Wyrok I A Ca 1084/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2011 r. Sąd Apelacyjny

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 1084/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń Sędziowie: SSA Elżbieta Lipińska (spr.) SSA Janusz Kaspryszyn Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa R. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu (...) Służby (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 20 czerwca 2011 r. sygn. akt I C 465/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo, którym powód domagał się zasądzenia na jego rzecz od strony pozwanej kwoty 80.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych przez to, że w okresie objętym pozwem nie zapewniono mu warunków, które prawo nakazuje zapewnić osobie pozbawionej wolności. Osadzony był w przeludnionych celach ze złą wentylacją, niedogrzanych, bez wydzielenia kącika sanitarnego. Nie zapewniono odpowiedniej ilości środków czystości, w celach były insekty i szczury. Nie zapewniono zajęć resocjalizacyjnych ani odpowiedniego oświetlenia w celach. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych: Powód R. S. w okresie od 24 marca 2003 r. do 8 czerwca 2005 r. przebywał w (...) w W. odbywając karę pozbawienia wolności. W celach (...) w W., w których osadzony był m.in. R. S. panowało wówczas przeludnienie. Okresowo, na jednego osadzonego w celi w/w (...), przypadało mniej niż 3 m 2 . W latach 2007 - 2009 powód przebywał w (...) w (...) 4 - krotnie. W okresie od 11 do 15 czerwca 2007 r. powód przebywał w celi nr (...) na oddziale (...) o powierzchni 7,54 m 2 , w której przebywał jeszcze jeden osadzony. Powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 3,77 m 2 . W okresie od 14 do 17 września 2007 r. powód przebywał samotnie na oddziale (...), w celi nr (...) o powierzchni 6,31 m 2 . Podczas osadzenia powoda w (...) w K. w okresie od 5 listopada 2007 r. do 19 lutego 2008 r. R. S. zamieszkiwał w celi nr (...) na oddziale (...), której powierzchnia wynosiła 24,50 m2. W celi tej, w przeważającej części w/w okresu pobytu powoda w (...), panowało przeludnienie. Norma powierzchni mieszkalnej na jednego osadzonego wahała się od 2,45 m 2 do 3 m 2 . W okresie od 27 maja 2009 r. do 25 czerwca 2009 r. R. S. przebywał w celi nr (...)oddziału (...), o powierzchni 17,25 m 2 . W celi tej, przez cały okres pobytu w niej R. S., panowało przeludnienie. --- STRONA 2 --- W okresie od 25 czerwca do 10 listopada 2009 r. R. S. jeszcze dwukrotnie zmieniał cele mieszkalne, przebywając na oddziale (...) (terapeutycznym) (...)w K., w związku z terapią leczenia uzależnienia od narkotyków. W w/w celach przebywały jedynie dwie osoby. Norma powierzchni mieszkalnej przypadającej na jednego osadzonego, przekraczała 3 m 2 . W okresie pobytu na oddziale terapeutycznym R. S. odczuwał dyskomfort związany z hałasem dochodzącym z budynku, w którym odbywały się prace remontowe. Hałas powodowały urządzenia w ruchu, takie jak: wiertarki, piły, gilotyny itp. Prace trwały w godzinach od 7.30 - 14.30, a wyjątkowo - do godziny 18.00. W okresie jesienno - zimowym pomieszczenia i cele na oddziale terapeutycznym były niedogrzane. W trakcie pobytu w (...) w W., jak i w trakcie pobytu w (...) w K., powód dokonywał samookaleczeń polegających na połykaniu ostrych przedmiotów (gwoździe, metalowe pręty). W związku z samookaleczeniami powód przebywał w szpitalu, był poddany operacjom chirurgicznym. Cele (...)w K. wyposażone są w kąciki sanitarne, oddzielone od reszty pomieszczenia ścianką i drzwiami lub zasłoną z materiału. Za czystość cel odpowiedzialni są osadzeni w nich więźniowie. Środki do utrzymania czystości są wydawane według miesięcznych norm. W trakcie osadzenia w (...) w K. R. S. złożył administracji (…) jedną skargę w kwestii, niewłaściwej, jego zdaniem opieki medycznej w stosunku do jego schorzenia. Powód nie zgłaszał żadnych uwag odnośnie warunków bytowych panujących w celach więziennych (...) w W. oraz (...) w K., w tym także co do przeludnienia tych cel, ani administracji (…), ani też swojemu wychowawcy. R. S. jest wielokrotnym recydywistą penitencjarnym. W (...)w Polsce powód osadzony jest od 1973 r. Kary pozbawienia wolności R. S. odbywał w związku z popełnianiem przestępstw przeciwko mieniu (oszustwa), ale także przeciwko mieniu oraz życiu i zdrowiu (rozboje, wymuszenia). W okresie poprzedzającym osadzenie w (...)powód posiadał negatywną opinię środowiskową. Jako uzależniony od narkotyków, był pod ich wpływem agresywny. Obecnie powód przebywa w (...) w N.. Koniec odbywania kary pozbawienia wolności przez R. S. przypada na dzień 9 marca 2014 r. Mając takie ustalenia na uwadze Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne. W pierwszej kolejności – odnosząc się do podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu częściowego przedawnienia roszczeń – uznał, że – mając na uwadze moment wejścia w życie art. 442 1 kc (10 sierpnia 2007 r.) i jego zastosowanie do roszczeń nieprzedawnionych w momencie wnoszenia pozwu, roszczenia powoda były przedawnione, o ile dotyczyły jego pobytu w (...) w W. w okresie od 24 marca 2003 r. do 9 sierpnia 2004 r. W stosunku do pozostałych roszczeń zastosowanie ma nowa regulacja, co skutkuje uznaniem, że przedawnione w myśl nowych przepisów było także roszczenie powoda za okres od 10 sierpnia 2005 do 8 czerwca 2005 r., o ile dotyczyło jego pobytu w (…) w W.. Stąd ostatecznie przedawnione były roszczenia powoda dot. całego okresu jego pobytu w tym (...). Oceniając roszczenia dotyczące pobytu powoda w (…) w K., Sąd Okręgowy wskazał na podstawy prawne stanowiące o naruszeniu dóbr osobistych w przypadku niezapewnienia skazanym godziwych warunków odbywania kary i stwierdził, że bezspornie w okresie jej odbywania normy zaludnienia cel w tym (...) były naruszane, co samo przez się stanowi o naruszeniu dóbr osobistych powoda. Uznał, że powód nie wykazał natomiast innych zarzutów, jak niedogrzanie cel, przekroczenie norm hałasu, a także niezapewnienie warunków do utrzymywania higieny osobistej. Nie wykazał także, aby któreś z tych rzekomych nieprawidłowości spowodowały u niego negatywne skutki, w tym – w zakresie prowadzonej u niego terapii. --- STRONA 3 --- Rozważając jedyny uznany za wykazany zarzut powoda, tj. przebywanie przezeń w przeludnionych celach, Sąd Okręgowy stwierdził, że wprawdzie działania pozwanego w tym aspekcie można uznać za bezprawne, jednak powód nie wykazał, aby przysługiwało mu w związku z tym zadośćuczynienie, bowiem nie udowodnił, że rozmiar jego cierpień uzasadnia żądanie zasądzenia na jego rzecz kwoty pieniężnej. Powód nigdy nie składał skarg na pobyty w przeludnionej celi, nie wykazał, że starał się wykorzystać wszelkie możliwości pobytu poza celą; za takie nie można uznać dokonywania samookaleczeń jako metody na znalezienie się w lepszych warunkach szpitalnych. Sąd podkreślił, że powód jest wielokrotnym recydywistą, narkomanem, jest agresywny, na wolności prowadzi pasożytniczy tryb życia, ma skłonności samodestrukcyjne. Nie wykazał on, aby dokonywane samookaleczenia były wynikiem stresu związanego z przeludnieniem – z akt osadzonego wynika, że jako ich przyczynę wskazywał lęk o własne bezpieczeństwo. Także jego z tym związane cierpienia mieściły się w typowych dla przebytego zabiegu operacyjnego. Oceniając ponadto zawinienie Skarbu Państwa jako nieznaczne i wskazując na podejmowane przez administrację (...) wszelkie dostępne środki dla zapewnienia skazanym jak najlepszych warunków, Sąd I instancji stwierdził, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Od wyroku tego apelację wniósł powód, zarzucając Sądowi I instancji dowolną ocenę dowodów, a także naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że część jego roszczeń uległa przedawnieniu, gdy w latach 2003 - 2005 nie posiadał świadomości naruszenia jego dóbr osobistych, jak i sprawcy tego naruszenia. Informacje o tym przekazał mu dopiero w 2009 roku współosadzony A. O., o którego przesłuchanie wnosił. Podtrzymał wszystkie dotychczasowe twierdzenia, jak również wniósł o zwrócenie się do Dyrektora (…) we W. o nadesłanie informacji dot. warunków, w jakich przebywał w tym (…), oraz o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychologa na okoliczność związku dokonywanych przez niego samouszkodzeń z pobytem w przeludnionych celach. Zarzucił nieuzasadnione dyskredytowanie jego osoby przez Sąd Okręgowy. Zarzucił także sprzeczne z faktami ustalenie, że czasowo przebywał w celach przeludnionych, podczas gdy zazwyczaj przebywał w takich celach. Wniósł o zmianę wyroku przez uwzględnienie powództwa w całości. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny uznał ją za nieuzasadnioną. O ile dotyczy ona zarzutu przedawnienia, nie można podzielić zapatrywania powoda, że w latach 2003-2005 nie miał świadomości naruszeń jego dóbr osobistych, a także ich sprawcy. Oczywiste jest, że powód wiedział, w jakich warunkach przebywa, ile powierzchni na niego przypada. Prawdopodobnie nie wiedział, że naruszane są określone normy (wówczas częściowo jeszcze nie obowiązujące), jednak mógł odczuwać określoną dolegliwość z tego powodu. Wiedział też, komu ją „zawdzięcza” – administracji (...). Reasumując wiedział zatem, jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, zarówno o naruszeniu jego dóbr, jak i jego sprawcy (sprawcach). Bez znaczenia pozostaje fakt, czy powód znał obowiązujące prawo, bowiem nikt nie może tłumaczyć się nieznajomością prawa (ignorantia iuris nocet) ; z pewnością nie ma ona wpływu na terminy przedawnienia roszczeń. Te Sąd I instancji ustalił prawidłowo i bez wątpienia dochodzenie roszczeń za okresy, które wskazał, nie mogło być skuteczne z uwagi na upływ terminów przedawnienia. Brak było podstaw do nieuwzględnienia jego upływu. Bezzasadne są także zarzuty powoda, że Sąd I sprzecznie z faktami ustalił, iż czasowo przebywał on w celach przeludnionych, podczas gdy zazwyczaj przebywał w takich celach. Sąd dokonał szczegółowych ustaleń dotyczących wszystkich --- STRONA 4 --- okresów jego pobytu w (...)w oparciu o akta osadzonego i ustalenia te nie zostały skutecznie podważone argumentacją powoda. Odnosi się to także do skutków, które to osadzenie rzekomo u niego wywołało. To, co powód nazywa dyskredytowaniem jego osoby przez Sąd Okręgowy, jest niezbitym dowodem, także opartym o dokumentację, z której wynika, że powód od wielu lat jest narkomanem, a także recydywistą wielokrotnym. Notoryjne jest, że wielu tego rodzaju osadzonych dokonuje samookaleczeń z nadzieją leczenia poza terenem (...), uzyskania przerwy w wykonaniu kary, czy choćby tylko pobytu w szpitalu więziennym. Z tym też, a nie z pobytem w przeludnionej celi, słusznie powiązał Sąd I instancji zachowania powoda. Nie było potrzeby dopuszczania na te okoliczności dowodu z opinii biegłego psychologa i dlatego wniosku tego Sąd Apelacyjny nie uwzględnił. Reasumując, wszystkie argumenty za oddaleniem powództwa, powołane przez Sąd I instancji, okazały się trafne, a zarzuty pozwanego bezzasadne, i dlatego na podstawie art. 385 kpc Sąd Apelacyjny orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach oparto na art. 98 kpc. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się możliwości zastosowania względem powoda w postępowaniu apelacyjnym dobrodziejstwa art. 102 kpc. Sytuacja materialna powoda skutkować może jego zwolnieniem od kosztów sądowych, jednak składając apelację strona winna liczyć się z możliwością niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, która niesie za sobą obowiązek zwrotu kosztów na rzecz przeciwnika procesowego.