Wyrok alizowanie

--- STRONA 1 --- Glosa do uchwały SN z dnia 21 grudnia 1999 r., I KZP 45/99. Uchwała Sądu Najwyższego zasługuje na aprobatę. Dotyczy to w równym stopniu tezy, jak i uzasadnienia. Wyjaśnia ona jedną z istotnych wątpliwości, które nasuwają się przy stosowaniu nowej instytucji prawa karnego wykonawczego, jaką jest - przewidziana w art. 152 kkw - możliwość warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności, orzeczonej uprzednio prawomocnie bez warunkowego zawieszenia. Dobrze się stało, że w uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wyszedł poza problematykę wiążącą się bezpośrednio z pytaniem Sądu Okręgowego w S., przybliżając nieco istotę tej instytucji. Słusznie podkreśla się w uzasadnieniu uchwały - w ślad za poglądami wyrażonymi już w doktrynie, cytowanymi przez Sąd Najwyższy - że istota instytucji określonej w art. 152 kkw tkwi w racjonalizacji polityki karnej w stadium wykonawczym, poprzez stworzenie jeszcze jednego, istotnego, sposobu indywidualizacji wykonania kary z myślą o osiągnięciu wychowawczego celu bez konieczności jej wykonania. Zasadnie zwraca też jednak Sąd Najwyższy uwagę na wyjątkowy charakter omawianej instytucji, która powinna mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy wykonanie kary staje się niemożliwe, a z reguły niecelowe lub wręcz niehumanitarne. Kontynuując myśli zawarte w uzasadnieniu uchwały - przed zastanowieniem się, jakie mogą być praktyczne konsekwencje stanowiska zawartego w tezie - celowe wydaje się zwrócenie uwagi na kilka innych kwestii, których zasygnalizowanie (bo tylko na to pozwalają ramy glosy) jeszcze bardziej przybliży istotę instytucji przewidzianej w art. 152 kkw oraz umożliwi prawidłowe stosowanie tego przepisu. Punktem wyjścia tych krótkich rozważań musi być przypomnienie o obowiązującej w postępowaniu wykonawczym zasadzie trwałości orzeczeń sądowych. Oznacza ona, że przepisy przewidujące możliwość modyfikacji kar i środków karnych orzeczonych prawomocnie, a także przewidujące możliwość modyfikacji sposobu ich wykonywania, jako odstępstwo od tej zasady, nie podlegają wykładni rozszerzającej. Z drugiej jednak strony należy pamiętać i o tym, że stosując przepisy przewidujące możliwość takich modyfikacji, nie można wprowadzać przesłanek pozaustawowych, ograniczających zakres ich stosowania. Tego ostatniego zagadnienia dotyczy bezpośrednio teza glosowanej uchwały. Odnosząc się do pierwszej z wymienionych kwestii, a więc do zakazu możliwości rozszerzającego interpretowania przesłanek warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności określonych w art. 152 kkw, należy wskazać, że wyraża się on w następujących tezach: 1. Kara pozbawienia wolności, której wykonanie ma być warunkowo zawieszone, nie może przekraczać 2 lat. Chodzi tu o karę orzeczoną w wyroku w takim wymiarze, nie zaś o część kary podlegającą wykonaniu (np. po zaliczeniu na poczet części kary okresu tymczasowego aresztowania, darowaniu części kary, jej złagodzeniu czy w przypadku odwołania warunkowego przedterminowego zwolnienia). Wykładnia językowa art. 152 kkw prowadzi też do wniosku, że chodzi w nim o jedną karę pozbawienia wolności, nie przekraczającą 2 lat, orzeczoną wyrokiem (również wyrokiem łącznym), a nie o sumę kar nie podlegających łączeniu, orzeczonych różnymi wyrokami, które skazany ma odbyć kolejno. Suma tych kar może przekroczyć 2 lata, z tym że nie wydaje się, aby w takim przypadku sąd mógł zdecydować się na warunkowe zawieszenie wykonania jednej czy też wszystkich tych kar, nawet jeżeli zostały spełnione inne wymogi formalne przewidziane w art. 152 kkw. Na przeszkodzie do podjęcia takiej decyzji będzie - z reguły - stała treść art. 69 § 1 i 2 kk, do którego w końcowej części odwołuje się ten przepis (zob. też pkt 4). 2. Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności musi trwać co najmniej jeden rok. Nie chodzi zatem o faktyczny okres pobytu skazanego na wolności pomiędzy datą uprawomocnienia się orzeczenia i datą rozpoczęcia wykonywania kary pozbawienia wolności, ale wyłącznie o czas określony w postanowieniu sądu o odroczeniu wykonania kary. Może to być odroczenie udzielone jednorazowo lub kilkakrotnie (zob. art. 151 § 3 kkw), byleby trwało ono - licząc od wydania (a nie uprawomocnienia się) pierwszego postanowienia - co najmniej jeden rok. 3. W art. 152 kkw mowa jest o „odroczeniu wykonania kary” . Nie może zatem stanowić przesłanki stosowania tego przepisu trwający co najmniej jeden rok - zamiast ,,odroczenia” - okres zawieszenia postępowania wykonawczego (art. 15 § 2 kkw), wstrzymania wykonania orzeczenia (art. 127 kpk, art. 532 § 1 kpk, art. 545 § 1 z zw. z art. 532 § 1 kpk) lub wstrzymania wykonania kary (art. 568 kpk). Obojętna jest natomiast podstawa prawna odroczenia wykonania kary (art. 150 kkw, art. 151 kkw lub art. 336 § 1 kk). 4. Przesłanki warunkowego zawieszenia wykonania kary określone w art. 69 § 1 i 2 kk, powołanym w art. 152 kkw, muszą być odnoszone do oceny zdarzeń zaistniałych tylko po wydaniu wyroku, szczególnie w okresie odroczenia wykonania kary. Sąd w postępowaniu wykonawczym nie może natomiast weryfikować tych ocen, które doprowadziły do prawomocnego orzeczenia kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania; nie pełni on roli kolejnej instancji orzekającej o wymiarze kary (1 ) . Autor: Postulski Kazimierz Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do uchwały SN z dnia 21 grudnia 1999 r., I KZP 45/99. Opublikowano: OSP 2000/5/74 --- STRONA 2 --- 5. Pozytywne ustalenie, wymienionych w art. 152 kkw i zinterpretowanych wyżej, przesłanek nie obliguje sądu do warunkowego zawieszenia wykonania kary, a jedynie stwarza taką możliwość. Oznacza to, że mimo ich zaistnienia sąd ma prawo nie uwzględniać wniosku o zastosowanie tego przepisu. W przedstawionej sytuacji trzeba jednak zdawać sobie sprawę z trudności z uzasadnieniem odmownej decyzji. Wydaje się, że pomocna tu może być wykładnia funkcjonalna art. 152 kkw, która prowadzi do wniosku o możliwości jego stosowania jedynie w szczególnych sytuacjach, jak chociażby te, o których mówi się w uzasadnieniu glosowanej uchwały. Druga z wymienionych wyżej kwestii, a więc zakaz wprowadzania pozaustawowych przesłanek ograniczających stosowanie art. 152 kkw, była dwukrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 15 kwietnia 1999 r. (2 ) Sąd Najwyższy uznał możliwość stosowania art. 152 kkw także wówczas, gdy co najmniej roczny okres odroczenia wykonywania kary dotyczył takiej kary, której wykonanie było w prawomocnym wyroku warunkowo zawieszone, a następnie sąd zarządził jej wykonanie i to także w sytuacji, gdy zarządzenie wykonania kary było obligatoryjne. Uchwała Sądu Najwyższego spotkała się z aprobatą (3 ) , przy czym akceptowała ona stanowisko wyrażone już poprzednio w doktrynie (4 ) . Inne rozumienie tego problemu byłoby właśnie pozaustawowym ograniczeniem zakresu stosowania art. 152 kkw. Trafne jest też stanowisko zaprezentowane w tezie glosowanej uchwały. Sąd Najwyższy podkreśla w niej brak ustawowych przeszkód do warunkowego zawieszenia wykonania kary na podstawie art. 152 kkw także wtedy, gdy wniosek o zastosowanie tego przepisu zostanie złożony, lub merytoryczne rozpoznanie wniosku następuje, po rozpoczęciu przez skazanego odbywania kary. Ustawodawca nie wprowadził żadnych czasowych barier uniemożliwiających rozpoznawanie wniosku o warunkowe zawieszenie wykonania kary. Może to zatem nastąpić w każdym czasie wykonywania kary. Natomiast późniejsze - po odbyciu kary - rozpoznanie wniosku byłoby bezprzedmiotowe. Zakończenie wykonywania kary wyłącza bowiem możliwość prowadzenia postępowań incydentalnych dotyczących tej kary, musi więc prowadzić do umorzenia postępowania w tym przedmiocie (art. 15 § 1 kkw), chyba że takie postępowania są przewidziane przepisami szczególnymi (np. odwołanie warunkowego zwolnienia w czasie 6 miesięcy po zakończeniu okresu próby, zatarcia skazania itp.). W związku z treścią glosowanej uchwały może też powstać, mający praktyczne znaczenie, problem wzajemnych relacji pomiędzy stosowaniem art. 152 kkw a stosowaniem innych przepisów, przewidujących postępowania, które również mogą się toczyć po rozpoczęciu wykonywania kary pozbawienia wolności przez skazanego. Chodzi tu w szczególności o postępowania w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia i udzielenia przerwy w wykonywaniu kary. Ta druga sytuacja zaistniała zresztą w sprawie, w której Sąd Okręgowy w S. wystąpił z pytaniem prawnym, bowiem wniosek o zastosowanie art. 152 kkw był rozpoznawany po udzieleniu skazanemu przerwy w wykonywaniu kary. Pomiędzy wymienionymi postępowaniami nie istnieje żadna kolizja ani stosunek zależności. Jeżeli zaistnieją równocześnie przesłanki do stosowania każdej z wymienionych instytucji, skazanemu przysługuje prawo zadecydowania o tym, z której chce skorzystać. Jeżeli wniosek skazanego nie precyzuje jednoznacznie, czy chodzi w nim o warunkowe zawieszenie wykonania kary, o warunkowe przedterminowe zwolnienie czy też o przerwę w wykonaniu kary, sąd postąpi w myśl art. 120 kpk w zw. z art. 119 § 1 kpk, względnie w myśl art. 118 § 1 kpk - w zw. z art. 1 § 2 kkw. W opisywanej sytuacji oczywiste jest, że oceniając - w przypadku rozpoznawania wniosku o warunkowe zawieszenie wykonania kary - prognozę, o której mówi art. 69 § 1 kk, sąd będzie miał na uwadze również zachowanie się skazanego w okresie odbywania kary, a wcześniejsza odmowa warunkowego zwolnienia będzie praktycznie przekreślała możliwość uwzględnienia takiego wniosku. Problemy związane z wzajemnymi relacjami pomiędzy wymienionymi instytucjami prawa wykonawczego mogą stracić na znaczeniu w przypadku wprowadzenia w życie proponowanego w projekcie zmian kodeksu karnego wykonawczego ograniczenia stosowania art. 152 kkw do przypadków, w których orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza 6 miesięcy. Taka zmiana omawianego przepisu spowodowałaby, że stałby się on praktycznie przepisem martwym. Kary pozbawienia wolności orzekane w wymiarze do 6 miesięcy bez warunkowego zawieszenia ich wykonania należą przecież do rzadkości, a jeszcze rzadsze są przypadki odraczania wykonania takich kar i to na okres co najmniej jednego roku. Proponowana zmiana art. 152 kkw byłaby zarazem wyrażeniem przez ustawodawcę braku zaufania do sądów odnośnie do umiejętnego korzystania z instytucji przewidzianej w tym przepisie. Dotychczasowa praktyka orzecznicza nie daje do tego podstaw. (1 ) Szerzej K. Postulski (w) Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 1998, str. 334, teza 2. (2 ) I KZP 6/99 (OSNKW 1999/5-6 poz. 30). (3 ) S. Pawela: Glosa do cyt. uchwały, OSP 1999/11 poz. 202. (4 ) K. Postulski (w) Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 1998, str. 335, teza 4.