądzu. Wprowadzenie zaś do art. 448 k.c. przesłanki „odpowiedniej sumy” pozostawia składowi orzekającemu swobodę oceny co do wysokości zasądzanej kwoty. Swoboda ta nie oznacza jednak dowolności, wszak przyznanie odpowiedniej sumy tytułem kompensacji krzywdy, jak i jej odmowa, muszą być osadzone w stanie faktycznym sprawy. Pomimo niemożności precyzyjnego ustalenia rozmiarów uszczerbku o niemajątkowym charakterze rozstrzygnięcie w tym zakresie należy opierać na kryteriach zobiektywizowanych, a nie mieć na względzie wyłącznie subiektywne odczucia poszkodowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2010 r., sygn. akt III CSK 279/ 10, LEX nr 898254). W literaturze wskazuje się, że kryterium mającym istotne znaczenie przy ustalaniu wysokości należnego zadośćuczynienia jest przede wszystkim rozmiar doznanej przez pokrzywdzonego krzywdy. Sąd może również przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia odnosić się do kryterium stopy życiowej społeczeństwa, które w sposób pośredni może rzutować na jego wysokość, bez względu na status społeczny i materialny pokrzywdzonego. Przesłanka ta ma jedynie charakter uzupełniający i ogranicza wielkość zadośćuczynienia tak, by jego przyznanie nie prowadziło do . nieuzasadnionego wzbogacenia osoby uprawnionej, aczkolwiek nie może ona pozbawić zadośćuczynienia jego zasadniczej roli jaką jest funkcja kompensacyjna i zmierzać do wyeliminowania innych czynników kształtujących jego wymiar (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2002 r., IV CKN 1 266/00, LEX nr 80272). Zadośćuczynienie powinno. mieć bowiem charakter całościowy i obejmować swoim zakresem zarówno cierpienia fizyczne i psychiczne związane --- STRONA 12 --- 1 : ze śmiercią osoby najbliższej już doznane, jak i te które mogą dopiero powstać w przyszłości W tych okolicznościach Sąd drugiej instancji doszedł do przekonania, że należne powodowi zadośćuczynienie winno wynosić 1.500 złotych. Mając na względzie okres czasu, w jakim powód przebywał w pozwanym zakładzie karnym w celach dla palących oraz warunki w nim panujące, Sąd Apelacyjny uznał, że kwota ta jest wystarczająca dla zrealizowania podstawowego celu zadośćuczynienia jakim jest złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych występujących u poszkodowanego. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie uzasadniały zasądzenia zadośćuczynienia w żądanej przez powoda łącznej kwocie 220.000 złotych. Domaganie się zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty zadośćuczynienia w tej wysokości było rażąco wygórowane. Powód nie przebywał wszakże w warunkach przeludnienia, a nadto nie wszystkie jego twierdzenia dotyczące nienajlepszych warunków, zakażeniu świerzbem czy zarzuty co do jego leczenia zostały udowodnione. Odnosząc się do zarzutu nieodpowiedniego wyżywienia Sąd Apelacyjny uznał, że skarżący nie przedstawił dla uzasadnienia swoich twierdzeń okoliczności z których wynikałoby, że oferowane przez zakład karny wyżywienie było nieodpowiednie. Powyższe nie znajduje również potwierdzenia w pisemnych wyjaśnieniach w sprawie skargi osadzonego, z których wynika, że jadłospisy z okresu objętego skargą zawierały pozytywna opinie dotyczącą spożywanych posiłków. Codziennie bowiem przez pracownika służby zdrowia prowadzona jest kontrola jakości i zgodności z jadłospisem oraz pobierane są próby smakowe co jest odnotowywane zgodnie z zarządzeniem nr 66/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 6 września 2010 roku na każdym jadłospisie (...). Brak było też podstaw do uwzględnienia zarzutu powoda dotyczącego osadzenia go wraz z osobami o różnym stopniu demoralizacji, w celach dla więźniów niebezpiecznych (....). Skarżący nie wykazał bowiem w żadnej mierze by ta okoliczność przekładała się realnie na poczucie jego bezpieczeństwa i komfortu. Tym bardziej, że nie podał on, aby którykolwiek z osadzonych zrobił mu krzywdę. Apelujący nie wykazał również, że był w sposób lekceważący, czy poniżający traktowany przez funkcjonariuszy więziennych bądź czy był przez nich zastraszany. Odnosząc się do zarzutu co do zarażenia się świerzbem od współosadzonego T G powód nie wykazał tej okoliczności w sposób pewny i niewątpliwy, a to jego obciążał w tym zakresie ciężar dowodzenia. Z informacji udzielonej przez pielęgniarkę Zakładu Karnego z dnia 23 czerwca 2016 roku wynika, że powód w okresie od 13 września 2013 roku do 4 sierpnia 2015 roku był wielokrotnie kierowany przez lekarza POZ do (...) z powodu utrzymującego się (..). W każdym przypadku otrzymał leczenie farmakologiczne. Podczas pobytu w ZK P w czasie wizyty u lekarza POZ zgłaszał bóle (...). Przeprowadzono leczenie farmakologiczne (...). Powód zeznawał, że był u lekarza, który stwierdził świerzb i zalecił stosowanie maści i leków. Tak więc zarzuty co do dostępności do lekarza nie --- STRONA 13 --- 12 mogły odnieść oczekiwanego skutku. Powód sam bowiem przyznał, że miał dostęp do opieki medycznej, tylko musiał długo czekać nawet 3 tygodnie. Nie może jednak umykać uwadze, że załączona dokumentacja medyczna wykazuje, że powód odbywał regularne wizyty u lekarza (13, 16, 18 września 2013 roku, 7128 października 2013 roku, 6 listopada 2013 roku, 20 i 22 stycznia 2014 roku, 5 marca 2014 roku, 3 kwietnia 2014 roku, 12 maja 2014 roku, 16 czerwca 2014 roku 16 lipca 2014 roku, 14 sierpnia 2014 roku, 18 września 2014 roku, 27 listopada 2014 roku, 9 grudnia 2014 roku, 8 stycznia 2015 roku, 25 lutego 2015 roku, 31 marca 2015 roku, 31 marca 2015 roku, 27 maja 20915 roku, 2 czerwca 2015 roku, 23 lipca 2015 roku, 3 sierpnia 2015 roku, 4 sierpnia 2015 , roku, 5 sierpnia 2015 roku, 12 sierpnia 2015 roku). Należało zatem przyjąć, ze powód nie wykazał, aby doszło do nieuzasadnionego i nieusprawiedliwionego zaniechania podjęcia u niego leczenia. Sad drugiej stwierdził, że postępowanie więziennej służby zdrowia i stosowane w pozwanym Zakładzie Karnym uznać należało za prawidłowe. Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących osadzenia z osobami chorymi na (...) i braku poinformowania powoda o tym fakcie, należało podkreślić, że pozwany nie ma obowiązku informowania o tym - tego rodzaju dane, są objęte tajemnicą lekarską, ani obowiązku czy choćby zaleceń izolowania takich osób. Nadto sam fakt współosadzenia z osobą chorą, nie może prowadzić do uznania, że doszło do naruszenia dobra osobistego, zwłaszcza, że powód nie wykazał po pierwsze na czym dokładnie miałoby to naruszenie polegać, a po drugie związku przyczynowego pomiędzy tą okolicznością, a rzekomo doznaną przez niego krzywdą. W świetle powyższego Sąd drugiej instancji skonstatował, że opisane wyżej ograniczenia bądź niedogodności, z którymi powód się spotykał, miały w istocie oparcie w konkretnych przepisach, co wyłącza bezprawność naruszenia dóbr osobistych przez stronę pozwaną, a co za tym idzie odpowiedzialność z art. 24 w związku z art. 448 k.c. Trzeba też zaakcentować, że ukaranie karą pozbawienia wolności zakłada określoną dolegliwość i ograniczenia w różnym zakresie odnoszące się do konieczności przebywania w warunkach izolacji w jednym pomieszczeniu z innymi osobami na stosunkowo niewielkiej powierzchni, limitowanie czasu i form przebywania poza celą, załatwiania potrzeb fizjologicznych w warunkach ograniczenia pełnej intymności, organizowania kąpieli i prania odzieży według pewnych reguł wymuszonych warunkami bytowania w dużej zbiorowości. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 81 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 sentencji w ten sposób, że zasądził od Skarbu Państwa — Zakładu Karnego w Płocku na rzecz Ondreja Laś kwotę 1.500 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 5 maja 2016 roku do dnia zapłaty i oddalił powództwo w pozostałej części. . W pozostałym zakresie apelacja powoda jako niezasadna podlegała oddaleniu, na mocy art. 385 k.p.c. W konsekwencji wydania orzeczenia reformatoryjnego w zakresie zadośćuczynienia zmianie podlegało także rozstrzygnięcie w punkcie 2 sentencji --- STRONA 14 --- 13 © zaskarżonego wyroku. Dokonując korekty w tym zakresie, która była możliwa z uwagi na objęcie tego orzeczenia apelacją powoda, Sąd Apelacyjny doszedł do wniosku, że Sąd pierwszej instancji zasądzając na rzecz strony pozwanej koszty nie uwzględnił faktu, że przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych przewidują w 8 8 ust. 1 pkt 26 odrębną opłatę w sprawie o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pożbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, która wynosi 240 złotych. I to właśnie w tej wysokości należało zasądzić od powoda na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego. Z uwagi na to, że sprawa toczyła się przed Sądem Okręgowym, następnie przed Sądem Apelacyjnym oraz w konsekwencji wyroku uchylającego wyrok Sądu pierwszej instancji ponownie przed Sądem Okręgowym - to Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejsza apelację zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 720 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (3x240 złotych). O kosztach niniejszego postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, albowiem powód wygrał sprawę jedynie w nieznacznym zakresie i dlatego należało zasądzić od niego na mocy powołanych wyżej przepisów kwotę 240 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowania apelacyjnym na rzecz pozwanego. Na podstawie zaś $ 14 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd Apelacyjny przyznał i nakazał wypłacić przez Skarb Państwa Sąd Okręgowy w P wynagrodzenie za świadczenie powodowi pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym w kwotach po 147,60 złotych brutto. Także bowiem i w tym przypadku uszło uwadze Sądu Okręgowego, że jest przewidziana odrębna regulacja co do wysokości stawki minimalnej. Z uwagi na to, że apelację złożył pełnomocnik powoda, to nie można było dokonać korekty orzeczenia zawartego w pkt 3 zaskarżonego wyroku, albowiem byłoby to na niekorzyść strony skarżącej.