Wyrok akt.

--- STRONA 1 --- Sygn. akt.: I C 351/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2011-11-10 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I w składzie: Przewodniczący: Grzegorz Karaś Protokolant: Robert Purchalak po rozpoznaniu w dniu 2011-11-10 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K. C. przeciwko Skarb Państwa Okręgowy (…) Służby (…) we W. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 7.200 zł zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Pozwem z dnia 29 marca 2011 r. K. C. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej, Okręgowego (...) Służby (...) we W., tytułem zadośćuczynienia kwoty 250.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wydania orzeczenia do dnia zapłaty oraz z kosztami procesu. W uzasadnieniu żądania pozwu powód podniósł, iż w okresie przebywania w izolacji więziennej w jednostkach: (...) w K., w (...) w W. oraz w (...) we W., w stosunku do niego nie zostały spełnione wymogi określone w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka, europejskiej Konwencji 0 zapobieganiu torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, a także określone w kodeksie karnym oraz obowiązujące Polskę jako członka Unii Europejskiej. Brak zapewnienia powodowi minimalnych warunków bytowych upatrywał on w następujących okolicznościach: nie zapewnieniu należytego wyposażenia celi, nieodpowiedniemu wyżywieniu, braku warunków do utrzymywania własnej higieny osobistej, braku wydzielenia kącika sanitarnego, braku wystarczającego personelu opieki zdrowotnej, co - jego zdaniem- przyczyniło się do pogorszenia jego stanu zdrowia i pogłębienia posiadanych już schorzeń. Wskazane wyżej okoliczności stanowią zdaniem powoda o poddaniu go w okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności nieludzkiemu i poniżającemu traktowaniu wynikającemu z niezapełnienia humanitarnych warunków izolacji więziennej. Strona pozwana, Okręgowy (...) Służby (...) we W., w piśmie z dnia 13 czerwca 2011 r. wniosła o oddalenie powództwa i obciążenie kosztami postępowania w sprawie powoda. W pierwszej kolejności strona pozwana zakwestionowała swoją legitymację, podała, że roszczenie powoda nie wiąże się z jej działalnością. Wskazała, że zarzuty powoda wskazane w pozwie są bezzasadne, bowiem w każdym (...), w którym powód przebywał panujące warunki socjalne odpowiadały obowiązującym standardom: toalety były zabudowane i oddzielone drzwiami od części mieszkalnej, posiłki odpowiadały obowiązującym normom i były zawsze dopuszczane do spożycia przez pracowników służby zdrowia. Strona pozwana zaprzeczyła również jakoby dochodziło do fałszowania dokumentacji lekarskiej K. C., podała, że żaden z pracowników Okręgowego (... ) Służby (... ) we W. nie miał dostępu do akt osobowych powoda. Strona pozwana podniosła, iż dokumentacja lekarska jest w całości sporządzana przez lekarzy prowadzących w jednostkach penitencjarnych. Nadto pozwany Okręgowy (...) Służby (...) we W. podniósł, iż powyższa okoliczność była przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego w Świdnicy Wydziału Penitencjarnego na skutek skarg powoda, który zarzuty skarżącego uznał za pozbawione podstaw. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód, K. C., przebywa w warunkach izolacji penitencjarnej z przerwami od 1984 r. Począwszy od 1999 r. odbywa nieprzerwanie kary pozbawienia wolności orzeczone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Wałbrzychu z dnia 19.07.1991 r. sygn. akt II K 57/90 w wymiarze 6 lat, wyrokiem łącznym Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 29.03.2001 r. sygn. akt III K 13/01 w wymiarze 15 lat pozbawienia wolności, wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 21.01.2010 r. sygn. akt II K 842/09 w wymiarze 4 miesięcy. Przewidywany koniec odbywania kar pozbawienia wolności oznaczony został na dzień 26.03.2015 r. Dowód: akta osobowe powoda cz. B dział III K. C. przebywał w (...) w K. w okresie od 26.04.2004 r. do 12.11.2007 r. oraz od 10.02.2010 r. do 19.11.2010 r., w (...) w W. od 12.11. 2007 r. do 10.02.2010 r. , w (...) we W. w okresie od 19.11.2010 r. do chwili obecnej. Dowód: akta osobowe powoda cz. B dział II i III Powód z uwagi na stan zdrowia pozostawał pod kontrolą lekarską w warunkach izolacji penitencjarnej. Wielokrotnie składał wnioski o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności z uwagi na stan zdrowia, jednakże prośby te były rozstrzygane negatywnie. Powód winą za niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosków o udzielenie przerwy w karze obarczał lekarza Zakładu Opieki Zdrowotnej (...) w K., zarzucając --- STRONA 3 --- fałszowanie dokumentacji i niewłaściwą opiekę. W trakcie odbywania kary pozbawienia wolności, powód był poddawany różnego rodzaju dodatkowym badaniom lekarskim: (...), badaniom (...), był konsultowany (...). Wszystkie zalecenia lekarzy specjalistów były realizowane. Na skutek skarg powoda odnoszących się do objęcia go opieką medyczną w (... ) w K., prowadzono postępowania wyjaśniające, w wyniku których nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Powód wielokrotnie odmawiał poddawania się badaniom. Z (... ) w K. został przetransportowany z uwagi na wskazany wyżej konflikt z lekarzem prowadzącym i odmowy poddawania się badaniom. W związku z oszczerstwami i pomówieniami personelu medycznego (...), został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Wołowie z dnia 21 stycznia 2010 r. sygn. akt II K 842/09 na karę pozbawienia wolności. Powód podejmował także głodówki celem wymuszenia na administracji (... ) określonych działań. Dotychczas nie skarżył się na niewłaściwe warunki socjalno - bytowe, wprawdzie domagał się osadzenia w celi 1-osobowej, jednakże wniosek ten podyktowany był chęcią „odpoczynku psychicznego". Powód w (...) w K. pełnił obowiązki starszego celi, do którego zadań należało między innymi informowanie o potrzebach bytowych i sanitarnych skazanych oraz o stanie sprzętu. Dowód : akta osobowe powoda cz. B Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powód, K. C., domagał się zadośćuczynienia za wyrządzoną mu przez stronę pozwaną szkodę niemajątkową wynikającą z niezapewnienia mu odpowiednich warunków bytowych podczas odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych: (... ) w W., (... ) w K. oraz (... ) we W.. Zdaniem powoda brak właściwych warunków socjalnych w celach, w których odbywał karę pozbawienia wolności stanowił o poddaniu go nieludzkiemu i niehumanitarnemu traktowaniu. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 kc, zaś niezapewnienie mu odpowiednich, wymaganych przepisami, warunków bytowych powód upatrywał przede wszystkim w nie zapewnieniu należytego wyposażenia celi, nieodpowiedniemu wyżywieniu, braku warunków do utrzymywania własnej higieny osobistej, braku wydzielenia kącika sanitarnego, braku wystarczającego personelu opieki zdrowotnej. Dla oceny zasadności podniesionego w pozwie żądania niezbędne było zatem ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia wymienionych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda, a także, czy powód poddany był nieludzkiemu i niehumanitarnemu traktowaniu. Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Powołany przepis wymienia przykładowo dobra osobiste, podany katalog nie ma charakteru zamkniętego, o czym świadczy zwrot „w szczególności". Bez wątpienia prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności należy zaliczyć do katalogu dóbr osobistych podlegających ochronie. Działania naruszające te dobra mogą zatem rodzić odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 kc. Przepis art. 24 kc określa środki ochrony dóbr osobistych, wskazując, że ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie, a na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W zakresie żądania zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych cytowany art. 24 kc odsyła więc do przepisów o czynach niedozwolonych, w szczególności do art. 448 kc, w myśl którego w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. --- STRONA 4 --- Obowiązujące w polskim systemie procesowym zasady kontradyktoryjności i dyspozycyjności pierwszorzędną rolę przyznają stronom procesowym. Wyłącznie strony decydują o wszczęciu postępowania i określają jego zakres przedmiotowy w postaci przytoczonych okoliczności faktycznych. Powód czyni to przede wszystkim przez powołanie podstawy faktycznej powództwa, a pozwany powołując fakty dla uzasadnienia podniesionych zarzutów i wniosków, w celu swojej obrony. Strony są wyłącznym dysponentem toczącego się postępowania i ponoszą odpowiedzialność za jego wynik. Problematyka ciężaru dowodu (onus probandi) w polskim systemie prawa jest uregulowana w prawie materialnym (art. 6 kc) oraz w prawie procesowym (art. 232 kpc). Zgodnie z art. 6 kc, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Stosownie zaś do art. 232 kpc, strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. W pierwszej kolejności należy wskazać, że to na powodzie, jako dochodzącym ochrony prawnej spoczywał ciężar dowodu, iż jego dobra osobiste zostały naruszone przez działania pozwanego Skarbu Państwa. Przerzucenie ciężaru dowodu na pozwanego w procesie o ochronę dóbr osobistych, przewidziane w art. 24 § 1 kc, dotyczy tylko bezprawności działania zagrażającego dobrom osobistym lub powodującego ich naruszenie - w razie udowodnienia przez powoda ich faktycznego naruszenia przez wskazane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa, pozwany w celu uniknięcia odpowiedzialności musiałby wykazać, że działania powodujące naruszenie były zgodne z prawem. Na gruncie niniejszej sprawy zważyć należało, iż powód w zasadzie nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej. Wskazać bowiem trzeba, iż twierdzenia powoda odnośnie nieodpowiednich warunków bytowych, takich jak niezapewnienie należytego wyposażenia celi i odpowiedniego wyżywienia, brak warunków do utrzymywania własnej higieny osobistej, brak wydzielenia kącika sanitarnego, brak wystarczającego personelu opieki zdrowotnej, stanowią jedynie gołosłowne oświadczenia nie poparte żadnymi dowodami. Przedstawiony przez powoda stan faktyczny odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w jednostkach penitencjarnych wskazanych powyżej nie znalazł odzwierciedlenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Powód nie sprostał zatem ciążącemu na nim ciężarowi dowodu w zakresie wykazania okoliczności faktycznych stanowiących podstawę żądania pozwu. Nie została wykazana zasadność zarzutów powoda odnośnie niezapewnienia mu właściwej opieki medycznej. Na gruncie obowiązującego kodeksu karnego wykonawczego (art. 115 i art. 102 pkt 1) skazanym należy zapewnić opiekę lekarską w placówkach służby zdrowia w (...), a razie potrzeby - w placówkach poza tymi (...). Należy wskazać, iż zadaniem więziennej służby zdrowia nie jest spełnianie dowolnych, często wygórowanych oczekiwań osób pozbawionych wolności, ale utrzymywanie ich w niepogorszonym stanie zdrowia, zapewnianie niezbędnej, standardowej opieki. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się, że Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności nie gwarantuje prawa do otrzymania pomocy lekarskiej, która przewyższałaby standardowy poziom leczenia dostępny dla ogółu społeczeństwa (takie między innymi stanowisko Trybunał zajął na kanwie sprawy: N. przeciwko Polsce, nr (...)). Podkreślić trzeba, iż nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym niniejszej sprawy podnoszone przez powoda okoliczności braku odpowiedniej opieki lekarskiej. Powód był poddawany dodatkowym badaniom lekarskim: (…), badaniom (...), był konsultowany (...). Korzystał ze standardowej opieki medycznej. Wielokrotnie stwierdzano, że powód wobec więziennej służby zdrowia zachowuje się agresywnie i roszczeniowo, zarzucając fałszowanie badań lekarskich. Fakt poświadczania nieprawdy w dokumentacji medycznej, jak również nieprawidłowości w jej sporządzaniu nie zostały potwierdzone w postępowaniach prowadzonych na skutek wniosków czy skarg powoda przed Sądem Okręgowym w Świdnicy w Wydziale Penitencjarnym. Brak jest rzetelnych wiarygodnych dowodów, które podważyłyby ich wartość dowodową. Wypada w tym miejscu dodatkowo podać, iż argumenty podnoszone przez powoda wiązały się z rozpoznaniem u niego schorzeń, które nie uzasadniały udzielenie mu przerwy w odbywaniu kary, o co wielokrotnie powód wnioskował. W procesie cywilnym powód domagając się zasądzenia zadośćuczynienia z powodu niewłaściwej opieki czy jej braku pomimo istnienia względów zdrowotnych przemawiających za jej udzieleniem, jak również zarzucając uchybienia w jej formułowaniu winien - zgodnie z regułą ciężaru dowodu płynącą z art. 6 kc - powyższe okoliczności udowodnić. W świetle powyższego Sąd Okręgowy uznał, że warunki, w jakich przebywał powód, spełniały wymogi określone w art. 40, 41 i 47 Konstytucji, a ograniczenia, których doznawał, nie naruszały jego godności ani innych dóbr osobistych, lecz były normalnym następstwem wykonania kary. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się --- STRONA 5 --- uwagę , że wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych obowiązków demokratycznego państwa prawnego, wynikającym z norm prawa międzynarodowego. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) oraz art. 3 europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka, każda osoba pozbawiona wolności musi być traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Mając na uwadze dokonane w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne, nie zasługiwały na uwzględnienie argumenty powoda podniesione w pozwie odnośnie nieprawidłowości w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności w (... ) w W. i w K. oraz w (... ) we W.. W okolicznościach tej konkretnej sprawy nie sposób nie zauważyć, że powód w pozwie zawarł tylko ogólnikowe twierdzenia, nie wskazał na żadne konkretne przejawy nieludzkiego, niegodziwego traktowania jego samego, a także nie wykazał bezprawności działania funkcjonariuszy strony pozwanej oraz szkody polegającej na negatywnych konsekwencjach. Powód w pozwie podnosił, że w wyniku niezapewnienia mu odpowiednich warunków odbywania kary nastąpiło pogorszenie jego stanu zdrowia. Podstawy odpowiedzialności za wyrządzenie wskazanej wyżej szkody należy poszukiwać w art. 417 § 1 kc, który stanowi, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. W pierwszej kolejności należy wskazać na trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie dla przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej. Podstawową przesłanką odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu zadań z zakresu władzy publicznej jest ich bezprawność, którą ustawodawca określił w powołanym przepisie jako zachowanie „niezgodne z prawem". Taką samą konstrukcję przyjęto w art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kolejną przesłanką jest zaistnienie szkody. Nie każde jednak bezprawne działanie władzy skutkuje odszkodowaniem. Niezbędny jest jeszcze normalny związek między bezprawnością a szkodą (wyrok SA w Warszawie z dnia 18 lutego 2010 r., I ACa 1094/2009, niepubl.). Z kolei pojęcie związku przyczynowego winno być oceniane na ogólnych zasadach wynikających z art. 361§ 1 kc, wobec czego Skarb Państwa i inne osoby prawne ponoszą odpowiedzialność za normalne następstwa niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej. Powyższe musi być zgodnie z regułą ciężaru dowodu wykazane przez powołującego się na te okoliczności. W świetle powyższej sprawy powód nie wykazał żadnej z przesłanek warunkujących odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kc. Podawane przez powoda pogorszenie stanu zdrowia nie sposób bowiem wiązać z działaniem funkcjonariuszy jednostki, w tym lekarzy prowadzących. Wskazać trzeba na dokonane w niniejszej sprawie ustalenia odnoszące się do konfliktu powoda z lekarzem Zakładu Opieki Zdrowotnej jednostki penitencjarnej, w której przebywał, którego źródłem było przedstawianie stanu zdrowia powoda w świadectwach lekarskich wystawianych na potrzeby toczących się przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu postępowań w przedmiocie przerwy w odbywaniu kary w sposób „niekorzystny" dla powoda. Mianowicie w treści świadectw stwierdzano, iż rozpoznane u powoda schorzenia nie stoją na przeszkodzie odbywaniu przez niego kary pozbawienia wolności w warunkach izolacji penitencjarnej i mogą być leczone w (...). Nie bez znaczenia dla oceny powyższych okoliczności pozostawały prowadzone przez powoda na znak protestu, w celu wymuszenia na administracji (...) określonych zachowań, „głodówki", które negatywnie mogły wpłynąć na jego stan zdrowia. Rozważając natomiast nad oceną zgłoszonego przez powoda żądania zadośćuczynienia, podkreślić należało, iż Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, co wynika zarówno z redakcji art. 448 kc („sąd może przyznać"), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 19 kwietnia 2006 r. , II PK 245/05, OSNP 2007 Nr 7-8, poz. 101, a pogląd ten sad orzekający podziela). Istotnym kryterium jest rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych lub fizycznych będących następstwem zawinionego działania lub --- STRONA 6 --- zaniechania sprawcy. Ponadto według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka cierpienie i upokorzenie związane z odbywaniem kary więzienia tylko wówczas stanowią naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy przekraczają nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). W świetle powyższego, Sąd doszedł do przekonania, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia. Sąd miał na uwadze przede wszystkim fakt, iż powód nie wykazał, ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej oraz nie podał w pozwie jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w jednostkach penitencjarnych. Powód nie wykazał żadnego z zarzucanych w pozwie naruszeń. Wskazać na zakończenie należy, że sąd nie doprowadzał powoda osadzonego w (... ) na rozprawę z uwagi na fakt, że powód nie składał w toku procesu wniosku o jego przesłuchanie, a dołączone o akt sprawy akta osobowe stanowiące podstawowy materiał dowodowy wyjaśniały okoliczności dotyczące zakresu objętego żądaniem pozwu i wskazanej podstawy faktycznej żądania. W sprawie nie zachodziły określone w art. 299 kpc przesłanki powodujące konieczność przesłuchania strony. W szczególności pisma z dnia 5.10.2011 (k. 61) w żadnej mierze nie można traktować jako wniosku powoda o jego przesłuchanie. Mając na względzie powyższe, Sąd oddalił powództwo, o czym orzekł w punkcie I sentencji. Orzeczenie o kosztach zostało oparte o treść art. 98 kpc.