Wyrok C 619/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt C 619/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Piotr Szymankiewicz Protokolant: st. sekr. sądowy Renata Skórska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa K. A. przeciwko Skarbowi Państwa- Aresztowi Śledczemu w O. W.. o zadośćuczynienie 1. Oddala powództwo. 2. Przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata B. P. kwotę 4.392 zł tytułem niepłaconych kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w tym 792 zł podatku od towarów i usług. 3. Odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 619/10 UZASADNIENIE W dniu 10 maja 2010 r. powód K. A. (1) wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w O. o zapłatę kwoty 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz kosztami procesu. W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż na kwotę tą składa się zadośćuczynienie pieniężne za krzywdę spowodowaną niehumanitarnymi warunkami odbywania kary pozbawienie wolności w pozwanym Areszcie. W szczególności powód zarzucił, że w celach mieszkalnych w których przebywał, nie zapewniono minimum 3 m 2 powierzchni na jednego osadzonego, gdyż w celi przeznaczonej dla 5 osób przebywało jednocześnie 6-7 osób. Ponadto powód, że w Areszcie Śledczym w O. panowały niewłaściwe warunki sanitarne, gdyż w celi w której przebywał podłoga była poważnie zniszczona, a reakcją administracji na tą wadę było przykrycie podłogi starym dywanem z insektami, które gryzły osadzonych. Powód zarzucił ponadto, że pracując w Areszcie jako magazynier i łazienny był oszukiwany przez kierownika nadzorującego jego pracę na liczbie przepracowanych godzin. Pomimo sumiennego wykonywania pracy kierownik krzyczał na niego i podejrzewał o handel ręcznikami. K. A. (1) podniósł także, że w wyniku braku odzieży ochronnej przy wynoszeniu zarobaczonych materaców, koców i piżam w styczniu 2010 r. został pogryziony przez insekty. Powód twierdził, że nie zgłaszał zastrzeżeń odnośnie warunków pracy, gdyż zależało mu na niej, bo zarobione pieniądze przesyłał żonie, na utrzymanie dwuletniego dziecka. Według powoda karą za korespondencję prowadzoną przez niego z Sądem było przeniesienie go do Zakładu Karnego w K.. W odpowiedzi na pozew z dnia 19 lipca 2010 r. ( k. 27 – 33 ) pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w O. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwany podał, że krótkie okresy przeludnienia w celach, w których powód przebywał w okresie do 6 grudnia 2009 r. nie miały cech bezprawności, gdyż obowiązujący w tym czasie przepis art. 248 § 1 k.k.w. zezwalał na przejściowe stany przeludnienia cel ponad normatyw 3 m 2 na jednego osadzonego. Po tej dacie przeludnienie w celi powoda nie występowało. Ponadto pozwana jednostka penitencjarna informowała sędziego penitencjarnego o przeludnieniu oraz stosowała rotacyjne przenoszenie osadzonych do cel przeludnionych i spełniających normy powierzchniowe. Pozwany podniósł, że powód nie zgłaszał zastrzeżeń odnośnie warunków pracy, prowadzenia korespondencji, czy traktowania go przez funkcjonariuszy Służby Więziennej. Pozwany twierdzeniom powoda, że był szykanowany w pracy, i wskazał na przypadki nagradzania powoda za sumienność wykonywania pracy. Ponadto pozwany podał, że przetransportowanie powoda do Zakładu Karnego w K. nastąpiło na jego prośbę, a nie wbrew jego woli. Pozwany podniósł także, że jednostki penitencjarne nie mają wpływu na politykę karą państwa i mają obowiązek przyjąć każdego skierowanego do odbycia kary. Pozwany zarzucił także, że żądanie powoda stanowi nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), gdyż powód naruszając porządek prawny powinien był liczyć się z niedogodnościami odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód K. A. (1) w Areszcie Śledczym w O. odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od 23 września 2009 r. do 22 kwietnia 2010 r. W okresie od 23 września 2009 r. do 4 marca 2010 r. powód przebywał w celi nr 218 o powierzchni 18 m 2 przeznaczonej dla pobytu 6 osób, spełniającej normę powierzchniową 3 m 2 na 1 osadzonego Natomiast w okresie od 4 marca 2010 r. do 22 kwietnia 2010 r. K. A. (1) przebywał w celi nr 206 o powierzchni 15 m 2 przeznaczonej dla 5 osób. Przeludnienie w celi zajmowanej przez powoda występowało w następujących okresach: --- STRONA 3 --- • od 23 września 2009 r. do 24 września 2009 r. w celi przebywało 7 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,57 m 2 , • od 29 września 2009 r. do 30 września 2009 r. w celi przebywało 7 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,57 m 2 , • od 1 października 2009 r. do 6 października 2009 r. w celi przebywało 8 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,25 m 2 , • w dniu 7 października 2009 r. w celi przebywało 7 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,57 m 2 , • od 13 listopada 2009 r. do 17 listopada 2009 r. w celi przebywało 7 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,57 m 2 , • od 19 listopada 2009 r. do 27 listopada 2009 r. w celi przebywało 7 osób, a powód dysponował powierzchnią 2,57 m 2 . W pozostałych okresach powód przebywał w celach spełniających normę powierzchniową. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, notatka służbowa – k. 34) O każdym przypadku przeludnienia Areszt Śledczy w O. zawiadamiał sędziego penitencjarnego i sytuacja taka miała miejsce także w przypadku powoda. Areszt Śledczy stosował rotację więźniów w celu zmniejszenia dolegliwości wynikających z tzw. przeludnienia. (dowód: zarządzenie – k. 36, 37, zawiadomienie – k. 35) Powód nie zgłaszał zastrzeżeń dotyczących stanu technicznego sprzętu kwaterunkowego, czy stanu higienicznego cel. Wszystkie cele były wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami w odpowiednią liczbę łóżek, szafek, taboretów i stołów stosowną do liczby osadzonych. Wszystkie cele w Areszcie Śledczym w O. posiadają węzeł sanitarny stanowiący oddzielne pomieszczenie z zamykanymi drzwiami. Pomieszczenia te są wyposażone w umywalkę, półkę, lustro i muszlę klozetową. Osadzeni mają nieograniczony dostęp, do bieżącej zimnej i ciepłej wody. W każdej celi są kratki wentylacyjne oraz okna z zewnętrznymi przesłonami. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70) Cela nr 218 była przed kapitalnym remontem parkietu, który w okolicach wejścia do kącika sanitarnego zużył się na skutek nieumiejętnego korzystania przez osadzonych i rozlewania wody. Służba kwatermistrzowska dokonały konserwacji tej części nakładając wykładzinę podłogową i osadzeni nie skarżyli się na robaki występujące w tej wykładzinie. Nikt nie informował o pogryzieniu w celi przez insekty. Aktualnie cela nr 218 jest już po remoncie podłogi poprzez wymianę parkietu na wykładzinę termozgrzewalną. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, notatka służbowa – k. 38, 39) W okresie od 18 grudnia 2009 r. do 22 kwietnia 2010 r. powód był odpłatnie zatrudniony na terenie Aresztu Śledczego jako pomocnik magazyniera w magazynie mundurowym w wymiarze 6 /8 etatu. Kierownik magazynu (...) nadzorując pracę K. A. (1) oraz innych osadzonych kontrolował i dokonywał rewizji osadzonych, gdyż był materialnie odpowiedzialny za stan magazynu. P. G. nie krzyczał na powoda, ani nie zachowywał się wobec niego nieodpowiednio w jakikolwiek inny sposób. Kierownik magazynu dobrze oceniał prace powoda. Powód K. A. (1) za sumienne wykonywanie pracy był kilkakrotnie nagradzany. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, notatka służbowa – k. 41) --- STRONA 4 --- Czas pracy osadzonych był odnotowywany w książce zatrudnienia poprzez zamieszczenie w niej godziny opuszczenia i powrotu skazanego na oddział mieszkalny, pod którym podpisywał się osadzony i oddziałowy. Także liczba godzin czasu pracy była wpisywana codziennie do karty pracy, którą każdorazowo podpisywał osadzony. Powód miał możliwość na bieżąco weryfikować czas pracy i nie zgłaszał zastrzeżeń. Czas pracy K. A. (1) został odnotowany w sposób prawidłowy. Faktyczny czas pracy rozpoczynał się od momentu przybycia osadzonego do miejsca pracy. Od opuszczenia celi do dotarcia do miejsca pracy mogło upłynąć nawet pół godziny, gdyż konwojujący funkcjonariusz zbierał wszystkich doprowadzanych do pracy w grupę i poddawał każdego kontroli osobistej. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, karta pracy – k. 40, notatka służbowa – k. 41) W styczniu 2010 r. w Areszcie Śledczym w O. nie było epidemii pluskiew. Powód wykonując brudne prace otrzymywał odzież ochronną, taką jak np. rękawice ochronne, czy fartuch roboczy (kitel). K. A. (1) przenosił materace, ręczniki i pościel, gdyż należało to do obowiązków pomocnika magazyniera. Powód wynosił wymienione rzeczy na strych, gdzie przechowuje się rzeczy do wybrakowania. Procedurę tą przeprowadza się raz do roku. W związku z wykonywaniem tych prac powód nie zgłaszał pogryzienia przez pluskwy. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, notatka służbowa – k. 41) K. A. (2) nie zabraniano wysyłania korespondencji, gdyż w okresie odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w O. wysłał łącznie 77 pism do 18 różnych instytucji. Żadne z tych pism nie było skargą na sytuację powoda w pozwanym Areszcie, gdyż nie zwracano się do pozwanego w celu ustosunkowania się do postawionych zarzutu. K. A. (1) do pozwanego Aresztu został przetransportowany w związku z czynnościami procesowymi w Sądach Rejonowych w Kaliszu i w T.. Powód zwrócił się z prośbą do Dyrektora Aresztu Śledczego w O. o przetransportowanie go po zakończeniu powyższych czynności do Zakładu Karnego w K., który jest najbliżej miejsca zamieszkania powoda i osób wskazanych jako osoby bliskie, z którymi powód chciał utrzymywać kontakt. Prośbę powoda odnotowano w systemie informatycznym N. N.. Początkowo z powodu przeludnienia odmówiono powodowi przeniesienia. Po ustaniu przeludnienia w Zakładzie Karnym w K. Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w P. zdecydował o przeniesieniu K. A. (1) do wymienionej jednostki penitencjarnej. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70, notatka służbowa – k. 38) K. A. (1) w czasie rozmowy z Dyrektorem Aresztu Śledczego w O. w dniu 2 października 2009 r. zwrócił się z prośbą o zawarcie związku małżeńskiego w czasie odbywania kary pozbawienia wolności. Do zawarcia związku małżeńskiego doszło w dniu 2 grudnia 2009 r. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70) Do Aresztu Śledczego w O. powód został przetransportowany z Aresztu Śledczego w W., gdzie podał, że jest uzależniony od narkotyków, a Komisja Penitencjarna skierowała go do odbywania kary na oddziale terapeutycznym dla uzależnionych od narkotyków. W pozwanym areszcie powód K. A. (1) podał, że nie jest uzależniony od narkotyków. Powód pracował wydajnie i nie popadł w depresję. W przypadku choroby powód K. A. (1) otrzymałby zwolnienie lekarskie i pozostawałby w celi. W pozwanym areszcie osadzeni, poza weekendami mieli zapewnioną opiekę lekarską. (dowód: przesłuchanie pozwanego R. C. – k. 67 - 70) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przesłuchanie w charakterze strony pozwanej Zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego w O. - R. C. (k. 67-70) oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Na podstawie art. 302 § 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda w charakterze strony ( k. 70 ), gdyż powód - mimo prawidłowego doręczenia wezwania na rozprawę pod rygorem pominięcia dowodu ( k. 59, 62 ) – nie stawił się na rozprawę. --- STRONA 5 --- Mając na uwadze poczynione ustalenia Sąd zważył, co następuje: Bezsporną w przedmiotowej sprawie była okoliczność odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności w pozwanym Areszcie Śledczym w O. i to okresowo w warunkach przeludnienia, tj. w celach, gdzie na jednego skazanego przypadało mniej niż 3 m 2 powierzchni. W ocenie powoda powyższe warunki odbywania kary pozbawienia wolności były źródłem naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności oraz prawa do humanitarnego odbywania kary. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W razie naruszenia dóbr osobistych podmiot ten, którego dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § l zd. 3 k.c., m. in. zadośćuczynienia pieniężnego. Z art. 24 § l k.c. wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, przy czym bezprawność należy rozumieć jako każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego (por. m.in. wyrok SN z dnia 4 czerwca 2003 r., w sprawie I CKN 480/01, opublikowany w Lex nr 137619). Z treści art. 24 § 1 k.c. wynika domniemanie bezprawności naruszenia. Stąd też, to po stronie pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych aktualizuje się obowiązek wykazania okoliczności wyłączających bezprawność. Jak to wyjaśnił S.N w wyroku z 28 lutego 2007 r. w sprawie V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy przy tym ustalić, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego (por. m. in. wyrok SN z dnia 26 października 2001 r., w sprawie V CKN 195/01, opublikowany w Lex nr 53107; wyrok SA w Poznaniu z dnia 19 października 2005 r., w sprawie I ACa 353/05, opublikowany w Lex nr 175202). Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności stanowi jedną z podstawowych zasad państwa prawa, która znajduje wyraz w normach prawa międzynarodowego. Art. 10 ust 1 ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską Paktu Praw osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. stanowi, iż każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Z kolei przepisy art. 3 i 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. wkładają na władzę publiczną obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej, oraz nakaz poszanowania obywateli i ich prawa do intymności. W odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza to obowiązek zapewnienia takich warunków sanitarnych i bytowych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Powyższe zasady na gruncie prawa polskiego znalazły odzwierciedlenie w Konstytucji RP, która w art. 40, 41 ust 4 i art. 47 stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny oraz, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, czci i dobrego imienia. --- STRONA 6 --- Problematyka wykonywania kary pozbawienia wolności została szczegółowo uregulowana w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.). Art. 4 § 1 k.k.w. gwarantował m.in., że kary, środki karne, środki zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten zakazywał ponadto stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Natomiast w treści art. 110 § 2 k.k.w. ustawodawca zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych, które skazani winni mieć zapewnione w celach mieszkalnych, wskazując po pierwsze - iż powierzchnia przypadająca na jednego skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , po drugie - iż cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, oraz po trzecie - iż cele powinny mieć dostateczny dopływ powietrza, odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W art. 111 § 1 k.k.w. przewidziano z kolei, że skazanemu należało zapewnić warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, a w szczególności, że otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. W myśl zaś art. 112 § 1 zd. 1 k.k.w. skazany korzystał z niezbędnego dla zdrowia wypoczynku, w tym prawa do co najmniej godzinnego spaceru i 8-godzinnego czasu przeznaczonego na sen w ciągu doby. Powyższe kwestie doprecyzowane zostały nadto w drodze przepisów wykonawczych zawartych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 186 poz. 1820), oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152 poz. 1493). Występujący w skali kraju permanentny stan przeludnienia zakładów karnych doprowadził do wprowadzenia przez ustawodawcę w art. 248 k.k.w. regulacji zezwalającej dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Uregulowanie to zostało uznane za niezgodne z Konstytucją w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 25/07 (Dz. U. Nr 96, poz. 620), który wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 5 czerwca 2008 r., jednak stracił moc obowiązującą dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r. Oceniając, czy w realiach rozpoznawanej sprawy doszło do naruszenia zasad humanitaryzmu przy odbywaniu kary pozbawienia wolności, a w konsekwencji naruszenia dóbr osobistych (godności) powoda, Sąd miał na uwadze, że stan przeludnienia w pozwanym Areszcie Śledczym (jak i innych jednostek penitencjarnych), który miał miejsce w okresie przebywania w nim powoda, a który został spowodowany wzrostem przestępczości i wykrywalności przestępstw, był szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w art. 248 k.k.w. Tym samym należy uznać, że administracja pozwanego Aresztu upoważniona była do podjęcia decyzji o czasowym umieszczeniu powoda w celach, w których powierzchnia na jednego skazanego była niższa od 3 m 2 . Dyrekcja pozwanego Aresztu wraz z podległymi jej funkcjonariuszami służby więziennej była w pełni świadoma istniejącego i niezależnego od niej zjawiska przeludnienia, toteż dążyła do zminimalizowania skazanym dolegliwości z tym związanych. W tym celu, powód tak jak i inni skazani byli rozmieszczani w celach w ramach systemu rotacyjnego w ten sposób, aby utrzymać charakter tymczasowości przeludnienia. Podkreślenia też wymaga, że jakkolwiek powierzchnia celi na jednego skazanego w warunkach przeludnienia nie odpowiadała ustawie, to pozwany nie dopuszczał aby była ona rażąco niska i by stan ten trwał zbyt długo. Tym samym administracja pozwanego utrzymywała tymczasowy charakter przeludnienia i minimalizowała związane z tym dolegliwości. Sąd ustalił, że w Areszcie Śledczym w O. powód K. A. (1) miał do dyspozycji w okresach przeludnienia powierzchnię od 2,25 m 2 do 2,57 m 2 , a więc nieznacznie odbiegającą od normy. Okresy przeludnienia celi, w której przebywał powód nie były długotrwałe. Dodać należy, że za każdym razem, gdy następowało przeludnienie, administracja pozwanej jednostki penitencjarnej powiadamiała o tym sędziego penitencjarnego. Uwzględniając te okoliczności, należy uznać, że działaniu pozwanego nie można przypisać znamiona bezprawności, koniecznego do przypisania mu odpowiedzialności cywilnej. --- STRONA 7 --- Od momentu nowelizacji k.k.w. obowiązującej od 6 grudnia 2009 r. regulacja dopuszczalności przeludnienia została przeniesiona do art. 110 § 2 a – 2 i k.k.w. Od tej daty nastąpiło znaczne ograniczenie dopuszczalności przebywania osadzonych w warunkach przeludnienia. Zgodnie z § 2 a art. 110 k.k.w. dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić skazanego na czas określony, nie dłuższy niż 90 dni, w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , w razie wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych typu: • wprowadzenia lub obowiązywania stanu wojennego, wyjątkowego lub klęski żywiołowej, • ogłoszenia lub występowania stanu zagrożenia epidemiologicznego lub stanu epidemii uwzględniając stopień zagrożenia dla życia i zdrowia, • konieczności zapobieżenia wystąpieniu innego zdarzenia stanowiącego bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa skazanego albo bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego albo zapobieżenia skutkom takiego zdarzenia. Z § 2 b art. 110 k.k.w. wynika kolejna przesłanką dopuszczalności przeludnienia na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni w celi mieszkalnej, w której powierzchnia przypadająca na skazanego wynosi poniżej 3 m 2 , nie mniej jednak niż 2 m 2 , jeżeli zachodzi konieczność natychmiastowego umieszczenia w zakładzie karnym lub areszcie śledczym nieposiadającym wolnych miejsc w celach mieszkalnych: 1)skazanego na karę pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata, 2)skazanego określonego w art. 64 § 1 lub 2 oraz art. 65 Kodeksu karnego, 3)skazanego za przestępstwo określone w art. 197-203 Kodeksu karnego, 4)skazanego, który samowolnie uwolnił się od odbywania kary pozbawienia wolności, 5)skazanego, który korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub aresztu śledczego, nie powrócił w wyznaczonym terminie, 6)przetransportowanego na polecenie sądu lub prokuratora z innego zakładu karnego lub aresztu śledczego, w celu udziału w rozprawie lub innych czynnościach procesowych, 7)osoby tymczasowo aresztowanej, ukaranej karą porządkową lub co do której zastosowano inne środki przymusu skutkujące pozbawienie wolności. Na podstawie § 2 c powyższy okres może być przedłużony tylko za zgodą sędziego penitencjarnego. Łączny okres umieszczenia skazanego w warunkach określonych w § 2 b nie może przekroczyć 28 dni. Kolejne przepisy - od § 2 d do § 2 i – art. 110 k.k.w. określają konieczność zmierzania do szybkiego umieszczenia w celi spełniającej normę powierzchniową, a decyzja musi określać czas i przyczyny braku spełnienia normy powierzchniowej. Decyzję tę można kwestionować skargą, a po ustaniu przyczyn przeludnienia należy ją niezwłocznie uchylić. Osadzony w celi nie spełniającej normy powierzchniowej nie może być ponownie umieszczony w takich warunkach przed upływem 180 dni od zakończenia poprzedniego okresu, a osadzonemu przysługują w czasie takiego zakwaterowania dłuższe spacery i dodatkowe zajęcia kulturalno – oświatowe lub sportowe. Sąd ustalił, że w okresie obowiązywania nowych przepisów powód nie przebywał w celi przeludnionej, a więc bezprzedmiotowe byłoby rozważanie, czy spełniono w stosunku do niego warunki określone w art. 110 § 2 b - § 2 i k.k.w. Szczegółowe wyposażenie cel mieszkalnych jest uregulowane rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności --- STRONA 8 --- (Dz.U. z 2003 r., nr 152, poz. 1493), zgodnie z którym cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków utrzymania czystości w celi. Urządzenia sanitarne winny być usytuowane w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2003 r., nr 186, poz. 1820) reguluje wyposażenie cel i stan techniczny tego wyposażenia. Wskazane przepisy określają ilość i czas przez jaki użytkowane są konkretne przedmioty stanowiące wyposażenie cel i służące osadzonym. W toku postępowania pozwany wykazał dowodowo, że w omawianym zakresie spełnił powyższe wymagania. Odnośnie warunków sanitarnych panujących w Areszcie Śledczym w O., a zwłaszcza sposobu wydzielania węzła sanitarnego od reszty pomieszczenia celi, to poza sporem było, że są one odrębnymi pomieszczeniami oddzielone ścianą wraz z zamykanymi drzwiami, co zapewnia osadzonym niezbędna intymność czynności higienicznych i fizjologicznych. Pozwany przyznał, że w celi nr 218 doszło do zniszczenia fragmentu podłogi. Sąd ustalił, że stan techniczny podłogi przy wejściu do węzła sanitarnego był zły na skutek zawilgocenia parkietu rozlewaną przez osadzonych wodą. Administracja pozwanego Aresztu tymczasowo naprawiła podłogę pokrywając zużyty parkiet wykładziną podłogową. Za niewskazane dowodowo uznać należało natomiast twierdzenie pozwu, że w celi mieszkalnej występowały insekty, które go pogryzły. W tym zakresie ustalenia Sądu wskazują, że takie okoliczności nie występowały w pozwanym areszcie, gdyż powód nie zgłaszał skarg w tym zakresie, a pozwany stanowczo zaprzeczył twierdzeniom powoda. Nie był trafny zarzut powoda, że zaniżano mu czas pracy. Pozwany podniósł i dowodowo wykazał, że rzeczywisty czas pracy osadzonych był liczony się od chwili przybycia na miejsce pracy, a nie od chwili opuszczenia celi. W przeciwnym razie, do czasu pracy zaliczany byłby czas dotarcia na miejsce pracy. Ponadto pozwany wykazał, że od chwili opuszczenia celi do chwili dotarcia na miejsce pracy mogło upłynąć nawet pół godziny, gdyż konwojujący zabierał osadzonych w grupę i każdego poddawał rewizji osobistej. Czas opuszczenia i powrotu do celi był odnotowywany i podpisywany także przez osadzonego w karcie pracy podpisywanej codziennie przez osadzonego. Powód miał możliwość na bieżąco kontrolować podpisywane rejestry czasu pracy, a pomimo to i nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. Nie potwierdził się także zarzut powoda niewłaściwego traktowania go przez kierownika magazynu. Pełniący tą funkcję P. G. nie krzyczał na K. A. (1), a rewizji osobistych musiał dokonywać, gdyż był materialnie odpowiedzialny za stan magazynowy. Zarzutom powoda dotyczącym złego traktowania przez kierownika magazynu przeczą także pozytywne oceny jego pracy przez kierownika magazynu i kilkakrotne nagradzanie powoda go za sumienne wykonywanie pracy. Bezzasadny był także zarzut powoda, że w pozwanym Areszcie w styczniu 2010 r. wystąpiła epidemia insektów, oraz że powód został przez nie pogryziony przy wynoszeniu zarobaczonych materacy, ręczników i pościeli bez odzieży ochronnej. Pozwany zeznał, że taka epidemia nie miała miejsca, a K. A. (1) prace związane z wynoszeniem wybrakowanych materacy i innych przedmiotów wykonywał w odzieży ochronnej. Powód wynosił wymienione przedmioty na strych, gdzie oczekiwały na wybrakowanie odbywające się raz w roku. Ponadto powód nie zgłaszał administracji Aresztu faktu pogryzienia przez pluskwy. Chybiony okazał się także zarzut powoda, że karą za wysyłanie pism do różnych instytucji było przeniesienie go do Zakładu Karnego w K.. Pozwany przyznał, że powód wysyłał liczne pisma i jednocześnie wyjaśnił, że przeniesienie to nastąpiło na prośbę samego powoda. Jego prośba została odnotowana w systemie komputerowym N. N., a decyzję o przeniesieniu podjął Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej w P., po ustaniu przyczyn pierwotnej odmowy wynikającej z przeludnienia jednostki w K.. Podsumowując uznać należało, że w stosunku do powoda nie naruszono art. 102 pkt 11 k.k.w. przyznającego skazanemu prawo do prowadzenia korespondencji, bez jej cenzurowania, z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, samorządowymi oraz z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. --- STRONA 9 --- W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności powód miał zapewnioną niezbędną opiekę medyczną spełniającą wymogi określone w art. 115 k.k.w. Ponieważ powód w pozwanym areszcie zaprzeczył uzależnieniu od narkotyków, więc nie poddano go leczeniu na oddziale terapeutycznym, do czego obliguje przepis art. 117 k.k.w. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie bez znaczenia pozostawał fakt, że dyskomfort codziennego życia w izolacji więziennej jest nierozłącznym elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien liczyć się dopuszczając się przestępstwa. Znacząca pozostawała także okoliczność, że dobra osobiste powoda nie zostały naruszone działaniami, które stanowiły by indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Z całokształtu zebranego w sprawie materiału wynika bowiem, że niedogodności które go spotkały w związku z odbywaniem kary w podobnym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Abstrahując od powyższego, sposób dochodzenia przez powoda swojego prawa podmiotowego w sytuacji, gdy on sam postępuje wbrew obowiązującemu porządkowi prawnemu oraz niezgodnie z zasadami współżycia społecznego, w świetle powszechnego poczucia sprawiedliwości oraz treści art. 5 k.c. wyczerpuje pojęcie nadużycia prawa. Powód popełniając przestępstwo przyczynił się do występowania niekorzystnych dla siebie okoliczności odbywania kary. Świadomość społeczna przepełnienia w polskich więzieniach jest powszechna, a zatem powód popełniając przestępstwo musiał liczyć się z wymierzeniem kary, którą będzie odbywał w takich warunkach. Mimo świadomości warunków odbywania kary powód nie zrezygnował z wejścia w konflikt z prawem, a tym samym godził się niejako na ponoszenie uciążliwości wynikających z orzeczenia kary. Powód poza złożeniem pozwu nie zaoferował Sądowi żadnych dowodów na poparcie podnoszonych okoliczności ani też nie stawił się w celu przesłuchania. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił powództwo w całości uznając, że brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienie za naruszenie dób osobistych, które wynikało wyłącznie z przejściowego osadzania go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 § 2 k.k.w. Na podstawie § 6 pkt 6 w zw. z § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. z 2002 r., nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu rzecz pełnomocnika powoda działającego z urzędu koszty zastępstwa procesowego w kwocie 4.392 zł. O pozostałych kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążając nimi powoda, który korzystał ze zwolnienia od kosztów sądowych, do niedawna odbywał karę pozbawienia wolności, a ponadto ma na utrzymaniu żonę i dziecko oraz nie posiada żadnego majątku. SSO Piotr Szymankiewicz Sygn. akt I C 619/10 Zarządzenie 1. Odnotować, 2. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda, 3. --- STRONA 10 --- Przedłożyć za 14 dni lub z apelacją. K., dnia 8 października 2010 r. SSO Piotr Szymankiewicz