Wyrok I A Ca 100/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny we Wroc

--- STRONA 1 --- \ Sygn. akt I A Ca 100/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Lamparska Sędziowie: SSA Edward Gniewek SSA Agnieszka Piotrowska (spr.) Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2009 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa M. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu Nr (...) we W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt I C 211/08 1. oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 2. zasądza od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. B. G. kwotę 2.196 złotych (w tym 396 złotych podatku od towarów i usług) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE Powód M. K. domagał się zasądzenia na jego rzecz od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego nr(...) we W. kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej doznał ze strony pozwanego Zakładu Karnego z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez przetrzymywanie w warunkach bytowych celi urągających godności więźnia i człowieka. Strona pozwana nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie. --- STRONA 2 --- Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu, opierając swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i wypływających z nich wnioskach. Powód M. K. przebywa w zakładzie karnym od 21 marca 2006 r. za przestępstwa przeciwko mieniu. Obecnie odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności popełnione na szkodę małoletniego w stanie po spożyciu alkoholu, a także za przestępstwo rozpijania małoletniego oraz prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu. Koniec odbywania kary pozbawienia wolności przypada na dzień 22.11.2010 r. W okresie do 28 lutego 2008 r. do dnia 18 marca 2008 r. powód przebywał w Zakładzie Karnym nr (...) we W. na oddziale terapeutycznym dla osób uzależnionych od środków odurzających (stwierdzono u niego uzależnienie od alkoholu). Do pozwanej placówki penitencjarnej przetransportowany został z Aresztu Śledczego w Ś. . Cela nr 238 pawilonu B, na oddziale 4, w której został umieszczony ma powierzchnię 16,80 m 2 , przeznaczona jest dla osób po raz kolejny odbywających karę pozbawienia wolności, jest w niej duża rotacja. Skład osobowy celi często się zmienia, bowiem wyjeżdżają z niej więźniowie do docelowych zakładów karnych. W celi tej przebywa zmiennie od 4 do 6 osób, wyposażona jest w 6 łóżek. W okresie, w którym powód osadzony był w celi nr 238, maksymalnie przebywało w niej 6 osób. W momencie najsilniejszego zagęszczenia powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosiła 2,80 m kw. Cela nr 238, w której przebywał powód w okresie od 28 lutego 2008 r. do 18 marca 2008 r., przeznaczona była dla osób niepalących. Wyposażona była standardowo, znajdował się w niej kącik sanitarny oddzielony od reszty pomieszczenia metalową konstrukcją ścianki oraz zasłoną. Całość opłotowana jest płytami drewnianymi. Brak drzwi do toalety spowodowany był ich zniszczeniem przez osadzonych. Za czystość i higienę kącika sanitarnego odpowiedzialni są sami osadzeni, zgodnie z art. 116 k.k.w. W tym celu administracja Zakładu Karnego nr (...) we W. dostarcza osadzonym niezbędne środki czystości. Otoczenie obiektu Zakładu Karnego nr (...) we W. utrzymane jest w należytym stanie sanitarno - porządkowym. W pozwanej placówce penitencjarnej występuje przeludnienie, które dotyczy głównie oddziałów dla skazanych mężczyzn. Istnieje konieczność ograniczenia powierzchni przypadającej na jedną osobę, poniżej 3 m 2 . Przyczyną tej sytuacji jest między innymi duża ilość doprowadzeń osadzonych, wobec których orzeczono zastępcze kary pozbawienia wolności, a których wymiar kary jest zbyt krótki by można było podejmować wobec tych osób jakiekolwiek czynności transportowe, narastająca ilość tzw. drugich spraw niearesztowych wobec osadzonych, którzy pomimo posiadanych podgrup klasyfikacyjnych R nie mogą być przetransportowani do właściwych zakładów karnych, brak wolnych miejsc w innych jednostkach penitencjarnych, duża ilość transportów etapowych. Zakład Karny nr (...) we W., na bieżąco udziela informacji o panujących w placówce warunkach zakwaterowania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu Wydziałowi V Penitencjarnemu. Sąd i instancji ustalił dalej, że powód M. K. jest uzależniony od alkoholu. W trakcie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym podjął terapię odwykową. Z opinii sądowej psychiatryczne-psychologicznej wynika, iż przejawia on cechy osobowości egocentrycznej, egoistycznej, o obniżonej uczuciowości wyższej oraz skłonności do manipulowania. M. K. nie jest uczestnikiem podkultury przestępczej. Zachowanie powoda w czasie przebywania w Zakładzie Karnym nie budzi zastrzeżeń. Bywa nagradzany za uczestnictwo w konkursach organizowanych na ternie zakładu. Nie zaszła konieczność wymierzenia kary dyscyplinarnej wobec powoda. Powód przestrzega porządku i regulaminu wewnętrznego. Nie jest zatrudniony na terenie zakładu karnego z powodu braku wolnych miejsc pracy. W trakcie pobytu w ZK nr (...) we W. powód nie złożył ani jednej pisemnej lub ustnej skargi na trudne warunki panujące w celi nr 238. Uwzględniając powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. --- STRONA 3 --- Sąd stwierdził, że mimo naruszenia przez stronę pozwaną dobra osobistego powoda w postaci jego godności osobistej poprzez umieszczenie go w celi, w której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była niższa niż 3 m 2 , brak było przesłanek do przyznania powodowi zadośćuczynienia w wysokości 80.000 zł w świetle art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Sąd podkreślił, że w świetle art. 448 kc nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków ochrony dóbr osobistych wskazanych w art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (por. wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Odmawiając zasądzenia na rzecz powoda żądanego przez niego zadośćuczynienia, Sąd Okręgowy wskazał, że powód odbywa już kolejną karę pozbawienia wolności za przestępstwo z winy umyślnej, tak więc warunki odbywania kary były mu znane z doświadczenia. Inna byłaby, zdaniem Sądu Okręgowego, ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, który z doświadczenia osobistego wie, jaką dolegliwość niesie kara pozbawienia wolności i jakie są warunki bytowo - sanitarne w zakładzie karnym. Powód skarżył się na krzywdę, której doznał ze strony zakładu karnego w związku z przeludnieniem celi, w której przebywał w kontekście naruszenia jego prawa do swobody i prywatności, jednakże Sąd skonstatował, iż swoboda i prywatność nie mogą być zachowane, już choćby z uwagi na fakt, iż cele zakładów karnych rzadko kiedy bywają jednoosobowe, a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. Nie ma też wymogów, aby z założenia cele były jednoosobowe lub dwuosobowe, bowiem to właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej. W celi nr 238, w której przebywał powód w okresie od 28 lutego 2008 r. do 18 marca 2008 r., z uwagi na jej powierzchnię, winno przebywać do 5 osób, choć z zeznań świadka G. Ż. wynika, że z reguły przebywało w niej 6 osadzonych, zdarzało się jednakże, że przebywały w niej tylko 3 osoby z uwagi na dużą rotację. Mimo przeludnienia celi, w której osadzono powoda, nie sposób jednak przyjąć, że naruszenie dobra osobistego powoda w postaci prawa do intymności nastąpiło tylko z tej przyczyny, że zamiast 4 współwięźniów – w celi powoda zamieszkiwała jedna osoba więcej. Naruszenie prawa do prywatności, jako wpisane w założenia i cele kary pozbawienia wolności, stanowi jej podstawową dolegliwość, natomiast przebywanie we wspólnych celach jednej osoby więcej nie zmniejsza możliwości zachowania intymności w sposób drastyczny i z tego punktu widzenia zarzut powoda skierowany w stronę ZK nr (...) we W., Sąd Okręgowy uznał za chybiony. Co więcej, powód nie wykazał związku przyczynowego pomiędzy przeludnieniem celi, a krzywdą którą odczuwa w postaci braku zapewnienia mu prawa do prywatności i intymności. Nie potwierdził się także zarzut powoda w postaci naruszenia przez ZK nr (...) we W. prawa do intymności przez umieszczenie w przeludnionej celi bez zapewnienia w niej odpowiednich warunków sanitarnych w postaci oddzielenia części celi przeznaczonej na potrzeby sanitarne – od reszty pomieszczenia. Z niekwestionowanych przez powoda zeznań świadka G. Ż., funkcjonariusza służby więziennej zatrudnionego w pozwanym zakładzie, wynika, że toaleta znajdowała się w wydzielonej ścianką działową i kotarą części celi, natomiast brak drzwi wynikał z ich zniszczenia przez osadzonych w celi więźniów. --- STRONA 4 --- W celi zapewniony był dostęp do bieżącej wody, jak również więźniowie mogli otrzymać niezbędne dla zachowania higieny osobistej środki czystości. Fakt, iż przy załatwianiu czynności fizjologicznych, reszta więźniów zmuszona była do uciążliwości powodowanych brakiem zapewnienia odpowiedniej izolacji kącika fizjologicznego, nie uzasadniał, zdaniem Sądu tezy powoda, że w celi panowały nieludzkie warunki bytowe, albowiem dyskomfortem jest już sama koniczność umieszczania węzłów sanitarnych w obrębie cel, których powierzchnia nie jest duża. W świetle powyższych okoliczności Sąd zauważył, iż w miarę możliwości, które niesie z sobą konieczność tworzenia zakładów karnych w celu odbywania w nich kar izolacyjnych, ZK nr (...) we W. stara się zapewnić osadzonym intymność w celach (nawet przeludnionych) poprzez zapewnienie minimum intymności niezbędnej podczas czynności fizjologicznych lub też sanitarnych. Podkreślił jednak, że przestrzeganie zasad higieny, nawet w trudnych warunkach, jest nie tyle kwestią swobody istniejącej podczas czynności sanitarnych, lecz raczej świadomości i kultury osobistej osadzonych w celi osób. Dla utrzymania czystości wystarczy bowiem dostęp do bieżącej wody i środków higienicznych. Zakład Karny, choć ma na celu nakłonienie osadzonych do utrzymania czystości, nie odpowiada za stan świadomości osób trafiających do zakładu w zakresie konieczności przestrzegania podstawowych zasad współżycia, jakimi są zasady higieny osobistej. Zakład karny nie może też odpowiadać za świadome łamanie przez współwięźniów podstawowych zasad higieny. Codzienne sprawdzanie przez funkcjonariuszy służby więziennej czystości osadzonych - osób dorosłych, w sytuacji, gdy mają oni zapewniony nieograniczony dostęp do wody bieżącej i środków czystości, jest w ocenie Sądu, nie tylko bezcelowe lecz wręcz technicznie niemożliwe. Jedynie doświadczenie życiowe i wzajemne uświadamianie się więźniów mogą odnosić w tym zakresie oczekiwane rezultaty. Sąd Okręgowy podniósł dalej, że na podstawie art. 116 k.k.w. za stan czystości w kącikach sanitarnych oraz w celi, odpowiedzialność ponoszą osadzeni w niej więźniowie. Administracja zakładu karnego zobowiązana jest jedynie do zapewnienia więźniom odpowiednich środków czystości. Z okoliczności ustalonych w sprawie wynika, że strona pozwana wywiązała się z ciążących na niej obowiązków tym zakresie. Powód, słuchany jako strona, podniósł także, iż jego dobra osobiste zostały naruszone przez Zakład Karny nr (...) we W. poprzez narażenie go na zakażenie wirusem żółtaczki typu C z uwagi na konieczność przebywania w celi nr 238 z osobami zakażonymi wirusem HCV. Sąd wskazał jednak, iż podane przez powoda w trakcie przesłuchania okoliczności nie stanowiły okoliczności faktycznych stanowiących podstawę żądania zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł. M. K. nie wnioskował o przeprowadzenie dowodu ze świadków – osób współosadzonych zakażonych wirusem, ani osobiście, ani po ustanowieniu dla niego pełnomocnika z urzędu. Taki wniosek ze strony pełnomocnika powoda pojawił się dopiero na rozprawie w dniu 24 listopada 2008 r. Sąd oddalił ten wniosek jako spóźniony, bowiem termin do składania wniosków dowodowych pełnomocnikowi powoda, zakreślony na podstawie art. 207 § 3 k.p.c. upłynął w dniu 1 lipca 2008 r., a nadto powołany został na potwierdzenie okoliczności, o których powód relacjonuje niejako przy okazji, tj. tych okoliczności, które nie stanowiły od początku podstawy żądania pozwu, lecz pojawiły się niejako przy okazji składania przez powoda zeznań w charakterze strony. Przy tej okazji powód wskazał zresztą także na inne, występujące zdaniem powoda nieprawidłowości w funkcjonowaniu pozwanej placówki, które, w ocenie Sądu nie stanowią okoliczności faktycznych zgłoszonego żądania (przykładowo zaniżone porcje żywności dla osadzonych, nieświeże i niestarannie przygotowane posiłki, obecność insektów). Rozważając zasadność żądania zadośćuczynienia Sąd wziął pod uwagę także intensywność naruszenia dobra osobistego powoda oraz jego skutków dla poszkodowanego, podkreślając, że powód przebywał w przedmiotowej celi krótko (około 3 tygodni), a nadto trafił do niej z uwagi na terapię odwykową. W celi była ponadto rotacja, a więc stan --- STRONA 5 --- przeludnienia nie występował permanentnie, tak więc intensywność naruszenia dóbr osobistych powoda, w postaci prawa do swobody i intymności, była nieznaczna. Na ocenę zakresu pokrzywdzenia powoda rzutować musi także to, że powód przed wytoczeniem powództwa, (na co, jak słusznie podkreśla stron pozwana, zdecydował się w czwartej dobie po osadzeniu go w przeludnionej celi) nie składał żadnych skarg na przeludnienie w celach i warunki sanitarne, co w ocenie Sądu wskazuje, na zamiar wykorzystania przez powoda trudnej sytuacji panującej w więzieniu, dla pozyskania środków finansowych na swoją rzecz. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z przejściowego osadzenia go w celi, w których nie były zachowane normy wynikające z art. 110 § 2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał przejściowo w ZK nr (...) we W., dotyczyły wielu osadzonych, wobec faktu, iż przeludnienie cel jest zjawiskiem powszechnym w Polsce. Z pewnością wpływ na ten fakt ma okoliczność, iż zdecydowana większość jednostek penitencjarnych w Polsce wybudowana została w czasach, w których obowiązywały całkowicie inne standardy socjalno - sanitarne dla więźniów i pod obowiązujące w poprzednich okresach (stanach prawnych) standardy więzienia te były projektowane. Dostosowanie więzień do obecnych regulacji prawnych i norm europejskich jest procesem żmudnym i wymaga sporego nakładu pracy naszego społeczeństwa i zaangażowania ogromnych środków finansowych. Choć warunki, w których osadzony był powód w rozważanym okresie naruszały jego godność i prawo do prywatności, stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy aby można podzielić twierdzenia powoda o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach. Sąd Okręgowy podzielił przy tym pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, zgodnie z którym samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego, również w kontekście obecnej sytuacji finansowej w całej sferze budżetowej, w tym placówek służby zdrowia, placówek opiekuńczo wychowawczych, szkół, przedszkoli itp. powoduje, że żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 80.000 zł tytułem zadośćuczynienia należy ocenić jako nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, a zatem nie zasługującą na uwzględnienie (art. 5 k.c.). Ze wskazanych przyczyn Sąd Okręgowy oddalił powództwo M. K., opierając orzeczenie o kosztach procesu w punkcie II sentencji wyroku na art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd Okręgowy przyznał ponadto pełnomocnikowi powoda ustanowionemu dla niego z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu przed Sądem Okręgowym. Powyższy wyrok zaskarżył w punkcie I apelacją powód M. K. zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 kc w związku z art. 448 kc w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i pogwałcenie konstytucyjnej zasady równego traktowania wszystkich obywateli stwierdzeniem Sądu Okręgowego, że mimo ustalenia naruszenia godności osobistej powoda przez stronę pozwaną, powód nie zasługuje na zadośćuczynienie, albowiem nie po raz pierwszy ma do czynienia z więziennictwem, podczas gdy inna osoba skazana po raz pierwszy za przestępstwo nieumyślne mogłaby w tym samym stanie faktycznym je uzyskać. Zarzucił ponadto naruszenie przepisów postępowania, a to art. 187 kpc w związku z art. 316 kpc, mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przez błędną wykładnię prowadzącą do powzięcia przez Sąd I instancji wniosku, że nie stanowił podstawy faktycznej żądania zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł fakt narażenia zdrowia powoda --- STRONA 6 --- przez umieszczenie go w jednej celi z nosicielami wirusa WZW typu C, mimo że już w pozwie powód domagał się zadośćuczynienia z uwagi na naruszenie dóbr osobistych powoda w postaci jego godności i zdrowia. W apelacji powoda znalazł się ponadto zarzut naruszenia art. 230 kpc poprzez jego niezastosowanie i nie uwzględnienie , że strona pozwana nie wypowiedziała się co do podniesionego przez powoda faktu narażenia go na zakażenie się od innych więźniów wirusowym zapaleniem wątroby, a więc fakt ten przyznała. Powód zarzucił ponadto naruszenie art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez jego niezastosowanie, mimo że umieszczenie go w jednej celi z chorymi na żółtaczkę więźniami stanowiło okrutne traktowanie powoda. Formułując powyższe zarzuty powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwzględnieniem kosztów procesu za obie instancje. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda M. K. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny w pełni bowiem akceptuje i uznaje za własne zarówno ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd I instancji, jak i wywiedzione z tychże ustaleń faktycznych oceny i wnioski prawne. Powód domagał się od Skarbu Państwa zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł za krzywdę będącą następstwem naruszenia jego godności osobistej w związku z osadzeniem w celi, w której nie zachowana została minimalna norma powierzchniowa na jednego skazanego wynikająca z art. 110 kkw. M. K. żądał ponadto zadośćuczynienia za narażenie jego zdrowia fizycznego i psychicznego przez umieszczenie go w jednej celi z osobami, od których uzyskał on informację, że są nosicielami wirusa wirusowego zapalenia wątroby typu C. Z akt sprawy istotnie wynika, że powód przebywał w pozwanym zakładzie karnym w celi o pow. 16,80 m 2 w której łącznie umieszczonych było 6 łóżek. W celi tej przebywało od 4 do 6 osób przy istniejącej rotacji osób osadzonych. Oznacza to, że w skrajnych przypadkach na jednego osadzonego przypadało około 20 cm 2 mniej niż przewiduje to norma określona w przepisie ustawy (art. 110 § 1 kkw). W tej sytuacji trafnie przyjął Sąd Okręgowy, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło naruszenie dobra osobistego powoda w postaci jego godności osobistej. Podstawowe warunki, w jakich skazany odbywać ma karę pozbawienia wolności, określa art. 110 § 2 k.k.w., stanowiący między innymi, że powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 . Jest to reguła, która – wraz z wymaganiami wskazanymi w zdaniu drugim tego przepisu – ustanawia minimalny standard, jaki ustawodawca uznał za niezbędny, by odbywanie kary nie pociągało za sobą skutków innych niż wynikające z jej celów określonych w art. 53 § 1 k.k. oraz art. 67 k.k.w. Przepisem dopuszczającym odstępstwo od minimum wynikającego z art. 110 § 2 k.k.w. jest art. 248 § 1 k.k.w., który ogranicza je do „szczególnie uzasadnionych wypadków” i „na czas określony”. Z kolei art. 248 § 2 k.k.w. zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia, w drodze rozporządzenia, trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów. Niewątpliwie norma 3 m 2 , ustalona jako minimalna i najniższa w Europie, ma zapewnić osobie skazanej na karę pozbawienia wolności odbywanie jej w warunkach zapewniających zachowanie godności, zaś każde odstępstwo od niej in minus bezspornie stanowi dodatkową dolegliwość dla osadzonego. --- STRONA 7 --- Trafnie jednakże przyjął Sąd I instancji, iż mimo powyższej okoliczności, w rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające w świetle art. 448 kc, żądanie przyznania powodowi od strony pozwanej zadośćuczynienia w kwocie 80.000 zł. Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych , co wynika zarówno z redakcji art. 448 kc („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ( por. wyrok SN z 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004 nr 4, poz. 53; wyrok SN z 16 kwietnia 2002 r., V CKN 1010/00, OSNC 2003 nr 4, poz. 56, a także uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2005 r., SK 49/03, OTK 2005, Nr 2A, poz. 13). Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej natężenie oraz rodzaj naruszonego dobra, a zwłaszcza stopień cierpień psychicznych i fizycznych wywołanych naruszeniem określonego dobra osobistego (por. wyrok SN z dnia 19.04.2006 r., II PK 245/05, OSNP 2007/7-8/101). Istotnym kryterium przyznania zadośćuczynienia jest rozmiar doznanej krzywdy niemajątkowej. Zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych czy fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Nie można zgodzić się z powodem M. K., że sam fakt przebywania w celi , w której powierzchnia przypadająca na jednego skazanego jest mniejsza niż 3 m 2 uzasadnia automatycznie przyznanie mu zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie pieniężne, zgodnie z art. 448 kc, ma służyć zrekompensowaniu szkody niemajątkowej. Cierpienia psychiczne muszą być rzeczywiste. Sąd musi brać przy tym pod uwagę obiektywne kryteria i ocenić, czy określone działanie naruszyciela mogło wywołać cierpienia, które zrekompensowane być winny środkami majątkowymi. Ponieważ przyznanie zadośćuczynienia jest fakultatywne, a nie obligatoryjne, Sąd musi też ocenić czy żądany środek ochrony jest adekwatny nie tylko do rozmiaru, ale i rodzaju naruszonego dobra osobistego, jak też stopnia zawinienia sprawcy. Sąd kierując się doświadczeniem życiowym i zobiektywizowanymi kryteriami winien ocenić żądanie biorąc pod uwagę wszystkie konkretne okoliczności faktyczne. Trudno zanegować, że przebywanie w przeludnionej celi zwiększało uczucie dyskomfortu powoda związanego z koniecznością odbycia przez niego kary izolacyjnej. Zważyć jednak należy, że stan emocjonalny powoda, podobnie jak i każdej osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, jest determinowany nie tylko warunkami, w jakich musi przebywać, ale głównie perspektywą dłuższego odosobnienia i związanymi z tym dolegliwościami w postaci licznych ograniczeń w sferze jego prywatności, świadomością izolacji od dotychczasowego otoczenia, brakiem swobody i możliwości dokonywania własnych wyborów. Jeżeli nawet z tytułu przebywania w zagęszczonej celi powód odczuwał większy dyskomfort, to nie można przyjąć, aby ten czynnik decydował o stanie emocjonalnym powoda. Trzeba by bowiem z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego założyć, że gdyby norma powierzchniowa w celi została dotrzymana zgodnie z zapisami ustawy i wynosiła 3 m 2 na osobę, to powód nie odczuwałby żadnych negatywnych emocji, a zatem nie doznałby krzywdy w rozumieniu cierpień psychicznych. Biorąc pod uwagę specyfikę kary izolacyjnej uznać należy, że stan emocjonalny powoda jest związany głównie ze świadomością, że przez okres najbliższych lat będzie poddany rygorom wynikającym z odbywania kary izolacyjnej, koniecznością podporządkowania się nakazom i zakazom wynikającym z faktu odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. --- STRONA 8 --- Przy ocenie zgłoszonego roszczenia istotny jest także stopień zawinienia pozwanego Skarbu Państwa, który ocenić należy za nieznaczny, skoro umieszczenie powoda w zagęszczonej celi nie stanowiło indywidualnie wymierzonej w powoda szykany, lecz konsekwencję wieloletniego niedoinwestowania zakładów karnych wynikającego ze szczupłości środków budżetowych przeznaczonych na ten cel przy innych pilnych potrzebach społecznych związanych z finansowaniem choćby służby zdrowia, oświaty i wychowania czy pomocy społecznej . Nie znajduje także usprawiedliwienia zawarty w apelacji zarzut naruszenia art. 24 kc w związku z art. 448 kc w związku z art. 32 Konstytucji RP. Doszło tu, jak się wydaje, do nadinterpretacji poglądu Sądu Okręgowego zamieszczonego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Sąd Okręgowy zwrócił bowiem jedynie uwagę na niekwestionowaną przecież przez powoda okoliczność, że powód został ponownie osadzony w zakładzie karnym z uwagi na popełnienie przez niego kolejnego przestępstwa z winy umyślnej i z tej przyczyny znał już wcześniej warunki odbywania kary w aktualnych realiach społeczno- gospodarczych . Brak jest także, w ocenie Sądu Apelacyjnego, podstaw do sformułowania przez powoda pod adresem strony pozwanej żądania zadośćuczynienia za narażenie zdrowia powoda przez osadzenie go w jednej celi z osobami będącymi nosicielami wirusa WZW typu C . Powód nie kwestionował po pierwsze, że odpowiednie służby medyczne strony pozwanej udzielają skazanym informacji o drogach możliwego zakażenia wirusem WZW typu C oraz informacji o profilaktyce zakażenia tym wirusem. W sprawie jest ponadto bezsporne, że samo zdarzenie umieszczenia powoda w jednej celi z tymi osobami nie doprowadziło do zachorowania powoda na zapalenie wątroby typu C, ani na inną chorobę, a zatem nie spowodowało naruszenia jego dobra osobistego w postaci zdrowia (art. 23 k.c.). Dla wyniku sprawy bez znaczenia jest zaś, czy umieszczenie powoda w jednej celi z osobą zakażoną wirusem spowodowało zagrożenie dla zdrowia powoda. Powód dochodził bowiem zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, a zadośćuczynienie to może przysługiwać tylko w razie naruszenia (ale nie zagrożenia) dobra osobistego (art. 448 w zw. z art. 24 § 1 zd. 3 k.c.). W tej sytuacji apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje oparcie w art. 98 kpc i art. 108 kpc. bp