Postanowienie alizowanie najistotniejszych kwestii związanych z każdym z tych dwóch wniosków wynikających z postano

--- STRONA 1 --- Glosa do postanowienia SN z dnia 29 września 2004 r., I KZP 18/04. Uzasadnienie glosowanego postanowienia zasługuje na wnikliwą analizę ze strony praktyków, zajmujących się wykonywaniem orzeczeń karnych. Sąd Najwyższy zawarł w niej - opierając się szeroko na dotychczasowym dorobku własnym, sądów apelacyjnych, także literatury - wiele istotnych wskazówek interpretacyjnych co do materialnych i formalnych przesłanek stosowania instytucji uregulowanej w art. 152 kkw. Stanowisko zaprezentowane w wytezowanej części uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego jest jego najistotniejszym elementem. Zasługuje ono na pełną aprobatę. Jego zaakceptowanie przez praktykę powinno rozwiać pojawiające się jeszcze wątpliwości co do tego, jakie elementy czasowe (istniejące co najmniej jeden rok) powinny być uwzględniane przy ustalaniu, czy zachodzi formalne wymaganie do zastosowania instytucji warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152 kkw. Z przedstawionego, w formie tezy, stanowiska Sądu Najwyższego, wynikają dwa wnioski: 1. Przesłanką stosowania art. 152 kkw może być nie tylko odroczenie przez określony czas wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 150 i 151 kkw oraz 336 § 1 kk, ale też zawieszenie postępowania wykonawczego na podstawie art. 15 § 2 kk z przyczyn pokrywających się z przyczynami, które leżą u podstaw odroczenia wykonania kary, a niejednokrotnie mogą być dalej idące i jakościowo poważniejsze, czyli niejako „kwalifikowane” , 2. Artykuł 152 kkw nie może mieć zastosowania tylko w związku z samym faktem nieodbywania kary, lecz jedynie wówczas, gdy to nieodbywanie kary przez okres co najmniej roku wynikało z orzeczenia prolongującego w czasie odbywanie kary pozbawienia wolności. Ograniczone ramy glosy pozwalają jedynie na zasygnalizowanie najistotniejszych kwestii związanych z każdym z tych dwóch wniosków wynikających z postanowienia Sądu Najwyższego. Jest to jednak konieczne, aby podkreślić wagę, jaką one mają dla praktyki orzeczniczej sądów powszechnych. Jeżeli chodzi o pierwszy z nich, to należy zauważyć, że już uprzednio, również w literaturze, został zaprezentowany pogląd, iż w pewnych sytuacjach skazany może skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego w art. 152 kkw wówczas, gdy kara pozbawienia wolności nie była wykonywana przez co najmniej rok w wyniku zawieszenia postępowania wykonawczego, a nie decyzji o odroczeniu jej wykonania. Może to zachodzić tylko wtedy, gdy trwające co najmniej rok zawieszenie postępowania wykonawczego, obejmujące karę pozbawienia wolności, nastąpiło z tych powodów, które dawały również podstawę do odroczenia wykonania kary, tyle że miały one charakter długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej jej wykonanie. W takim wypadku zawieszenie postępowania wykonawczego, jako decyzja procesowa o charakterze obligatoryjnym, ma pierwszeństwo przed odroczeniem wykonania kary (1 ) . Takimi powodami zawieszenia postępowania wykonawczego, które - jako zrównane z przesłankami odroczenia wykonania kary - dają podstawę do zastosowania (przy spełnieniu pozostałych wymagań materialnoprawnych i procesowych) art. 152 kkw, mogą być przykładowo: - choroba psychiczna lub inna przewlekła, ciężka choroba; przy braku elementu przewlekłości choroby te stanowią przesłankę obligatoryjnego odroczenia wykonania kary (art. 150 § 1 kkw), - kalectwo lub choroba nie nosząca znamion ciężkiej, które to okoliczności, w ocenie sądu, w razie natychmiastowego wykonania kary pociągnęłyby dla skazanego skutki zbyt ciężkie (por. art. 151 § 1 kkw), jeżeli nabrały cech długotrwałej przeszkody uniemożliwiającej postępowanie wykonawcze w zakresie kary pozbawienia wolności. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Najwyższy szeroko uargumentował zastosowanie - przy wyrażaniu zaprezentowanego stanowiska - wykładni funkcjonalnej. Poprzestanie w takim wypadku tylko na wykładni językowej, mimo że ma ona zwykle pierwszeństwo przy interpretowaniu norm prawnych, doprowadziłoby do skutków niezgodnych z celami instytucji, którą przewiduje art. 152 kkw. Należy w tym miejscu przypomnieć, że Sąd Najwyższy w identyczny sposób i przy zastosowaniu tej samej wykładni zinterpretował pojęcie „przerwa” , którym posłużył się ustawodawca w art. 155 kkw, normującym szczególny tryb udzielania warunkowego przedterminowego zwolnienia, korzystny dla skazanego, który miał co najmniej roczną przerwę w odbywaniu kary pozbawienia Autor: Postulski Kazimierz Rodzaj: glosa Notka bibliograficzna: Glosa aprobująca Glosa do postanowienia SN z dnia 29 września 2004 r., I KZP 18/04. Opublikowano: PS 2005/7-8/276 --- STRONA 2 --- wolności i spełnił inne wymagania, wymienione w powołanym przepisie (2 ) . To stanowisko Sądu Najwyższego zostało zaakceptowane w literaturze i orzecznictwie (3 ) , ale wyrażono też jego dezaprobatę (4 ) . Wobec siły argumentacji przytoczonej przez Sąd Najwyższy w glosowanym postanowieniu, dezaprobata ta zdecydowanie nie jest słuszna. Można zatem powiedzieć, że w omawianym zakresie mamy już do czynienia z utrwaloną linią orzecznictwa Sądu Najwyższego, mającą wsparcie zarówno w literaturze, jak i w orzecznictwie sądów powszechnych. Stwierdzenie to ma zastosowanie także do drugiego z wniosków, jakie wynikają z glosowanego postanowienia, a mianowicie, że art. 152 kkw może mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy roczny okres nieodbywania kary był w pełnym zakresie wynikiem treści postanowienia sądu prolongującego na ten czas odbywanie kary pozbawienia wolności. Omawiany wątek postanowienia Sądu Najwyższego nawiązuje wprost do pytania przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Ś. Wątpliwości tego Sądu dotyczyły, ogólnie rzecz ujmując, dwóch kwestii: zaliczenia w poczet pojęcia „odroczenie” , którym posługuje się art. 152 kkw okresu między dwoma odroczeniami, w którym faktycznie nie miało ono miejsca, a także możliwości uznania za „odroczenie” okresu między złożeniem wniosku o odroczenie wykonania kary a wydaniem w tym przedmiocie postanowienia w sytuacji, gdy sąd wadliwie odroczył wykonanie kary pozbawienia wolności od chwili złożenia wniosku, mimo że art. 151 § 2 kkw jednoznacznie przewiduje, że okres odroczenia biegnie od dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie. Sąd Najwyższy słusznie i w sposób nie budzący wątpliwości stwierdził, że art. 152 kkw nie może mieć zastosowania tylko w związku z samym faktem nieodbywania kary, lecz jedynie wówczas, gdy ponadto wydano orzeczenie prolongujące w czasie rozpoczęcie odbywania kary pozbawienia wolności. Sąd Najwyższy przypomniał też jednoznaczność treści art. 151 § 2 kkw. Skoro stanowi on wprost, że okres odroczenia biegnie od dnia wydania postanowienia w tym przedmiocie, to żaden inny początkowy termin odroczenia nie może wchodzić w rachubę. Jednocześnie Sąd Najwyższy odwołał się do swojego poprzedniego stanowiska w tym przedmiocie, zgodnie z którym przesłanką rozważenia możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary nie przekraczającej 2 lat pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym (art. 152 kkw) jest wynikający wyłącznie z postanowienia sądu o odroczeniu wykonania kary okres, który trwać musi co najmniej rok. Okres ten liczy się od daty wydania pierwszego postanowienia w tej kwestii, przy czym trzeba zauważyć, że bez znaczenia pozostaje to czy odroczenia udzielono jednorazowo, czy też kilkakrotnie (5 ) . Również to stanowisko Sądu Najwyższego zyskało aprobatę w literaturze (6 ) . Przytoczone poglądy Sądu Najwyższego wypada jedynie doprecyzować stwierdzeniem, że odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, stanowiące jedną z przesłanek formalnych warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152 kkw, musi trwać co najmniej rok. Ten okres musi jednoznacznie wynikać z jednej lub kilku kolejnych decyzji sądu. Nie chodzi zatem o faktyczny, choćby milcząco akceptowany przez sąd, okres pobytu skazanego na wolności po uprawomocnieniu się wyroku skazującego, ale wyłącznie o czas określony w postanowieniu (postanowieniach) sądu o odroczeniu wykonania kary. Może to być odroczenie udzielone jednorazowo (art. 150 § 1 kkw, art. 336 § 1 kk) lub kilkakrotnie (art. 151 § 1 i 3 kkw), byleby trwało ono - licząc od wydania (a nie uprawomocnienia się - art. 151 § 2 kkw) pierwszego postanowienia - co najmniej rok. Omawiana przesłanka warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności nie zachodzi więc wówczas, gdy okres liczony od dnia wydania pierwszego postanowienia do dnia, w którym upłynął termin odroczenia, określony w kolejnym postanowieniu, wynosi wprawdzie rok, ale przedzielony był okresem, w którym skazany nie korzystał z odroczenia. Będzie to miało miejsce szczególnie wówczas, gdy kolejne postanowienie o odroczeniu wykonania kary zostało wydane po upływie terminu poprzedniego odroczenia jej wykonania. Czas między upływem terminu poprzedniego odroczenia a wydaniem kolejnego postanowienia nie jest okresem odroczenia wykonania kary w rozumieniu art. 152 kkw. Krytyczne podejście do takiego rozumienia art. 152 kkw, zaprezentowane przez S. Zabłockiego (7 ) , nie znajduje uzasadnienia w żadnego rodzaju wykładni art. 152 kkw ani w istocie instytucji unormowanej w tym przepisie. Odroczenie wykonania kary jest wyjątkiem od zasady bezzwłocznego wykonania orzeczenia, a warunkowe zawieszenie wykonania kary w postępowaniu wykonawczym stanowi odstępstwo od zasady trwałości orzeczeń. Przesłanki stosowania obu tych instytucji zatem nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Takie wąskie rozumienie formalnych przesłanek warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, których dotyczy glosowane postanowienie, oznacza w praktyce, że w sytuacji, gdy podstawę prawną odroczenia wykonania kary stanowi art. 151 § 1 kkw, a więc gdy maksymalny okres odroczenia wynosi rok, przy czym jednorazowo nie dłużej niż 6 miesięcy, do zastosowania instytucji przewidzianej w art. 152 kkw może dochodzić stosunkowo rzadko. Jak już wspomniano, przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy łączny okres odroczenia wykonania kary, orzeczony kolejnymi postanowieniami sądu, wynosi co najmniej rok. W omawianej sytuacji kolejne postanowienia o odroczeniu wykonania kary powinny być wydawane przed upływem poprzedniego okresu odroczenia, bez „luk” czasowych między upływem tego okresu a datą wydania następnego postanowienia w tym przedmiocie. Należy bowiem zgodzić się ze stanowiskiem, że łączny, roczny okres odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, który określa art. 151 § 3 kkw, to okres liczony od dnia wydania pierwszego postanowienia o odroczeniu, powiększony o czas faktycznego, bezprawnego pozostawania skazanego na wolności, wbrew temu, co wynika z wydanego w tym przedmiocie postanowienia sądu (8 ) . --- STRONA 3 --- Oznacza to, że do rocznego okresu, o którym mowa w art. 151 § 3 kkw, należy wliczać czas między upływem okresu, na jaki udzielone było poprzednie odroczenie, a datą kolejnego postanowienia w tym przedmiocie, tyle że nie będzie ten czas rozumiany jako odroczenie wykonania kary, sankcjonowane postanowieniem sądu, a więc nie będzie traktowany jako odroczenie wykonania kary w rozumieniu art. 152 kkw (9 ) . (1 ) Zob. K. Postulski: Stosowanie art. 152 kodeksu karnego wykonawczego, Przegląd Sądowy 2001/7-8 str. 70. (2 ) Uchwała SN z dnia 19 kwietnia 2000 r. I KZP 8/2000 (OSNKW 2000/5-6 poz. 43). (3 ) Postanowienie SA w Krakowie z dnia 27 czerwca 2002 r. II AKz[1] 208/2002 (Krakowskie Zeszyty Sądowe 2002/6 poz. 18); K. Postulski: Stosowanie art. 152 kodeksu karnego wykonawczego, Przegląd Sądowy 2001/7-8 str. 70. (4 ) Postanowienie SA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2001 r. II AKz[1] 204/2001 (OSA 2001/7-8 poz. 48 str. 40); G. Wiciński: Glosa do uchwały SN z dnia 19 kwietnia 2000 r. I KZP 8/2000, Prokuratura i Prawo 2001/1 str. 75. (5 ) Postanowienie SN z dnia 21 czerwca 2000 r. II KKN 80/2000 (Wokanda 2000/11 str. 22). (6 ) Zob. m.in. B. Czechowicz: Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności w postępowaniu wykonawczym (art. 152 kkw), (w:) Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. VIII, Wrocław 2001, str. 321; S. Lelental: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Warszawa 2001, str. 378; K. Postulski: Glosa do uchwały SN z dnia 21 grudnia 1999 r. I KZP 45/99 (OSP 2000/5 poz. 74). (7 ) S. Zabłocki: Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego - Izba Karna, Palestra 2000/9-10 str. 163. (8 ) Postanowienie SA w Katowicach z dnia 16 lutego 2000 r. II AKz[1] 71/2000 (OSA 2000/10 poz. 77 str. 40). (9 ) Zob. też K. Postulski (w:) Z. Hołda, K. Postulski: Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, Gdańsk 2005, teza 4 do art. 151.