Wyrok I A Ca 1202/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny we

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 1202/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Jacek Gołaczyński (spr.) Sędziowie: SSA Elżbieta Lipińska SSA Franciszek Marcinowski Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. L. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr (…) we W. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt I C 320/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny wyrokiem z dnia 11.05.2011 r. (sygn. akt IC 320/10) oddalił powództwo A. L. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu nr (…) we W. o ochronę dóbr osobistych i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: A. L. w okresie od 06.04.2000 r. do 21.10.2004 r. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr (…) we W. będąc skazanym kilkoma wyrokami za przestępstwa między innymi: kradzieży z włamaniem, usiłowanie kradzieży, rozbój i pobicie ze skutkiem śmiertelnym. W polskich jednostkach penitencjarnych utrzymuje się problem przeludnienia cel, w których powierzchnia przypadająca na jednego skazanego jest niższa od wynikającej z właściwych przepisów. Problem ten dotyczy również Zakładu Karnego Nr (…) we W.. Zakład Karny Nr (…) we W. podlegał regularnym kontrolom sędziego penitencjarnego, które nie wykazywały uchybień w funkcjonowaniu jednostki penitencjarnej. O każdym fakcie przeludnienia informowany był Sąd Penitencjarny. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie: W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał, że powód domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy stwierdził, że najpóźniej w dniu opuszczania Zakładu Karnego Nr (…) we W. powód wiedział już zarówno o swojej szkodzie, jak i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Najpóźniej w dniu 22.10.2007 r. roszczenie powoda o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę (art. 442 1 k.c.) było zatem przedawnione. Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu Okręgowego, powództwo należałoby oddalić również z tego względu, iż powód nie wykazał zarówno tego, że w toku odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym Nr (…) we W. doszło do naruszenia jego godności, zdrowia i prawa do intymności, jak również nie udowodnił w czym przejawiała się doznana w związku z tym krzywda i jaki był jej rozmiar. Mając na względzie treść art. 24 k.c. i art. 448 k.c. w ocenie Sądu Okręgowego należało od powoda oczekiwać wykazania choćby w minimalnym zakresie tego, jakie konkretnie nieprawidłowości ze strony administracji Zakładu Karnego Nr (…) we W. miały miejsce w czasie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, jak przebiegał jego pobyt w zakładzie karnym, w czym konkretnie przejawia się krzywda doznana przez niego wskutek --- STRONA 3 --- zarzucanych stronie pozwanej działań i zaniechań. Sąd Okręgowy stwierdził zaś, że powód swoją aktywność procesową ograniczył do samych tylko twierdzeń o dość ogólnym charakterze, dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Na poparcie swoich twierdzeń nie złożył jakichkolwiek wniosków dowodowych. Orzeczenie o kosztach postępowania Sąd Okręgowy oparł na art. 98 k.p.c. Powyższy wyrok zaskarżył powód, podnosząc, że niezasadnie Sąd Okręgowy uznał roszczenie za przedawnione w świetle prawa międzynarodowego. Nadto powód zwrócił uwagę w kontekście art. 121 pkt 4 k.c. na utrudnienia we wniesieniu powództwa. Powód zarzucił, że "ciasne cele" były przejawem poniżania go, zaś to pozwany powinien udowodnić, iż miał on w czasie odbywania kary dobre warunki. Mając powyższe na uwadze powód wniósł o „ponowne rozpoznanie w Sądzie Apelacyjnym". W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny rozważył na nowo cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonał jego własnej oceny, w następstwie czego uznał ustalenia Sądu Okręgowego za prawidłowe i przyjął je za własne. Kwestię odpowiedzialności za działania organów władzy publicznej porusza Konstytucja RP. Zgodnie z art. 77 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jak została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Pojęcie „działania organu władzy publicznej” należy rozumieć przy tym szeroko, obejmując nim także przypadki zaniechania ze strony organu państwowego lub samorządowego, jeżeli ciążył na nim obowiązek działania wyznaczony przez obowiązujące przepisy prawa. Podkreślić należy, że zaniechanie podjęcia przez władzę publiczną działań zapewniających uprawnionej osobie realizację jej praw podmiotowych jest bezprawne wówczas, gdy narusza skonkretyzowany w przepisach prawa obowiązek, którego wykonanie wyłączyłoby powstanie szkody ( wyrok SN z dnia 28.04.2005r., III CK 367/04, wyrok Trybunału --- STRONA 4 --- Konstytucyjnego w sprawie SK 51/05 ). Nadmienić jednak należy, że treść art. 77 ust. 1 Konstytucji RP jest na tyle niedookreślona, że nie daje podstaw do wywodzenia z niego roszczeń cywilnoprawnych ( wyrok SN z dnia 12.02.2010 r., I CSK 328/09, Lex nr 599887 ). W materii odpowiedzialności organów władzy publicznej w kontekście osób pozbawionych wolności należy mieć na uwadze nie tylko prawo krajowe, ale również prawo międzynarodowe. W myśl jest art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych (Dz.U. z 1977 r., Nr 38, poz. 167), otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r., każda osoba pozbawiona wolności powinna być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka, z kolei zgodnie z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadzono mocą tej regulacji także obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Również art. 8 ust. 1 tej Konwencji ustanawia nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności. Przytoczone powyżej normy międzynarodowe swoje odzwierciedlenie znajdują również w prawie krajowym, przede wszystkim wskazać można na art. 30, art. 40, art. 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji RP. Przytoczone powyżej regulacje nie określają terminu przedawnienia roszczeń cywilnoprawnych. Źródłem wywodzenia roszczenia cywilnego w stanie faktycznym niniejszej prawy stanowią przepisy kodeksu cywilnego, w tym te dotyczące ochrony dóbr osobistych i zadośćuczynienia za naruszone dobra. Niezależnie od powyższych podstaw roszczenia cywilnoprawnego należy wskazać, że w postępowaniu cywilnym zasadą jest, że to na stronie dochodzącej roszczenia ciąży konieczność wykazania zasadności roszczenia, którego się domaga. Z przepisu art. 6 k.c. wynika zasada, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Regułę tą potwierdza regulacja zawarta w przepisie art. 232 k.p.c. Przepis ten stanowi, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki --- STRONA 5 --- prawne. W efekcie, jeżeli materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstawy do dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych w myśl twierdzeń jednej ze stron, Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów. Należy to rozumieć w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał. Zdaniem Sądu Apelacyjnego zasadnie Sąd Okręgowy przyjął w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że działanie administracji penitencjarnej w stosunku do powoda mieściło się w ramach wyznaczonych przez obowiązujący porządek prawny i nie było nacechowane złą wolą lub próbą dyskryminacji. Brak zatem podstaw do twierdzenia, aby pozwany dopuścił się wobec powoda działania bezprawnego, którym to z kolei działaniem mógł spowodować powstanie u niego szkody i krzywdy. Niezasadność roszczenia powoda o odszkodowanie jest zatem konsekwencją braku dowodów, które wykazywałyby, że powód poniósł szkodę w związku z działaniem władzy publicznej. Nie jest rolą ani Sądu Okręgowego, ani Sądu Apelacyjnego przeprowadzenie w tym zakresie dowodów z urzędu, gdyż obowiązek wniesienia wniosków dowodowych i przedstawienia dowodów obciąża strony. Sąd Apelacyjny nie kwestionuje, że przeludnienie jest problemem więziennictwa (co jest zresztą pochodną przyjętych mierników przeludnienia). Osoba, która wywodzi roszczenie z tytułu nieodpowiednich warunków panujących w zakładzie karnym w czasie jej osadzenie, powinna precyzyjnie wykazać, jak wcześniej wskazano, jaką poniosła szkodę (jakiego rodzaju i w jakim rozmiarze) oraz konkretnych zdarzeń i sytuacji przyczyniających się do wyrządzenia tej szkody, względnie wyrządzenia krzywdy. W niniejszej sprawie powód takich okoliczności nie wykazał. Wyprowadzanie z powszechnie znanego faktu przeludnienia panującego w jednostkach penitencjarnych wniosku, iż każdy osadzony był dotknięty tym zjawiskiem lub też warunki osadzenia jakie mu zaoferowano były złe jest wnioskowaniem zbyt daleko idącym. --- STRONA 6 --- Wprawdzie ciężar dowodu w niniejszej sprawie obciążał w znacznym zakresie stronę pozwaną, to jednak, jak słusznie zwraca uwagę Sąd Okręgowy, nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia powoda z obowiązków dowodowych. Powód bezwzględnie powinien zakreślić choćby konkretne zdarzenia i określić w jaki sposób przyczyniło się one do jego szkody lub krzywdy, czyli przedstawić niezbędne minimum okoliczności i związków przyczynowych, z którymi mogłaby polemizować strona pozwana, przedstawiając w zarazie potrzeby dowody na wykazanie niezasadności roszczenia powoda. Tymczasem pozwany poprzestał na ogólnym wskazaniu kilku opisowych faktów, nie konkretyzując ich jednak w takim stopniu, w tym nie przedstawiając w tym zakresie dowodów, aby wykazywały one zasadność jego roszczenia. Wskazać należy również na zasadność podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia powoda. Zgodnie z art. 442 1 § 1 k.c., roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód przebywał w przedmiotowym zakładzie karnym od dnia 06.04.2000 r. do dnia 21.10.2004 r. Przyjąć należy, że 22.04.2004 r. zaczął bieg termin przedawnienia o jakim mowa w powyższym przepisie. Powód w tym dniu dysponował pełną wiedzę co do okoliczności określających dochodzone w pozwie roszczenie. Pozew jednak został złożony dopiero w dniu 27.01.2010 r., a zatem już po upływie trzyletniego okresu przedawnienia. Trafnie zatem przyjął Sąd Okręgowy, że roszczenie przedawniło się. Powód nie wykazał, aby zaszły okoliczności skutkujące w myśl art. 121 k.c. nierozpoczęciem biegu przedawnienia lub zawieszeniu biegu przedawnienia. Ogólne powołanie się na przeszkody w kontaktach z sądem z uwagi na przebywanie w zakładach karnych nie czyni zadość wymogom określonym w przywołany przepisie, w tym nie pozwala ich zakwalifikować jako siły wyższej uniemożliwiającej dochodzenie roszczeń przed sądem. Administracja zakładów karnych umożliwia w ramach określonych przez prawo korespondencję z sądami i innymi podmiotami publicznymi. Jeśli powód podnosi, że takiej możliwości był pozbawiony powinien precyzyjnie określić konkretne okoliczności. --- STRONA 7 --- Mając na uwadze powyższe okoliczności apelacje należało oddalić (art. 385 k.p.c.). Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego oparto na przepisie art. 98 k.p.c.