Wyrok akt

--- STRONA 1 --- Sygn. akt ].ACa 10/F10 \ \ .~.' ' 2;@»<~'~_:.yj=~»=.' 2 r,;_~_ ‘§"~1 gs; (mg 3i WYROK < W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sqd Apelacyjny w Katowicach l Wydzia%Cywi1ny w sldadzie: Przewodniczqcy : SSA Joanna SkwaraKaiwa Scgdziowie : SA Barbara Owczarek SA Joanna Kurpierz (Spil) Protokolant : Iwona Posyniak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powédztwa Stanishawa M. Dnia 22 kwietnia 2010 r przcciwko Skarbowi PafistwaOkrqgowemu lnspektoratowi Slruiby Vx’i;=;ziennej w K., Skarbowi PafistwaDyrektorowi Aresztu §ledczeg0 W S. i Skarbowi PafistwaDyrektorowi Zaidadu Karnego w W. * 0 zap%atQ na skutek apelacji powoda Stanislrawa M., pozwanego Skarbu Pafistwa — Dyrektora Aresztu Sledczcgo w S. i pozwanego Skarbu Pafistwa  Dyrektora Zaldadu Karnego w W. od wyroku Sqdu Okrqgowego w K. z. dnia 8 paidziernika 2009 r., sygn. akt 11 C 52/08 oddala apelacje. Sygn. akt I ACa í(}f'10 =< . .~-.' '- Żş%›‹›\='~š.yj=~'=.-* „ _ßíêt `.`ą'~1 aa? (rr; åi WYROK « W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Apelacyjny w Katowicach l Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Joanna Skwara-Kałwa Sędziowie : SA Barbara Owczarek SA Joanna Kurpierz (spf.) Protokolant : Iwona Posyniak po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Stanisława M. Dnia 22 kwietnia 2010 r przeciwko Skarbowi Państwa-Okręgowemu lnspektoratowi Służby Więziennej w K., Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego W S. i Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Zakładu Karnego w W. * o zapłatę na skutek apelacji powoda Stanisława M., pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Aresztu Śledczego W S. i pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego w W. od wyroku Sądu Okręgowego W K. z. dnia 8 października 2009 r., sygn. akt 11 C 52/08 oddala apelacje. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I AC21 10f10 UZASADNIENIE Powod Stanisiaw M. po sprccyzowaniu powodztwa domagai sic; zasaglzenia od pozwanego Skarbu Palistwa reprezentowanego przez Okrqgowy Inspektorat Siuiby Wiqziennej, Dyrektora Aresztu Sledczego w S. i Dyrektora Zakiadu Karnego W W. kwoty 25.500, 2% tytuiem zadoééuczynienia za pogorszenie stanu zdrowia i kwoty 85.000, 2.1 tytuiem naruszenia dobr osobistych w zwiqzku ze stworzonymi mu podczas osadzenia w wyzej wskazanych jednostkach penitencjarnych warunkami bytowymi. Podnosii, 2e cele w ktorych przebywai byiy przeludnione, temperature; w nich byia za wysoka iub za niska i nie byio odpowiednich pomieszczefi 2 toaletami. W Zakiaclzie Karnym W W. nie przestrzegano zasad higieny, byia tam duia iloéé kotow, do celi dostawaiy siqg opady atmosferyczne, a dach grozii zawaleniem. Powod wskazywai tez, 2e w stosunku do niego administracja Zakiadu Karnego zachowywaia siq niewiaéciwie, w tym réwniei w zakresie opieki zdrowotnej, co cloprowadziio do pogorszcniajego stanu zdrowia. Osoby reprezentujapc Skarb Paflstwa wnosiiy o oddaienie powodztwa i zasqdzenie na ich rzecz kosztow procesuwediug norm przepisanych. Powoiywaiy siq na art. 248 § 1 k.k.w. i § 3134 rozpo1‘2a_dzenia Ministra Sprawieclliwoéci z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawic czynnoéci administracyjnych zwiaizanych 2. wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i éroclkow przymusu skutkujapych pozbawieniem wolnoéci oraz dokumentowania tych czynnosici (dalej okreéiane jako rozporzqdzenie z dnia 13 stycznia 2004 r.), wskazujap, Ze ich dziaianiom nie mozna postawié zarzutu bezprawnoéci, nie ponoszq odpowiedzialnoéci za przeludnienie oraz nie maja_ mpzliwoéoi odmowy przyjocia skazanych i tymczasowo aresztowanych. Podnieéli tcz, Ze powodowi zapewniano godziwe warunki bytowe i nie zgiaszai on skarg W tym przedmiocie. Przestrzegano zasad humanitaryzmu, funkojonariusze nie uzywali W stosunku do powoda siiy fizycznej i nie odmawiano mu prawa do opieki medycznej. Zaden z lekarzy nie zalecai hospitalizacji powoda, a on sam kilkakrotnie odmawiai diagnostyki i leczenia, a takze obrazal lekarzy podczas konsultacji. W ich ocenie powod nie wykazai te2 wyrzqdzenia mu szkody materialnej. Zakiad Karny w W. byi kontrolowany przez Pow=iato\vq Stacjq Sanitarno — Epidemiologiczng W D. G. oraz Powiatowy Jnspektorat Nadzoru Budowlanego w B. i nie stwierdzono nieprawicliowoéoi, a stan pawilonu nr 5 w Zakiadzie Karnym W W., w ktorym przebywai powod, nie zagraia zdrowiu i Zyciu. A 2 Sygn. akt I ACa ł0f10 UZASADNIENIE Powód Stanisław M. po sprecyzowaniu powództwa domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej, Dyrektora Aresztu Śledczego w S. i Dyrektora Zakładu Karnego W W. kwoty 25500,- zł tytułem zadośćuczynienia za pogorszenie stanu zdrowia i kwoty 85000,- zł tytułem naruszenia dóbr osobistych w związku ze stworzonymi mu podczas osadzenia w wyzej wskazanych jednostkach penitencjarnych warunkami bytowymi. Podnosił, że cele w których przebywał były przeludnione, temperatura W nich była za wysoka lub za niska i nie było odpowiednich pomieszczeń z toaletami. W Zakładzie Karnym W W. nie przestrzegano zasad higieny, była tam duza ilość kotów, do celi dostawały się opady atmosferyczne, a dach groził zawaleniem. Powód wskazywał tez, że w stosunku do niego administracja Zakładu Karnego zachowywała się niewłaściwie, w tym równiez w zakresie opieki zdrowotnej, co doprowadziło do pogorszeniajego stanu zdrowia. Osoby reprezentujące Skarb Państwa wnosiły o oddaienie powództwa i zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu_według norm przepisanych. Powoływały się na art. 248 § 1 k.k.w. i § 31-34 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowania tych czynności (dalej okreśiane jako rozporządzenie z dnia 13 stycznia 2004 r.), wskazując, że ich działaniom nie można postawić zarzutu bezprawności, nie ponoszą odpowiedzialności za przeludnienie oraz nie mają mßżliwości odmowy przyjęcia skazanych i tymczasowo aresztowanych. Podnieśli też, że powodowi zapewniano godziwe warunki bytowe i nie zgłaszał on skarg w tym przedmiocie. Przestrzegano zasad humanitaryzmu, funkcjonariusze nie używali w stosunku do powoda siły fizycznej i nie odmawiano mu prawa do opieki medycznej. Żaden z lekarzy nie załecał hospitalizacji powoda, a on sam kilkakrotnie odmawiał diagnostyki i leczenia, a także obrazał lekarzy podczas konsultacji. W ich ocenie powód nie wykazał też wyrządzenia mu szkody materialnej. Zakład Karny w W. był kontrolowany przez Powiatową Stacje Sanitarno - Epidemiologiczną W D. G. oraz. Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w B, i nie stwierdzono nieprawidłowości, a stan pawilonu nr 5 w Zakładzie Karnym w W., w którym przebywał powód, nie zagraża zdrowiu i zyciu. A 2 --- STRONA 3 --- Zaskarzonym Wyrokiem Sqd Oktggowy w K. zasqdzii na rzccz powoda od pozwanego Skarbu Pafistwa reprezontowanego przoz Dyrektora Aresztu $1edczego w S. kwotq ?50, zi z ustawowymi odsetkami od dnia 20 marca 2009 r., a takie od Skarbu Paxistwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakladu Karnego W W. kwotq 1.500, Zi 2 ustawowymi odsetkami 0d dnia 2 kwietnia 2009 r. W pozostalej ozoéci powodztwo oddalii i odstqpii od obciagania powoda kosztami procesu. ' Sqd Okrqgowy ustalii, ie powod w okresie od 4 listopada 2005 r. do 3 kwictnia 2007 r. byi tymczasowo aresztowany i poczqtkowo (do dnia 2 czerwca 2006 r.), przebywai w Areszcio Sledszym W S., po czym przewieziono go do Zakiadu Kamego W W. Podczas pobytu W tym ostatnim zakiadzie jego zachowanie occniane byio jako dobre i byi Wielokrotnie nagradzany regulaminowo. Przebywai w pawilonie nr 5 inastopnie pawiionie nr 8, W kto1y_ol1 oele przeznaczone sq dla oémiu osob, a przebywaio W nich dziesiqé lub dwanaécie osob. Przeludnienie Wynosiio 120 — 135%, a toalety znajdowaiy sio poza. celami. W ozasie pobyru W tym zakiadzie W odniesieniu do powoda skiadane byiy wnioski (popiorane przcz Wyohowawcg i pozytywnie rozpoznawane przcz Dyrektora) o przyznanie nagrody za Wykonywanie prac porzqdkovvych na terenie stoiowki oraz pawilonu, uczostniczenie W pracach spoieoznych, poz}Tywne zachowanie, przestrzeganie zasad dyscypliny i regulaminu. Powod z tego tytuiu otrzymywai pochwaiy, zgodo na diuisze widzenie, Widzenie bez osoby dozorujapej oraz zgodq na dodatkowq paczkg Zywnoéciowq. Wymierzono mu jeden raz karo dyscyplinamq za odmowq zakwaterowania W pawilonie 111' 5, pozbawiajqc mozliwoéci otrzymania paczki Zywnoéciowej na okres jedncgo miesiqca. Powod skiadai do Dyroktora Zakiadu Karnego proéby 0 dopisanie na liécie odwviedzajapych go czionkow rodziny oraz innych bliskich osob, a takie o wpisanie ich na listo korespondencyjnqi udzielcnie taionu I». odzieiowego. Wszystkie to proéby zostaiy zaiatwione poqytywnio. W trakcis pobytu W Zakiadzie Karnym powod korzystai z opieki lekarskiej zapewnianej przez jednostkrg. Korzystai z konsultacji u lekarza neuroioga, badafi i konsultaoji u psychiatry, stomatologa i okulisty. Cierpiai na bole giowy zwiqzano z urazem przebytym w 2005 r. Zdarzyio siq, 2e zachowywaé sir; wulgarnie podczas konsuitacji lekarskich. Kontrola sanitama przeprowadzona w Zakiadzie Karnym przez Pafistwowego Powiatowego Lnspektora Sanitamego W D. G. W dniach 22 maja 2007 1". i 20 grudnia 2006 1'. nic stwierdziia razapych uohybieri W zakresie przostrzcgania przepisow sanitamych oraz nieprawidiowoéci sanitamo  technicznych. W Areszcie §ledozym W S. powéd przebywai w celach nr 8 0 powierzchni 13,9 m2 przéznaczonej dla. czterech osob, or 1 o powierzchni 14,3 m2 przeznaczonej dla oztercch osob (przebywaio W niej 9) i nr 49 o powierzchni 26,88 m2 przeznaczonej dla oémiu osob 3 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy W K. zasądził na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Aresztu Śledczego w S. kwotę 250,- zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 marca 2009 r., a także od Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Zakładu Karnego w W. kwotę l.500,- zł z ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2009 r. W pozostałej części powództwo oddalił i odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu. ` Sąd Okręgowy ustalił, że powód w okresie od 4 listopada 2005 r. do 3 kwietnia 2007 r. był tymczasowo aresztowany i początkowo (do dnia 2 czerwca 2006 r.), przebywał W Areszcie Śledczym w S., po czym przewieziono go do Zakładu Kamego w W. Podczas pobytu w tym ostatnim ,zakładzie jego zachowanie oceniane było jako dobre i był wielokrotnie nagradzany regulaminowo. Przebywał w pawilonie nr 5 i następnie "pawiionie nr 8, w których cele przeznaczone są dla ośmiu osób, a przebywało w nich dziesięć lub dwanaście osób. Przeludnienie wynosiło 120 - 135%, a toalety znajdowały się poza celami. W czasie pobytu wtym zakładzie w odniesieniu do pow_oda składane były wnioski (popierane przez wychowawcę i pozytywnie rozpoznawane przez Dyrektora) o przyznanie nagrody za wykonywanie prac porządkowych na terenie stołówki oraz pawilonu, uczestniczenie w pracach społecznych, pozytywne zachowanie, przestrzeganie zasad dyscypliny i regulaminu. Powód z tego tytułu otrzymywał pochwały, zgodę na dłuższe widzenie, widzenie bez osoby dozorującej oraz zgodę na dodatkową paczkę żywnościową. Wymierzono mu jeden raz karę dyscyplinamą za odmowę zakwaterowania w pawilonie nr 5, pozbawiając możliwości otrzymania paczki żywnościowej na okres jednego miesiąca. Powód składał do Dyrektora Zakładu Kamego prośby o dopisanie na liście odwiedzających go członków rodziny oraz innych bliskich osób, a także o wpisanie ich na listę korespondencyjnąi udzielenie talonu Ja. odzieżowego. Wszystkie te prośby zostały załatwione pozytywnie. W trakcie pobytu w Zakładzie Karnym powód korzystał z opieki lekarskiej zapewnianej przez jednostkę. Korzystał 2 konsultacji u lekarza neurologa, badań i konsultacji u psychiatry, stomatologa i okulisty. Cierpiał na bóle głowy związane z urazem przebytym w 2005 r. Zdarzyło się, że zachowywał się wulgarnie podczas konsułtacji lekarskich. Kontrola sanitarna przeprowadzona w Zakładzie Karnym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. G. w dniach 22 maja 2007 r. i 20 grudnia 2006 1'. nie stwierdziła rażących uchybień w zakresie przestrzegania przepisóvv sanitamych oraz nieprawidłowości sanitarno - technicznych. W Areszcie Śledczym w S. powód przebywał w celach nr S o powierzchni 13,9 m2 przeznaczonej dla czterech osób, nr 1 o powierzchni 14,3 m2 przeznaczonej dla czterech osób (przebywało w niej 9) i nr 49 o powierzchni 26,88 m2 przeznaczonej dla ośmiu osób 3 --- STRONA 4 --- (przebywaio W niej 12 lub 13). Toaiety znajdowaiy sie W tzw. kqcikach sanitarnych, zabudowanych do Wysokosci 1,60 m éciankami dziaiowymi. W Wiekszej celi znajdowaiy sie iozka trzypietrowe, korzystanie Z toalety byio bardzo krepujqce, gdyi osoby 11a Wyfzszych iozkach mogiy obserwowaé osoby, ktore byiy jui W kqciku sanitarnym. Przeludnienie W tym czasie Wynosiio ponad 140%, a W celach wieloosobowych przebywaio nawet po 15 osadzonych. W dniach 12, 13 i 20 grudnia 2005 r., W czasie pobym powoda, W Areszcie Sledczym W S. przeprowadzono wizytacje przez sedziego wizytatora ds. penitencjarnych, ktora obejmowaia m.in. Warunki bytowe osadzonych i opieke lekarskzi, Ze sprawozdania Wynika, Ze postepuje dekapitalizacja budynkow Aresztu, pogarsza ich stan techniczny i, minio przeprowadzania dorainych remontow, warunki bytowo — socjalne osadzonych ulegajq pogorszeniu. Wyinagany jest kapitalny remont budynkow — cele pozbawione sq naleiytej Wentylacji i zawilgoeone, instalacja elektryczna i sanitarna ulega awariom. Cele sq przeludnione znajdujq sie W nich ioika trzypietrowe, W kaidej ceii znajduje sic; zimna Woda i kqcik sanitarny. Osadzeni majq zapewnione podstawowe Warunki higieny, na bieiqoo Wymieniana jest posieiel i reczniki. 1\/iogac oni korzystaé z ootygodniowej kqpieli, na kazdym oddziale jest iazienka, a W ceiach panuje odpowiednia temperatura. W czasie Wyzej Wskazanyoh Wizytaoji nie stwierdzono nieprawidéowosoi W zakresie przestrzegania praw osadzonych i nie zgiaszali oni skarg z\viatzanych 2 opiekq medycznq. Ze sprawozdania z Wizytacji Aresztu §1edczego W S. przeprowadzonej W dniaoh 2'? i 29 grudnia 2006 r. Wynika, Zeprzeludnienie Wynosiio Wowczas 131%, co znajduje przeiofzenie na Wi:1I‘I.ll1i(1 socjalno  bytowe osadzonych (cele Wieloosobowe i trzypietrowe ioika), j ednak osadzeni majq zapewnione podstawowe Warunki higieny: kqciki sanitame i cotygodniowzi kqpiel. Warunki te byiy podobne jak W 2005 r. i niejstwierdzono nieprawidiowosci W zakresie przestrzegania praw osadzonych. Areszt éledczy, zgodnie z dyspozycjzg art. 248 k.k.W., zawiadamiai sedziego penitencjamego o przebywaniu W pomieszczeniach mieszkalnych Wieksze} iloéoi osob skazanych i tymczasowo aresztowanych, W okresie od Iistopada 2005 r. do maja 2006 r. przeludnienie W Areszcie Wynosiio od l41,7% do 148%. Z protokoiow kontroli sprawdzajatcych przeprowadzonych przez Pafistwowego Powiatowego Inspektora Sanitamego W dniach 13 maja 2005 r. i 29 czerwca 2006 r. Wynika, Ze nie stwierdzono tam Zadnych raiqeych uchybieri W zakresie przestrzegania przepisow sanitarnych. Dyrektorzy Aresztu §ledczego W S. i Zakiadu Karnego W W. w porozumieniu Z Dyrektorem Okregowym Siuzby Wieziennej W K. podejmowaii W okresie od listopada 2005 r. do kwietnia 2007 1. dziaiania zmierzajqce do ograniczenia przeludnienia w tych jednostkach i zmiane rejonizacji osadzania tymczasowo aresztowanych. 4 (przebywało w niej 12 lub 13). Toalety znajdowały się w tzw. kącikach sanitarnych, zabudowanych do wysokości 1,60 m ściankami dzíałowymi. W większej celi znajdowały się łóżka trzypiętrowe, korzystanie z toalety było bardzo krępujące, gdyż osoby na wyższych łóżkach mogły obserwować osoby, które były już w kąciku sanitarnym. Przeludnienie wtym czasie wynosiło ponad 140%, a w celach wieloosobowych przebywało nawet po 15 osadzonych. W dniach 12, 13 i 20 grudnia 2005 r., w czasie pobytu powoda, w Areszcie Śledczym w S. przeprowadzono wizytację przez sędziego wizytatora ds. penitencjarnych, która obejmowała m.in. warunki bytowe osadzonych i opiekę lekarską. Ze sprawozdania wynika, że postępuje dekapitalizacja budynków Aresztu, pogarsza ich stan techniczny i, mimo przeprowadzania dorażnych remontów, warunki bytowo - socjalne osadzonych ulegają pogorszenia. Wymagany jest kapitalny remont budynków - cele pozbawione są należytej wentylacji i zawilgocone, instalacja elektryczna i sanitarna ulega awariom. Cele są przeludnione znajdują się w nich łóżka trzypiętrowe, W każdej cełi znajduje się zimna woda i kącik sanitarny. Osadzeni mają zapewnione podstawowe warunki higieny, na bieżąco wymieniana jest pościel i ręczniki. Mogą oni korzystać z cotygodniowej kąpieli, na każdym oddziale jest łazienka, a w cełach panuje odpowiednia temperatura. W czasie wyżej wskazanych wizytacji nie stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania praw osadzonych i nie zgłaszali oni skarg związanych z opieką medyczną. Ze sprawozdania z wizytacji Aresztu Śledczego w S. przeprowadzonej w dniach 2? i 29 grudnia 2006 r. wynika, zeprzeludnienie wynosiło wówczas 131%, co znajduje przełożenie na warunki socjalno - bytowe osadzonych (cele wieloosobowe i trzypiętrowe łóżka), jednak osadzeni mają zapewnione podstawowe warunki higieny: kąciki sanitarne i cotygodniową kąpiel. Warunki te były podobne jak w 2005 r. i niezstwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania praw osadzonych. Areszt Śledczy, zgodnie z dyspozycją art. 248 k.k.w., zawiadamiał sędziego penitencjarnego o przebywania w pomieszczeniach mieszkalnych większej ilości osób skazanych i tymczasowo aresztowanych, W okresie od listopada 2005 r. do maja 2006 r. przeludnienie w Areszcie wynosiło od l41,7% do ł48%. Z protokołów kontroli sprawdzaj ących przeprowadzonych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w dniach 13 maja 2005 r. i 29 czerwca 2006 r. wynika, że nie stwierdzono tam żadnych rażących uchybień w zakresie przestrzegania przepisów sanitarnych. Dyrektorzy Aresztu Śledczego w S. i Zakładu Karnego w W. w porozumieniu z Dyrektorem Okręgowym Służby Więziennej W K. podejmowali w okresie od listopada 2005 r. do kwietnia 2007 r. działania zmierzające do ograniczenia przeludnienia w tych jednostkach i zmianę rejonizacji osadzania tymczasowo aresztowanych. 4 --- STRONA 5 --- Sad Okregowy zwaiyi, Ze brak podstaw do uznania, by powod byi nienaleiycie traktowany przez praoownikow pozwanego, a zeznania siuchanych W sprawie éwiadkow Tomasza 14., Janusza P., Dariusza S. i Stanisiawa S. nie odnosiiy sie W tym zakxesie bezposrednio do jego osoby. Sad nie przeprowadzii dowodu 2 opinii biegiego lekarza i zeznafi Wnioskowanego przez powoda éwiadka — lekarza dentysty, gdyz uznai, 2e dowody to nie maja znaczenia dla rozstrzygniecia. Uznai te2 zeznania powoda za niewiarygodne W ozesci, W jakiej dotycza one sprawowanej nad nim opieki medyoznej, poniewaz z jego ksiazeczki zdrowia wynika, 2e W czasie pobytu w Zakiadzie Karnym w W. korzystai z konsultacji u specjalistow, miai dostep do diagnostyki i Wykonywano mu roine badania. Sad Okregowy jako podstawe prawna Zadafi powoda Wskazai art. 417 k.c. W zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 444 § 1 k.c., a W zakresie zadoééuczynienia za naruszenie dobr osobistych za Wartmki bytowe art. 23 i 24 k.c. W zw. z art. 448 k.c. Zwazyi, 2e bezsporny byi fakt przebywania przez powoda W przeludnionych celach zarowno W Areszcie 81edczym, j air i Zakiadzie Karnym, a zgodnie z Wyrokiem Trybunaiu Konstytucyjnego z dnia 26 niaja 2008 r., sygn. SK 2510? art. 248 § 1 k.k.W. jest niezgodny 2 art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeozypospolitej Polskiej. Przepis ten miai straoié moc z dniem 6 grudnia 2009 r., jednak W ozasie Wydawania zaskarzonego Wyroku przez Sad Okregowy norma ta nadal obowiazywaia. Pozwani informowali sedziego penitencjarnego o odstapieniu od stosowania normy 3 m2 powierzchni oeli przypadajacej na jednego skazanego, co byio zwiazane ze staiym przeludnieniem. W tej sytuacji zdaniem Sadu Okregowego nie mozna uznaé, by W przypadku powoda przebywanie W przeludnionej celi stanowiio Wyjatek od reguiy. Sad I instancji rozwaiai sytuaoje powoda na tie caioksztaitu zachowari pozwanych W stosunlsu do jego osoby pod katem Wymagafi naiozonych praez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji 2. dnia 4 grudnia 1950 r. o ochronie praW cziowieka i podstawowych Wolnoéci oraz art. 10 ust. 1 Miedzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Publicznych 2 dnia 19 grudnia 1966 r., a Wiec zakazu poniiajacego i nieludzkiego traktowania i karania oraz nakazu tralctowania osob pozbawionych wolnosci W sposob humanitarny. Zwrocii tez uwage, Ze godnosé cziowieka jest sfera osobowoéoi, ktora konkmtyzuje sis; w poczuciu Wiasnej wartosci cziowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Zwazyi, Ze powod W ceiach naraiony byi na brak intymnosci, oele nie byiy Wiasciwie wentylowane, awariom uiegaia instaiacja sanitarna i elektryczna, a postepujaca dekapitalizacja budynkow i pogarszanie ich stanu technicznego powodowaio, Ze Warunki bytowe skazanych ulegaiy staiemu jnogorszeniu. Pawilon nr 5 z Zakiadzie Karnym W W. nie odpovgiadai standardom, przeznaczony byi do kapitalnego remontu, sciany byiy zagrzybione, Wystepowaia plesfi i problemy 2 ogrzewaniem, sufit b}‘i 5 Sąd Okręgowy zważył, że brak podstaw do uznania, by powód był nienależ.ycie traktowany przez pracowników pozwanego, a zeznania słuchanych w sprawie świadków Tomasza K., Janusza P., Dariusza S. i Stanisława S. nie odnosiły się w tym zakresie bezpośrednio do jego osoby. Sąd nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego lekarza i zeznań wnioskowanego przez powoda świadka -lekarza dentysty, gdyż uznał, ze dowody te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia. Uznał też zeznania powoda za niewiarygodne w części, w jakiej dotyczą one sprawowanej nad nim opieki medycznej, ponieważ z jego książeczki zdrowia wynika, ze W czasie pobytu w Zakładzie Karnym w W. korzystał z konsultacji u specjalistów, miał dostęp do diagnostyki i wykonywano mu różne badania. Sąd Okręgowy jako podstawę prawną żądań powoda wskazał art. 417 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. i art. 444 § l k.c., a w zakresie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych za warunki bytowe art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. Zważył, że bezsporny był fakt przebywania przez powoda w przeludnionych celach zarówno W Areszcie Śledczym, jak i Zakładzie Karnym, a zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. SK 25.'"07 art. 248 § l k.k.w. jest niezgodny z art. 40, 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten miał stracić moc z dniem 6 grudnia 2009 r., jednak w czasie wydawania zaskarżonego wyroku przez Sąd Okręgowy norma ta nadal obowiązywała. Pozwani informowali sędziego penitencjamego o odstąpieniu od stosowania normy 3 m2 powierzchni celi przypadającej na jednego skazanego, co było związane ze stałym przeludnieniem. W tej sytuacji zdaniem Sądu Okręgowego nie można uznać, by w przypadku powoda przebywanie w przeludnionej celi stanowiło wyjątek od reguły. Sąd I instancji rozważał sytuację powoda na tle całokształtu zachowań pozwanych w stosunku do jego osoby pod kątem wymagań nałożonych przez art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji, art. 3 Konwencji z dnia 4 grudnia 1950 r. o ochronie praíł człowieka i podstawowych wolności oraz art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r., a więc zakazu poniżającego i nieludzkiego traktowania i karania oraz nakazu traktowania osób pozbawionych wolności w sposób humanitarny. Zwrócił tez uwagę, że godność człowieka jest sferą osobowości, która konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Zważył, że powód W celach narażony był na brak intymności, cele nie były właściwie wentylowane, awaríom ulegała instałacja sanitarna i elektryczna, a postępującą dekapitalizacja budynków i pogarszanie ich stanu technicznego powodowało, że warunki bytowe skazanych ulegały stałemu pogorszeniu. Pawilon nr 5 z Zakładzie Karnym w W. nie odpowiadał standardom, przeznaczony był do kapitalnego remontu, ściany były zagrzybione, występowała pleśń i problemy z ogrzewaniem, sufit był 5 --- STRONA 6 --- uszkodzony — ugiety i podparty tymczasowo. Takich okolicznosoi nie mozna uznaé za usprawiediiwiony i normalny element kary pozbawienia Wolnosci lub tyniczasowego aresztowania, a zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunaiu Praw Cziowieka jufz sama Wyjatkowo maia powierzchnia W przeiudnionej ceii, zwiaszcza W przypadku przebywania W niej przez diuzszy czas, rodzi problem na tle zakazu z art. 3 Konwenoji. W konsekwencji Sad Okragowy uznai, is doszio do naruszenia czci powoda, a domniemania bezprawnosci swojego dziaiania pozwani nie obalili. Okreslajac Wysokosié naleznego powodowi zadoééuczynienia Sad miai na Wzgledzie, by niemiaio ono charakteru represyjnego, lecz kompensacyjny. Roinioujac Wysokosé zasadzonych naieznoéci Wziai pod uwage, 2e Warunki pobytu W obu jednostkach penitencjarnych byiy podobne, jednak W Areszcie Siedezym W S. powod przebywai krocej, bo siedem miesiqcy, natomiastWZak1adzie Karnym W W. dziesieo i czesciowo W pawilonie nie odpowiadajacym W ogole standardom zamieszkiwania. Zadanie powoda W zakresie przektaczajacym zasadzone kwoty Sad uznai za Wygorowane, Wskazujac, 2e zmierza ono do nieuzasadnionego wzbogaoenia. Zwaiyi, Ze powod odbywai kart; pozbawienia Wolnoéci, oo byio W}'WOi211‘16jCg0 Wiasnym zachowaniem, zasi zadoséuczynienie ma na celu naprawienie jedynie czesci szkody zwiazanej 2 niezgodnym z prawem _zWie;kszeniern uciazliwoéci odbywania kary. Zwaiyi tei, 2e nieuzasadnione jest domaganie sie zadoééuczynienia W oparciu o to, Ze nie przestrzegano zasad higieny i wymogow sanitarnych, bowiem do osadzonych nalezy Wspoiobowiazek dbaiosci o higienc5. Oddalii tez 2 danie o arte 11a zarzucie odmowienia owodowi rawa do leczenia, bowiem ten nie 4 P P P Wykazai doznanej szkody — siuchany W charakterze strony zeznai, Ze czuje sie dobrze i nie ma dolegliwosci. Rozstizygniecie o odsetkaghSad Okrqgowy opari na art. 481 14.0. W ZW. 2: art. 359 § 1 i 2 k.c. oraz art. 455 k.c., zasadzajac je od daty doreozenia‘ pozwanyrn odpisu pozwu, a o kosztach procesu orzeki na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuacje materialna powoda. Powyzszy wyrok odrebnymi apelacj ami zaskarzyli powod, a takze reprezentujacy pozwanego Dyrektor Zakiadu Karnego W W. i Dyrektor Aresztu 81edczego W S. Dyrektor Zakiadu Kamego W W. Wniosi 0 zrniane Wyroku W czesci uwzgledniajacej powodztwo przez oddaienie go W caiosci, ewentualnie domagai siq uchylenia wyroku W tej czesci i przekazania sprawy do ponownego rozpoznaniai, domagai siq tea zasadzenia od powoda kosztow postepowania apeiacyjnego. Zarzuoii naruszenie art. 23 i 24 W ZW. z art. 448 k.c. przez przyjeoie, 2e na skutek bezprawnego i zawinionego dziaiania pozwanego doszio do naruszenia godnosci powoda, mimo zapewnienia mu Warunkow bytowych zgodnych z przepisami i podjegciem dziaiafi zmierzajacych do zmniejszenia zaludnienia jednostki. 6 uszkodzony - ugięty i podparty tymczasowo. Takich okoliczności nie można uznać za usprawiediiwiony i normalny element kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, a zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka już sama wyjątkowo mała powierzchnia W przeiudnionej celi, zwłaszcza W przypadku przebywania w niej przez dłuższy czas, rodzi problem na tle zakazu z art. 3 Konwencji. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że doszło do naruszenia czci powoda, a domniemania bezprawności swojego działania pozwani nie obalili. Określając wysokość należnego powodowi zadośćuczynienia Sąd miał na względzie, by niemiało ono charakteru represyjnego, lecz kompensacyjny. Różnicujac wysokość zasądzonych należności wziął pod uwagę, że warunki pobytu w obu jednostkach penitencjarnych były podobne, jednak W Areszcie Śledczym W S. powód przebywał krócej, bo siedem miesięcy, natomiast w Zakładzie Karnym w W. dziesięć i częściowo w pawilonie nie odpowiadającym w ogóle standardom zamieszkiwania. Żądanie powoda w zakresie przekraczającym zasądzone kwoty Sąd uznał za wygórowane, wskazując, ze zmierza ono do nieuzasadnionego wzbogacenie. Zważył, że powód odbywał karę pozbawienia wolności, co było wywołane jego własnym zachowaniem, zaś zadośćuczynienie ma na celu naprawienie jedynie części szkody związanej z niezgodnyrn z prawem zwiększeniem uciążliwości odbywania kary. Zważył też, że nieuzasadnione jest domaganie się zadośćuczynienia w oparciu o to, że nie przestrzegano zasad higieny i wymogów sanitarnych, bowiem do osadzonych należy współobowiązek dbałości o higienę. Oddalił też ż danie o arte na zarzucie odmówienia owodowi rawa do leczenia, bowiem ten nie ar P P P wykazał doznanej szkody- słuc-hany w charakterze strony zeznał, ze czuje się dobrze i nie ma dolegliwości. Rozstizygnięcie o odsetkagh-Sąd Okręgowy oparł na art. 481 k.c. w zw. z art. 359 § l i 2 k.c. oraz art. 455 k.c., zasądzając je od daty doręczenia' pozwanyrn odpisu pozwu, a o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. z uwagi na sytuację materialną powoda. Powyższy wyrok odrębnymi apelacj ami zaskarżyli powód, a także reprezentujący pozwanego Dyrektor Zakładu Karnego W W. i Dyrektor Aresztu Śledczego W S. Dyrektor Zakładu Karnego w W. wniósł o zmianę wyroku w części uwzględniaj ącej powództwo przez oddalenie go w całości, ewentualnie domagał się uchylenia wyroku w tej części i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, domagał się też zasądzenia od powoda kosztów postępowania apeiacyjnego. Zarzucił naruszenie art. 23 i 24 w zw. z art. 448 k.c. przez przyjęcie, że na skutek bezprawnego i zawiníonego działania pozwanego doszło do naruszenia godności powoda, mimo' zapewnienia mu warunków bytowych zgodnych z przepisami i podjęciem działań zmierzających do zmniejszenia zaludnienia jednostki. 6 --- STRONA 7 --- Zarzucii tei naruszenie art. 248 W zw. z art. 110 k.k.W. i § 3134 rozporzadzenia 2 dnia 13 styoznia 2004 r. przez przyjecie, Ze przebywanie powoda W warunkach, W ktorych powierzchnia na osadzonego wynosi mniej 1112 3 m2, przy speinieniu Warunku powiadomienia sedziego penitencjarnego nosi ceohy bezprawnosci W sytuacji, gdy byio to podyktowane Wyjatkowymi okolicznosciami niezaieznymi od pozwanego i miaio okreslone rainy czasowe. Skarzacy ponadto zarzucii naruszenie art. 231 k.p.c. przez przyjocie biednego domniemania faktycznego, Ze W trakcie pobytu powoda w pawilonie nr 8 Zakiadu Karnego Warunki tam panujace oclpowiadaéy rzckomo ziym warunkom panujapym W pawiionie 5 i Ze intensyfikacja naruszenia dobra osobistego powoda byia identyczna W czasie jego pobytu W obu budyrikach W sytuacji, gciy powod W toku procesu Wskazywai Wyiapznie na zie Warunki panujace W pawilonie nr 5. Kolejnym zarzutem byio naruszenie art. 233 k.p.c. przez pominiqoie zeznafi swiadka Wojciecha D. W zakresie, W jakim Wskazai on na poprawnosé Warunkow socjaino  bytowych panujacych W Zakiadzie Karnym (W tym takze W pawilonie nr 5) oraz Wydawania osadzonym posiikow W odrebnym budynku stoiowki, a takie pominiecie dowodu z notatki siuabowej tego swiadka W zakresie W jakim Wykazywaia ona brak zagroieri dla Zycia i zdrowia osob przebywajapych W budynkuinr 5 — zgodnie 2 kontrola przeprowadzona przez PoWiatoWy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Skarzaoy zarzuoii tez porninieoie zeznafi Zbigniewa T. W zakresie W jakim Wskazywai on na przebywanie powoda W zakiadzie karnym typu poiotwartego, cechujacego sie swoboda przemieszczania osadzonych W okreélonych porach dnia po terenie caiego zakiadu karnego, oraz caikowita swoboda poruszania po terenie pawilonu, pominitgcie zeznafi Tomasza K. W zakresie, W jakim WSi<EiZE1i' on na moiliwosio korzystania z toalet W innych pawiionach, oraz pominieoie zeznan powoda W zakresie, W jakim przyznai on, Ze iainie i toalety osadzonych W Zakiadzie umiejscowione sa poza salami mieszkalnymi. Koiejnym zarzutenfipbyio naruszenie art. 328 1<.p.o. W zakresie W jakim Sad 1 instancji nie WS]{flZB.i' przyczyn dla ktorym odmowii mocy dowodowej zeznaniom Wojoiecha D. co do Warunkow panujacych W pawilonie nr 5 i na podstawie ktoryoh przyjai, Ze Warunki tam panujace nie odpowiadaiy standardom. Skariacy zarzucii Wreszcie biad W ustaleniach faktycznyoh dotyczacy standardow pawilonu 5, diugoéci pobytu powoda W tym miejscu i zwiazanych z tym jego negatywnych emocji w sytuacji gdyjego pobyc W pawilonie Wynosii 1 miesiac, a takie Warunkow bytowych panujacych W pawilonie 8. Dyrektor Aresztu Sledczego W S. "W swojej apelacji domagai sie zmiany zaskarzonego Wyroku przez uohylenie go W czesci obejmuj acej zasadzenie na rzecz powoda kwoty 750, 21 i oddalenie powodztwa W caiosei, a takge zasadzénia od powoda na rzecz pozwanego kosztow procesu za obie instancje Wraz z kosztami zastepstwa procesowego Wediug norm 7 Z-arzucił też naruszenie art. 248 w zw. z art. 110 k.k.w. i § 31-34 rozporządzenia z dnia 13 stycznia 2004 r. przez przyjęcie, że przebywanie powoda w warunkach, w których powierzchnia na osadzonego wynosi mniej niż 3 m2, przy spełnieniu warunku powiadomienia sędziego penitencjarnego nosi cechy bezprawności w sytuacji, gdy było to podyktowane wyjątkowymi okolicznościarni niezależnymi od pozwanego i miało określone ramy czasowe. Skarżący ponadto zarzucił naruszenie art. 231 k.p.c. przez przyjęcie błędnego domniemania faktycznego, że w trakcie pobytu powoda w pawilonie nr 8 Zakładu Karnego warunki tam panujące odpowiadały rzekomo złym warunkom panującym w pawilonie 5 i że intensyfikacja naruszenia dobra osobistego powoda była identyczna w czasie jego pobytu w obu budynkach w sytuacji, gdy powód w toku procesu wskazywał wyłącznie na złe warunki panujące w pawilonie nr 5. Kolejnym zarzutem było naruszenie art. 233 k.p.c. przez pominięcie zeznań świadka Wojciecha D. w zakresie, w jakim wskazał on na poprawność warunków socjalno - bytowych panujących w Zakładzie Karnym (w tym także w pawilonie nr 5) oraz wydawania osadzonym posiłków w odrębnym budynku stołówki, a także pominięcie dowodu z notatki służbowej tego świadka W zakresie w jakim wykazywała ona brak zagrożeń dla życia i zdrowia osób przebywających w budynkunr 5 - zgodnie z kontrolą przeprowadzoną przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Skarżący' zarzucił też pominięcie zeznań Zbigniewa T. w zakresie w jakim wskazywał on na przebywanie powoda w zakładzie karnym typu półotwartego, cechującego się swobodą przemieszczania osadzonych w określonych porach dnia po terenie całego zakładu karnego, oraz całkowitą swobodą poruszania po terenie pawilonu, pominięcie zeznań Tomasza K. w zakresie, w jakim wskazał on na możliwość korzystania z toalet w innych pawilonach, oraz pominięcie zeznań powoda w zakresie, w jakim przyznał on, że łaźnie i toalety osadzonych w Zakładzie umiejscowione są poza salami mieszkalnymi. Kolejnym zarzutemrbyło naruszenie art. 328 k.p.c. w zakresie w jakim Sąd I instancji nie wskazał przyczyn dla którym odmówił mocy dowodowej zeznaniom Wojciecha D. co do warunków panujących w pawilonie nr 5 i na podstawie których przyjął, że warunki tam panujące nie odpowiadały standardom. Skarżący zarzucił wreszcie błąd w ustaleniach faktycznych dotyczący standardów pawilonu 5, długości pobytu powoda W tym miejscu i związanych z tym jego negatywnych emocji w sytuacji gdyjego pobyt w pawilonie wynosił l miesiąc, a także warunków bytowych panujących w pawilonie 8. Dyrektor Aresztu Śledczego w S. 'w swojej apelacji domagał się zmiany zaskarżonego wyroku przez uchylenie go w części obejmującej zasądzenie na rzecz powoda kwoty 75 0,- zł i oddalenie powództwa W całości, a także zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego kosztów' procesu za obie instancje wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm 't' --- STRONA 8 --- przepisanych; ewentualnie domagai sio uchylenia Wyroku W tej 02.:gsci i przekazanie sprawy Sadowi 1 instancji do ponownego rozpoznania przy uwzglednieniu kosztow postepowania odwoiawczego. Zarzucii naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 k.c. przez przyjocie odpowiedziainosci pozwanego mimo jego dziaiania zgodnego 2 prawem, art. 448 k.c. przez nietrafne uznanie jego dziaiania za zawinione, oraz art. 5 k.c. przez nieuwzgiednienie, 2e powod dopuécii siq naduzycia prawa. Skariacy zarzucii tez naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez brak Wszechstroimego rozwazenia materiaiu dowodowego, W szczegolnosci sprawozdania z Wizytacji sqdziego penitencjamego przeprowadzonej W dniach 12, 13 i 20 gmdnia 2005 r. oraz 27 i 29 gmdnia 2006 r., zawiadomiefi kierowanych przez pozwanego do tego sedziego, notatki kierownika dziaiu kwatermistrzowskiego z dnia 23 marca 2009 r., a takie notatki siuibowej kierownika dziaiu ewidencji z dnia 26 marca 2009 r., przez co Wyprowadzono biedne Wnioski koficowe uznajac, 2e pozwany nie obalii domniemania bezprawnosci dziaiania. Kolejnym zarzutem byia sprzecznosé ustalefi faktycznych Sadu z treécia zebranego materiaiu dowodowego, giownie przez przyjqcie, 2e W okresie osadzenia powoda W Wieloosobowej celi mieszkalnej na skutek panujacych tam Warunkow doszio do naruszenia jego dobr osobistych. Skarzacy podkreslii, Ze postqpowano zgodnie z Wymogami art. 248 § 1 k.k.W., powod przebywai W warunkach przeludnienia krotko, a adrninistracja aresztu ma obowiazek przyjmowania kierowanych do aresztu osob. Podstawa odpowiedzialnosci przewidzianej W art. 448 14.0. jest zawinienie, a Sad Okrogowy nie anaiizowai okolioznosci Wyiaczajacyeh bezprawnosé pozwanego. Skariacy nie zgodzii sie, Ze toaleta ze sciankami dziaiowymi do Wysokosci 1,60 cm nie zapewniaia powodowi intymnosoi, Wskazai tez, Ze powod nie zgiaszai skarg na zie Warunki sanitarne i W toku postopowania nie udowodnii, ze b,y1y one takie W rzeczywistosci. Pozwany powoiai sic; na Wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 2 paidziernika 2007 r. ‘, sygn. II CSK 269707, gdzie Wskazano, Ze Wystepowanie z roszczeniem z tytuiu naruszenia prawa W zwiazku z osadzeniem W przeludnionej celi jest ze strony powoda naduiyciem prawa, ktore sam wczeéniej naruszyi i musiai pozostawaé W izolacji od spoieczefistwa. Pozwany zakwestionowai takze Wysokosé zasadzonego zadoséuczynienia, zwracajac uwage na krotki okres osadzenia powoda W areszcie. Powod W apelacji domagai sie zmiany Wyroku W ten sposob, by orzeczono od pozwanych solidarnie na jego rzecz zadoééuczynienie W kwocie 85.000, Z1 i odszkodowanie W kwocie 25.000,— zi, ewentualnie domagai sie uohylenia zaskarionego Wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucii naruszenie art. 448 14.0. W ZW. z art. 23 i 24 oraz_ art. 417 1<.c. W z.W. 2 art. 445 § 1 k.c. i 444 § 1 k.c. przezjego biedna Wykiadnie i przyjecie, Ze 8 przepisanych; ewentualnie domagał się uchylenia wyroku w tej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego. Z-arzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 k.c. przez przyjęcie odpowiedzialności pozwanego mimo jego działania zgodnego z prawem, art. 448 k.c. przez nietrafne uznanie jego działania za zawinione, oraz art. 5 k.c. przez nieuwzględnienie, że powód dopuścił się nadużycia prawa. Skarżący zarzucił też naruszenie art. 233 § l k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności sprawozdania z wizytacji sędziego penitencjarnego przeprowadzonej w dniach 12, 13 i 20 grudnia 2005 r. oraz 2? i 29 grudnia 2006 r., zawiadomień kierowanych przez pozwanego do tego sędziego, notatki kierownika działu kwatermistrzowskiego z dnia 23 marca 2009 r., a także notatki służbowej kierownika działu ewidencji 2 dnia 26 marca 2009 r., przez co wyprowadzono błędne wnioski końcowe uznając, że pozwany nie obalił domniemania bezprawności działania. Kolejnym zarzutem była sprzeczność ustaleń faktycznych Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego, głównie przez przyjęcie, że w okresie osadzenia powoda w wieloosobowej celi mieszkalnej na skutek panujących tam warunków doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Skarżący podkreślił, że postępowano zgodnie z wymogami art. 248 § l k.k.w., powód przebywał W warunkach przeludnienia krótko, a administracja aresztu ma obowiązek przyjmowania kierowanych do aresztu osób. Podstawą odpowiedzialności przewidzianej w art. 448 k.c. jest zawinienie, a Sąd Okręgowy nie analizował okoliczności wyłączających bezprawność pozwanego. Skarżący nie zgodził się, że toaleta ze ściankami działowymi do wysokości 1,60 cm nie zapewniała powodowi intymności, wskazał też, że powód nie zgłaszał skarg na złe warunki sanitarne i W toku postępowania nie udowodnił, że były one takie w rzeczywistości. Pozwany powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r. -, sygn. II CSK 269."0'i", gdzie wskazano, że występowanie z roszczeniem z tytułu naruszenia prawa w związku z osadzeniem w przeludnionej celi jest ze strony powoda naduzyciem prawa, które sam wcześniej naruszył i musiał pozostawać w izolacji od społeczeństwa. Pozwany zakwestionował takze wysokość zasądzonego zadośćuczynienia, zwracając uwagę na krótki okres osadzenia powoda w areszcie. Powód w apelacji domagał się zmiany wyroku w ten sposób, by orzeczono od pozwanych solidarnie na jego rzecz zadośćuczynienie w kwocie 85.000,- zł i odszkodowanie w kwocie 25.000; zł, ewentualnie domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zarżucił naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 23 i 24 oraz art. 41? k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. i 444 § 1 k.c. przezjego błędną wykładnię i przyjęcie, że 8 --- STRONA 9 --- 1<Wota 2.250, zi bedzie Wystarozajaoa rekompensata za krzywde, podczas gdy jest ona do tej krzywdy nieproporcjonalna. Zarzucit tea naruszenie podstawowych zasad Wspoiiycia spoieoznego przez zasadzenie tej kwoty i naruszenie przepisow prawa procesowego przez brak uznania doWodoW przez niego Wskazanych i dotyczaoyoh naruszonego uszczerbku na zdrowiu oraz lienia, bicia i poniiania powoda przez pracownikow pozwanego. Kolejnym zarzutem byi biad W ustaleniach faktycznych polegajacy na przyjeciu, 2e dochodzona 1<Wota odszkodowania ma na oelu jego Wzbogacenie i ze brak dowodow pozwalaj acych na przyjecie, ie powod byi nienalezycie traktowany przez pracownikow pozwanego. Sad Apelacyjny zwaiyl co nastgpujez Zadna z apelacji nie zasiugiwaia na uwzglednienie. Sad Oicregowy zasadnie przyjai odpowiedzialnoéé pozwanego Skarbu Panstwa za naruszenie dobr osobistych powoda W zwiazku 2 Warunkami jego pobytu W Areszcie Sledczym W S. i nastepnie W Zakiadzie Karnym W W. Art. 110 § 2 k.k.W., ktory okres’la Warunki odbywania kary pozbawienia wolnosci, oicresla zasade, i2 powierzchnia W oeli mieszkalnej, przypadajaca na skazanego, Wynosi nie mniej niz 3 mg. Jak podkreéla sie W doktrynie (p. Kornentarz do art. 110 kodeksu karnego Wykonawczego _(Dz.U.97.90. 55 7), [W:] Z. Hoida, K. Postuiski, Kodeks karny wykonawczy. Komenrarz, LEX I Arche, 2008), a tal<26 sprawozdaniaoh Europej skiego Koinitetu Zapobiegania Torturom oraz Nieiudzkiemu lub Ponizajacemu Traktowaniu lub Karaniu [p. "Przegiad Wieziennictwa Polskiego" 1999, nr 24 25, s. 116 i 11., "_Przeg1ad Wieziemiictwa Polskiego" 2002, nr 36, s. 127 i 11.] powyzsze minimum powierzchni celi jest samo W sobie bardzo niskie, natomiast jego iianiszenie W stosunku do powoda nie byio kwestionowane ani przez Dyrektora Aresztu Sledozego W S., J’)... ani Dyrektora Zakiadu Karnego W W. Przeiudnienie W gieiwszej z Wyiej wskazanych placowek Wynosiio ponad 140%, zas W drugiej okoio 120135%. Siusznie tei Sad Okregowy zwrocii uwage na koniecznosé rozwaienia kwestii naruszenia Wyiej Wskazanyeh norm W swietie caioksztaitu Warunkow bytowych skazanych i tymczasowo aresztowanyoh. Ocena stopnia uciailiwoéci odbywania kary pozbawienia Wolnoéci przy ograniczonej powierzchni oeli uwzgladniaé bowiem wirma ewentualna kurnulacje takie innych czynnikow Wpiywaj acych na Warunki pozbawienia Wolnosci, jak rowniei to, Ze osoba osadzona musi siq Wprawdzie iiozyé sie z ograniczeniami i" dolegiiwoéciami Wykonywania tego rodzaju kary, jcdnak nie powinny one byé WiQkSZ»8,,I11Z to wyniltajace z koniecznej izolacji osadzonego przeprowadzonej Wediug zasad przewidzianych przepisami. 9 kwota 2250,- zł będzie wystarczającą rekompensatą za krzywdę, podczas gdy jest ona do tej krzywdy nieproporcjonalna. Zarzucił też naruszenie podstawowych zasad współżycia społecznego przez zasądzenie tej kwoty i naruszenie przepisów prawa procesowego przez brak uznania dowodów przez niego wskazanych i dotyczących naruszonego uszczerbku na zdrowiu oraz lżenia, bicia i poniżania powoda przez pracowników pozwanego. Kolejnym zarzutem był błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, ze dochodzona kwota odszkodowania ma na celu jego wzbogacenie i że brak dowodów pozwalających na przyjęcie, że powód był nienalezycie traktowany' przez pracowników pozwanego. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Żadna z apelacji nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy zasadnie przyjął odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda w związku z warunkami jego pobytu w Areszcie Śledczym w S. i następnie w Zakładzie Karnym w W. Art. ll0 § 2 k.k.w., który określa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, określa zasadę, iż powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niz 3 mg. Jak podkreśla się w doktrynie (p. Komentarz do art. 110 kodeksu karnego wykonawczego _(Dz.U.97.90. 557), [w:] Z-. Hołda, K. Postulski, Kodeks karny wykonawczy. Komentarz, LEX I Arche, 2008), a także sprawozdaniach Europejskiego Komitetu Zapobieganie Torturom oraz Nieiudzkiemu lub Ponizającemu Traktowaniu lub Karaniu [p. "Przegląd Więziennictwa Polskiego" 1999, nr 24- 25, s. 116 i n., "_Przegląd Więziennictwa Polskiego" 2002, nr 36, s. 12? i n.] powyższe minimum powierzchni celi jest samo W sobie bardzo niskie, natomiast jego naniszenie w stosunku do powoda nie było kwestionowane ani przez Dyrektora Aresztu Śledczego w S., 'J/„.. ani Dyrektora Zakładu Karnego w W. Przeludnienie w pierwszej z wyzej wskazanych placówek wynosiło ponad 140%, zaś w drugiej około 120-135%. Słusznie też Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na konieczność rozważenia kwestii naruszenia wyzej wskazanych norm w świetle całokształtu warunków bytowych skazanych i tymczasowo aresztowanych. Ocena stopnia uciążliwości odbywania kary pozbawienia wolności przy ograniczonej powierzchni celi uwzględniać bowiem winna ewentualną kumulację także innych czynników wpływających na warunki pozbawienia wolności, jak również to, że osoba osadzona musi się wprawdzie liczyć się z ograniczeniami i' dolegiiwościami wykonywania tego rodzaju kary, jednak nie powinny one być większe, ,niz te wynikające z koniecznej izolacji osadzonego przeprowadzonej według zasad przewidzianych przepisami. 9 --- STRONA 10 --- Uwzgladnienie powyzszych dodatkowych czynnikow ma W niniejszej sprawie znaczenie W szczegolnoéci W odniesieniu do Zakiadu Karnego W W. Powod przebywai tam W pawilonie nr 5 przez miesiac W Warunkach odbiegajacych istotnie in minus od przecietnego standardu jednostek penitencjarnych. Choé ustalenia faktyczne poczynione przez Sad Okregowy W niniejszej sprawie Sad Apelacyjny podziela, Wskazaé jednak nalezy na trafnoéé zarzutu pozwanego, 2e Sad I instancji W uzasadnieniu zaskarzonego wyroku nie odniosi sie szczegoiowo do Warunkow, jakie panowaiy W tym wiasnie pawilonie. Ze zgromadzonego W sprawie materiaiu Wynika, Ze wystqpowaia tam wilgoé i zagrzybienie, sufit byi ugiety i przeciekai, pojawiaiy sio szczury, a Wspélna iazienka na terenie pawilonu nie zapewniaia naleiytej intymnosci przy zaiatwianiu potrzeb fizjologicznych. Wbrew zarzutom apelacji Dyrektora Zakiadu Karnego, ooena powyzszanie Wynika jedynie 2. bezkrytycznie przyjetyoh zeznan powoda (a takie zeznafi éwiadka Dariusza S. iJanusza P. — k. 154  155), lecz takze 2 protokoiow kontroli sanitarnej prowadzonej W tej jednostce W dniach 5 kwietnia 2006 r., 31 sierpnia 2006 r., 30 listopada 2006 r. i 28 lutego 2007 r. (k. 111 — 117) gdzie moina dopatrzeé sie takich uWag, jak ,,na scianach Widoczne sa silady zagrzybienia”, ,,ogo1ny stan techniczny paWi1onu kwaiifikuje go do generalnego remontu", ,,Wi1goé i zagrzybienie na scianach sai mieszkalnych i korytarza”, czy ,,stan techniczny pawilonu Wymaga natychmiastowej inteiwencji”. Do odmiennych Wnioskow nie moga prowadzié zeznania kierownika dziaiu kwatermistrzowskiego Zakiadu Karnego  Wojciecha D., ktorych pominieoie zarzucai pozwany W apeiaoji. Nawet ten éwiadek zreszta przyznai (k. 157), Ze pomieszozenia prysznicowe W paWilonie 5 nie odpowiadaiy standardom, a generalny remont pawilonu byi Wymagany choéby ze Wzgledu na Wystopujatceugiecia stropow. Sad Apelacyjny nie dopayazyi sie takie zarzuoanego W apelaoji przez Dyrektora Zakiadu Karnego rzekomego utozsamiania przez Sad uciazliwoéci przebywania powoda W pawilonie 5 z pozostaiym okresem przebywania W tym Zakiadzie (W pawilonie 8). Przeciwnie, Sad Okregowy zwaiyi, Ze ogolnie Warunki pobytu powoda byiy tam podobne jak W Areszcie Sledczym W S. Dyrektor Zakiadu Karnego Wprawdzie przedstawiai pozytywne Wyniki przeprowadzonej W nim dnia 22 maja 2007 r. kontroli sanitarnej (k. 390 — 394) i poWo1yWa1 sie na Wyniki kontroii przeprowadzonej dnia 4 grudnia 2007 r. przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Miaio to jednak miejsce jui po opuszczeniu Zakiadu przez powoda (co nastapiio dnia 3 kwietnia 2007 r.), a W zaiaczniku do protokoiu kontroli znajduje sie stwierdzenie, 2e od 2006 npolnieszczenia jednostki sa sukcesywnie odnawiane. W istooie jednak na grunoie zgromadzonego materiaiu dowodowego mozna uznaé, 2e Warunki W pawiionie nr 8 W istocie byiy lepsze nii W Areszcie Sledezyrn W S, skoro takie 10 r Uwzględnienie powyższych dodatkowych czynników ma w niniejszej sprawie znaczenie w szczególności w odniesieniu do Zakładu Karnego w W. Powód przebywał tam w pawilonie nr 5 przez miesiąc W warunkach odbiegających istotnie in minus od przeciętnego standardu jednostek penitencjarnych. Choć ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny podziela, wskazać jednak należy na trafność zarzutu pozwanego, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarzonego wyroku nie odniósł się szczegółowo do warunków, jakie panowały W tym właśnie pawilonie. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że występowała tam wilgoć i zagrzybienie, sufit był ugięty i przeciekał, pojawiały się szczury, a wspólna łazienka na terenie pawilonu nie zapewniała należytej intymności przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Wbrew zarzutem apelacji Dyrektora Zakładu Karnego, ocena powyższa, nie wynika jedynie 2. bezkrytycznie przyjętych zeznań powoda (a także zeznań świadka Dariusza S. iJanusza P. - k. 154 - 155), lecz takze z protokołów' kontroli sanitarnej prowadzonej w tej jednostce W dniach 5 kwietnia 2006 r., 31 sierpnia 2006 r., 30 listopada 2006 r. i 28 lutego 2007 r. (k. lll - 117) gdzie można dopatrzeć się takich uwag, jak ,,na ścianach widoczne są ślady zagrzybienia”, „ogólny stan techniczny pawilonu kwalifikuje go do generalnego remontu", „wilgoć i zagrzybienie na ścianach sal mieszkalnych i korytarza”, czy „stan techniczny pawilonu wymaga natychmiastowej interwencji”. Do odmiennych wniosków nie mogą prowadzić zeznania kierownika działu kwatermistrzowskiego Zakładu Karnego - Wojciecha D., których pominięcie zarzucał pozwany w apelacji. Nawet ten świadek zresztą przyznał (k. 157), że pomieszczenia prysznicowe w pawilonie 5 nie odpowiadały standardom, a generalny remont pawilonu był wymagany choćby ze względu na występująceugięcia stropów. Sąd Apelacyjny nie dopanizył się także zarzucanego w apelacji przez Dyrektora Zakładu Karnego rzekomego utożsamiania przez Sąd uciążliwości przebywania powoda w pawilonie 5 z pozostałym okresem przebywania w tym Zakładzie (w pawilonie S). Przeciwnie, Sąd Okręgowy zważył, że ogólnie warunki pobytu powoda były tam podobne jak w Areszcie Śledczym w S. Dyrektor Zakładu Karnego wprawdzie przedstawiał pozytywne wyniki przeprowadzonej W nim dnia 22 maja 2007 r. kontroli sanitarnej (k. 390 - 394) i powoływał się na wyniki kontroli przeprowadzonej dnia 4 grudnia 2007 r. przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego. Miało to jednak miejsce już po opuszczeniu Zakładu przez powoda (co nastąpiło dnia 3 kwietnia 2007 r.), a W załączniku do protokołu kontroli znajduje się stwierdzenie, że od 2006 rşpomieszczenia jednostki są sukcesywnie odnawiane. W istocie jednak na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego można uznać, że warunki w pawilonie nr 8 w istocie były lepsze niż w Areszcie Śledczym w S, skoro także 10 ›' --- STRONA 11 --- Sad Okregowy zwrocii uwage, 2e Zakiad Karny W W. jest zakiadem typu poiotwartego, a powod mogi przez Wieksza czqsé dnia przebywaé poza cela i korzystaé 2 sanitariatow potozonych poza nia (skar2acy zbednie dodatkowo poWo1yWa1 sie W tym kontekseie na swiadka Zbigniewa T. i Tomasza K.). Wpiywa to takfze W pewnyin stopniu na ocene Warunkow przebywania powoda W pawilonie nr 5, jednak nie W stopniu uzasadniajacyin obnizenie przyznanego zadoééuozynienia. Nie moina te2 uznaé, by pozwany byt eatkowicie zwolniony od odpowiedzialnosci tak2e za okres przebywania powoda W pawilonie nr 8, gdyz trwaio to trzy miesiac»e d1u2ej ni2 jego pobyt w Areszcie Siedczym i nadal W warunkach ograniczonej powierzchni celi na jednego osadzonego. W ocenie Sadu Apelacyjnego nie byi te2 zasadny zarzut naruszenia przez Sad Okregowy zasady swobodnej ooeny dowodow podniesiony W apelacji Dyrektora Aresztu Sledczego W S. W szczegolnosci Sad I instancji miai W polu Widzenia powotane przez skarzacego sprawozdania 2 Wizytaoji sedziego penitenojarnego W tym areszcie, przeprowadzonyoh dnia 12, 13 i 20 grudnia 2005 r. oraz 27 i 29 grudnia 2006 1'. Podczas tych Wizytacji 2Wraoano uwage, 2e stan techniczny budynkow Aresztu pogarsza sie, ceie mieszkalne pozbawione sa na1e2ytej Wentylacji, instalaoja elektryezna i sanitarna ulega awariom, cele sa, przeludnione i zawilgooone. Choé 2e sprawozdania 2 Wizytaoji przeprowadzonej dnia 27 i 29 grudnia 2006 r. Wynika, 2e brak jest uchybieii kierownictwa plaoowki i podlegiych mu s1u2b na kontrolowanych odcinkach, to jednak zwrocono te2 uW_age, 2e Wykonywanie zadafi jednostki jest utrudnione 2 uwagi na jej 21y stan techniczny i przeludnieiiie, a dostepne sirodki sa niewystarczajace m.i11. W zakresie znaczacej poprawy Warunkow socjalno — bytowych osadzonych. Ze sprawozdania Wynika tak2e, 2e ceie Wyposa2one sa trzypietrowe 1o21<a, co pozwaia uznaé 2a racjonalny 2ar2ut powoda, sposob 4,.. zabezpieczenia znajdujacych sie W tych ceiach kaoikow sariitarnych scianka do Wysokosci 1,60 m nie oznaozai zapewnienia dostatecznej intymnos'ci podczas zaiatwiania potrzeb fizjoiogicznych i mogi rodzié uczucie skrepowania. Wprawdzie kontrola przeprowadzona W Areszcie Sledczym przez Powiatowa, Inspekcje Sanitarna dnia 26 czerwca 2006 r. nie Wykazaia istotniejszych uchybien (choé zwrocono uwage na Wystepujace niewielkie zacieki i zagrzybienia), jecinak nalezy 2Wa2yc’:, 2e organ ten nie ocenia Wszelkioh aspektow Warunkow bytowych osob przebywaj aoyoh W pomieszczeniach, iecz jedynie te istotne 2 punktu Widzenia ustawowych zadan lnspekoji. Niewatpliviiie W Areszcie Sledczym powod nie przebywai W W3l‘Ll111(8.Ch ra2aeo uciazliwych jak na warunki wiezienne i giownym mankamentem pozostaje zapewnienie mu maiej powierzohni W celi, jednak odzwierciedla to relatywnie nieWie11<a Wysokosé zasadzonego przez Sad Okregowy zadoséuczynienia. ' 11 Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że Zakład Karny w W. jest zakładem typu półotwartego, a powód mógł przez większą część dnia przebywać poza celą i korzystać z sanitariatów położonych poza nią (skarżący zbędnie dodatkowo powoływał się w tym kontekście na świadka Zbigniewa T. i Tomasza K.). Wpływa to także w pewnym stopniu na ocenę warunków przebywania powoda w pawilonie nr 5, jednak nie w stopniu uzasadniającym obniżenie przyznanego zadośćuczynienia. Nie można też uznać, by pozwany był całkowicie zwolniony od odpowiedzialności także za okres przebywania powoda w pawilonie nr 8, gdyż trwało to trzy miesiące dłużej niż jego pobyt w Areszcie Śledczym i nadal w warunkach ograniczonej powierzchni celi na jednego osadzonego. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie był też zasadny zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy zasady swobodnej oceny dowodów podniesiony w apelacji Dyrektora Aresztu Śledczego w S. W szczególności Sąd I instancji miał w polu widzenia powołane przez skarżącego sprawozdania z wizytacji sędziego penitencjarnego w tym areszcie, przeprowadzonych dnia 12, 13 i 20 grudnia 2005 r. oraz 27 i 29 grudnia 2006 r. Podczas tych wizytacji zwracano uwagę, że stan techniczny budynków Aresztu pogarsza się, cele mieszkalne pozbawione są należytej wentylacji, instalacja elektryczna i sanitarna ulega awariom, cele są_ przeludnione i zawilgocone. Choć ze sprawozdania z wizytacji przeprowadzonej dnia 27 i 29 grudnia 2006 r. wynika, że brak jest uchybień kierownictwa placówki i podległych mu służb na kontrolowanych odcinkach, to jednak zwrócono też uwagę, że wykonywanie zadań jednostki jest utrudnione z uwagi na jej zły stan techniczny i przeludnienie, a dostępne środki są niewystarczające m.in. w zakresie znaczącej poprawy warunków socjalno" - bytowych osadzonych. Ze sprawozdania wynika także, że cele wyposażone są trzypiętrowe łóżka, co pozwala uznać za racjonalny zarzut powoda, sposób J- zabezpieczenia znajdujących się w tych celach kącików sanitarnych ścianką do wysokości 1,60 m nie oznaczał zapewnienia dostatecznej intymności podczas załatwiania potrzeb fizjologicznych i mógł rodzić uczucie skrępowania. Wprawdzie kontrola przeprowadzona w Areszcie Śledczym przez Powiatową inspekcję Sanitarną dnia 26 czerwca 2006 r. nie wykazała istotniejszych uchybień (choć zwrócono uwagę na występujące niewielkie zacieki i zagrzybienia), jednak należy zważyć, że organ ten nie ocenia wszelkich aspektów warunków bytowych osób przebywających w pomieszczeniach, iecz jedynie te istotne z punktu widzenia ustawowych zadań inspekcji. Niewątpliwie W Areszcie Śledczym powód nie przebywał w warunkach rażąco uciążliwych jak na warunki więzienne i głównym mankamentem pozostaje zapewnienie mu małej powierzchni W celi, jednak odzwierciedla to relatywnie niewielka wysokość zasądzonego przez Sąd Okręgowy zadośćuczynienia. " ll --- STRONA 12 --- Zarzuty podnoszone przez podmioty reprezentujace pozwany Skarb Paristwa opieraiy sie przede Wszystkim na twierdzeniach, 2e wobec problernu przeludnienia W tych jednostkach speiniiy one Wymogi przewidziane przez art. 248 § 1 1<.k.w. Zgodnie 2 tyrn przepisem W szczegolnie uzasadnionycii Wypadkach dyrektor zakiadu karnego lub aresztu siedozego mo2e uiniescié osadzonych, na czas okreslony, W warunkaoh, W ktorych powierzchnia W celi na jednaosobe Wynosi mniej ni2 3 m2, a o takim umieszczeniu na1e2y bezzwiocznie powiadomié sedziego penitencjarnego. Nie jest kwestionowane W sprawie, 2e zarowno administracja Aresztu Sleclczego W S., jak i Zakiadu Karnego W W. formainie zastosowaia sie do obowiazku zawiadomienia o tym sedziego penitencjarnego (odpisy pism k. 235 — 240, 365 — 368). Jak jednak siusznie Wskazywano ju2 W orzeoznictwie, przewidziane ocistepstwo od najmniejszego Wymiaru powierzchni celi ma charakter Wyjatku, a zatem dla zastosowania go na1e2y dochowaé Wszystkioh Wymogow Wynikajacych z art. 248 k.k.W. W odniesieniu do kaidego odstepstwa od najni2s2ej nonny W szczegolnosci podac’; na1e2y, czy ijakie zaistniaiy "szozegolnie uzasadnione Wypadki”. Samo ,,pr2e1udnienie” jednostek penitenojarnych, majace charakter powszechny W skali kraju, nie jest Wystaiezajace 2 tego punktu Widzenia, nie jest zreszta nawet przyozyna, iecz efektem innych zjawisk. Choé trudno obcia2aé dyrektorow jednostek penitencjarnych odpowiedzialnosoia 2a liczbe osob kierowanych do aresztow i zakiadow karnych, to jednak Wystepowanie przeludnienia nie powinno uzasadniaé naruszania podstawowych praW osadzonych. Zgodnie 2 art. 4 § 1 ustaWy 2 dnia 6 czerwea 1997 r. — kodeks karny Wykonawczy (D2. U. Nr 90, poz. 557 z po2n. 2m.), stanowiapym dyrektywe Wykonania kar i sirodkow karnych, naleiy je Wykonywaé W sposob humanitarriy i 2 poszanowaniem godnosci ludzkiej skazanego. Przepis ten jest jedynie egzemplifikaoja podstawowych zasad funkcjonujagych W polskim porzadku prawnym, jak zakazu okrutnego lub ponizajacego traktowania lub karania (art. 40 2d. 1 Konstytucji RP) i zasady humanitarnego traktowania osob pozbawionych Wolnosoi (art. 41 ust. 4 Konstytuoji RP). Zasady powyisze sa écisle powiazane 2 fundamentalna zasada demokratycznego panstwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), Wynikajatakze z prawa miedzynarodowego — p. np. art. 10 ust. 1 Miedzynarodowego Paktu Praw Obywatelskichi Poiitycznych 2 dnia 19 grudnia 1966 r. (D2. U. 2 1977 r., Nr 38, poz. 167 i 169) a tak2e art. 3 Europejskiej Konweneji Praw Cziowieka i Podstawowyoh Wolnosci 2 dnia 4 grudnia 1950 r. (stanowiacy, Ze kazda osoba pozbawiona Wolnosci bedzie traktowana W sposob hurnanitarny, 2 poszanowaniem przyrodzonej godnosoi eziowieka). Sad Apelacyjny podziela W caiosci Wywody Sadu Okregowego na temat charakteru godnosci i jej roli jako dobra osobistego kazdej istoty ludzkiej. 12 Zarzuty podnoszone przez podmioty reprezentujące pozwany Skarb Państwa opierały się przede wszystkim na twierdzeniach, że wobec problemu przeludnienia w tych jednostkach spełniły one wymogi przewidziane przez art. 248 § l k.k.w. Zgodnie ż tym przepisem w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia W celi na jednąosobę wynosi mniej niz 3 mz, a o takim umieszczeniu nalezy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjamego. Nie jest kwestionowane W sprawie, że zarówno administracja Aresztu Śledczego w S., jak i Zakładu Karnego W W. formalnie zastosowała się do obowiązku zawiadomienia o tym sędziego penitencjarnego (odpisy pism k. 235 - 240, 365 - 368). Jak jednak słusznie wskazywano już W orzecznictwie, przewidziane odstępstwo od najmniejszego wymiaru powierzchni celi ma charakter wyjątku, a zatem dla zastosowania go należy dochować wszystkich wymogów wynikających z art. 248 k.k.w. W odniesieniu do każdego odstępstwa od najniższej normy W szczególności podać należy, czy ijakie zaistniały "szczególnie uzasadnione wypadki”. Samo „przeludnienie” jednostek penitencjamych, mające charakter powszechny W skali kraju, nie jest wystarczające z tego punktu widzenia, nie jest zresztą nawet przyczyną, lecz efektem innych zjawisk. Choć trudno obciążać- dyrektorów jednostek penitencjarnych odpowiedzialnością za liczbę osób kierowanych do aresztów i zakładów karnych, to jednak występowanie przeludnienia nie powinno uzasadniać naruszania podstawowych praw osadzonych. Zgodnie z art. 4 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - kodeks kamy wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 55? z póżn. zm.), stanowiącym dyrektywę wykonania kar i środków karnych, należy je wykonywać w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Przepis ten jest jedynie egzemplifikacją podstawowych zasad funkcjonujących W polskim porządku prawnym, jak zakazu okrutnego lub ponizającego traktowania lub karania (art. 40 zd. -1 Konstytucji RP) i zasady humanitamego traktowania osób pozbawionych wolności (art. 41 ust. 4 Konstytucji RP). Zasady powyższe są ściśle powiązane z fundamentalną zasadą demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), wynikają także z prawa międzynarodowego - p. np. art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskichi Politycznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 19?? r., Nr 38, poz. 16'? i 169) a także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 grudnia 1950 r. (stanowiący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana W sposób humanitamy, z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka). Sąd Apelacyjny podziela w całości wywody Sądu Okręgowego na temat charakteru godności i jej roli jako dobra osobistego każdej istoty ludzkiej. 12 --- STRONA 13 --- Rozmieszozenie oséb osadzonych W aresztach siedozych i zakiadaoh karnyeh nale2y do dyrektorow tych jednostek, W zwiazku 2 czym to ich oboiaga formalna odpowiedzialnosé 2a ewentualne dziaiania zwiazane z naruszeniem norm powierzchni przypadajacej na j ednego osadzonego. Art. 248 § 1 k.k.W. zostai uchylony jako niekonstytucyjny Wyrokiem Trybunaiu Konstytucyjnego 2 dnia 26 maja 2008 r., sygn. SK 25707. Zgodnie 2 tym Wyrokiem zachowai Wprawdzie moo obowiazujaca przez 18 miesiecy od dnia ogioszenia Wyroku W Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (co nastapiio dnia 5 czerwca 2008 r.), a okres przebywania powoda W Areszcie Sleclczym W S. i Zakiadzie Karnym W W. W caioéci rniai miejsctejeszcze przed ta data, jednak nie daje to podstaw do przyjecia, 2e art. 248 § 1 k.k.W. mdgi bye takze Wowozas stosowany W sposob, ktory nie speinia nawet tych, uznanych za niekonstytueyjne regui. Utrzymywanie bowiem takiego stanu jest sprzeczne 2 podstawowymi prawami c21oWie1<a, chronionymi tak przepisami kodeksu cywilnego, jak i Konstytuoji oraz prawa rniedzynarodowego (por. uzasadnienie wyroku Sadu Apeiacyjnego W Katowicach 2 dnia 22 maja 2009 r., sygn. 1 ACa 284709, LEX nr 563072). W konsekwencji nie sposob uznaé, by jednostki reprezentujace po2Wany Skarb Pafistwa uwolniiy sie od 2ar2utu bezprawnosci swojego zaohowania. Nie byiy te2 zasadne argumenty dyrektorow jednostek reprezentujaeych pozwanego, jakoby do zastosowania art. 448 k.c. konieozne byio udowodnienie pozwanemu Winy. System odpowiedzialnosci deliktowej Skarbu Pafistwa Wspoiksztaituje artykui 417 § 1 k.o., usytuowany W tym samym, V1  odnoszacym sie do ozynow niedozwolonyoh  ro2d2ia1e kodeksu cywilnego, co stanowiacy podstawe prawna 2asa_d2onej sumy art. 448 k.e. Nie bud2i obecnie Wiekszych. kontrowersji W doktrynie i orzecznictwie, 2e uznanie odpowiedzialnosci podmiotdw okreslonych W art. 417 k.p.c. nie Wymaga stwierdzenia Winy W zachowaniu podmiotu dziaiajaoego W imieniu paristwa przy Wykonywaniu Wiadzy pubiioznej, a jedynie niezgodnosoi jego dziaiania 2 prawern. Poglad taki przyjmowano nawet jeszcze na gruncie brzmienia tego przepisu sprzed dnia 1 Wrzesnia 2004 r. (p. np. Wyrok Sadu NajWy2s2ego 2 dnia 11 maja 2005 r., sygn. III CK 549/04, LEX nr 277845 przy uwzglednieniu Wyroku Trybunaiu Konstytucyjnego 2 dnia 4 grudnia 2001 r., sygn. SK 18/00, pub}. OTK 2001787256). A Zarowno powod, jak i Dyrektor Aresztu Sledczego W S. podnosili zarzuty, jakoby przyznane powodowi kwoty byiy niewiasciwe W éwietle okoiicznosci sprawy. Podkreslié jednak na1e2y, 2e zadoséuczynienie ma na celu naprawienie  przez rekompensate pienieina  szkody niemajatkowej Wyra2ajacej sie,1|trzywda,W postaoi cierpiefi fizycznyoh i psychicznych. W ten sposob ujawnia sie aprobowany W orzecznictwie jego kornpensacyjny charakter (por. 13 Rozmieszczenie osób osadzonych w aresztach śledczych i zakładach karnych nalezy do dyrektorów tych jednostek, w związku z czym to ich obciąża formalna odpowiedzialność za ewentualne działania związane z naruszeniem norm powierzchni przypadającej na jednego osadzonego. Art. 248 § 1 k.k.w. został uchylony jako niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r., sygn. SK 25r'07. Zgodnie z tym wyrokiem zachował wprawdzie moc obowiązującą przez 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (co nastąpiło dnia 5 czerwca 2008 r.), a okres przebywania powoda w Areszcie Śledczym w S. i Zakładzie Karnym w W. w całości miał miejscejeszcze przed tą datą, jednak nie daje to podstaw do przyjęcia, że art. 248 § 1 k.k.w. mógł być takze wówczas stosowany w sposób, który nie spełnia nawet tych, uznanych za niekonstytucyjne reguł. Utrzymywanie bowiem takiego stanu jest sprzeczne z podstawowymi prawami człowieka, chronionymi tak przepisami kodeksu cywilnego, jak i Konstytucji oraz prawa międzynarodowego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 maja 2009 r., sygn. I ACa 284i'09, LEX nr 563072). W konsekwencji nie sposób uznać, by jednostki reprezentujące pozwany Skarb Państwa uwolniły się od zarzutu bezprawności swojego zachowania. Nie były tez zasadne argumenty dyrektorów jednostek reprezentujących pozwanego, jakoby do zastosowania art. 448 k.c. konieczne było udowodnienie pozwanemu winy. System odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa współkształtuje artykuł 4l'i' § 1 k.c., usytuowany w tym samym, Vl - odnoszącym się do czynów niedozwolonych - rozdziale kodeksu cywilnego, co stanowiący podstawę prawną zasądzonej sumy art. 448 k.c. Nie budzi obecnie większych. kontrowersji w doktrynie i orzecznictwie, że uznanie odpowiedzialności podmiotów określonych w art. 417 k.p.c. nie wymaga stwierdzenia winy w zachowaniu podmiotu działającego w imieniu państwa przy wykonywaniu władzy publicznej, a jedynie niezgodności jego działania z prawem. Pogląd taki przyjmowano nawet jeszcze na gruncie brzmienia tego przepisu sprzed dnia 1 września 2004 r. (p. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2005 r., sygn. III CK 549/04, LEX nr 277845 przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., sygn. SK 18/00, publ. OTK 2001181256). A Zarówno powód, jak i Dyrektor Aresztu Śledczego w S. podnosili zarzuty, jakoby przyznane powodowi kwoty były niewłaściwe W świetle okoliczności sprawy. Podkreślić jednak należy, ze zadośćuczynienie ma na celu naprawienie - przez rekompensatę pieniężną - szkody niemajątkowej wyrażającej sięíkrzywdąw postaci cierpień fizycznych i psychicznych. W _ten sposób ujawnia się aprobowany w orzecznictwie jego kompensacyjny charakter (por. 13 --- STRONA 14 --- m.in. wyfoki Sqdu Najwyiszego z dnia 30 styoznia 2004 r. I CK 1312003 OSNC 200512540 oraz z dnia 2'? lutego 2004 r. V CK 282/2003 system informacji prawniczej lex 1837??) Zadoséuczynienie nie powinno mieé jedynie charakteru symbolicznego, ale tez z drugiej strony prowadzié do nieuzasadnionego wzbogacenia osoby, ktorej jest przyznawane. Stanowi wymagrodzenic szkody niematerialnej, ktorej rozmiar i dotkliwoéé podlega ocenie Sqdu przy uwzglgdnieniu zasad doéwiadczenia zyciowego i wszystkich okolicznosci sprawy. Nie jest wprawdzie wykluczona modyfikacja jego wysokoéci przez said odwolawczy, lecz jedynie w wyjagzkowych i przekonujapo uzasadnionych przypadkach, co w niniejszej sprawie nie miaio miejsca. 1\/Iajap na wzgicgdzie zakres i charakter naruszefi godnoéci powoda W zwiqzku z warunkami w jakich przebywai w obu pozwanych jednostkach, nie ma podstaw do kwestionowania zasqdzonej przez Sqd I instancji zadoééuczynienia W wysokosci 7'50; zi i 1.500, zi przyznanego od pozwanych stationes fisci. Nie moina uznaé za zasadnc twierdzefi powoda jakoby warunki w Zakiadzie Kamym i Areszcie §ledczym byiy ,,zbliZone do warunkow obozu konoentracyjnego niemieckiej III Rzeszy”, poniewai wyniki prowadzonych tam kontroli nie dajq podstaw do formuiowania tego typu zarzutow, zas w pawilonie n1" 5 Zakiadu Karnego w W., cechujapym sir; relatywnie najgorszym stanem tcchnicziiym, powod przebywai jedynie miesiap. Wbrew zarzutom jego apelacji nie ma toi podstaw do uznania, by wykazai on, to z powodu nieprawidiowej opieki zdrowotnej w ozasie pozbawienia wolnoéci poniosi szkodq na zdrowiu, bqdi byi bity, lzony, czy poniiany w jednostkach w ktorych przebywai. Said Okrogowy prawidiowo ustalil, Ze w czasie pozbawienia wolnoéci powod by} wielokrotnie konsultowany i badany przez specjalistow. Z notatki kierownika ambulatorium Zakiadu Karnego W W. (k. 42) wynika, Ze chodzflo o konsultaoje psychiatryczne, neurologiczne, okulistyczne, stomatologiozne, badanie rtg krggosIupa, USG jamy brzusznej i 8 wizyt u lekarza ogolnego. Powod siuchany na rozprawie dnia 24 wrzeénia 2009 r. (k. 401) zeznai, Ze ozuje sio dobrze i nie ma dolegliwosci, a nawet przed pobytem w Zakiadzie Karnym nie leczyi sig spccjalistycznie. Na rozprawie dnia 24 kwietnia 2008 r. (k. 51) twierdzii tez, 2e po wyj éciu na wolnoéé skierowano go na ,,biop1'qdy”, a trudno uznaé, by tego typu niekonwencjonalne ierapie byiy zalecane w ramach podstawowej publicznej opieki zdrowotnej. Twierdzenia powoda i sfwiadkow co do zachowania osob 2atrudnionych w A1eszcie §ledc2ym i Zakiadzie Karnym majq w przexvaiajapej mierze charakter ogolnikow, a przyznawanie mu lioznych nagrod nie pozwala uznaé, by by} on szykanowany przez administraojeg jednostek. Przeciwko Iwiarygodnosci twierdzefi powoda w tym zakresie przemawia rowniei fakt, 2e ani on, ani powoiane przez niego na éwiadkow osoby 14 F m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 r. I CK 131I2003 OSNC 2005f2r”40 oraz z dnia 27' lutego 2004 r. V CK 282/2003 system informacji prawniczej lex l837'?T). Zadośćuczynienie nie powinno mieć jedynie charakteru symbolicznego, ale tez z drugiej strony prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia osoby, której jest przyznawane. Stanowi wynagrodzenie szkody niematerialnej, której rozmiar i dotkliwość podlega ocenie Sądu przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i wszystkich okoliczności sprawy. Nie jest wprawdzie wykluczona rnodyfikacja jego wysokości przez sąd odwoławczy, lecz jedynie w wyjątkowych i przekonująco uzasadnionych przypadkach, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Mając na względzie zakres i charakter naruszeń godności powoda w związku z warunkami w jakich przebywał w obu pozwanych jednostkach, nie ma podstaw do kwestionowania zasądzonej przez Sąd I instancji zadośćuczynienia W wysokości ?'50,- zł i l.500,- zł przyznanego od pozwanych stationes fiscź. Nie można uznać za zasadne twierdzeń powoda jakoby warunki w Zakładzie Kamym i Areszcie Śledczym były ,,zblizone do warunków obozu koncentracyjnego niemieckiej III Rzeszy”, ponieważ wyniki prowadzonych tam kontroli nie dają podstaw do formułowania tego typu zarzutów, zaś w pawilonie nr 5 Zakładu Karnego w W., cechującym się relatywnie najgorszym stanem technicznym, powód przebywał jedynie miesiąc. Wbrew zarzutom jego apelacji nie ma też podstaw do uznania, by wykazał on, że z powodu nieprawidłowej opieki zdrowotnej w czasie pozbawienia wolności poniósł szkodę na zdrowiu, bądź był bity, lżony, czy poniżany w jednostkach w których przebywał. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że W czasie pozbawienia wolności powód był wielokrotnie konsultowany i badany przez specjalistów. Z notatki kierownika ambulatorium Zakładu Karnego w W. (k. 42)- wynika, że chodziło o konsultacje psychiatryczne, neurologiczne, okulistyczne, stomatologiczne, badanie rtg kręgosłupa, USG jamy brzusznej i 8 wizyt u lekarza ogólnego. Powód słuchany na rozprawie dnia 24 września 2009 r. (k. 401) zeznał, że czuje się dobrze i nie ma dolegliwości, a nawet przed pobytem w Zakładzie Karnym nie leczył się specjalistycznie. Na rozprawie dnia 24 kwietnia 2008 r. (k. 51) twierdził też, że po wyjściu na wolność skierowano go na „bioprądy”, a trudno uznać, by tego typu niekonwencjonalne terapie były zalecane w ramach podstawowej publicznej opieki zdrowotnej. Twierdzenia powoda i świadków co do zachowania osób zatrudnionych w Areszcie Śledczym i Zakładzie Karnym mają w przeważającej mierze charakter ogólników, a przyznawanie mu licznych nagród nie pozwala uznać, by był on szykanowany przez administrację jednostek. Przeciwko wiarygodności twierdzeń powoda w tym zakresie przemawia równiez fakt, ze ani on, ani powołane przez niego na świadków osoby 14 v --- STRONA 15 --- przebywajqce 2 nim W celach W czasie osadzenia nie skiadaiy w tym przedmiooie iadnych skarg sqdziemu penitencjamemu, choé przykiadowo powocl nie miai oporow przed demonstracyjnq odinowq zakwaterowania W pawilonie nr 5 (za co zostai ukarany) i obrazeniem lekarza w wiqziennym ambulatorium. Siusznic podnosi Dyrektor Aresztu filedczego w S., Ze powod przebywai w Areszoie édedozym dlatego, 2e sam naruszyi prawo, zresztg Sgd Okrqgowy miai ten argument w polu widzenia, co wyrainie zaznaczyi w uzasadnieniu zaskarzonego wyroku. Nie oznacza to jednak, 2e roszczenie powodajest sprzeczne z zasaciami wspoizycia spoiecznego (art. 5 k.c.), sam fakt pozbawienia wolnoéci stanowi jut oddziaiywanie represyjne zwiqzane 2 naruszeniem porzqdku prawncgo, a przepisy regulujatce warunki przebywania w zakiadaoh karnych i aresztach sledczych majq m.in. na celu zapewnienie, aby zastosowany érodek represyjny nie okazai siq nieadokwatny do zaioionych celow i nie powodowai naruszenia godnoéci iudzkiej osadzonego w sposob wiokszy niz to niezbodne i wystarozajape. Stosownie do art. 30 Konstytucji RP poszanowanie i ochrona godnoéoi jest obowiagkiem wiaclz publicznych, przy czym powinien on byé realizowany przede wszystkim tam, gdzie Pafistwo dziaia w ramaoh imperium, realizujqc swoje zadania represyjne. Wykonywanie takich zadafi nie moze prowadzié do Wigkszego ograniczenia praw cziowieka i jego godnoéci, nii to wynika z zadafi ochronnych i oelu zastosowanego §1'odka(p. wyrok Sqdu Najwyzszego 2 dnia 2 paidziemika 2007 r., sygn. II CSK 269/07, Monitor Prawniczy 2007/21r'17'2). Powyizszq argumentaojq moina odniesé odpowiednio do dziaialnoéci administracji zakiadu karnego w toku wykonywania kary pozbawienia wolnosoi oraz tymczasowego aresztowania. Majqc na wzglqdzie to co wskazano wyiej, nalezy zwaiyé, to skoro argumentacja wszystkich skarzqcych okazaia sic; niezasadna, zarowno apelacja powoda, jak i to wniesione przez podmioty reprezentujqce pozwany Skarb Pafistwa win_ny podlegaé oddaieniu, o czym Sqd Apelacyjny orzeki na mocy art. 385 k.p.c. 15 przebywające z nim W celach w czasie osadzenia nie składały w tym przedmiocie żadnych skarg sędziemu penitencjamemu, choć przykładowo powód nie miał oporów przed demonstracyjna odmową zakwaterowania W pawilonie nr 5 (za co został ukarany) i obrażeniem lekarza w więziennym ambulatorium. Słusznie podnosi Dyrektor Aresztu Śledczego w S., ze powód przebywał w Areszcie Śledczym dlatego, że sam naruszył prawo, zresztą Sąd Okręgowy miał ten argument w polu widzenia, co wyraźnie zaznaczył w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie oznacza to jednak, że roszczenie powodajest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. S k.c.), sam fakt pozbawienia wolności stanowi już oddziaływanie represyjne związane z naruszeniem porządku prawnego, a przepisy regulujące warunki przebywania w zakładach karnych i aresztach śledczych mają m.in. na celu zapewnienie, aby zastosowany środek represyjny nie okazał się nšeadekwatny do założonych celów i nie powodował naruszenia godności ludzkiej osadzonego w sposób większy niz to niezbędne i wystarczające. Stosownie do art. 30 Konstytucji RP poszanowanie i ochrona godności jest obowiązkiem władz publicznych, przy czym powinien on być realizowany przede wszystkim tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne. Wykonywanie takich zadań nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niz to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (p. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., sygn. II CSK 269/07, Monitor Prawniczy 200?/21f`172). Powyzszą arguinentację można odnieść odpowiednio do działalności administracji zakładu karnego w toku wykonywania kary pozbawienia wolności oraz tymczasowego aresztowania. Mając na względzie to co wskazano wyżej, należy zważyć, ze skoro argumentacja wszystkich skarżących okazała się niezasadna, zarówno apelacja powoda, jak i te wniesione przez podmioty reprezentujące pozwany Skarb Państwa winny podlegać oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł na mocy art. 385 k.p.c. 15