Wyrok I A Ca 1050/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2011 r. Sąd Apelacyjny

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 1050/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 października 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń Sędziowie: SSA Elżbieta Lipińska SSA Janusz Kaspryszyn (spr.) Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa C. C. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr (…) w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 30 marca 2011 r. sygn. akt I C 598/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz adw. S. D. kwotę 2.700 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 2 --- U Z A S A D N I E N I E Powód C. C. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego nr (…) w S. kwoty 84.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyroku do dnia zapłaty, jak też o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu powołując się na art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 417 k.c. oraz o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. W odpowiedzi na pozew Skarb Państwa – Zakład Karny nr (…) w S. reprezentowany prze Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa w całości, odrzucenie wniosku o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz pozwanego według norm przepisanych. Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz odstąpił od obciążania powoda pozostałymi kosztami procesu, którymi obciąża Skarb Państwa. Rozstrzygnięcie to Sąd I instancji wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. Powód C. C. odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym nr (…) w S. w okresie od 11 października 2006 r. do 27 marca 2009r. W okresie od 2 października 2008 r. do 4 lutego 2009 r. przebywał w celi o powierzchni 15,25 metrów kwadratowych, tj. celi 5-osobowej, gdzie dostawiono jedno łóżko. W związku z powyższym w dniu 6 listopada 2008r. wydano zarządzenie o przeludnieniu. Natomiast w okresie od 4 lutego 2009r. do dnia 27 marca 2009r. powód zajmował cele 5 osobową o powierzchni 15,19 metrów kwadratowych, gdzie do celi dostawiono jedno łóżko. W związku z powyższym powód znajdował się w warunkach nie spełniających standardu 3 metrów kwadratowych. Sąd Okręgowy ustalił, że w Zakładzie Karnym nr (…) w S. kwestia wyżywienia jest oparta na przepisach, które określają ilość kalorii w zależności od wieku skazanego. Każdorazowo przed wydaniem skazanym posiłku pobierane są próbki, które są badane i potwierdzane przez określone służby, dopiero wówczas wyżywienie jest wydawane skazanym. --- STRONA 3 --- Każdorazowo, codziennie zatwierdzany jest specjalny jadłospis. W okresie, kiedy w Zakładzie Karnym nr (…) w S. przebywał powód, pozwany borykał się z problemem przeludnienia, co objawiało się dostawianiem do niektórych cel łóżka, ale zawsze skazany miał zapewnione własne łóżko. Do celi pięcioosobowej było dostawiane maksymalnie jedno łóżko. Z uwagi na to, iż Zakład Karny mieści się w budynku znajdującym się pod nadzorem konserwatora zabytków, wszelkie remonty wymagają jego zgody. Do tej pory trzy z czterech pawilonów mają w swoich celach murowane kąciki sanitarne, a w czwartym kąciki te są oddzielone parawanem. Zakład Karny zapewnia skazanym ciepłą kąpiel raz w tygodniu w specjalnej łaźni, natomiast bieżąca woda jest dostępna w celach. Zakład Karny dysponuje, też opieką lekarską w osobie lekarza na pełnym etacie oraz siedmiu pielęgniarek. Zakład przestrzega także podziału skazanych na grupy, np. recydywistów czy młodocianych. Natomiast w przypadku przeludnienia fakt ten był każdorazowo przekazywany sędziemu penitencjarnemu. Nadto Sąd I instancji ustalił, że w wyniku przeprowadzonej wizytacji Zakładu Karnego nr (…) w S. w dniach 19-20 lipca 2006 r. obejmującej okres od 01.06.2005 r. do 30.06.2006 r. zalecono systematyczne odnawianie cel w zakresie malowania i wymiany podłóg – wykładzin w niektórych celach. Takie też zalecenia wydano po wizytacji przeprowadzonej w dniu 13.06.2007 r. obejmującej okres od 01.07.2006 r. do 31.05.2007 r. W wyniku tej wizytacji nakazano także remont łaźni oddziałowych. W dniach 21, 29 sierpnia 2008 r. miała miejsce kolejna wizytacja Zakładu Karnego Nr (…) w S. przeprowadzona przez Sędziego K. B. wizytatora ds. penitencjarnych Sądu Okręgowego w Opolu obejmująca okres od 01.06.2007 r. do 31.07.2008 r. W ramach zaleceń powizytacyjnych nakazano systematyczne odnawianie cel w zakresie malowania i wymiany podłóg - wykładzin w niektórych celach oraz podjęcie działań zmierzających do zmniejszenia przeludnienia a tym samym poprawy warunków pobytu, tak aby zminimalizować ilość skazanych, co do których nie jest zachowana norma 3 metrów kwadratowych. Sąd Okręgowy wskazał, iż podczas wizytacji Zakładu Karnego nr (…) w S. przeprowadzonej w dniach 27-28 lipca 2009 r. obejmującej okres od 01.08.2008 r. do 15.07.2009 r. stwierdzono, że wszystkie cele mieszkalne mają doprowadzoną wodę, są wyposażone w umywalki oraz WC, wszystkie zamknięte i oddzielne --- STRONA 4 --- pomieszczenia. Malowanie cel mieszkalnych i innych pomieszczeń, gdzie przebywają skazani odbywają się na bieżąco, według potrzeb ale w miarę posiadanych środków. Osadzeni otrzymują odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę osobistą, obuwie, pościel, środki do utrzymania higieny osobistej. Korzystają co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli, natomiast zatrudnieni korzystają z kąpieli odpowiednio częściej. W czasie kąpieli raz w tygodniu wymienia się bieliznę osobistą. Natomiast bieliznę pościelową wymienia się co dwa tygodnie. W Zakładzie Karnym nr (…) działa biblioteka, zespół muzyczny, koła zainteresowań, zakładowe media w postaci radiowęzła, sekcje sportowe, grupa teatralna oraz zespół redakcyjny gazetki dla skazanych. Ponadto w ramach współpracy z wychowawcami na poszczególnych oddziałach realizowane są zajęcia w pomieszczeniach do ćwiczeń ogólnorozwojowych. W okresie wizytowanym nie stwierdzono przekroczenia normy przeludnienia i braku normy 3 metrów kwadratowych. Sąd Okręgowy ustalił wreszcie, że powód przez cały okres swojego przebywania w Zakładzie Karnym nr (…) w S. tj. w okresie od 11 października 2006 r. do 27 marca 2009 r. nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń, nie składał żadnych skarg w zakresie panujących warunków w pozwanym Zakładzie Karnym. Mając na uwadze tak ustalone fakty, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że w świetle art. 110 § 2 kodeksu karnego wykonawczego powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3 m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy . Te prawem określone zasady osadzania skazanych, w ocenie Sądu Okręgowego, miały zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że powód w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności nie zgłaszał żadnych skarg, czy to przeludnienia, czy wyżywienia, czy też umieszczenia pozwanego w celi z osobami zagrażającymi jego bezpieczeństwu. Sąd Okręgowy dał wiarę zeznaniom świadka J. B. mówiącemu: nie przypominam sobie skarg skazanych na wyżywienie w latach poprzednich. Każdy skazany w momencie, kiedy --- STRONA 5 --- otrzymuje posiłek i kwestionuje wagę posiłku, ma prawo udać się z funkcjonariuszem do kuchni, by go zważyć, tak jest teraz i tak było w poprzednich latach. Jeżeli skazany zgłaszał skargę na posiłek przyjmowane to było w formie protokołu i skazany otrzymał odpowiedź . Wskazano, iż Sądowi I instancji nie został przedstawiony żaden taki protokół. Sąd Okręgowy podkreślił, że wziął pod uwagę wykładnię Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności dokonaną przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. W wyroku z dnia 15 lipca 2002 r. (Kałasznikow przeciwko Rosji, nr 47095/99) Trybunał stwierdził, że warunki, na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków, takich jak np: złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja. Mając na uwadze to stanowisko, Sąd I instancji uznał, że z taką sytuacją nie było w analizowanej sprawie do czynienia. Tym samym pozwany nie naruszył godności powoda i jego prawa do zachowania intymności. Wskazał, powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie o sygnaturze akt V CK 609/03, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne . Podkreślił, że powód nie dowiódł naruszenia jego dobra osobistego. Powód powinien udowodnić zaistnienie u niego szkody bądź krzywdy oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy wyrządzoną szkodą bądź krzywdą, a zachowaniem pozwanego Skarbu Państwa. Fakt, że powód przebywał w celi, gdzie nie był zachowany wymóg 3 metrów kwadratowych nie świadczy jeszcze o tym, że doszło do naruszenia jego godności, czy też że były to działania niehumanitarne. Należy podkreślić, że powód odbywa karę pozbawienia wolności i już przez to znalazł się w niezwykle niekomfortowej sytuacji, wywołanej jego własnym zachowaniem, a stanowiącej element kary. --- STRONA 6 --- Sąd Okręgowy podkreślił, że powód podnosił zarzut nieodpowiedniego wyposażenia celi, a w wyniku przeprowadzonej wizytacji w dniu 13.06.2007 r. przez sędziego K. B. wizytatora ds. penitencjarnych Sądu Okręgowego w Opolu, obejmującej okres od 01.07.2006 r. do 31.05.2007 r. wykazano, że: w zakładzie karnym Nr (…) działa biblioteka, zespół muzyczny, koła zainteresowań, zakładowe media w postaci radiowęzła, sekcje sportowe, grupa teatralna oraz zespół redakcyjny gazetki dla skazanych . Wizytacje przeprowadzone w dniach 27 – 28 lipca 2009 r., 21, 29 sierpnia 2008 r. również wykazały działalność kulturalno-sportową. Wobec powyższego podniesiony zarzut jest – zdaniem Sądu I instancji - nieuprawniony. Sąd wskazał, iż m ożliwość naruszenia dóbr osobistych skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi, należy dopiero wówczas upatrywać, gdy zachodzą dodatkowe okoliczności świadczące o niezapewnieniu elementarnych warunków egzystencji stwarzających zwiększone dolegliwości czy cierpienia ponad te, które związane są z odbywaniem kary w warunkach izolacji przy zapewnieniu takich standardów, które są zgodne z przepisami dotyczącymi odbywania kary pozbawienia wolnoś ci. Orzeczenie o kosztach Sad I instancji oparł o przepis art. 102 k.p.c. i art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (Dz. U. z dnia 6 września 2005r. Nr 169 poz. 1417) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. ( Dz. U. z 3 października 2002r. Nr 163 poz. 1349). Apelację od tego wyroku złożył pozwany, zaskarżając wyrok w całości. Przy czym należy zauważyć, że pierwotnie jego apelację potraktowano jako zażalenie na zasądzone koszty postępowania w kwocie 3600 zł. Dopiero w uzupełnieniu braków formalnych przed Sądem Apelacyjnym pozwany wskazał, iż apelując kwestionuje oddalenie powództwa. Pozwany wniósł o przyjęcie jego wniosku o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych oraz przebywanie w celach przeludnionych podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym nr (…) w S., rozwijając argumentację w piśmie procesowym z dnia 16 sierpnia 2011 r. (k.154). W odpowiedzi na apelację powoda pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz od strony powodowej kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. --- STRONA 7 --- Apelacja jest nieuzasadniona. Wbrew podniesionym w niej zarzutom, Sąd Okręgowy w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które tutejszy Sąd przy rozstrzygnięciu apelacji uznał za własne. Sąd Okręgowy wywiódł także z tych ustaleń trafne wnioski istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powód nie wykazał, by Sąd I instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o odmiennej ocenie dowodów niż ocena Sądu ( orzeczenie SN z 6 listopada 1998 r., II CKN 4/98; por. orzeczenie SN z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000 oraz z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99 ). Apelujący zdaniem Sądu Apelacyjnego nie wykazał, na czym miałaby polegać nielogiczność w rozumowaniu Sądu Okręgowego, które doprowadziło ten Sąd do przekonania o tym, że pozwany nie naruszył dóbr osobistych powoda. Powód w żaden sposób nie wykazał złego traktowania przez funkcjonariuszy służby więziennej, braku odpowiedniego wyżywienia, właściwej opieki lekarskiej, psychologicznej, leków, właściwej ilości środków higieny osobistej, prawidłowego ogrzewania, ciepłej wody w łaźni, bieżącej wody na co dzień, braku odpowiedniej wentylacji. Sąd Okręgowy szczegółowo wyjaśnił, dlaczego w tym zakresie nie uznał zasadności twierdzeń powoda, w szczególności zasadnie akcentując brak zgłoszeń tych faktów przez powoda funkcjonariuszom służby więziennej. Powód w apelacji akcentuje szczególnie rzekome nieludzkie traktowanie w odniesieniu do jego osoby, poniżanie (niehumanitarne traktowanie); podkreśla, że niektóre rozmowy z wychowawcami kończyły się użyciem przemocy przez funkcjonariuszy służby więziennej. Jednak tych okoliczności - sygnalizacji problemów, przemocy, a także kwestii odmowy możliwości uczestniczenia w kursach powód nie udowodnił. Podobnie nie udowodnił kwestii złego stanu celi, w której przebywał czy też jej nieodpowiedniej wentylacji. W trakcie kontroli, co podkreślał Sąd I instancji, nie stwierdzono poważnych uchybień co do stanu sanitarno – technicznego pomieszczeń, w których osadzeni odbywali karę pozbawienia wolności. Brak było zatem zastrzeżeń co do stanu wyposażenia cel, ich prawidłowej wentylacji i zapewnienia optymalnej w nich temperatury, jak również wydzielania w sposób zapewniający minimum intymności skazanym kącików sanitarnych. Nie było również uwag, co do braku utrzymania porządku w łaźniach i --- STRONA 8 --- ich należytego wyposażenia. Zalecano systematycznie odnawianie cel w zakresie malowania oraz wymiany podłóg – wykładzin w niektórych celach, a także remont łaźni. Oczywiste jest, że warunków panujących w Zakładzie Karnym nr (…) w S. można uznać za niezadowalające dla zapewnienia pełnego komfortu dla osadzonych, jednakże wynikają one z jednej strony ze specyfiki wykonywania kary pozbawienia wolności, co samo przez się wiąże się z ograniczeniem dostępu do pewnych dóbr, a z drugiej strony z poziomu środków, jakie przeznaczane są z budżetu państwa na jego utrzymanie, które pozwalają jednakże na sfinansowanie powierzonych mu zadań na poziomie, który zapewnia stworzenie więźniom warunków odbywania przez nich kary z poszanowaniem ich godności osobistej. Oceniając warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności, nie można abstrahować, od tego w jakich warunkach funkcjonują inne jednostki budżetowe, takie jak placówki służby zdrowia, szkoły, urzędy, które również borykają się z brakiem środków finansowych na utrzymanie budynków oraz ich pomieszczeń w należytym stanie technicznym, ich właściwym wyposażeniem oraz zapewnieniem zarówno swoim pracownikom, jak i osobom korzystającym z ich usług, odpowiednich warunków do realizacji powierzonych im zadań. Istotna jest również stopa życiowa polskiego społeczeństwa, która determinuje powszechną dostępność do placówek zapewniających rozrywki kulturalno – oświatowe. Powód nie wykazał, by odbywał karę w celi z osobami, które stanowiły dla niego realne zagrożenie. Te zarzuty okazały się niepotwierdzone w kontekście zeznań świadka J. B. (k.99), który wskazał, że przepisy kodeksu karnego wykonawczego odnośnie do podziału skazanych na grupy i podgrupy klasyfikacyjne są Zakładzie Karnym nr (…) w S. przestrzegane. W związku z poczynionymi uwagami należało uznać, iż spośród twierdzeń powoda w materiale dowodowym znajduje oparcie jedynie zarzut co do braku zapewnienia przez stronę pozwaną odpowiedniej powierzchni w celach, w których on przebywał. Pozostałe twierdzenia uznać należało za nieudowodnione. Odnosząc się do kwestii ponad normatywnego zagęszczenia w celach, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności, należy mieć na uwadze, że okoliczność ta w zakresie dostawienia szóstego łóżka w celi pięcioosobowej nr 31 o pow. 15,25 m 2 oraz w celi pięcioosobowej nr 40 o pow. 15,19 m 2 , w których --- STRONA 9 --- przebywał powód nie była sporna (notatka służbowa, k.68). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, mimo wskazania we wspomnianej notatce okoliczności dostawienia łóżka (bez wskazania, iż doszło do umieszczenia także w celach kolejnego osadzonego) nie budzi wątpliwości okoliczność, iż powód przebywał w celach niespełniających standardu 3 m 2 powierzchni na osadzonego. Nie oznacza to jednak, iż doszło do automatycznego naruszenia dóbr osobistych powoda. Żądanie sformułowane przez powoda wymagało przede wszystkim ustalenia, czy zachowanie strony pozwanej, które prowadzić miało do naruszenia jego dóbr osobistych w postaci jego godności, było bezprawne, a dopiero na dalszym etapie wykazania zawinienia strony pozwanej, warunkującego skuteczne dochodzenie roszczeń o charakterze majątkowym (art. 448 k.c.) oraz samego faktu naruszenia dóbr osobistych. Z tych też względów w ocenie Sądu Apelacyjnego rozważyć należało w pierwszej kolejności, czy pozostawanie przez powoda w przeludnionej celi mogło w realiach niniejszej sprawy wyczerpywać znamiona bezprawności. Odnosząc się do wskazanego problemu należy podkreślić, iż bezprawność winna być traktowana w kategoriach obiektywnej kwalifikacji czynu z punktu widzenia jego zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego. Niewątpliwie minimalna norma powierzchni przypadającej na skazanego 3 m 2 , przewidziana w art. 110 § 2 k.k.w. (w brzmieniu według stanu na okres objęty sporem), miała zapewnić osobie skazanej na karę pozbawienia wolności odbywanie jej w warunkach zapewniających zachowanie godności. Każde odstępstwo od tak ustanowionej normy bezspornie stanowi dodatkową dolegliwość, a tym samym powiększa uczucie dyskomfortu związanego z odbywaniem kary izolacyjnej, która immanentnie wiąże się z ograniczeniem przestrzeni życiowej każdego z osadzonych, ograniczeniem i tak już uszczuplonego prawa do intymności, a w rezultacie jest naruszeniem prawa do godnego, zgodnego ze standardami i poszanowaniem godności ludzkiej odbywania kary pozbawienia wolności. Samo stwierdzenie osadzenia w przeludnionej celi nie jest jednak wystarczające do przyjęcia, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda, skoro działanie takie musi posiadać cechę bezprawności. Jedną z niekwestionowanych podstaw wyłączenia bezprawności jest działanie w ramach porządku prawnego, a więc w --- STRONA 10 --- sytuacji gdy normy prawa usprawiedliwiają i legalizują wkroczenie w sferę cudzych dóbr osobistych. Bezprawność jest w szczególności wyłączona w sytuacji uregulowanej w art. 248 § 1 k.k.w., którego konsekwencją był art. 248 § 2 k.k.w. (obowiązujący w spornym okresie), który przewiduje upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia, regulującego tryb postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. Przepis ten umożliwia legitymizację przeludnienia więzienia, którą szczegółowo w oparciu o delegację ustawową reguluje § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (dalej określane jako „rozporządzenie”), ze szczególnym uwzględnieniem jego ust. 4, który wskazuje, że w wypadku wykorzystania miejsc zakwaterowania w dodatkowych celach mieszkalnych osadzonych można umieścić, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 , a zatem stanowi on odstępstwo od ustanowionej w art. 110 k.k.w. normy. W rozpoznawanej sprawie pozwany nie kwestionował zachowania trybu wynikającego z powołanej regulacji, a odnoszącego się do procedur przewidzianych we wskazanych rozporządzeniu. Ponadto sytuacja przeludneinia miała miejsce nie w wyniku działania z zamiarem wyrządzenia krzywdy powodowi, a z uwagi na obiektywne i niezależne od administracji Zakładu Karnego okoliczności. Sąd Apelacyjny podziela w pełni pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r. ( sygn. akt II CSK 269/07 ), w którym uznano, iż wprawdzie zapewnienie przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, to jednak osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m², przy spełnieniu przesłanek z art. 248 § 1 k.k.w., jest zgodne z prawem. Nie kwestionując okoliczności, iż przesłanka bezprawności należy do sfery ocen danego zachowania przez pryzmat szeroko rozumianego porządku prawnego, a zatem uwzględniającego również normy konwencji międzynarodowych i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazać należy, iż istnienie --- STRONA 11 --- w porządku prawnym normy dopuszczającej ograniczenia powierzchni, na których więźniowie odbywają karę pozbawienia wolności, nie może stanowić o bezprawności takiego działania. Nadto sam fakt uznania art. 248 k.k.w. za niekonstytucyjny (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2008 r., sygn. akt SK 25/07 ) połączony z utratą jego mocy obowiązującej od dnia 6 grudnia 2009 r., nie stanowi wystarczającej przesłanki dla odmowy mocy obowiązującej stosowanej na zasadzie wyjątku regulacji wynikającej z tego przepisu, w szczególności w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku odroczył o 18 miesięcy termin utraty mocy obowiązującej wskazanego przepisu. Istotne jest to, iż żądanie pozwu dotyczy okresu, w którym przepis ten obowiązywał. Nawet w razie odmiennej oceny istnienia przesłanki bezprawności działania pozwanego w niniejszej sprawie i uznania, że umieszczenie powoda w przeludnionych celach nie mogło być traktowane jako działanie przez pozwanego w warunkach wyłączających bezprawność, skoro art. 248 § 1 k.k.w. był de facto stosowany przez stronę pozwaną jako zasada, nie zaś wyjątek od niej, a powodowi nie zapewniono minimalnej powierzchni przez część okresu odbywania kary pozbawienia wolności, roszczenie powoda o zadośćuczynienie i tak podlegałoby zdaniem Sądu Apelacyjnego oddaleniu. Sam fakt bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda przez pozwanego jest przesłanką konieczną, ale niewystarczającą do przyznania mu majątkowej ochrony dóbr osobistych i przyznania mu kwoty pieniężnej tytułem zadośćuczynienia. Przepisy art. 448 k.c. oraz art. 24 k.c. nie mogą być bowiem interpretowane w oderwaniu od zasad rządzących odpowiedzialnością cywilną oraz systemem ochrony dóbr osobistych. Wskazuje na to odesłanie w art. 24 k.c. do zasad przewidzianych w kodeksie , a także usytuowanie art. 448 k.c. w tytule VI księgi trzeciej kodeksu cywilnego Czyny niedozwolone oraz okoliczność, że generalną zasadą odpowiedzialności przyjętą w kodeksie cywilnym w odniesieniu do czynów niedozwolonych, jest odpowiedzialność na zasadzie winy. Orzecznictwo Sądu Najwyższego doprecyzowuje przesłanki, które mają wpływ na ocenę zasadności powództwa o zadośćuczynienie oraz wskazuje sytuacje, w których mimo naruszenia dóbr osobistych, żądanie to podlegać winno oddaleniu. Jako podstawowe kryteria decydujące o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia wskazuje się oprócz stopnia winy naruszyciela rodzaj --- STRONA 12 --- naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być również poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli podmiotu naruszajacego i celowości zastosowania środka w postaci przyznania tytułem zadośćuczynienia kwoty pieniężnej. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności żądania powoda wymaga więc w świetle powołanych wyżej orzeczeń szerokiego zbadania możliwości przypisania winy pozwanemu, a także stopnia dolegliwości, jakiej powód doznał w wyniku przebywania w przeludnionej celi z uwzględnieniem wpływu wszystkich czynników istotnych dla oceny warunków, w jakich odbywa on karę. Odnosząc się do kwestii winy wskazać należy, że zachowania pozwanego nie mogą zostać uznane za zawinione, skoro nie mając własnych środków, działając w oparciu o prawo budżetowe, nie mógł odmówić przyjęcia osadzonego, nie miał możliwości dokonania adaptacji dodatkowych pomieszczeń na cele mieszkalne, a ze swej strony dokładał starań w celu zrekompensowania osadzonym niedogodności wynikających z przebywania w przeludnionej celi. Wobec faktu, iż stroną pozwaną jest w niniejszej sprawie Skarb Państwa, przesłankę ewentualnego zawinienia należało dodatkowo rozpatrywać również w kontekście działań ustawodawcy, do którego obowiązków należy zapewnienie osadzonym godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu Apelacyjnego okoliczność znacznego niedofinansowania więziennictwa nie może zostać uznana za przejaw złej woli ustawodawcy, ani przejaw niehumanitarnej polityki penalnej państwa. Przyczyną przeludnienia nie jest bowiem świadome działanie w celu stworzenia takich warunków odbywania kary, które same w sobie stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represję dla osób skazanych. Należy podkreślić, że niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych płaszczyzn publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim w zakresie podejmowanych działań na rzecz osób nienaruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości, determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji sytemu społeczno – ekonomicznego. Niemożność zapewnienia osadzonym przez Państwo minimalnych norm powierzchniowych wynika nie tylko z niedoinwestowania samego systemu penitencjarnego, ale także --- STRONA 13 --- odejścia przez ustawodawcę od stosunkowo liberalnego modelu polityki karnej, którego przejawem były obowiązujące od 1997 r. nowe kodyfikacje karne. Wyeliminowanie przeludnienia w zakładach karnych wiąże się więc z koniecznością poczynienia znacznych inwestycji i podjęcia wielu działań natury organizacyjnej. Należy ponadto podkreślić, iż warunki, w jakich powód odbywał karę, odpowiadają aktualnym możliwościom finansowym Państwa i nie różnią się od warunków innych więźniów, nie mają więc charakteru jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji. Odnosząc się do stopnia dolegliwości, jaka jest udziałem powoda w związku z umieszczeniem go w przeludnionych celach, uznać należało, że choć niewątpliwie doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, nie wykazał on, by stopień odczuwanej przez niego dolegliwości uzasadniał podniesione w apelacji twierdzenie, że warunki, w jakich odbywa on karę pozbawienia wolności, są nieludzkie. Należy podkreślić, iż w okresie objętym pozwem powód nie domagał się zmiany warunków odbywania kary, nie składał skarg, ani wniosków z tym związanych. Za przyznaniem powodowi kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za naruszenie dóbr osobistych nie przemawia zatem, ani stopień nasilenia dolegliwości odczuwanych przez powoda w związku z przebywaniem w zatłoczonej celi, ani działanie pozwanego Skarbu Państwa. Co więcej, zasądzenie na rzecz odbywającego karę izolacyjną zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, leżałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, o czym przy ocenie zasadności przyznania zadośćuczynienia, również nie można zapominać. Odnosząc się do naruszenia wskazanego przez powoda art. 417 k.c. (w zw. z art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) należałoby powielić argumentację przedstawioną wyżej odnośnie do braku działania (zaniechania) niezgodnego z prawem, a także wszystkich innych argumentów przedstawionych wyżej. Dlatego też Sąd Apelacyjny w tym zakresie odsyła do poprzednich akapitów rozważań uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, iż fakt umieszczenia powoda w celach przeludnionych nie spowodował powstania roszczenia dochodzonego pozwem. Wobec treści art. 381 --- STRONA 14 --- k.p.c. złożony wniosek powoda w piśmie z dnia 21 czerwca 2011 r. został uznany za spóźniony i jako taki podlegał pominięciu. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że dowód wnioskowany przez powoda był zbędny dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż bez wątpienia pobyt człowieka w warunkach izolacji ma wpływ na jego psychikę, lecz sam pobyt w warunkach izolacji jest konsekwencją zachowania powoda i mieści się w granicach prawa (przewidzianych środków prawnych, którymi państwo może się posłużyć wobec obywatela występującego przeciw obowiązującemu porządkowi prawnemu). Jednocześnie należy dodać, że pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia powoda - w części za okres przekraczający trzy lata przed złożeniem pozwu. Jednakże mając na uwadze okoliczność, iż powód dochodził jednej kwoty 84.000 zł (bez rozbicia na części odpowiadające poszczególnym miesiącom, tygodniom lub dniom) i nie został wezwany do wyjaśnienia ewentualnych części składowych zadośćuczynienia należało uznać, iż zarzut ten mógłby być uznany odnośnie do części żądania, obliczonej proporcjonalnie do całości przy uwzględnieniu okresu trzech lat wskazanego w art. 442 [1] § 1 i § 3 k.c., ale wobec przedstawionej wyżej argumentacji i oceny merytorycznej roszczenia, kwestia ta ma znaczenie jedynie drugorzędne. Brak było również podstaw do uznania zarzutu nieprawidłowego obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 3600 zł. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca proces jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata (art. 98 § 3 k.p.c.). Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa koszty postępowania w sprawie, w której Prokuratoria Generalna wykonuje zastępstwo procesowe Skarbu Państwa, ponosi podmiot reprezentujący Skarb Państwa, którego dotyczy przedmiot tego postępowania, z zastrzeżeniem ustępu 2, w którym to ustępie zastrzeżono, iż podmiot reprezentujący Skarb Państwa nie ponosi kosztów zastępstwa procesowego wykonywanego przez Prokuratorię Generalną. Konsekwencją tej regulacji jest regulacja zawarta w ustępie 3 wskazanego artykułu 11, gdzie podkreślono, że koszty --- STRONA 15 --- zastępstwa procesowego zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej. Koszty te są egzekwowane przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną na podstawie tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wydaną na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach zastępstwa procesowego. W tej sytuacji mając na uwadze treść § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.) należało orzeczenie zawarte w punkcie II zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego uznać za prawidłowe. Brak było podstaw do zastosowania w tym zakresie regulacji zawartej w art. 102 k.p.c. Przepis ten stanowi wyjątek od reguły wynikającej z art. 98 §1 k.p.c., zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowej obrony. Stanowiąc odstępstwo od zasady odpowiedzialności za wynik procesu jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Ustawodawca nie skonkretyzował pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych , pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, Sądowi meriti . Za taką wyjątkową okoliczność nie może być uznane to, że Sąd zwolnił powoda z ponoszenia kosztów sądowych, w świetle przedłożonego przez niego oświadczenia majątkowego. Wolą ustawodawcy było udzielenie wsparcia osobom ubogim w ponoszeniu kosztów procesu, jakie wiążą się z wytoczeniem powództwa, jedynie w zakresie opłat i wydatków sądowych. Gdyby brak środków finansowych i majątku, według stanu na dzień wyrokowania, miał każdorazowo uzasadniać nieobciążenie strony przegrywającej obowiązkiem ich zwrotu na rzecz wygrywającego, znalazłoby to niewątpliwie swój wyraz w stosownych uregulowaniach prawnych. Uwzględnienie stanowiska apelującego, oznaczałoby akceptację takiego stanu rzeczy, w którym osoby ubogie, nie licząc się z kosztami strony przeciwnej mogłyby wytaczać powództwa, bez jakichkolwiek obaw o --- STRONA 16 --- negatywne dla nich na przyszłość konsekwencje finansowe, przerzucając ich konsekwencje na stronę wygrywającą proces. O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu zasądzając od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, kierując się przesłankami wskazanymi w akapicie poprzednim. Rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu pełnomocnika powoda z urzędu, znajduje z kolei uzasadnienie w treści § 19 ust. 1, § 20, §2 ust. 3 w zw. z § 6 pkt. 6 w zw. z §12 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny - na podstawie art. 385 k.p.c. - orzekł jak w wyroku.