Postanowienie C 121/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 września 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wy

--- STRONA 1 --- Sygn. akt C 121/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 września 2010r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Piotr Szymankiewicz Protokolant: st. sekr. sądowy Renata Skórska po rozpoznaniu w dniu 2 września 2010 r. w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa B. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w O. o zapłatę zadośćuczynienia I. Oddala powództwo. II. Odstępuje od obciążenia powoda kosztami procesu. III. Przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kaliszu na rzecz Kancelarii Adwokackiej adwokata M. K. w K. kwotę 8.784 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu, w tym kwotę 1.584 zł należnego podatku od towaru i usług. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 121/10 UZASADNIENIE W pozwie złożonym Administracji Aresztu Śledczego w Ł. w dniu 28 stycznia 2010 r. ( koperta w aktach ) powód B. P. (1) domagała się od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w O. zapłaty kwoty 250.000 zł wraz z odsetkami tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych. Jako podstawę faktyczną roszczenia powód wskazał fizyczne i psychiczne znęcanie się nad nim w czasie osadzenia w pozwanym Areszcie oraz stworzenie przez wyżej wymienioną jednostkę penitencjarną niezgodnych z konstytucją i przepisami kodeksu karnego wykonawczego warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W odpowiedzi na pozew złożonej 4 maja 2010 r. ( karta 32 akt ) pozwany Skarb Państwa – Areszt Śledczy w O. reprezentowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew Prokuratoria Generalna podniosła, że w okresie osadzenia powoda w pozwanym Areszcie nie odnotowano skarg powoda na warunki osadzenia. Administracja Aresztu podejmowała działania zmierzające do zminimalizowania skutków przeludnienia przez wielokrotne przenoszenie powoda do innych cel. W pozwanym Areszcie cele mieszkalne były wyposażone we właściwy sprzęt kwaterunkowy, a powód miał zapewnione odpowiednie środki dla zapewnienia porządku, czystości i higieny osobistej. Cele mieszkalne, w których powód przebywał posiadały przewody wentylacyjne, sprawne okna, a oświetlenie cel spełniało normy wyznaczone dla pomieszczeń mieszkalnych. Strona pozwana zaprzeczyła wszelkim twierdzeniom powoda o rzekomym fizycznym i psychicznym znęcaniu się nad nim w okresie jego osadzenia wskazując na brak jakichkolwiek skarg powoda w tym zakresie. Na podstawie analizy orzecznictwa sądowego obejmującego sprawy, w których występował problem przeludnienia cel więziennych pozwany wywodził, że osadzenie skazanego w celi, w której powierzchnia na jedną osobę wyniosła mniej niż 3 m 2 , przy jednoczesnym spełnieniu przesłanki z art. 248 § 1 k.k.w., było zgodne z prawem. W końcowej części odpowiedzi na pozew pozwany powołał się na instytucję przedawnienia uregulowaną w art. 442 1 § 1 k.c. i wskazał, że ponieważ powód w Areszcie Śledczym w O. przebywał do 24 listopada 2004 r., zaś z pozwem wystąpił dopiero w dniu 25 stycznia 2010 r. to jego roszczenie uległo już trzyletniemu okresowi przedawnieniu, o którym mowa w powołanym przepisie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód B. P. (1) był z przerwami osadzony w Areszcie Śledczym w O. w okresie od 28 lipca 1998 r. do 24 listopada 2004 r. przebywając w następujących celach: • 06.11.2000 r. – 15.11.2000 r. – cela nr 408 o pow. 19 m 2 , przeznaczona dla 6 osób, • 08.03.2001 r. – 29.03.2001 r. – cela nr 405 o pow. 15 m 2 , przeznaczona dla 5 osób, • 20.07.2001 r. – 22.08.2001 r. – cela nr 418 o pow. 17 m 2 , przeznaczona dla 5 osób, • 22.08.2001 r. – 07.09.2001 r. – cela nr 405 o pow. 15 m 2 , przeznaczona dla 5 osób, • 06.09.2001 r. – 03.10.2001 r. – cela nr 410 o pow. 9 m 2 , przeznaczona dla 3 osób, • 03.10.2001 r. – 27.10.2001 r. – cela nr 404 o pow. 30 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, • 06.09.2002 r. – 09.10.2002 r. – cela nr 403 o pow. 31 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, • 30.10.2002 r. – 30.12.2002 r. – cela nr 403 o pow. 31 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, --- STRONA 3 --- • 30.12.2002 r. – 15.01.2003 r. – cela nr 409 o pow. 9 m 2 , przeznaczona dla 3 osób, • 15.01.2003 r. – 05.02.2003 r. – cela nr 405 o pow. 15 m 2 , przeznaczona dla 5 osób, • 05.02.2003 r. – 17.02.2003 r. – cela nr 222 o pow. 9 m 2 , przeznaczona dla 3 osób, • 17.02.2003 r. – 09.07.2003 r. – cela nr 405 o pow. 15 m 2 , przeznaczona dla 5 osób, • 09.07.2003 r. – 06.08.2003 r. – cela nr 203 o pow. 7 m 2 , przeznaczona dla 2 osób, • 06.08.2003 r. – 21.08.2003 r. – cela nr 403 o pow. 31 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, • 01.10.2003 r. – 13.01.2004 r. – cela nr 403 o pow. 31 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, • 13.01.2004 r. – 27.01.2004 r. – cela nr 117 cela izolacyjna, • 27.01.2004 r. – 05.02.2004 r. – cela nr 403 o pow. 31 m 2 , przeznaczona dla 10 osób, • 05.02.2004 r. – 19.02.2004 r. – cela nr 209 o pow. 20 m 2 , przeznaczona dla 6 osób, • 01.04.2004 r. – 08.09.2004 r. – cela nr 416 o pow. 20 m 2 , przeznaczona dla 6 osób, • 03.11.2004 r. – 24.11.2004 r. – cela nr 417 o pow. 24 m 2 , przeznaczona dla 8 osób, Dowód: notatka służbowa k. 44. W czasie pobytu w Areszcie Śledczym w O. powód osadzony był w różnych celach, z których część była przeludniona. W celu zminimalizowania zjawiska przeludnienia na cele mieszkalne adoptowano inne pomieszczenia w tym świetlicę i przyjęto zasadę rotacji osadzonych, której podlegał również powód. Przebywał on w celach przeznaczonych na pobyt od 2 do 10 osadzonych. Pomimo przeludnienia Aresztu każdy z osadzonych miał wyznaczone miejsce do spania na łóżku. Nie było takich sytuacji, by któryś z osadzonych spał na materacu położonym na podłodze. W celi 405 ( cela 5 - cio osobowa ) nigdy nie przebywało 11 osadzonych, a w celi 403 ( cela 10 – cio osobowa ) nigdy nie przebywało 19 osadzonych. W żadnej z tych cel nie było fizycznej możliwości dostawienia podwójnej ilości łóżek. Dowód : zeznania R. C. k. 97 - 98. Powód miał możliwość uczestniczenia dwa razy w tygodniu w zajęciach kulturalno – oświatowych i sportowych organizowanych w świetlicy Aresztu. W sytuacji adoptowania świetlic na cele mieszkalne do dyspozycji pozostawała jedna wolna świetlica, do której każdy osadzony miał dostęp raz w tygodniu. Cześć osadzonych rezygnowała z zajęć świetlicowych co powodowało, że zwiększała się częstotliwość korzystania ze świetlicy przez innych osadzonych. Dowód: zeznania R. C. k. 97 – 98. Wszystkie cele mieszkalne w Areszcie posiadały wydzielone węzły sanitarne jako odrębne zamykane pomieszczenia. Do każdej celi jest doprowadzona woda zimna i ciepła. Mogły występować przejściowe okresy limitowania osadzonym ciepłej wody przez brak dostępu do niej w określonych godzinach. Otwierane lub uchylne okna były wyposażone w przysłony okienne, to jest zewnętrzne szyby uniemożliwiające osadzonym kontakt ze światem zewnętrznym, w celu zapewnienia dobra toczących się postępowań. Dowód: zeznania powoda k. 86, zeznania R. C. k. 98, notatka służbowa k. 45 – 46. --- STRONA 4 --- Pomiary natężenia światła w celach przeprowadzane przez Państwowa Stację Sanitarno - Epidemiologiczną w 2003 r. wykazały odpowiedni poziom natężenia światła górnego jarzeniowego, zgodny z obowiązującymi przepisami. Każda cela posiadała wentylację grawitacyjną, a stosowne badania nie wykazały niedoborów dopływu powietrza. Każdy osadzony w celi ma swoje łóżko z materacem, szufladę podłóżkową i taboret oraz szafkę do przechowywania artykułów spożywczych. Wyposażenie cel mieszkalnych odpowiadało właściwym przepisom regulującym warunki bytowe osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. W wypadku, gdy użytkowany przez osadzonych sprzęt kwaterunkowy uległ zniszczeniu, był niezwłocznie wymieniany na nowy lub naprawiony z chwilą zgłoszenia tego faktu oddziałowemu. Dowód: notatka służbowa k. 45 – 46, protokół badań środowiskowych wraz z tabelą pomiarów oświetlenia k. 64 – 67. Dokumentacja Aresztu Śledczego w O. nie zawiera danych o wypadkach znęcania się nad osadzonym B. P. (2) przez współosadzonych.. Dowód: notatka służbowa k. 47. Powód nie należał do kategorii „łatwych osadzonych” i nie poddawał się procesowi resocjalizacji. W okresie osadzenia w pozwanym Areszcie był wielokrotnie karany za naruszanie porządku w tym za rażące nieposłuszeństwo. Wymierzane w tym ostatnim wypadku kary dyscyplinarne miały swoje uzasadnienie w przepisach art. 19 ustawy o służbie więziennej. Nieposłuszeństwo to polegało na odmowie przebywania w określonej celi w związku z przemieszczeniem z innej celi. W pierwszej kolejności stosowano wobec powoda siłę fizyczną dla doprowadzenia go do celi zabezpieczającej, a wobec dalszego agresywnego zachowania powoda stosowano kolejny środek przymusu w postaci pasa obezwładniającego. Wobec powoda stosowano też dalej idącą karę dyscyplinarną w postaci umieszczenia w celi izolacyjnej. Ta kara została wymierzona powodowi dwukrotnie, raz w wymiarze 14 dni, a drugi raz, za zgoda sędziego penitencjarnego na 28 dni za naruszanie spokoju w oddziale mieszkalnym. W drodze kar dyscyplinarnych powód mógł też być pozbawiany prawa do otrzymywania paczek żywnościowych. Nie był jednak pozbawiany możliwości widzeń, gdyż obowiązujące przepisy nie przewidują takich sankcji. Mogła się jedynie zmieniać forma kontaktów w trakcie widzeń z kontaktu bezpośredniego, na uniemożliwiający bezpośredni kontakt. O zastosowaniu kar dyscyplinarnych decyduje dyrektor aresztu na wniosek funkcjonariusza ochrony i po zaopiniowaniu tego wniosku przez wychowawcę oraz po rozmowie z osadzonym. W każdym wypadku dyrektor informuje osadzonego o możliwości odwołania się od nałożonej kary do sądu penitencjarnego. Zarówno cela zabezpieczająca, jak i cela izolacyjna maja powierzchnie przekraczające 3 m 2 powierzchni. Ustne skargi powoda dotyczyły niezasadności stosowanych wobec niego kar dyscyplinarnych. Dowód: zeznania R. C. k. 98 – 100. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych wyżej dowodów, których wiarygodność nie wzbudziła wątpliwości Sądu. Za niewiarygodne Sąd uznał zeznania powoda, że w określonych prze niego celach mieszkalnych przebywała podwójna w stosunku do nominalnej liczba osadzonych. Sąd za wiarygodne uznał zeznania strony pozwanej, że nie było fizycznej możliwości umieszczenia w celach mieszkalnych podwójnej ilości łóżek. Podobnie należy ocenić umieszczenie na podłogach w celach znacznej ilości materacy. Powód nie twierdził tymczasem, że w sytuacjach przeludnienia w celach dla części osadzonych brakowało jakiegokolwiek miejsca do spania. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych nie potwierdziły się zarzuty powoda co do rzekomego znęcania się nad nim przez funkcjonariusz służby więziennej. Jak wynika z zeznań strony pozwanej stosowane wobec powoda kary dyscyplinarne pozostawały w systemie kar dozwolonych obowiązującymi przepisami i były adekwatne do stopnia naruszenia przez powoda obowiązującego porządku. Powód nie wykazał w toku postępowania, że któraś z zastosowanych wobec niego kar została uchylona w następstwie odwołania do sądu penitencjarnego. --- STRONA 5 --- Mając na uwadze tak poczynione ustalenia Sąd zważył, co następuje: W ramach niniejszego procesu powód B. P. (1) domagał się od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w O. zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za niehumanitarne jego zdaniem warunki bytowe w pozwanej jednostce penitencjarnej oraz za znęcanie się nad nim przez funkcjonariuszy służby więziennej. Bezspornym w przedmiotowej sprawie było, że powód B. P. (1) przebywał z przerwami w Areszcie Śledczym w O. w okresie od 28 lipca 1998 r. do 24 listopada 2004 r. W ocenie powoda złe warunki bytowo sanitarne, przeludnienie panujące w tych jednostkach i sposób traktowania go przez funkcjonariuszy były źródłem naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności oraz prawa do humanitarnego odbywania kary. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W razie naruszenia dóbr osobistych podmiot ten, którego dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § l zd. 3 k.c. zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. Podniesienie przez pozwany Skarb Państwa zarzutu przedawnienia, którego ewentualna zasadność wyłączałaby odpowiedzialność cywilną pozwanego, niezależnie od kwestii zasadności powództwa, obligowało Sąd do rozpatrzenia tego zarzutu w pierwszej kolejności. Zgodnie z poglądami panującym w doktrynie i judykaturze naruszenie dobra osobistego zawinionym działaniem lub zaniechaniem kwalifikowane jest jako czyn niedozwolony (por. min. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28.06.1989 r., I CZ 170/89, LEX 8977). Za tego rodzaju stanowiskiem przemawia również fakt umiejscowienia art. 448 k.c., powiązanego z art. 24 k.c., wśród przepisów traktujących o czynach niedozwolonych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dn.19.01.2007r. III CSK 358/08, LEX 277289). Sprawia to, że do ustalenia okresu przedawnienia roszczeń wynikających z tego tytułu należy stosować dyspozycję art. 442 1 § 3 k.c., zgodnie z którą w razie wyrządzenia szkody na osobie, przedawnienie nie może się skończyć wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obwiązanej do jej naprawienia. Pozew został złożony administracji Aresztu Śledczego w Ł. w dniu 25 stycznia 2010 r. Uwzględniając trzyletni termin przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych, żądanie pozwu skierowane przeciwko pozwanemu nie mogło być uwzględnione, gdyż we wskazanym terminie trzyletnim biegnącym od 25 stycznia 2007 r. powód nie był osadzony w Areszcie Śledczym w O.. Jego roszczenie o zadośćuczynienie obejmujące okres wcześniejszy uległo przedawnieniu. Niezależnie od powyższego stwierdzić, że poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie dają podstaw do uwzględnienia żądania pozwu i to niezależnie od skuteczności podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia. W myśl art. 24 § 1 k.c., ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego. Tą ostatnią możliwość przewiduje art. 448 k.c. zgodnie z którym w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Dobra osobiste z art. 23 k.c. wymienione zostały jedynie przykładowo, albowiem katalog tych dóbr jest otwarty. Wśród dóbr podlegających ochronie wyróżnia się w szczególności zdrowie, cześć i godność człowieka. --- STRONA 6 --- Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenie nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Istotnym jest przy tym, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.10.2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). Podstawową przesłanką objęcia ochroną określonych dóbr osobistych, jest stwierdzenie bezprawności ich naruszenia. Przesłankę tę w prawie cywilnym ujmuje się szeroko, bowiem za bezprawne uznaje się każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, czy z zasadami współżycia społecznego. Tak więc każde działanie naruszające czyjeś dobra osobiste jest bezprawne, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności je usprawiedliwiających. Z treści art. 24 § 1 k.c. wynika domniemanie bezprawności naruszenia. Stąd też, to po stronie pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych aktualizuje się obowiązek wykazania okoliczności wyłączających bezprawność. Jak to wyjaśnił S.N w wyroku z 28 lutego 2007 r. w sprawie V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom i nie doszło do naruszenia dóbr osobistych, spoczywa na pozwanym. Powyższe rozważania ogólnej natury wymagają uzupełnienia o okoliczności uwzględniające kontekst rozważanej sprawy. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności stanowi jedną z podstawowych zasad państwa prawa, która znajduje wyraz w normach prawa międzynarodowego. Art. 10 ust 1 ratyfikowanego przez Rzeczpospolitą Polską Paktu Praw osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. stanowi, iż każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Z kolei przepisy art. 3 i 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. wkładają na władzę publiczną obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej, oraz nakaz poszanowania obywateli i ich prawa do intymności. W odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza to obowiązek zapewnienia takich warunków sanitarnych i bytowych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Powyższe zasady na gruncie prawa polskiego znalazły odzwierciedlenie w Konstytucji RP, która w art. 40, 41 ust 4 i art. 47 stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu; że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny oraz, że każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, czci i dobrego imienia. Problematyka wykonywania kar pozbawienia wolności została szczegółowo uregulowana w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 z późn. zm.). Art. 4 § 1 k.k.w. gwarantuje m.in., że kary, środki karne, środki zabezpieczające i zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten zakazuje ponadto stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Natomiast w treści art. 110 § 2 k.k.w. ustawodawca zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych, które skazani winni mieć zapewnione w celach mieszkalnych, wskazując po pierwsze - iż powierzchnia przypadająca na jednego skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , po drugie - iż cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, oraz po trzecie - iż cele powinny mieć dostateczny dopływ powietrza, odpowiednią temperaturę i oświetlenie. W art. 111 § 1 k.k.w. przewidziano z kolei, że skazanemu zapewnia się warunki niezbędne do utrzymania higieny osobistej, a w szczególności, ze otrzymuje on z zakładu karnego pościel oraz inne środki do utrzymania higieny i czystości w celi. W myśl zaś art. 112 § 1 zd. 1 k.k.w. skazany korzysta z niezbędnego dla zdrowia wypoczynku, w tym prawa do co najmniej godzinnego spaceru i 8-godzinnego czasu przeznaczonego na sen w ciągu doby. Powyższe kwestie doprecyzowane zostały nadto w drodze przepisów wykonawczych zawartych w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 --- STRONA 7 --- października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2003 r. Nr 186 poz. 1820), oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. Nr 152 poz. 1493). Występujący w skali kraju permanentny stan przeludnienia zakładów karnych doprowadził do wprowadzenia przez ustawodawcę w art. 248 k.k.w. regulacji zezwalającej dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na umieszczanie osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . Jak wynika z ustaleń stanu faktycznego dokonanych w przedmiotowej sprawie powód umieszczany był w różnych celach jednostek penitencjarnych, w których – co wprost przyznaje strona pozwana nie zawsze zachowana była wynikająca z ustawy norma 3 m 2 powierzchni przypadająca na jednego skazanego. Przepis art. 248 k.k.w. uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. sygn. akt SK 25/07 (Dz. U. z 2008 r., Nr 96, poz. 620) za niezgodny z Konstytucją RP stracił moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r., zatem nie można pozwanemu skutecznie zarzucić naruszenia tego przepisu albowiem do 6 grudnia 2009 r. norma ta obowiązywała w polskim porządku prawnym. Oznacza to że w czasie odbywania przez powoda kary w pozwanej jednostce penitencjarnej jednostka ta mogła stosować przewidziane tym przepisem rozwiązanie. W Areszcie Śledczym w O. powód bezspornie przebywał w celach wieloosobowych, z których część była przeludniona, a stan taki był sprzeczny z wymogami przewidzianymi w art. 3 Konwencji z dnia 4 grudnia 1950 r. Wykładnia Konwencji dokonana przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 15 lipca 2002 r. (K. przeciwko Rosji, nr (...)) prowadzi do wniosku, że warunki, na które uskarżają się więźniowie przebywający w przeludnionych celach nie ograniczają się do samego nieprzestrzegania metrażu. Ocenie prawnej podlega skumulowany efekt tych warunków takich jak np. złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, zła wentylacja ( tak S.A. w Katowicach w wyroku z dnia 7 maja 2009 r. w sprawie I ACa 247/09, Biul. SAKa 2009/2/16 ). Oceniając, czy w realiach rozpoznawanej sprawy doszło do naruszenia zasad humanitaryzmu przy odbywaniu kary pozbawienia wolności, a w konsekwencji naruszenia dóbr osobistych (godności) powoda, Sąd miał na uwadze, że dyrekcja pozwanego Aresztu wraz z podległymi jej funkcjonariuszami służby więziennej była w pełni świadoma istniejącego i niezależnego od niej zjawiska przeludnienia, toteż dążyła do zminimalizowania skazanym dolegliwości z tym związanych. W tym celu, powód tak jak i inni skazani byli rozmieszczani w celach w ten sposób, aby utrzymać charakter tymczasowości przeludnienia. Po okresie przebywania w celi nie spełniającej standardów powierzchni następowała zmiana i zakwaterowanie osadzonego w celi zgodnej z tymi wymogami. W tym miejscu podkreślić trzeba, iż jakkolwiek powierzchnia celi na jednego skazanego w warunkach przeludnienia nie odpowiadała ustawie, to pozwany nie dopuszczał aby była ona rażąco niska. Badając, czy w warunkach okresowego przeludnienia zostały naruszone dobra osobiste powoda, Sąd miał na uwadze treść zeznań słuchanego w charakterze strony pozwanej zastępcy dyrektora Aresztu, z których wynikało, iż powód nie składał żadnych skarg ani wniosków odnośnie złych warunków osadzenia w Areszcie. Nie bez znaczenia w tej materii była również oferowana przez pozwanego możliwość korzystania z zajęć kulturalno – oświatowych, oraz prawo do korzystania ze spacerów. Okoliczności te bez wątpienia pomagały w zminimalizowaniu uciążliwości związanych z przeludnieniem w celi. Odnośnie panujących w pozwanej jednostce penitencjarnej warunków sanitarnych, zwłaszcza sposobu oddzielenia węzła sanitarnego od reszty celi, to mając na uwadze zastosowane przez pozwanego rozwiązanie architektoniczne, Sąd uznał, iż w tym względzie nie ujawniły się podstawy do przypisania pozwanemu uchybienia. Oczywistym bowiem jest, iż konieczność usytuowania urządzeń sanitarnych w celach, w sposób nierozerwalny łączy się z niedogodnościami dla osadzonych. Jednakże trwałe oddzielenie sanitariatów przy zastosowaniu ścianki działowej z drzwiami, zdaniem Sądu dostatecznie gwarantuje intymność załatwiania potrzeb fizjologicznych odbywającym karę. Inaczej tę kwestię z --- STRONA 8 --- pewnością należałoby ocenić, gdyby w celi, w której przebywał powód była tzw. toaleta otwarta ( por. wyrok SN z dn. 28.02.2007 r. V CSK 431/06 ). Analiza przepisów k.k.w. w kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy prowadzi Sąd do wniosku, że postępowanie pozwanego Aresztu Śledczego w O. nie nosiło znamion bezprawności. Pozwana jednostka penitencjarna wykazała dostatecznie, iż działała w granicach obowiązującego porządku prawnego. Nie sposób było także doszukać się w jej zachowaniu zawinienia w niespełnieniu wymogu ustawowych 3 m 2 powierzchni celi na jednego skazanego, skoro nie ma ona wpływu na politykę karną państwa, a tym samym ilość osób kierowanych do Aresztu. Strona pozwana nie ma również wpływu na wielkość zaludnienia w jednostkach penitencjarnych, bowiem osadzeni są kierowani do tych jednostek na podstawie prawomocnych orzeczeń sądów i nie mają możliwości odmowy przyjęcia osadzonego czy tym bardziej tymczasowo aresztowanego. Przekonanie powoda, iż stan rzeczy przedstawiał się odmiennie należało uznać za subiektywne i nie poparte okolicznościami faktycznymi. Dyskomfort codziennego życia w izolacji więziennej jest bowiem nierozłącznym elementem odbywania kary pozbawienia wolności, z którym powód powinien liczyć się dopuszczając się przestępstwa po raz kolejny. Nie bez znaczenia pozostaje także okoliczność, że dobra osobiste powoda nie zostały naruszone działaniami, które stanowiły by indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Z ustaleń poczynionych przez Sąd wynika, że wszelkie represje, które dotknęły pozwanego w tym stosowana wobec siła fizyczna oraz kary dyscyplinarne mieściły się w systemie środków prawnych przewidzianych na wypadek zachowań osadzonych nie stosujących się do porządku wewnętrznego panujące w Areszcie i były adekwatne do stopnia naruszenia tego porządku przez powoda. Poza wszystkim niedogodności które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w warunkach przeludnienia w takim samym stopniu dotyczyły innych osadzonych. Abstrahując od powyższego, sposób dochodzenia przez powoda swojego prawa podmiotowego w sytuacji, gdy on sam postępuje wbrew obowiązującemu porządkowi prawnemu oraz niezgodnie z zasadami współżycia społecznego, w świetle powszechnego poczucia sprawiedliwości oraz treści art. 5 k.c. wyczerpuje pojęcie nadużycia prawa. Podkreślenia w tym miejscu wymaga fakt, iż pobyt powoda w pozwanym Areszcie Śledczym w O. cechował brak podatności na resocjalizację. Mimo pełnej świadomości konsekwencji naruszania obowiązującego porządku powód naruszał go wielokrotnie, co skutkowało kolejnymi karami dyscyplinarnymi. W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił powództwo w całości uznając, że brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienie za naruszenie dób osobistych. O kosztach procesu, Sąd orzekła na podstawie art. 102 k.p.c. uznając, iż sytuacja materialna powoda nie pozwala mu na ich uiszczenie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 6 pkt 7 w zw. z § 19 i nast. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163 poz. 1348 ze zm.). SSO Piotr Szymankiewicz