Wyrok C 2215/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt C 2215/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Elżbieta Bednarczuk Protokolant: protokolant Ewelina Urbanek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. w (...) na rozprawie sprawy z powództwa J. C. przeciwko J. T. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę I nakazuje pozwanemu J. T., aby przeprosił powoda J. C. poprzez złożenie oświadczenia, na najbliższym posiedzeniu Rady Wydziału Studiów (...), po uprawomocnieniu się niniejszego orzeczenia, o następującej treści: „Ja J. T., w nawiązaniu do mojego wystąpienia podczas posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...) w dniu 16 września (...) r., pragnę wyrazić głębokie ubolewania, że moja wypowiedź dotycząca Pana Prof. J. C. nie miała oparcia w prawdzie. Nie posiadałem szczegółowej wiedzy na temat okoliczności rezygnacji Pana Prof. J. C. ze stanowiska Wiceministra Spraw (...). Moja wypowiedź sugerująca odejście Pana Prof. J. C. z tej funkcji w niesławie, w niejasnych, niewyjaśnionych okolicznościach oparta była na nierzetelnych, niesprawdzonych informacjach, za co Pana Prof. J. C. przepraszam. Nie można też uznać za rzetelne moje twierdzenia, iż Pan Prof. J. C. zaniedbuje swoje obowiązki zawodowe, zasłaniając się chorobą, a chory nie jest. Zarzuty w tym zakresie oparte były na nieprawdziwych danych, za co również Pana Prof. J. C. przepraszam.” II zasądza od pozwanego J. T. na rzecz Fundacji (...) w K., KRS (...), kwotę 5 000 zł. ( pięć tysięcy złotych ) III zasądza od J. T. na rzecz powoda J. C. kwotę 1 810 zł. tytułem kosztów postępowania Sygn. akt I C 2215/15 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 25 stycznia 2017 r. Powód J. C. w pozwie skierowanym przeciwko J. T. wniósł o: 1. nakazanie pozwanemu usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda poprzez zobowiązanie pozwanego do złożenia przeprosin oraz oświadczenia na najbliższym, po dniu uprawomocnieniu się orzeczenia, posiedzeniu Rady Wydziału Studiów (...) - jednoznacznie prostujących wypowiedź pozwanego, jaka padła podczas posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...) 16 września (...) r. w trakcie wyborów Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...), którego treść będzie następująca: „ W nawiązaniu do mojego wystąpienia podczas posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...) we wrześniu (...) roku pragnę wyrazić głębokie ubolewanie nad faktem, że przedstawione przeze mnie osądy dotyczące Pana Prof. J. C. nie miały oparcia w prawdzie, a tym samym koniecznym --- STRONA 2 --- jest sprostowanie mojej wypowiedzi. Przede wszystkim zaznaczam, iż nie posiadam szczegółowej wiedzy na temat okoliczności rezygnacji Pana Prof. J. C. ze stanowiska Wiceministra Spraw (...). W tym zakresie moja wypowiedź sugerująca odejście Pana Prof. J. C. z tej funkcji w niesławie, w niejasnych, niewyjaśnionych okolicznościach oparta była na nierzetelnych i niesprawdzonych informacjach, a tym samym przekroczyła próg dozwolonych zachowań, za co Pana Prof. J. C. przepraszam. Jednocześnie zaznaczam, że sprostowania wymaga również moja wypowiedź w zakresie odnoszącym się do choroby Pana Prof. C.. W szczególności nie można uznać za rzetelne mojego twierdzenia sugerującego, iż Pan Prof. J. C. zaniedbuje swoje obowiązki zawodowe, zasłaniając się chorobą, która ustąpiła. Zarzuty w tym zakresie oparte były na nieprawdziwych danych, za co również Pana Prof. J. C. przepraszam.”; 2. nakazanie pozwanemu, aby w terminie 21 dni od uprawomocnienia się wyroku wpłacił sumę 5 000 zł na rzecz Fundacji (...), ul. (...), (...)-(...) K., KRS: (...); Powód wniósł także o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że w dniu 16 września (...) r. podczas posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...), w trakcie wyborów Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...) pozwany J. T. stwierdził publicznie, że: „ Były Wiceminister Spraw (...) pan J. C. odszedł w niesławie z Ministerstwa, w okolicznościach wysoce niejasnych, do końca ta sprawa nie jest wyjaśniona”. Tym samym naruszył publicznie cześć, godność i dobre imię powoda. Podważył także jego kompetencje jako Kierownika Zakładu (...) i zaufanie do powoda jako osoby publicznej. Wypowiedź pozwanego nie była prawdziwa, nie została poparta żadnymi dowodami, stanowiła pomówienie powoda. Dodatkowo została sformułowana w szczególnym miejscu i czasie, a to podczas Rady Wydziału Studiów (...), w skład której wchodzą znamienici przedstawiciele nauki ze środowiska akademickiego. Powód poczuł się również dotknięty podjęciem na forum publicznym przez pozwanego wątku na temat stanu zdrowia powoda i zarzutami dotyczącymi braku uczestnictwa w posiedzeniach rady mimo braku choroby. Słowa pozwanego podważyły kompetencje, zaufanie i zdolność powoda do piastowania funkcji publicznych, jako kandydata na stanowisko Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...). Krytyka pozwanego mogła dotyczyć zdolności powoda do piastowania w/w funkcji, a tymczasem odnosiła się do okoliczności jego rezygnacji z urzędu Wiceministra Spraw (...), a miała na celu zdyskredytowanie i poniżenie powoda w oczach elitarnego gremium naukowego. Użycie sformułowania „odszedł w niesławie” i „niejasnych okolicznościach” nie stanowiły kategorii obiektywnych, a pozwany powinien najpierw zweryfikować i wyjaśnić owe „niejasności” i dopiero potem orzekać publicznie w sprawie „niesławy” powoda. Samo określenie „niesława” jest zabarwione w języku polskim negatywnie i łączy się nierozerwalnie z naruszeniem czci i dobrego imienia osoby do której się odnosi. Pozwany nie działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu, gdyż jego oskarżenia sformułowane zostały w sposób zawierający emocjonalne oceny i opinie, w oderwaniu od faktów, a służyły jedynie zdeprecjonowaniu osoby powoda. Wypowiedź pozwanego nie przeszkadzała części osób, jednak skrytykowali ją dr hab. D. N. i dr hab. P. C., a powszechnie uznano ją za atak na powoda i „wypowiedź niesmaczną”. W odpowiedzi na pozew pozwany J. T. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł, że jego wypowiedź wygłoszona w trakcie Rady Wydziału Studiów (...) w dniu 16 września (...) r. była prawdziwa. Mają o tym świadczyć liczne cytowane przez pozwanego artykuły prasowe oraz wypowiedź Senator B. D., z których wynika, że okoliczności odwołania J. C. z funkcji Wiceministra Spraw (...) były niejasne, związane z nieprawidłowościami (...) i że odszedł on z ministerstwa w niesławie. Zdaniem pozwanego w/w komunikaty, niezależnie od środka komunikacji i środowiska komentarzy, wskazują jednoznacznie na to, że okoliczności stanowiące sedno wypowiedzi z dnia 16 września (...) r. były niejasne i skutkowały same w sobie utratą przez powoda dobrego imienia. Powód pomimo szerokiego odbioru społecznego tych twierdzeń nie komentował ich, ani nie żądał sprostowania żadnego materiału prasowego. Zatem twierdzenia pozwanego w tej kwestii były prawdziwe. Kolejno pozwany wskazał, iż powód nie uczestniczył w posiedzeniach Rady Wydziału Studiów (...) i życiu organizacyjnym instytutu od 2,5 roku. Powód w okresie od września (...) r. do stycznia (...) r. tj. ani przed powołaniem go na stanowisko wiceministra Spraw (...), ani w trakcie pełnienia tej funkcji, ani później nie był na żadnym posiedzeniu zwyczajnym i nadzwyczajnym Rady Wydziału, mimo, że jest do tego zobligowany przez Statut (...). Ponadto w dniu 18 marca (...) r. (...) Wydziału w głosowaniu tajnym odrzuciła --- STRONA 3 --- wniosek o powołanie powoda na kierownika planowanej Katedry (...) w Instytucie (...), co uzasadniono niezasadnością merytoryczną oraz systematyczną nieobecnością J. C. na R. Wydziału. Zatem powód mimo, że miał problemy zdrowotne to nie był na zwolnieniu lekarskim, a więc powinien uczestniczyć w Radach Wydziału za co pobierał wynagrodzenie. Również i te okoliczności są „wysoce niejasne” w stosunku do J. C.. Pozwany podniósł, iż niezależnie od tego, że jego twierdzenia były prawdziwe, to powód jako osoba pełniąca funkcje publiczne jest narażony na większą krytykę niż zwykły obywatel. Nie narusza dóbr osobistych przeciętnego człowieka i przeciętnej osoby publicznej stwierdzenie, że odejście przez niego z funkcji nastąpiło w niesławie i okolicznościach niejasnych. Stwierdzenie pozwanego dotyczyło nie indywidualnych cech samego powoda, lecz okoliczności jego odejścia z Ministerstwa Spraw (...). Pozwany kierował się interesem społecznym i dążył do wyboru jak najlepszego kandydata na Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...). Nie było to zachowanie bezprawne, lecz miało na celu ochronę interesu uczelni. Sam stan zdrowia powoda był powszechnie znany i komentowany w mediach, zaś podniesienie tego tematu miało również na celu określenie możliwości i zdolności powoda do wykonywania funkcji kierownika zakładu naukowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód J. C. był Kierownikiem Zakładu (...) w Instytucie (...). Do(...)r. powód pracował na uczelni, działał naukowo i czasami brał udział w posiedzeniach Rady Wydziału. Z dniem 11 czerwca (...)r. powód został powołany przez Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw (...). Do jego obowiązków na tym stanowisku należało m.in. zatwierdzanie wyników konkursów na dotacje i projekt współpracy z Polonią. dowód: dokument powołania z dnia 04.06.2012 r. – k. 191, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395 Powód od (...)r. przebywał na urlopie naukowym. U J. C. w marcu(...) r. rozpoznano (...). Ponadto powód cierpi na (...) Leczył się w maju i sierpniu (...) r. oraz lutym (...) r. na Oddziale H.-Onkologicznym (...) Szpitala (...) w W., zaś w grudniu 2015 r. w Szpitalu (...) w W. Uniwersytecie Medycznym Katedrze i Zakładzie (...) z Oddziałem Klinicznym Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Pododdziale Nefrologicznym. Lekarze z uwagi na stan zdrowia zalecali powodowi unikanie większych zgromadzeń i nieprzebywanie w obecności dużej ilości osób. Powód od czasu podjęcia leczenia (...) w marcu 2013 r. informował o swoim stanie zdrowia i problemach z tym związanych bezpośrednich przełożonych: dziekana prof. B. S. (1) i prof. D. N.. Od lutego (...)r. do marca (...) r. J. C. przebywał na zwolnieniach lekarskich, zaś od marca (...) r. do września (...) r. na urlopie zdrowotnym. W tym czasie nie prowadził zajęć dydaktycznych. dowód: karty informacyjne leczenia szpitalnego z dnia 23.05.2013 r. – k. 19, z pobytu w dniach 13-17.12.2015 r. – k. 187-188, z pobytu w dniach 01-02.08.2013 r. – k. 189, z pobytu w dniach 04-05.02.(...) r. – k. 190, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395 Powód wiedział, że jest ciężko chory, jednak nie chciał odchodzić ze stanowiska państwowego nagle. Samodzielnie złożył wniosek do Premiera poprzez Ministra Spraw (...) R. S. o odwołanie w marcu (...) r., gdy rozpoczął leczenie na (...). Z dniem (...) r. powód został odwołany przez Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej D. T. ze stanowiska podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw (...). Jednocześnie Premier wyraził podziękowanie powodowi za pracę na w/w stanowisku. dowód: dokument odwołania z dnia 23.04.2013 r. – k. 192 Powód z uwagi na systematyczne leczenie od (...)r. nie uczestniczył w Radach Wydziału. Przyjęte było, że nieobecności na Radach nie usprawiedliwiało się. Pracownicy Instytutu (...) wiedzieli, że J. C. z powodu problemów ze zdrowiem nie jest w stanie wykonywać obowiązków naukowych, jak też że było to przyczyną jego rezygnacji ze stanowiska podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw (...). Dziekan prof. B. S. (1) na wiosnę (...) r. zaproponował powodowi, aby po raz kolejny kandydował na stanowisko Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...), jak również by ubiegał się o stanowisko Kierownika w nowej Katedrze (...). Powód poinformował, że w --- STRONA 4 --- zależności od stanu zdrowia jest gotowy podjąć się tego zadania. Dyrektor Zakładu (...) w Instytucie (...) – prof. D. N. w kwietniu/ maju (...) r. w trakcie wyborów na stanowisko Kierownika Katedry (...) mówił, że powód jest ciężko chory, stale lub przewlekle i z tego powodu nie uczestniczy w życiu naukowym uczelni. Wówczas w trakcie wyboru kierownika obecny był pozwany J. T.. dowód: zeznania świadka P. C. – k. 315v, zeznania świadka Z. M. – k. 316, zeznania świadka D. N. – k. 316v, zeznania świadka B. S. (1) – k. 317, zeznania świadka M. B. – k. 346v-347, zeznania świadka R. K. – k. 317-317v, zeznania świadka P. L. – k. 393v-394, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395 W gazetach, dziennikach i na stronach internetowych takich jak: Rzeczpospolita; www.wyborcza.pl; www.fakty.interia.pl; www.niezależna.pl; www.radiownet.pl; www.wPolityce.pl; www.wprost.pl; www.prawy.pl; www.naszswiat.net; www.se.pl; www.kresy 24.pl; www.bumerangmedia.com, ukazały się liczne materiały prasowe i internetowe na temat prowadzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli działaniach kontrolnych, które wykazały nieprawidłowości w udzielaniu przez Ministerstwo Spraw (...) dotacji organizacjom pozarządowym współpracującym z Polonią i Polakami mieszkającymi za granicą. Wskazywano na „dwuznaczności” związane z dotacją dla Fundacji (...), której założycielem był bliski znajomy Wiceministra Spraw (...) J. C.. W informacjach medialnych podawano, że odejście J. C. ze stanowiska Wiceministra Spraw (...) związane jest z niejasnościami przy finansowaniu Fundacji (...) w konkursie na dotację i projekt współpracy z Polonią. Podawano również, że szef Ministerstwa Spraw (...) - R. S. poinformował, że J. C. podał się do dymisji w związku ze swoją chorobą, przebywa w szpitalu i jest ciężko chory. Prezes Rady Ministrów miał uwzględnić wniosek powoda o odwołanie go z zajmowanej funkcji publicznej. dowód: informacje medialne, artykuły prasowe – k. 54, 55, 70-114 Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w okresie (...) kontrolę czynności Ministerstwa Spraw (...), związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem konkursu „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2013 r.”, zawieraniem umów dotacji i przekazywaniem środków dotacji. Okres objęty kontrolą to czas od (...)r. W wystąpieniu pokontrolnym wskazano, że NIK ocenia pozytywnie, mimo stwierdzonych nieprawidłowości, działalność (...), w zakresie udzielania dotacji na zadania dotyczące w/w współpracy. NIK stosowało 3-stopniową skalę ocen: pozytywna, pozytywna, mimo stwierdzonych nieprawidłowości i negatywna. W części badanych zadań stwierdzano brak nieprawidłowości w jakimkolwiek aspekcie, a część miała takie nieprawidłowości jak m.in. pozytywne zweryfikowanie pod względem formalnym 4 z 96 zbadanych ofert dopuszczonych do oceny merytorycznej, pomimo, że oferenci nie wykazali w ofercie spełnienia warunków dysponowania personelem posiadającym doświadczenie w realizacji projektów z zakresu współpracy z Polonią i Polakami za granicą. Powołanie i określenie trybu pracy Komisji pomimo nieprawidłowości zostało ocenione pozytywnie. Ponadto NIK oceniło pozytywnie pomimo stwierdzonych nieprawidłowości, działalność jednostki kontrolowanej w obszarze przestrzegania przepisów i procedur obowiązujących przy wyborze projektów do dofinansowania i przyznawania dotacji, w tym stosowania jednolitych kryteriów oceny projektów. W informacji pokontrolnej podano również, że J. C. w dniu 10 października 2012 r. zaakceptował „Plan Współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2013 r.”, które to działania w zakresie opracowania tego dokumentu zostały ocenione przez NIK pozytywnie. Sporządzone zostały uwagi i wnioski pokontrolne, których było 9. Fundacja (...) odpierała zarzuty mediów w kwestii konkursu z (...). Z uwagi na możliwe dwuznaczności w związku z realizacją projektu przez tę fundację Ministerstwo Spraw (...) podjęło decyzję o wykluczeniu wniosku Fundacji (...) z konkursu. Ponadto Departament (...) z Polonią i Polakami Za G. nie stwierdził nieprawidłowości finansowych związanych z finansowaniem (...) w 2013 r. dowód: wystąpienie pokontrolne Najwyższej Izby Kontroli z dnia 02.10.2013 r. – k. 56-69, notatka z dnia 26.02.2013 r. – k. 193-199, pisma (...) z 15.03.2013 r. – k. 201-204, 233-240, pisma (...) z dnia 18.03.2013 r. – k. 205-210, 231-233, 241-252, 254-265, pismo Fundacji (...) z dnia 04.03.2013 r. – k. 272, z dnia 26.03.2013 r. – k. 273, informacja o wynikach kontroli – k. 274-304, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395 Powód przedstawił Dyrektorowi Instytutu Zakładu (...) w Instytucie (...) prof. D. N. dokumenty związane z przeprowadzoną kontrolą Najwyższej Izby Kontroli w sprawie organizacji dotacji i konkursu pn. „Współpraca z Polonią i Polakami za granicą w 2013 r.” organizowanego przez (...), które nie wskazały, aby powód był winny jakimkolwiek naruszeniom. dowód: zeznania świadka D. N. – k. 316v --- STRONA 5 --- W dniu 16 września (...) r. miało miejsce posiedzenie Rady Wydziału Studiów (...). W trakcie posiedzenia przeprowadzano wybory Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...). Podczas zgłoszenia kandydatury powoda J. C., pozwany J. T. powiedział, że: „ Były Wiceminister Spraw (...) Pan J. C. odszedł w niesławie z Ministerstwa, w okolicznościach wysoce niejasnych, do końca ta sprawa nie jest wyjaśniona”. Stwierdził również, że powód nie był obecny na żadnym posiedzeniu Rady Wydziału, ani Rady Instytutu od 2,5 roku. Powiedział, iż J. C. chorym nie jest od dłuższego czasu, przynajmniej od kwietnia i ani w kwietniu, ani w maju ani na obecnym – wrześniowym posiedzeniu Rady Wydziału, która dotyczy jego osoby nie stawił się. W posiedzeniu uczestniczyło gremium naukowe składające się z kilkudziesięciu pracowników (...) J.. Profesorowie D. N. i B. S. (1) wyrazili następnie swoją dezaprobatę odnośnie wypowiedzi pozwanego na temat J. C.. B. S. (1) powiedział, że J. T. wypowiedział się o zdrowiu powoda, chociaż nie zna tego stanu zdrowia i jego stwierdzenia były „niesmaczne”. Zdaniem kilku pracowników naukowych obecnych na posiedzeniu Rady Wydziału Instytutu (...) w dniu 16 września (...) r., wypowiedź pozwanego i zadawane przez niego pytania odnośnie stanu zdrowia powoda i jego zdolności do pełnienia funkcji Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...) były dopuszczalne w ramach dyskusji nad kandydaturą na to stanowisko. dowód: zeznania świadka P. C. – k. 315v, zeznania świadka Z. M. – k. 316, zeznania świadka D. N. – k. 316v, zeznania świadka B. S. (1) – k. 317, zeznania świadka M. B. – k. 346v-347, zeznania świadka R. K. – k. 317-317v, zeznania świadka P. L. – k. 393v-394, zeznania świadka M. B. – k. 346v-347, zeznania świadka B. S. (2) – k. 347v-348, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395, częściowo przesłuchanie pozwanego J. T. – k. 395-395v Pismem z dnia 19 września (...) r. część pracowników (...) Instytutu (...) zwróciła się do Rektora (...) J. prof. dr hab. W. N. z wnioskiem o przeniesienie w trybie natychmiastowym pracownika Instytutu – pozwanego prof. dr hab. J. T. do pracy w innej jednostce uniwersyteckiej, poza strukturami Instytutu (...). Wskazali, że wynika to z trudnej współpracy z J. T., jak również zachowania pozwanego na R. Wydziału w dniu 16 września (...) r. związanego z zarzutami kierowanymi wobec J. C.. Pozwany J. T. uczestniczy regularnie w zwyczajnych i nadzwyczajnych radach wydziałowych, w trakcie których aktywnie zabiera głos w dyskusji, zadaje pytania i przedstawia własne propozycje rozwiązań omawianych problemów. dowód: pismo z dnia 19.09.(...) r. – k. 305-306, zeznania świadka M. B. – k. 346v-347, zeznania świadka B. S. (2) – k. 347v-348, protokół z dnia 14.06.2016 r. – k. 355, 356-365 Pismem z dnia 30 grudnia (...) r. powód wezwał pozwanego do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, które miało miejsce podczas posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...) w dniu 16 września (...) r. w trakcie wyborów Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...). Wskazał, że J. T. skierował wobec powoda zarzuty, iż: „ Były Wiceminister Spraw (...) Pan J. C. odszedł w niesławie z Ministerstwa, w okolicznościach wysoce niejasnych, do końca sprawa nie jest wyjaśniona”. Naruszył tym samym cześć i dobre imię powoda, jak też podważył jego kompetencje jako kierownika Zakładu i zaufanie do niego jako osoby publicznej. Powód wezwał pozwanego do złożenia na posiedzeniu Rady Wydziału Studiów (...) przeprosin oraz oświadczenia o wskazanej w piśmie treści. Pozwany w odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 15 stycznia 2015 r. podniósł, że w trakcie Rady Wydziału Studiów (...) w dniu 16 września (...) r. nie naruszył żadnych dóbr osobistych powoda. Korzystał on ze swobody wypowiedzi, biorąc pod uwagę cel dyskusji nad kandydatem na stanowisko Kierownika Zakładu, nie przekroczył granic dopuszczalnej i rzeczowej krytyki, jak też jego wypowiedzi polegały na prawdzie. Odmówił przeproszenia powoda i złożenia oświadczenia. Powód ponownie pismem z dnia 10 czerwca 2015 r. wniósł o przeproszenie go przez pozwanego za naruszenie dóbr osobistych J. C. z dnia 16 września (...) r. dowód: pismo powoda z dnia 30.12.(...) r. wraz z dowodami nadania i odbioru – k. 15-18, pismo pozwanego z dnia 15.01.2015 r. – k. 20-21, pismo powoda z dnia 10.06.2015 r. wraz z dowodami nadania i odbioru – k. 22-26 Powód cały czas pozostaje w leczeniu onkologicznym z powodu (...), regularnie przechodzi (...). Przebywał w dniach 17-18 października (...) r. w leczeniu w Klinice (...), (...) (...) Szpitala (...) w W.. dowód: karta informacyjna z leczenia szpitalnego z dnia 02.11.2016 r. – k. 390, przesłuchanie powoda J. C. – k. 394-395 --- STRONA 6 --- Poza okolicznościami, które zostały przez strony przyznane (art. 229 k.p.c.) lub też taką ocenę uzasadniał przebieg całego postępowania (art. 230 k.p.c.), istotne dla sprawy fakty Sąd ustalił w oparciu o przedstawione powyżej, skutecznie nie zakwestionowane przez strony dokumenty prywatne i urzędowe, którym nie było powodu do odmowy wiarygodności. Ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał również w oparciu o dowody z zeznań świadków P. C., Z. M., D. N., B. S. (1) i P. L. oraz powoda J. C., które były spójne, logiczne i wzajemnie ze sobą korespondowały. Świadkowie i powód zgodnie zeznawali, że J. C. od wiosny (...)r. był chory i pracownicy naukowy (...) o tym wiedzieli. Było powszechnie wiadome również, że poważne problemy zdrowotne stanowiły przyczynę nieobecności powoda na posiedzeniach Rad Wydziału i rezygnacji z funkcji w Ministerstwie Spraw (...). Informacje takie były przekazywane także w obecności pozwanego w trakcie głosowania nad kandydaturą powoda na stanowisko (...) (...) wiosną (...) r., który musiał o tym wiedzieć, zatem w tej części zeznania pozwanego nie były wiarygodne. Zeznania świadków M. B. i B. S. (2) Sąd uznał za wiarygodne odnośnie przebiegu posiedzenia z dnia 16 września (...) r. i tego, że pracownicy naukowi uczelni wiedzieli, nawet nieoficjalnie, o złym stanie zdrowia i chorobie powoda. Odnośnie tego w jaki sposób świadkowie odebrali wypowiedzi J. T. w stosunku do J. C., to stanowiły one ich subiektywną ocenę tych kwestii. Sąd zważył, co następuje: Powództwo podlegało uwzględnieniu w całości. Merytoryczną analizę żądania pozwu należy rozpocząć od uwag natury bardziej ogólnej odnoszące się do problematyki ochrony dóbr osobistych. Otóż, w myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Katalog dóbr osobistych zawarty w wyżej cytowanym przepisie nie jest katalogiem zamkniętym, zawarte w nim wyliczenie dóbr osobistych nie jest wyczerpujące. Powołane przepisy zawierają regulację dotyczącą ochrony dóbr osobistych jednostki jedynie przykładowo wymienionych w art. 23 k.c. Zakładają one bezprawność działania, która jest wystarczającą przesłanką do skutecznego domagania się ochrony prawnej wskazanej w art. 24 k.c. Zagrożenie zaś lub naruszenie dobra osobistego zostanie uznane za bezprawne, jeżeli jest ono sprzeczne z szeroko rozumianym porządkiem prawnym. Ponadto naruszenie to musi być obiektywne, tzn. w ocenie społeczeństwa musi wywoływać negatywne odczucia (por. wyrok SN z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01 ). W orzecznictwie sądowym i doktrynie podkreśla się, że sąd rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne (por. wyrok SN z 17 czerwca 2004 r., V CK 609/03, LEX nr 109404). Podkreślenia wymaga, że dobrami osobistymi człowieka są uznawane przez system prawny wartości, obejmujące fizyczną i psychiczną integralność człowieka. Wśród przykładowo wymienionych w art. 23 k.c. dóbr osobistych podlegających ochronie prawa cywilnego wskazana jest m.in. cześć (godność osobista, dobre imię). Przez godność osobistą należy rozumieć wewnętrzne przekonanie człowieka o swoim moralnym i etycznym nieposzlakowaniu, a przez dobre imię wyraz pozytywnego ustosunkowania się innych ludzi do wartości osobistej i społecznej określonej jednostki. Cześć - godność osobista, dobre imię są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny życia osobistego, zawodowego i społecznego. Należą do tych kategorii wartości niemajątkowe, które są powszechnie uznawane w społeczeństwie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż z ustalonego stanu faktycznego wynika, że pozwany J. T. w dniu 16 września (...) r. na posiedzeniu Rady Wydziału Studiów (...) w trakcie wyborów Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...) wypowiedział się, w sposób następujący: „ Były Wiceminister Spraw (...) Pan J. C. odszedł w niesławie z Ministerstwa, w okolicznościach wysoce niejasnych, do końca ta sprawa nie jest wyjaśniona”. Nadto podał, że powód mimo że od dłuższego czasu chorym nie jest, to nie stawia się na posiedzenia Rady Wydziału i Rady Instytutu. W ocenie Sądu stwierdzenia pozwanego godziły w dobre imię i cześć powoda. Sformułowanie „niesława” ma w języku polskim zabarwienie negatywne, oznacza działania hańbiące i kompromitujące daną osobę i jest określeniem pejoratywnym. Sformułowania pozwanego związane z „odejściem powoda w niesławie”, w niejasnych okolicznościach z Ministerstwa Spraw (...) u przeciętnego odbiorcy wywołują wrażenie, iż przyczyny --- STRONA 7 --- odejścia J. C. z funkcji podsekretarz stanu Wiceministra Spraw (...) były związane z jego nieprawidłowymi działaniami, uchybieniami i niewłaściwą służbą dla Ministerstwa Spraw (...), stanowiącymi ujmę na honorze dla powoda. Również określenia pozwanego sugerujące, że powód pomimo tego że jest zdrowy i nie choruje od dłuższego czasu, a nie wykonuje mimo tego swoich obowiązków naukowych poprzez nieuczestniczenie w posiedzeniach Rady Wydziału i Rady (...) (...) J., stanowiły naruszenie godności powoda. Takie określenie dyskredytowało powoda w oczach gremium naukowego uczelni, wskazywało na brak właściwego wykonywania obowiązków dydaktycznych, naukowych i przestrzegania regulaminów. Ponadto słowa pozwanego zostały wygłoszone w trakcie posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...), a zatem w obecności wielu profesorów, doktorów, doktorantów i innych pracowników naukowych u których mogło na skutek tego powstać negatywne wyobrażenie o J. C. w kwestiach jego zdolności do pełnienia funkcji naukowych, jego pracy na uczelni. Formułując swoje wypowiedzi o powodzie w dniu 16 września (...) r., pozwany naruszył dobra osobiste J. C., w postaci godności, dobrego imienia i czci. Konsekwencje naruszenia dobra osobistego określone zostały w art. 24 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jak wynika z powyższego, odpowiedzialność cywilnoprawna uzależniona jest od bezprawności działania sprawcy naruszenia, przy czym przepis ten ustanawia domniemanie, że działanie to było bezprawne i ciężar wykazania braku bezprawności ciąży na pozwanym. Kwestia bezprawności ujmowana jest w prawie cywilnym szeroko i przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Kwestia zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana w płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogło obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego. Abstrahuje się tym samym od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych względów nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innych podmiotów. Brak bezprawności wynikać może przede wszystkim ze zgody podmiotu prawa osobistego, z działania w ramach porządku prawnego, ze szczególnych przepisów prawnych, z wykonywania prawa podmiotowego, z konieczności ochrony innego wyżej postawionego dobra oraz ogólnej klauzuli zasad współżycia społecznego. Koniecznym elementem wyłączenia bezprawności działania naruszającego dobro osobiste jest również prawdziwość twierdzeń, co do faktów (por. wyrok SN z 19 stycznia 2000 r., II CKN 670/98, LEX nr 51058). W art. 24 § 1 k.c. ustawodawca wprowadził zasadę domniemania bezprawności. Pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie. Działanie na podstawie przepisu (w ramach porządku prawnego) to sytuacje, kiedy konkretne przepisy zezwalają na ingerencję w sferę cudzych dóbr osobistych. Nie ulega wątpliwości, iż przepisem takim jest art. 54 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje obywatelom polskim wolność słowa. Wolność ta nie jest jednak niczym nieograniczona. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r., w sprawie I ACa 595/13 stwierdził, że dla oceny, czy wypowiedź krytyczna mieści się w granicach chronionych zasadą wolności wypowiedzi konieczne jest zakwalifikowanie jej jako wypowiedzi o faktach lub wypowiedzi ocennej (opinii, poglądu). Kwalifikacja twierdzenia co do faktów jako fałszywego przesądza o bezprawności działania. Inaczej jednak należy odnieść się do ocen wartościujących, poprzez formułowanie których realizowane jest konstytucyjnie zagwarantowane (art. 54 ust. 1 Konstytucji RP), pozostające także pod ochroną prawa międzynarodowego (art. 10 ETPCz), przynależne każdemu prawo wolności wypowiedzi. Powszechnie przyjmuje się tezę o podmiotowym zróżnicowaniu zakresu ochrony czci, w tym zwłaszcza ochrony dobrego imienia. Słabsza ochrona przysługuje osobom fizycznym i prawnym, które prowadzą działalność publiczną. Zakres ochrony w/w dóbr osobistych przynależny osobom publicznym jest węższy, aniżeli analogiczny zakres ochrony przysługującej osobom prywatnym. Działania osób publicznych wywierają wpływ na kształtowanie życia publicznego, co uzasadnia usprawiedliwione zainteresowanie społeczeństwa tymi działaniami w ramach realizacji zasady jawności życia publicznego i prawa do informacji. Z tych względów, w stosunku do osób publicznych zakres dopuszczalnej krytyki jest szerzy, zaś udzielana im ochrona prawna – słabsza. W przedmiotowej sprawie pozwany wbrew spoczywającemu na nim obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. i 232 k.p.c., nie udowodnił, by zachodziła którakolwiek z przesłanek wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych powoda. Zdaniem Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego, iż jego wypowiedzi miały na celu ochronę interesu społecznego – interesu --- STRONA 8 --- uczelni, gdyż dążył on do wyłonienia najlepszego kandydata na stanowisko Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...). Interesowi uczelni nie służy z pewnością dyskusja nad kandydaturą na stanowisko naukowe, w której jedna z osób stawia drugiej nieprawdziwe, niesprawdzone zarzuty, które mogą rzutować na jej pozycję, podważać zaufanie współpracowników i naruszać godność. Pozwany wykroczył w swojej wypowiedzi poza ramy dopuszczalnej krytyki i swobody wypowiedzi. Pozwany nie zweryfikował posiadanych informacji, wynikających z doniesień medialnych, a dopiero po ich sprawdzeniu i ustaleniu, że polegają one na prawdzie mógłby głosić takie wypowiedzi jak na posiedzeniu Rady Wydziału z dnia 16 września (...) r. To sam powód zrezygnował z pełnienia funkcji (...) stanu Wiceministra Spraw (...) w Ministerstwie Spraw (...) wyłącznie z uwagi na swój stan zdrowia, gdyż w marcu 2013 r. zdiagnozowano u niego białaczkę i musiał podjąć leczenie onkologiczne. Zarówno sam powód, jak i Minister Spraw (...) oraz P.zawsze jako powód odejścia J. C. ze stanowiska w (...) wskazywali na jego problemy zdrowotne. Powód osobiście złożył wniosek o zwolnienie z pełnienia tej funkcji państwowej. Takie też wiadomości znajdowały się w materiałach prasowych i Internetowych, z których pozwany czerpał wiedzę o przyczynach dymisji powoda. Zawarte w nich informacje dotyczące niejasnych przyczyn odwołania powoda przez Prezesa Rady Ministrów i nieprawidłowości w zakresie udzielania dotacji nie polegały na prawdzie. Jak wynika z postępowania kontrolnego przeprowadzonego w okresie od maja do października 2013 r. przez Najwyższą Izbę Kontroli w Ministerstwie Spraw (...), a dotyczącego udzielania dotacji na zadania dotyczące współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2013 r. to działania (...) zostały ocenione pozytywnie, mimo stwierdzonych nieprawidłowości. NIK stosowało w takich kontrolach 3-stopniową skalę ocen: pozytywna, pozytywna, mimo stwierdzonych nieprawidłowości i negatywna. Skoro nie wystawiono oceny negatywnej, lecz pozytywną z zaleceniami pokontrolnymi i wskazaniem obszarów wymagających poprawy to działania (...), w tym samego powoda nie były nieprawidłowe. W informacji pokontrolnej wyraźnie wskazano, iż NIK pozytywnie oceniła działania (...) w zakresie opracowania „Planu Współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2013 r.”, który to plan w październiku 2012 r. zatwierdzał powód. Pozwany sam wskazywał, że zapoznał się z informacją o wynikach kontroli, jednak nie zauważył, że ocena mogła być trzystopniowa. Raporty dotyczące wyników kontroli były dostępne przed posiedzeniem Rady Wydziału z dnia 16 września (...) r., a zatem pozwany mógł dokonać samodzielnej weryfikacji tego, czy wiadomości medialne dotyczące nieprawidłowości w (...) były zgodne z rzeczywistością, czy też nie. Również wypowiedzi pozwanego dotyczące stanu zdrowia powoda nie były prawdziwe. Powód nie uczestniczył w posiedzeniach zwyczajnych i nadzwyczajnych Rady Wydziału od lutego 2012 r. do września (...) r., bo w tym okresie przebywał kolejno na urlopie naukowym, zwolnieniach lekarskich i urlopie zdrowotnym z uwagi na (...)i związane z nią leczenie. Zatem nieobecności powoda na tych posiedzeniach były całkowicie usprawiedliwione. Jak wynikało z wiarygodnych zeznań świadków D. N. i B. S. (1) już wiosną (...) r. była poruszana kwestia złego stanu zdrowia powoda i jego problemów na tym tle. Pozwany był obecny podczas posiedzenia Rady Wydziału dotyczącego wyboru kandydata na funkcję Kierownika katedry (...), gdy takie informacje o stałej lub przewlekłej chorobie J. C. były przez w/w świadków udzielane pracownikom (...) Instytutu (...), a tym samym pozwany musiał mieć na ten temat wiedzę. Również z niektórych artykułów prasowych i elektronicznych zamieszczonych na portalach w Internecie wynikało, że J. C. jest ciężko chory, a Minister Spraw (...) R. S. udzielał informacji o jego stanie zdrowia i hospitalizacji. Podsumowując powyższe nie ulega wątpliwości, że pozwany nie tylko naruszył dobra osobiste powoda, ale również, że naruszenie to miało charakter bezprawny. Wobec tego, zgodnie z treścią art. 24 § 1 k.c. żądanie zobowiązania pozwanego do złożenia oświadczenia zawierającego przeprosiny powoda na najbliższym po uprawomocnieniu się wyroku posiedzeniu Rady Wydziału Studiów (...) było w pełni uzasadnione. Skierowanie przeprosin i oświadczenia nastąpi zatem tą samą drogą co pierwotne treści zawierające naruszenie, do odbiorców poprzednich wypowiedzi pozwanego J. T. na temat osoby powoda J. C. i spowoduje, że dotrze do nich wyjaśnienie, iż poprzednie treści zawierały informacje nieprawdziwe. Jednocześnie zakres i miejsce złożenia oświadczenia zostały określone w taki sposób, żeby nie nosiło to cech represji, osiągając cel kompensacyjny, ale również prewencyjny. W orzecznictwie podkreśla się, że żądanie złożenia oświadczenia w odpowiedniej treści i odpowiedniej formie powinno być przez powoda skonkretyzowane. Odpowiednia treść i forma przeproszenia powinna odpowiadać racjonalnie pojmowanemu kryterium celowości, zmierzać do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, który to cel realizuje się przez uzyskanie przez poszkodowanego rzeczywistej i odpowiedniej satysfakcji. Uwzględniając żądanie przeproszenia Sąd nakazał pozwanemu złożenie oświadczenia o treści opartej na tej wskazanej przez powoda w pozwie, zmodyfikowanej przez Sąd w zakresie niektórych sformułowań oświadczenia, niepowodującej jednak zmiany zakresu tego oświadczenia. --- STRONA 9 --- Jak stanowi art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zasądzenie kwoty pieniężnej na wskazany cel społeczny ma charakter represyjny oraz prewencyjno – wychowawczy. Jest to środek zmierzający do udzielenia pokrzywdzonemu satysfakcji moralnej i tym samym do usunięcia takich skutków naruszenia dobra osobistego, które za pomocą innych środków nie mogą być usunięte, gdyż sama rekompensata nie czyni w tym wypadku zadość wymaganiom porządku prawnego (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 81/05, OSP 2007/3/30). Zdaniem Sądu nakazanie pozwanemu złożenia stosownego oświadczenia i przeprosin jest głównym środkiem służącym do zniwelowania skutków naruszenia dobra osobistego i powód przez nakazanie złożenia oświadczenia uzyskał już poważną satysfakcję. Jednakże do naruszenia dóbr osobistych powoda doszło w sposób zawiniony, na forum publicznym – w trakcie posiedzenia Rady Wydziału Studiów (...) w dniu 16 września (...) r. W omawianym stanie faktycznym, pozwanemu J. T. można postawić zarzut niewłaściwego zachowania. Pozwany powinien mieć świadomość, iż stwierdzając, że powód odszedł z Ministerstwa Spraw (...) w „niesławie i niejasnych okolicznościach”, jak również, że mimo dobrego zdrowia nie stawia się na posiedzenia Rady Wydziału wywoła u odbiorców negatywne skojarzenia z osobą powoda, podważy jego zaufanie społeczne i zawodowe oraz kompetencje do pełnienia funkcji Kierownika Zakładu (...) w Instytucie (...), a więc powinien przeanalizować te informacje i unikać stawiania niepotwierdzonych tez. Zatem uwzględniając stopień naruszenia, czas i miejsce jego dokonania oraz adresatów wypowiedzi pozwanego Sąd uznał, iż zasądzenie od pozwanego na wskazany przez powoda cel społeczny: Fundację (...) kwoty 5 000 zł będzie uwzględniało zarówno cel represyjny jak i prewencyjny tego środka. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w pkt I i II sentencji na podstawie art. 23 k.c., art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. O kosztach procesu orzeczono w punkcie III wyroku, za podstawę przyjmując treść art. 98 k.p.c., statuującego zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Wobec uwzględnienia żądań powoda w całości, pozwany zobowiązany jest zwrócić mu poniesione koszty procesu, na które złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 850 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 960 zł (w tym kwota 600 zł od roszczenia o zapłatę kwoty 5 000 zł - § 6 pkt 4 oraz kwota 360 zł za prowadzenia sprawy z zakresu ochrony dóbr osobistych - § 11 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).