Wyrok I A Ca 1043/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Apelacyjny

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I A Ca 1043/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 października 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Sławomir Jurkowicz Sędziowie: SSA Aleksandra Marszałek SSA Beata Wolfke - Kobzar (spr.) Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa P. K. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2011 r. sygn. akt I C 52/10 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Powód P. K. wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa – (...) we W. o zapłatę 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, polegające na odmowie przyjęcia do nauki zawodu w Policealnym Studium (...). Powód wskazał, że ma wykształcenie średnie ogólne, co jest tożsame z brakiem konkretnego zawodu i dlatego był kwalifikowany do nauki w w/w studium, a mimo to dwukrotnie odmówiono mu przyjęcia. W toku procesu powód rozszerzył powództwo o dalsze 20.000 zł w związku z kolejną odmową przyjęcia go do nauczania. Zdaniem powoda, negatywne dla niego decyzje pozwanego, w strukturach którego funkcjonuje Studium, godzą w dobra osobiste powoda i pozostają w sprzeczności z szeregiem zapisów Konstytucji RP oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Pozwany domagał się oddalenia powództwa. Zarzucił, że obligatoryjny dostęp do nauczania stosowne przepisy gwarantują jedynie osadzonym niepełnoletnim, zaś co do pozostałych, w razie przewagi chętnych nad liczbą miejsc, decyduje przede wszystkim okres pozostający do końca odbywania kary. Pozwany wyjaśnił też, że zakwalifikowanie powoda do nauki w studium nie wiąże się w sposób automatyczny z obowiązkiem przyjęcia go do sugerowanej placówki oświatowej. Według pozwanego, powód nie wykazał ani bezprawności ani winy pozwanego w procesie decyzyjnym, nie uzasadnił także zarzutu naruszenia jego dóbr osobistych ani wysokości żądanego zadośćuczynienia. Istotne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, które Sąd Apelacyjny aprobuje i przyjmuje za własne, przedstawiają się następująco: Powód, urodzony w (...) r., od 2000 r. odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności i warunkowe przedterminowe zwolnienie może uzyskać po 30 latach. Powód ma wykształcenie średnie ogólne, co oznacza brak zawodu. System programowego oddziaływania, któremu podlega, przewiduje skierowanie go do nauczania na poziomie pomaturalnym lub nauki zawodu. W latach 2006 – 2009 Szkoła Policealna przy (...) we W. była jedyną szkołą policealną przy jednostce --- STRONA 2 --- penitencjarnej, obecnie działa także druga, we W., jednak nie oferuje kształcenia informatycznego. Szkoła przy (...) dysponuje 16 stanowiskami komputerowymi, przyjmuje 20 skazanych, przy czym corocznie liczba uczących przekracza liczbę miejsc. Komisja rekrutacyjna preferuje skazanych mających realną perspektywę odzyskania wolności w najkrótszym czasie i to kryterium decyduje o przyjęciach. Na lata szkolne 2006/2007 i 2007/2008 komisja zakwalifikowała na kierunek informatyczny 26 skazanych z różnymi okresami do zakończenia kary (od 10 do 18 lat), wśród nich ani jeden nie był skazany na karę dożywotniego więzienia. Odmowa każdorazowo dotyczyła 17-20 osób. Powodowi dwukrotnie odmówiono zatrudnienia w (…) w S.. Jako przyczynę podano ochronę jego osobistego bezpieczeństwa. Skazany z grupą i podgrupą (…), do której należy powód, mają możliwość kształcenia się w zasadniczych szkołach zawodowych w zawodzie introligatora, drukarza, stolarza, ślusarza i malarza – tapeciarza. Powyższe zawody zwiększają szanse zatrudnienia w (…). Możliwość zatrudnienia powoda jako informatyka nie istnieje. Przy takich ustaleniach, odwołując się do art. 23, 24 i 448 kc, Sąd Okręgowy podniósł, że dochodząc zadośćuczynienia musiałby powód udowodnić zawinione naruszenie jego dóbr osobistych, pozwany natomiast jest obarczony dowodami co do braku bezprawności jego działania bądź zaniechania. Zdaniem Sądu Okręgowego tymczasem mocno wątpliwe jest nawet to, czy prawo do nauki zawodu mieści się w pojęciu godności człowieka, jak utrzymywał powód. Przede wszystkim jednak Sąd Okręgowy wykluczył odpowiedzialność pozwanego dlatego, że działania funkcjonariuszy nie były bezprawne. Wskazując na art. 130 § 1 kkw oraz §§ 12, 19 i 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z13.02.2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu prowadzenia nauczania w (…) (Dz. U. z 2004 r. Nr 37, poz. 337) Sąd Okręgowy podkreślił, że żadna z tych regulacji nie obliguje do skierowania pełnoletniego osadzonego do kształcenia w oczekiwanym kierunku, a decyzję w tym względzie pozostawia komisji rekrutacyjnej, którą obowiązują ustalone kryteria. Te kryteria były przez Komisję stosowane przy naborze w warunkach przewagi liczby chętnych nad liczbą miejsc. Sąd Okręgowy zwrócił też uwagę, że powód miał możliwość ubiegania się o kształcenie w innych zawodach, co przypuszczalnie byłoby bardziej realne z uwagi na większą ilość szkół zawodowych funkcjonujących w (…). Z tych względów Sąd uznał powództwo za bezzasadne i nie dostrzegł potrzeby wnioskowanego przez powoda zwrócenia się do trybunału Konstytucyjnego o wykładnię aktów prawnych wskazanych w piśmie procesowym powoda z 31.08.2010 r. oraz o zbadanie ich zgodności z Konstytucją RP. Wyrokiem z 13.05.2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz (…) 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Powód zaskarżył wyrok w całości. W osobiście sporządzonej apelacji (wcześniej cofnął już uwzględniony wniosek o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu – k. 69, 78) ponowił twierdzenie o naruszeniu jego godności osobistej przez uniemożliwienie mu kształcenia. Zgłosił wniosek o przeprowadzenie poniesionych przez Sąd Okręgowy dowodów oraz o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie konstytucyjności art. 13 1 § 3 kkw. Powód zarzucił też niewyjaśnienie istotnych okoliczności, tj. m.in. czy w żadnym (…) nie ma możliwości zatrudnienia osadzonego jako informatyka oraz czy nie zdarzały --- STRONA 3 --- się przypadki kierowania do Policealnego Studium (...) osadzonych skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W apelacji powód ponowił wniosek o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Wniosek oddalono. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na rzecz reprezentującej go (…) kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazano, rozważając potencjalną odpowiedzialność pozwanego z art. 24 kc, Sąd Okręgowy wyraził wątpliwość co do tego, czy prawo do nauki zawodu mieści się w pojęciu godności osobistej jednostki. Ostatecznie Sad Okręgowy nie zajął jednoznacznego stanowiska w tej kwestii, jednak z dalszych rozważań, poświeconych głównie brakowi bezprawności działań pozwanego, można wnosić, że co do zasady skłonił się ku rozszerzającej wykładni art. 23 kc w tym znaczeniu, że nie odrzucił koncepcji pojmowania godności człowieka przez pryzmat innych niż ściśle osobiste podstawowych praw i wolności zapisanych w aktach prawnych o charakterze nadrzędnym. Sąd Apelacyjny także skłania się ku tej koncepcji. W nawiązaniu do materii rozpoznawanej sprawy należy ją utożsamić ze stwierdzeniem, że prawo do nauki i wolności wyboru oraz wykonywania zawodu, ujęte w Konstytucji RP w podrozdziale „Wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne” (art. 65 i 70) oraz w art. 14 i 15 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. 2007.303.1) mieszczą się w pojęciu godności człowieka, pojmowanej także jako właściwa jednostce potrzeba i ambicja poszerzenia wiedzy, perspektyw życiowych, wykorzystywania indywidualnych zdolności oraz podnoszenia poczucia własnej wartości i przydatności w społeczeństwie. Powyższe prawa i wolności nabierają waloru dóbr osobistych zwłaszcza w kontekście szeroko rozumianej zasady równości wobec prawa i towarzyszącemu jej zakazowi dyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP), co wymaga tu podkreślenia w aspekcie twierdzeń powoda, który w odmowie przyjęcia go do konkretnej placówki oświatowej zdaje się dopatrywać dyskryminacji jego osoby nie tylko z uwagi na niekonstytucyjne czy „nieeuropejskie” przepisy art. 130 kkw oraz § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.02.2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu prowadzenia nauczania w (…) (Dz. U. 2004.37.337 ze zm.), ale także niezależnie od tych przepisów. Co do niezgodności w/w przepisów z Konstytucją RP i Kartą Praw Podstawowych Sad Okręgowy wprost się nie wypowiedział, a jedynie odnosząc się do wniosku powoda o zwrócenie się w tej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego, zaaprobował argumenty przytoczone w piśmie procesowym powoda z 22.10.2010 r. (k. 126 – 130), Sąd Apelacyjny również je podziela. Nawiązując do przytoczonej w w/w piśmie argumentacji należy podkreślić, że rozumowanie powoda zasadza się na błędnym założeniu, iż rozważanym prawom obywatela do nauki oraz wyboru i wykonywania zawodu odpowiada bezwzględny obowiązek państwa zagwarantowania każdemu obywatelowi realizacji jego indywidualnych oczekiwań w tej sferze. Innymi słowy, powód z założenia odrzuca jakiekolwiek ograniczenia powyższych praw i wolności i dlatego kwestionuje konstytucyjność przepisów normujących nauczanie osadzonych w (…). Tymczasem dopuszcza je choćby art. 52 Karty Praw Podstawowych, stanowiąc w art. 1, że muszą być przewidziane ustawą oraz szanować istotę zapisanych w niej praw i wolności. --- STRONA 4 --- Sąd Apelacyjny nie ma wątpliwości co do tego, że podważana przez powoda regulacja prawna pozostaje w zgodzie z ową istotą, którą należy rozpatrywać w kontekście aprobowanych standardów powszechnych a nie – jak chciałby powód – przez pryzmat wszelkich, nawet nierealistycznych oczekiwań jednostki. Dlatego też Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego o braku potrzeby wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP. W świetle powyższych rozważań jest oczywistym, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy trzykrotna odmowa przyjęcia powoda do nauczania zawodu informatyka nie była bezprawna, w tym znaczeniu, że nie doszło do naruszenia przepisów rekrutacyjnych. Nie może też być mowy o bezprawności rozumianej jako działanie mające charakter szykany czy swoistej dyskryminacji powoda, skoro materiał dowodowy sprawy stanowczo wyklucza, by w ramach któregokolwiek z kwestionowanych przez powoda naborów przyjęto do Studium innego osadzonego skazanego na dożywotnią karę pozbawienia wolności z tożsamą lub dłuższą perspektywą przedterminowego zwolnienia. Nie jest natomiast istotne, czy kiedykolwiek zdarzył się taki przypadek, bowiem obowiązujące tu przepisy nie wyłączają tej możliwości, a jedynie wyznaczają zasady obowiązujące w razie przewagi liczby chętnych nad liczbą miejsc w konkretnym procesie rekrutacyjnym. Kierując się powyższymi względami Sąd Apelacyjny zaaprobował wnioski zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonego wyroku i oddalił apelację na podstawie art. 385 kpc. Sąd Apelacyjny nie znalazł przy tym podstaw dla zastosowania art. 102 kpc w zakresie kosztów zastępstwa prawnego strony pozwanej. Wbrew oczekiwaniom powoda status osadzonego i jego zły stan majątkowy, który zdecydował o całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych, automatycznie nie kwalifikuje niniejszego przypadku jako szczególnego i nie uwalnia powoda od konsekwencji finansowych wytoczenia i podtrzymywania bezzasadnego powództwa wywodzonego z niesłusznego, subiektywnego poczucia krzywdy.