§Centrum Prawa KarnegoWykonawczego
← Powrót do orzecznictwa
Orzecznictwo

Wyrok akt V.

Treść orzeczenia

--- STRONA 1 --- T < .175 2 Sygn. akt V._,__Ca 899112 . $~.~_ "'5 .4 ' \"  ‘"“I743.x‘ "3'\"_~"; i __ fi \\ "  "' 3'51 . 2 .;¢ 5,l»_5 '1 % Y 1W]I‘|V[lE'NIUvVVRZECZYPQSPOLITEJ POLSKIEJ V " V ‘ Dnia8imaja2012r. Sa_d Okrggowy w W;é'i*szawie Wydziai CY"!/ilny.Odw0‘+a‘.w‘czy W sklradzie: r ’~" P12§w’od'fiicZa1cy: ’Jdanr’1§‘ Staéiéwska ' _‘Se,.dzi,ow;ie1:»;§$;Qi»”»’i»Agn=ieszka§AAFrpnczak. A ,. .  ' . .. »SSR>;»’deL;»>Agnies2I<aSidarfrw11Le’sZczyfisRa:""""(s"pr.)  ' _ P‘roto'kdigh_t':'="':M;€iiftaf=QZi’E*ka1fiska A ‘ "" " ' ' p0 rozpqz'nh_n_i;u §.m War§zéwié A 2  na.rozp11awie.__ _ "    '  A A  sprawy z~‘buwédztwa:;=J%éF|’a33"R; " " " H ' prze<=iw*<11==;,,S+<arb¢w%il %e1<t<>£<=>~5&i' Aréséiq % % w . ' i,_ E3yrektorowi Zakéaclu "Karnego". (3.. P,‘  _ .> ' O zama_t_e_:___; ._ jg . fia:lskLi_i_ék.__#béIa:¢ji:j;j5}§w§qa:.j_";= i . Q . J _ .. .._\_';'  ' 0d;_'wy£r.okuESqgiu=rRéj0:1d.wé"g".e;§d_.ia;sm;"St:Warsiawyw Warsiawia   1. Z.’ z dn_fa‘1"1 ;|ip<;g'2;01=1" "s99rj.'_a1<1=_%""¥l=|<1=c "7":3'/40* ‘ ‘ ' '   '1?‘ zmfenia;:?:"::ask=aiiaw Eten» e= naStepiuiaca trese:.:._.;I;zaé;:{§1zé';v.>'»ad; 1.000" [jeden tysi'qc);z1otych>,;;a 1w;;pp?JOsta4yWm;1zakreszie powé~dz~tw_b@~;_o*didéilai”,_;draz_ dodaje pun kt Ill or» treéci=:’».1*;;=n'a1kaz,uje=»;:§z§iqgnaé’ snar rzecz<~‘SKérbu=‘:Ra*fi‘§twa=‘;— 1*Sqdu 4‘ Rejon.owego dlafh1 .51; 1 War’s2éwy’=w =Wa»rfsLieiwi1: (‘dziéwi¢‘é§efiAo:s1ienj1:d‘zies iqt) ‘zlotyc h z roszczetiia§§§a$*gd;o’i!i§”g3;glvyil*H,l3K§=i§fl 58 *a‘ Ze‘°i5jJi31fia5"~R —. wpozostaiyninzakresie;gapelacigpdqaila, . 1, . ._ ' né|'ka'zuj_e uryp#a@c*i’é»1»‘*2e$*S»ka nl§u»’*Péflstwa¥= S‘é{d,u~AR¢j'émaWeg.0"dlal miétl ='Wa r'szawy na. rZe__c_zI' adw;__:.5¢Ies#aii}é"’ |<§&._¢;¢.._A‘1~2.q‘"0=;; (j.é"de'n. was Jdwieécie} zlotyQh_ W|_'az.'_z._nalein_'yr;n ».pndatkiem~§M;AT z_.ty1.u;l~';;;?=_.n_ié_6;pia_1:E0.nej 'pon_.1ocy prawnej 11dZLi9=|°'"'9j.‘Z'>El'IZQ3"'3‘W‘='F°5't€E.9W3'35?!i°q£?9f?'VY°.?.YU!i:."_.l.\ r “ M‘ " ' L . T‘ \I 1 "E 2' . _.. . _ .15 . ‘ % a --- STRONA 2 --- Sygn. akt V Ca 699/12' UZASADNHENIE . Pozwem zfoionym w dniu V14 marca 2010 roku, powéd Jan R_ wniési 0 zasadzenie odszkodowania w kwocie 50.000 zi od Skarbu Pafistwa reprezentowanego przez CZZK w W_i podlegfe mu jednostki penitencjarne: Areszt §iedczy W—‘M‘ul.1‘R— oraz Zakiad Karny G:1 P_ uvl.—, w ‘zwiqzku z na“rus2eniem_ débr bsobistych, do ktérych naruszenia doszio wskutek osadzenia powoda w przepefnionych celach oraz przebywaniai na oddziaie zamknigtym mimo podgrupy P2Z. Powéd twierdzif, 12 by? traktowany w sposéb poniiajqcy i nieludzki. W uzasadnieniu pozwu powéd podai, it przebywajqc w Areszcie filedczym Vb; Mi w jednej ceii przebywaio 12 osadzonych, co w myél art. 110 § 2 k.k.w. jes_t poniiej dopuszczalnej normy przypadajqcej na jednego skazanego. Powéd wskazaf, ii podobna sytuacja miafa miejsce réwniei w Zakia.dz_ie Karnym»GP‘ Powéd stwierdzif, ii w zwiqzkuz. duiq iloéciq oséb wjednejceli korzystanie z wolnej przéstrzeni oraz toaletyi byio utrudnione. Ponadto, t"wierd_zii," i2 w tak zatfoczonych celach czesto dochodziio do konfliktéw wéréd osadzonych, ktére nie byiy ujawniane ' siuibie wiqziennej 2 obawy p"rzed karami dyscyplinarnymi. W zwiqzku z w/w oko|icznosIciami,"p0wdd doznai wielu cierpiefi zaréwno fizycznych, jak i psychicznych, co wpiynqio na jego obecrié Zycie. H. __ Pozwany Skarb Pafistwa reprezentowany przez Areszt §I'edczy W—Mwniés.1‘0 odcialenie powédztwa w caioéci, przeprowadzenie dowodéw wskazanyqhw odljowiedzi ha pozew oraz zasqdzenie odpowoda na rzecz pozwanego kosztéw procesu, w tym k0s2tg'>w_zaste;pstwa prawnegowediug norm przepisanych. . __  W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany stwierdzii, 12 dziafaf W przedmiotowej sprawie zgodnie z obow.ia1zujqcy'mi przepisami kodeksu karnego wykonawczego, a iaden przepis obowiqzujqcego prawa n_ie upr_a_wr11ia 'dyrekt0ra zakiadu karnego, czy aresztu filedczego, do odlmowy przyjgcia osadzonego z uwagi.ria brak miejsc zakwaterowania w jednostce zgodnie z jej przeznaczeniem i pojemnoéciq. Dlategoffei; W ocenie pozwahego, przeludnienie w Areszcie §Ieclczym W—M3 a takie w innych j_ed_nostkach penitencjarnych wywofane byfo czynnikami obiektywnymi, a nie  z’rq organizacjq p0_zw'ar'1_ego, a cb za tym idzie iqdanie zadoééuczynienia Qzviqianego z tym przeluclnieniem stanowi naduiytie prawa w éwietle dyspozycji art. 5 k.c. $1” __ ; Pozwany Skarb Pafistwa reprezentowany przlqz_;;3§§{§1:§{___i_i§a}__|f£1y G—P_ wniési 0 odda|enie%_p.gi\%;';i4§!ztwa w.;bg.‘,;11ioéci,+vI5gasadzenie od powodé‘*"“§‘5§if6w“p“F§c&$'<?ésu wedfug_inorm przepisanych, przepr0wa.dzén'ie rozprawy w przypadku nieobecnoéci pozwanego oraz przeprowadzenie dowodu z zalqczonych dokumentéw. Pozwany wskazaf, ii osadzenie powoda w warunkfach nie zapewniajqcych mu minimalnej powierzchni mieszkalnej wynikajqcej z art. 110 k.k.w. miafo char~akter okresowy, a braki do peinych 3m2 nie byly duie. Wskazai, rc’>w,nie:, 2e oprécz okreséw, gdy brgzk pyio moiliwoéci zapewnienia powodowi powierzchni 3m2, wystqpowaiy okresy, gdy norm_ka. ta»4byfawzagewniona.0 Wedfug pozwanego sytuacja ta nie naruszaia porzqdku prawnego, byfa. dopuszczalna z art. 248 k.k.w. Pozwany wskazai; ii procedura zmniejszania powierzchni przypadajqcej na jednego osadzonego zostaia dochowana, gdyi 0 powyiszych dziaianiach poinformowany zostai Sqdzia Penitencjarny. Ograniczenia spowodowane przeludnieniem nie qgn»_acz_a1j§fl, ie warunki w celach sq nieéodziwe. Pozwany zapewnii, E2 pomimo niewielkiego ograniczenia powéd miaf zapewnione wszystkie prawa vwnikajqce z obowiqzujqcych przepiséw. .   .. Na r0zprawie' w dniu 22 |utego"2011 roku pemomocnik powodé Jana R_ podtrzymai stanowisko. Peinomocnik pozwanego, Skarbu Paristwa Aresztu filedczego W M_ wniosha 0 oddalenie powédztwa. ‘ ' . = I 1 --- STRONA 3 --- Na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2011 roku, pefnomocnik powoda podtrzymai powédztwo i oéwiadczyi, i2‘"‘"p0 konsuitacji z powodem aktualna zostaje treéé pisma z 14 marca .2011 roku, ii powod upatruje érédfa naruszania swoich praw w przeludnieniu cel. (k. 4.1). ' Na rozprawie w dniu 4 iipca 2011 roku peinomocnik powoda podtnzymai stanowisko i wnios? 0 zasqdzenie pe%nej kwoty oraz kosztéw zastqpstwa procesowego _pefnomdcnika z urzqdu, nie uiszczonych w cafoéci, ani w czqéci, ewentualnie w przypadku oddalehia powodztwa wniési 0 nie obciqzanie powoda kosztami z uwagi najego trudnzj sytuacjz;. 5 Peinomocnik pozwanego wniésf 0 oddavienie powodztwa wskazujqc, iiiw zakresie przeludnienia w celach byio ono zgodne z éwczeénie obowiqiujacymi przepisami, natom~iast‘wynikajqce 2 przeiudnienia konflikty wérbd osaclzonych nie zostaiy udowodnione. Wyrokiem z d»nia.11 iipca 2011 roku w sprawie pmwadzonej pgéd sygnaturq akt ll C__Z8/10, Sqci Rejonowydia m.st. Warszawy ll Wydziai Cywiiny, oddalil powéjdztwo w caloéci (pkt. iwyroku), orazpoleciiwyplacié ze Slim‘bu Paristwa na rzecz usfanow.ion'ego z urzqdu pei_nomocnika pqwoda kwotq 1400,00zi z tytuiu. nieopiaconej’ pomocy prawnej (pkt. II wyroku). _ ,3  ' Powyiszerozstrzygniqcie Sad Rejonowy oprai na podsta3wi.e nast¢p_ujq.cy0§?1'ustaIefi faktycznych: Jan.'R— prlzebywai= w Areszcie Sleclczym w "W:_:M_—'o.d. 19 maja 2009 roku. W okresuie od 19 maja 2000 do 202 maja 2009 roku 'przebs4wg,i"w pawilonie BI '.c.17 0 powierzchni 7,04 m2 , w ktérej przebywaio 4 osadzonych. W okre§_ie 051 20, IT.'i'§Ii3 2909 F9}?L3_._d°_ 23 czerwca 2009 roku prze_bywaHi w paw. AI c. 1 0 powierzchni 22;49 m,2..§\__:§e wskgganej ceii' p.rzebywa’!o w okresie : ' I l '  202'4"maja'2009 roku  8 osaclzonych, ~ 25 "maja 2009 r0ku 9 osadzonych, . 26.._maja 2009 roku ¢ 8 osasdzonych,  22’._:.'fi_i“Ii1'€11.i?1.'.'f' 20'09 roku ' 7 0sadzonych, n""28"' __I_'i»._1'._\_§1'j.af'< .2009 roku  8 osadzonych  29.3}1:maja 20.09 roku  11 osadzonych,  fl cz_§j__r_wca20_09roku. 10 osadzonvch,  2"cze_§wca 2009 roku  12 osadzonych,  3»? czierwca2009 roku1_1 osadzonych, ta Q ~ 8 czerwca 2009 roku 9 osadzonych, _  9 c:_:er.w.ca 2009 roku  8.0sad‘Z0n:y1ch, ‘ f .2; ,  10»14'czerwca 2009 roku  9 osadzonych, _ 15 czerwca 2009 roku  7 osadzonych, Y :9. 16 czerwca 2009 roku » 8 osadzonych, ‘_ ..}~‘¢X2  17 czerwca 2009 r0ku'Bvosadzonych, 18 21 czerwca 2009’roku  10 osadzonych, ‘ , <  2223 czerwca 2009 roku  9 osadzonych.  ' W tvm okresie tylko w dniach 27 maja 2009 roku i 15 czerwoa 2009 roku przypadaio na skazanego 3ma, w p0zost»aiy»m» okresie powierzchnia na jednego .osadz.0n.eg0 by%a mniei$Za Zgodnie 2 0b0w»ia1zujq»cq.p.r0ceciurq_ 0 zmniejszan'i_.u p,owier.zchni przypadajacej na je§J_|fleE° osadzonego 0 powyiszych d2ia’ca.niach poinformowanyz ostai Sqdzia Penitei;1'Ci.3i‘l1Y N35“.;pn.;e 3an przebywai w Zakiadzie Kamym w ‘ad 23.06.2009 do 23.11.2009 ‘roku. Wtym okresie przebywaf wceli 6 na 0ddzia|e1\.»f 0 rwwierlchni 31»43 ‘ma 0d dnia 24 czerwca2009r do dnia 15 péidziernika 2009 roku zosa.dzonymi: _  24 czerwca 20.09 roku  2 Iipca 2009 roku  10 osadzonych, " , . '2 --- STRONA 4 --- > {T ~ 38 iipca 2009 roku  9 osadzonych,"  911 lipca 2009 roku 10 osadzonych, ~12 27 lipcal 2009 roku  Sosadzonych, 28 iipca 2009 roku  27 wrzeénia 2009 roku  10 osadzonych,  28 wrzeénia 2009 roku  9 osadzonych,  29 wrzeénia 14 paidziernika 2009 roku  10 osadzonych. 1 W tym okresie na osadzonego przypadaio nié inniej nii 3,14 mg. __  Ponadto Jan R— ptrzebywai w okresie od 15 pa2dziernik‘a 2009 rokudo 23 iistopada 2009 roku w celi 6 na oddziale Vi 0 powierzchni 9,82 m2. W ceii wéwczastprzebywaio:  15  28 paidziernika 2009 roku  4 osadzonych, .  29 paidziernika 2009 roku 18 listopada 2009 roku  3 osadzonych, 19  23 iistopada 2009 roku  4 osadzonych. W tym 0kresie tylko w dniach 1528 paidziernika 2009 roku 1. A219 _ 23 Iistopada 2009 wystapiio przeiudnienie w celach. Zgodnie z ohowiazujaca pnjocedura ogmniejszaniu powierzchni przypadajacej na jednego. osadzonego 0 powyiszych dziaianiach poinformowanyzostai Sqdzia Penitencjarny. _ . _.  W kaiciej celi mieszkalnej Zakiadu Karnego w G—'P_ urzadzenia sanitarne sa oddzieione od reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spoiywania posiikdw, a kaidy 0sa.dz0.n'y ma zapewnione ioiko. Kaciki sanitarne sa zabudzowane i zapewniaja mo2iiwa__éé nie krgpujacego ich uiywania. Kaidago roku Zakiad Karny w I95’! WiZYt°Wa"Y 'PF11‘‘Z Segdziego Penitencjarneg.0 Sadu Okrqgowego w G— Powyiszy stan faktyczny Sad ustaiii na podstawie dokumentow .prz;a<dio2o_nyt;_h przez sttony i znajd uj_a.c'ych sigw aktach sprawy, a ktérych prawdziwofié nie zostaia zakwestionowana. J "D0'k0_'nu_1ac oceny prawnej powyzejfnakreélonego stanu faktycznego sprawy, Sad Rejonowy stwi.erdzii.;ii. powédztwo nie zasiugiwaio na uwzgigdniénie. = Sad i.i_n'sta'ncji'wskaza1‘, i2 pOWGd domagai sis; odszkodowania za l'|E!fUS2Efl|i§ dqbr osobisty wtym za p0ni2aja.ce':i unialudzkie traktowanie. Roszczenie swoje wywodzif z naruszen_ia_'§'swoich débr osobistych wobec oaafdgénia go w przeludnionych ceiach niezgodnie z art 110 § 2'k.i§w.».Wskazai, ii podstawa r0szc2e'nia';j.e5't art. kc w_ 2w. z art. 448 1<.c. W . Sad Réjonowy powoiai. sitg na stanowisko Sadu Najvvyiszego wyraione w_ wgyroku z dnia_. 19 paidziernika '1989 r. w sprawi.e H CR 419/89, ii ,,Dobra osobiste cziowieka pqzogtaja pod Ofihfflnq prawa cywilnego, niezaleinie od ochrony przewidzianej w innych przlepisach (art. 23 k.<;;). Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagroione cudzym dziaianiem, moie iadaé zaniec_ha_n~ia te_g_0 dgiaiania, chyba fie nie je_:§t ono bezprawne (...) do okolicznoéci wyiqczajacych bezprawnoéé naruszenia débr osobistych na ogot zaiicza siegz 1} dziaianie w ramach porzqdku prawnego, tj. dziaianie dozwolone pr'2ez obowiazujace przepisy prawa, 2) wykazywanie prawa» p.odmiot.owego, 3) zgode pokrzywdzon ego‘ (alg 245astrze_2en‘iem uchyieflifiiei skutecznoéci w niektérych p.rzypad»kach") oraz 4} dziaiania w ochronie uzasadaionego interasu. Wskazai, i2 na zasadach ogéinej odpowiedzialnoéci przesianka bezpnawnoéci sprowadza sis; do dziaiania sprzecznego 2 prawem lub zasadami wspéiiycia spoiecznego. K0nie.czn'ejest wiqc podjgcie przez sprawcq szkody takich czynnoéci, ktére naruszaé bqda powszechniei 0bowiazujqce_,przepi€sy (przy zaioieniu fikcji powszechnej znajomoéci prawa) iub tei oceniane z punktu widzenia izgodnoéci z poczuciam sprawiediiwoéci, siusznoéci, zgodnoéci ze spoiecznymi potrzebamj z0stana_apcenione negatywnie, jako sprzeczne 2 klauzulq generaina zasad wspéiiycia sp0feCZfl€80 2 e=' ' W zakresie kwestii dowodowych Sad podkreéiit, ii zgodnie z art. 6 k.c. i 232 k.p.c. przesianki ocipowiedzialnoéci odszkodowawczej powinna udowodnié strona powodowa, na przgtziwniku zaé ciaiy _. _:)9 H .< 1 3 i --- STRONA 5 --- ewentuainy dowéd braku bezprawnoéci. W zwiazku z powyiszym stwierdiii, ii pow0d nie wykazai okoiicznoéci juzasadniajacych wyrzadzenie szkody, nie wykazai ani szkody w postaci konkretnego uszczerbku w jego dobrach materialnych, ani nawet na osobie, nie wykazai rdwniei zwiazku przyczynowégo pomiqdzy zachowaniami funkcjonariuszy Siuiby Witgziennej, ktére miaiyby doprowadzié do szkody przez niego poniesionej. Sad Rejonowy powoiai sis; na art. 248 § 1 k.k.w., zgodnie 2 ktérym, w szczegolnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakiadu karnego Iub aresztu éledczego moie umieécié osadzonych, na czas okreélony, w warunkach, w ktérych powierzchnia w celi na jedna osobe wynosi mniej nii 3m 2; O takim umieszczeniu naleiy bezzwiocznie powiadomié sedziego penitencjarnego. Odnoszac pcwyiszie do ustalonego stanu faktycznego, uznai, ii w okoiicznoéciach sprawy umieszczenie powoda w przeludnionej celi, w ktdrej powierzchnia na jedna osobq wynosiia mniej, nii 3m2, byio zgodne z prawem. W kontekécie powoianego powyiej przepisu Sad orzekajacy wskazai, i2 podziela stanowisko zawarte w wyroku Sadu Najwyiszego z dnia_02 paidziernika 2007r., sygn. akt ll CSK 269/07, ii: ,,Zapewnienie przez Paristwo godziwych warunkéw odlbywania kary pozbawienia wolnoéci jest jednym 2 podstawowych wymagafi demokratycznego paristwa prawnego, jednakie osadzenie skazanego w celi..»_w warunkach, w ktorych powierzchnia na jedna osobq wynosiia mniej nii 3m2, przy speinieniu przasjianek okreélonych w art. 248 § 1 k.k.w. jest zgodne z prawem“. Stwierdzii przy tym, ii faktemje§.t,;' ii "art. 248 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodekskarny wykonawczy zostai uchylony jako niezgodny z art 40, art. 41 ust. 4 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten stracii moc obowiazujaca z upiywem 18 {osiemnast_u) r miesigcy od dnia ogioszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej tzn. 28.05.2008 roku. Zdaniem Sadu Rejonowego pozwani wykazali, ii ich dziaianie byio zgodne z obowiqzujacym wowczas prawem. Dyrektor pozwanego zakiadu wydai stosowne zarzqdzenia 0 umieszczeniu na czas okreéipnv osadzonych. w warunkach, w ktérych powierzchnia w celi na jedna osobq wynosiia mniej nii3m2. Poinformowany byi 0 tym takie Sqdzia Penitencjarny. Dziaianie dyrektora Zakiadu odbyio siq wiqc w granica¢h.'=prawa, nie moina wiqc dochodzié od niego odpowiedzialnoéci z art. _24__i_<.c., albowiern nie wypetniio.0n0_ znarnion wskazanego przepisu. Poza sporem musiaio byé w tych okolicznoéciach, ie nie zislciia si§.Qpoldstawowa dla zastosowania przepisu przesianka  niezgodne z prawem dziaianie nie miaio miejsca.  .> Sad"_;"¥'|_ instancji wskazai, ii powéd w uzasadnieniu swego pozwu powoiywai sia na 0k0i'iczn!0§é, i2 w okresie, kiedy by’: osadzony, to pozwagy nie zapewniipnu naleiytych warunkow bytowych przepisanych prawem. Cele, w ktorych przebywaigbyiy przeiud_q_".j.c'ane, na skutek czego nie miai zagwaran"t0.wanej, a nakazariej prawem 3 mz powierzchni na oshobq. Ponadto na skutek przeludnienia dochodziio do konfiiktéw pomiqdzy osadzonymi. W konkluzji powdd wskazat, I2 warunki,. w jakich przebywai jako osadzony uwiaczaja jego godnoéci, a przez to iamane sa prawa cziowieka, a co za tym idzie daje to podstawq do odszkodowania. Odnoszac sing do powyiszego, Sad Rejonowy stwierdzii, ii strona powodowa nie wykazaia ani faktu poniesienia szkody majatkowej, ani faktu wystapien.ie_l<rzywdy p0 jej stronie. Stwierdzii, ii powod przebywai w celach przeludnionych przez okres tacznie 54 tdni w czasie blisko szesiciomiesiqcznrego osadzenia. Tym niemniej nie zaleinie od kwestii bezprawnoéci dgiaiari pozwanych, istotne jest czy wiazaio sis; to 2 krzywda po stronie pozwanego. Przebywanie przez st_osunk_0w0 niediugi okres w przeiudnionej celi moie wiqzaé sig z naruszeniem dobr osohistych, jak réwniei moie wiazaé sig 2 krzywda, ktéra rodziiaby obowiazék zadoééuczynienia. Okoiicznoéci powyisze winna wykazaé strona powodowa. W toku catego postqpowania strona powodowa ograniczyfa sis; do wskazania, ii byio przeiudnienie oraz ii byio to dziaianie bezprawne. W niniejszej sprawie nie byio wniosku 0 przesiuchanie powoda, ktéry to dowdd byi istotny dla wykazania istnienia krzywdy. Zdaniem Sadu Rejonowego na istnienie krzywdy, czy tei szkody, u powoda nit! wskazywaiiaden dowdd. 4 --- STRONA 6 --- _, .. r" Sad I instancji powoiai sis; takie naokolicznoéé, i2 Zakiad Karny G=—P_.byi wizytowany w przez‘ Sqdziego Penitencjarnego. W czasie wizytacji Sqdzia Penitencjarny dokonai wyrywkowego przegladu akt osobowych osadzonych wizytacji pomieszczéfi mieszkalnych isocjalnych oraz przeprowadzit rozmowy ze skazanymi i tymczasowo aresztowanynji. Podczas wizytacji Scgdzia podkreélii duie zaangaiowanie odpowiednich siuib w zapewnieriieuikutrzymania porzadku i dyscypliny oraz prace remontowomodernizacyjne, podejmowane w celu poiepszenia warunkow odbywania kary przez osadzom/ch.'Z protokoiu‘ wizytacji wynikaio, 2e w czasie osadzenia w Zakiadzie Karnym w GP_ osadzeni maja zapewniona moiliwoéé realizacji uprawniefi zaréwno vtych 0 charakterze bytowym jak i zapewnienia przebywania w celi z wiaéciwie clobranymi osadzonymi, czy tei z wiaéciwym wyposaieniem. Maia réwniei zapewniona moiliwoéé korzystania z przysiugujacych mu praw zwiazanych z odbywaniem kary pozbawienia wolnoéci, np. ze spacerow, kapieli w iairii, zajq0 éwietIi'c0w\/oh, zajeé kulturainooéwiatowych, sportowych czy korzystania 2 bibliotek"i zaktadowej, korzystania 2 opieki medycznej, widzefi, posiug religijnych, pracy itd. Z uwagina powyisze Sad Rejonowy stwierdzii, ii powodowi zapewniono wiaéciwe warunki byt‘o'w"é, dlatego trudzno uznaé, aby ograniczenia powierzchni mieszkainej miaiy jakikoiwiek wpixiw 'na powstanié lu niego poczucia krzywdy, biorac pod uwage, fakt, ii wszystkie dziaiania admiriistracji Zakiaclu Karnego G_ P._‘nie byty bezprawne, a warunki bytowe gwarantowtame powodowi w iadnym razie nie naruszaiy w sposob bezprawny jego dobr osobis‘tych_, w‘ gzczegoinoéci "nie uwiaczaty jego godnoéci, prawa do prywatnoéci czy intymnoéci. L  _ Uwzgiqdriiaiac. wszystkie powyisze okolicznoéci Sad Rejonowy uznai, ii brak jest podstaw.do przyp'i.san'ia pozwanym odpowiedz.ia.lnoéci odszkodowawczej z uwagi na niewykazanie przez powoda ist'n'ienia przesianki bezprawnoéci, jak rowniei nie udowodnienia zaistnienia szkody i jej wysokoéci. P'0w_y2sze wywodi; i wnioski uzasadniaiy oddalenie powodztwa. _. _ W 0d'nieSia'niu do kosz.t6w'procesu, Sad Rejonowy uznai, na p0dst_awie art. 102 k.p.c., i'i'nie_naziéiy obciaiaé powoda kosztami procesu. _ _Z _‘§u'wagi_ '_na okoliczriosié, i2 powoda reprnezentowai peinomocnik z urzqdu. ktcirego, wy'nagrod'zer'1.i'e nie zostaio optacone naleiato przyznaé peinomocnikowi adwokatowi Bolesiawowi Ska'ie'_c_|<‘i.e'mu' na podstawie §6 pkt. 5 rozporzadzenia Ministra Spra.w_i__§dliwoéci z dnia 28 wrzeéiiiia 2002 r. w sprawie opiat za czynnofici adwokackie oraz. ponoszenia p__rzez Skarb Paristwa kosztow nieopiaconej obrony udzieionej z urzqdu (Dz.U. p§r~1f63, poz.1348) w kwpcie 2.400,00 _zi. ' ;_ ,_. . Od powyiszego wyroku apeiacjg wywiédi powod. Zaskariajac wyro,i_< w caioéci wniosi 0 jego zmiang poprzez uwzglqdnienie powodztwa w caioéci. Peinomocnik powoda zgiosii rowniei wniosek o zasadzenie od pozwanego kosztéw procesu w tym kosztowfiiastegpstwa adwokackiego 2 urzadu za obie instancje wediugnorm przepisanych. .2 2 Powdd zarzuciizaskarionemu wyrokowi naruszenie art. 24 k.c. w zw. z art. 4, art. 110 § 2 i art. 248 § 1 k.k.w. oraz 448 k.c., art. 3 i art. 8 ust. 1 Konwencjio ochronie praw cziowieka i podstawowych wolnoéci z dnia 4.11.1950r, art. 10 ust.1 Miqdzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19.12.1966 r., a takie art. 30, 40, art. 41 u»st.4 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 233 § 1 k.p.c., przez niewiaéciwe ich niezastosowanie do roszczenia powoda 0 zadoééuczynignie za naruszenie dobr osobiStyci1___i w konsekwencjioddaienie powodztwa. _ "' " Sad Okrqgowy zwaiyt, co nastqpuje: . . ¥_;.>; _.j Apelacja powoda zasiugiwaia ina uwzglqdnienie tylko czqéciowo. Sad gdwoiawczy p.odzie|a ustaienia faktyczne Sadu I instancji, szczeéolnie te odnoszace siq do warunkow odbywania kary przez powoda, i zwiazane 2 czasookresem przebywania przez powoda w.._okréélonych jednostkach ' 5 --- STRONA 7 --- penitencjarnych. Niemniej jednak nie podziela pogladu Sadu Rejonowego, 2e‘nie naruszono dobr osobistych powoda poprzez zapewnienie powodowi niezgodnych z prawem warunkow osadzenia w Zakiadzie Karnym Wlt/| Biodne sq ustalenia Sadu I instancji, izbbwad nieludowodnii, aby na skutek osadzenia w przeludnionych celach iiby nie doznai krzywdy. Podnieéé naleiy, ii jui w pozwie powod podniosi, I2 przebywanie wjednej celi z 11 osadzonymi, ktora nie zapewniaia minimalnego metraiu 3m2 na osadzonego, pbwodowato utrudnienia w korzystaniu z wolnej przestrzenioraz toaiety. Podniosi, it aby moc siefiporuszaé czeéé osadzonych spedzaia wiekszoéé czasu na trzy pietrowych ioikach. W zatioczonych pomieszczeniach czesto dochodziio do konfliktow wéréd osadzonych, ktore z obaw przed karami dyscyplinarnigmi nie byiy ujawniane siuibie wieziennej. Podniosi, i2 pobyt w takich warunkach przysporzyi ‘mu duio cierpiefi natury fizycznej i psychicznej. _Pozwany Skarb Pafistwa — Zaktad Karny W‘.M— w odpowiedzi na  pozew potwierdzii, i2 powod przebywai w Areszcie filedczym W_M_w okresie od dnia 19 maja 2009 roku do dnia 23 czerwca 2006 roku, czyli 36 dni, z czego przez okres 34 dni w przeludnionych celach (k.25, 30). Powyisze potwierdza, ii praktycznie przez caiyokres osa.dzenia powod przebywatw przeludnionych celach. Wprawdzie pozwanv podnosii, ii art. 248 § 1 k.k.w. dawai.podstawe prawnado osadzenia skazanych w ceiach, w ktorych powierzchniad na jedna osobe wyn=o§jia mniej ni2..3m2 , i zostai dochowany " obowiazek powiadomienia o fakcie przeludnienia Wiaéciwego sedziego penitencjarnego, to wskazaé naleiy, ii do akt zostaio zaiaczone Zarzadzenie Hr 18/2009.Dyrektora Aresztu §ledcz'e'go dnia 30 czerwca 2009_ roku, a zatem o'dn0$zar;e Sie" do okresu poiniejszego, nii okres, w ktorym powod odbywai kare pozba.wieniai; wolnoéci w tej jednostce wieziennej. Nie zostaio zaé zaiaczone odpowiednie zarzadzenie odnosz_ac__e.sie "do okresu majczerwiec 2009 r. _ Rdwniei Skarb Pafistwa reprezentowany przez Zakiad Karny potwier ii powodo_dbywai'.kare pozbawienia woinoéci w przeludnionych ce|aCh,'.a!e byio to okresowe. Z dokurrientiow"przedstawionych w sprawie wynika, i2 na okres okoio 5miesiecznego osa.dzenia powod p_rzebyw'ai w tym zakiadzie karnym w celach, w ktorych powierzchnia na jedna osobe wynosiia mniej nii 3m2przez.okres iacznie 18 dni. W odniesieniu co caiosiciokresu osadzenia powoda w tej jednostce w'iezi_eh_j_1ej.okres ten uznaé naieiy za stosunkowo niediugi. _ ' 3'§Zdaniem Sadu Okregowego, powod jui w pozwie w dostatecznie wyrainy sposdb wskazai podstawe faktyczna roszczenia o zadoééuczynieniez tytui%_~p0ni2ajac.ego i nieludgkiego traktowania w zaktadach karnych, w ktorych zostai osadzony w celach‘ nie. speiniajacyc'h_ wzymogu zapewnienia powierzchni 3 m2 na osobe oraz przy braku oddzielenia urzadzefl sanitarnych: od<,'reszty pomieszczenia przeznaczonej do spania, odpoczynku i spoiywania posiikow i braku ioiek dla wszystkich osadzonych. Wielokrotnie tei podnosii, 2e warunki te naruszaiy jego godnoéé. Wskazane zatem zostaio zarowno naruszone dobro osobiste jak i sposob jego naruszenia oraz okolicznoéci w iakich do tego doszio. Zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnia w celi‘ mieszkainej,4przypadajaca na skazanego, wynosi nie mniej nit 3 m2. Jak trafnie wskazai Trybunai l<onst\,rtu.cyjn‘y (wgrok z dnia 26.maja 2008 r., SK 25/07), minimalna powierzchnia mieszkaina przewidziana w art. 1103 k.k.w. naleiy do najniiszych w systemach penitencjarnych paristw europejskich. Przepis 2 art. 248 § 1 k.k.w. stanowi odstepstwo od zasady, 2e powierzchnia w celi wiezienne] powinna wynosié nie mniej nii 3 m2 na jedna osobe (zasada: art. 110 § _2 k.if.w.). Ten minimalny standard moie byé zatem jedynie wyjatkowo zmniejszony. Przepis art. 248 § 1 k.k.w. stanowii, ii “W szczegolnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakiadu karnego Iub aresztu éiedczego moie ulpieécié osadzonych, na czas okreéiony, w warunkach, w ktorych oowierzchnia w celi na jedna osobe.wynosi mniej nit 3 m2. O takim umieszczeniu naleiy bezzwiocznie powiadomié sedziego penitencjarnego'.?.. Trzeba tei zwrocié uwage, 2e zastosowanie powoianego przepisu dopusz'cz;_alne jest jedynie W . ‘ 'l‘é\  13:‘ at >" ' 6 --- STRONA 8 --- “szczegolnie uzasadnionych wypadkach". Nie moie to byé. zatem kaida dowolna sytuacja, lecz wyjatkowa, szczegolnie uzasadniona. Przepis ten we wskazanym zakresienie mote zatem podlegaé swobodnej wykiadni rozszerzajacej. W praktyce wielu zakiadow karnych "czas o_i<reslony" staje sie na ogoi czasem nieokreslonym, co budzi zasadnicze watpiiwosci konstvtucyjne (por.:§,uzasadnienie. wyroku TK z dnia 26 maja 2008 r.).. W rezuitacie prowadzi to do tego, 2e wyjatek przewidziany w art. 248 § 1 k.k.w. staje sie w praktyce reguiq. Przepis ten zostai zreszta uznany przez Trytwnai Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucja RP (od 6 grudnia 2009). ' _ W przedmiotowej sprawie byio bezspornym, 2e co do powodalnie wydano Zadnej decyzji indywidualnej 0 ktorej mowa w art. 248 k.k.w. Bezspornym byio tei, 2e spwaa przebywat w Zakiadzie Karnym w W. w celach mniejszych, aniieii 3 m2. . Przepis art. 30 Konstytucji RP stanowi, ii przyrodzona i nieibywaina godnosé cziowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiazkiem wiadz pubiicznych. Obowiazek ten powinien byé realizowany przez wiadze publiczne przede wszystkim wszedzie tam, gdzie Pafistwo dziata w ramach imperium realizujac swoje zadania represyjne, ktorych wykonanie nie moie prowadzié do wiekszego ograniczenia praw cziowieka i jego godnosci, nii to wynika z zadafi ochronnych i celu zastosowanego srodka represji. . H ' ' Wymog zapewnienia przez Paristwo godziwych waronkow odbywania kary pozoawienia wolnosci jest jednym z podstawowych wymogow nowoiytnego paiistwa prawa,'znajdujacym wyraz w normach prawa miedzynarodowego. Stanowi 0 tym wprost art. 10 ust.1 fiatyfikowanego przez Poiske Mi_edzynar.odowego Paktu Praw Osobistych i Pubiicznych z dnia 19 gryjinia 1966 r. (Dz. U. z 1977' r., Nr38, poz. 167 i 169") gioszqcy, 2e kaida osoba pozbawiona woinoscijiedzie traktowana w sposob" h_umanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godnosci cziowieka. Taliie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Cziowieka i Podstawowych Wolnosci z dnia 4 grudnia 1950 r., ratvfikowanej przez Polske w 1993 r. (D2. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.} stanowiacy,,2e."nikt nie mote byé poddany torturoi11_"ani nieludzkiemu Iub poniiajacemu traktowaniu Iub karaniu, wrirowadza obowiazek wiadzy pubiic'ziiej ziaplewnienia osobom osadzonym w zakiadach karnychiigodziwych i humanitarnych waruokowod_bywania kary pozbawienia wolnoéci, nienaruszajacych godnosci ludzkiej. taczy sie z tym wynikajaoy 2 art. 8 ust.1 Konwencji nakaz poszanowania iycia prywatnego obywateli i ich prawa do intymhosci,'co w odniesieniu do osob osadzonych w zakiadach karriych oznacza obowiazek zapewriienia takich warunkow bytowych i sanitarnych, w ktorych godnosé luclzka i prawo do intymdosci ni.e doznaja istotnego uszczerbku. "‘__ '  Sad Najwyiszy w swych ostatnich orzeczeniach wskazuje, ii ,,umieszcz_enie osoby pozbqwjionej woinosci w .ceii 0 powierzchni przypadajqcej no osodzonego mniejszej nié 3 mg moée stonowfé wystorczojqcq przesfanke stwierdzenia naruszenia jej dobr osobistych. Odpojyiedzioinosé Skorbu Poristwo no podstawie art. 448 k.c. za krzywde wyrzqdzonq tym naruszeniem 0ie_§§o!e2y od winy” (por Uchwaia SN 7 sedziow z dnia 18 paidziernika 2011 r., Iii CZP 25/11, OSNQ 2012/2/15, BiuI.SN 2011/ 10/6), ,,samo tyiko osadzenie skazanego w ceii, w ktdrej no jednq osoba przypodo powierzchnio mniejsza niz‘ 3 m kw jest wystarczajqcq podstawq do przyjecio naruszenia ddbr osobistych skozonego; przez szkode w rozumieniu art. 417 k.c. naiez'y rozumfeé tak2'e szkode piemajqtkowq, o wiec rowniez'= krzywde, o ktdrej mowo w art. 448 k.c., co w konsekwencji prowodzi do; wniosku, 2_e jez'eh' érodfem odpowiedzioinosci jest szkodo pozostojqco w normalnym zwiqzku p'(z}'/ozynowym z wykonywoniem wfodzy pubficznej, to jest one oporto no przesfonce be2prowno§c'” (por. wyrok SN zgdnia 27 paidziernika 2011 r., V CSK 489/10, LEX nr 1102552); ,,Przebywonie w celi 0 powierzchni mn'ie,iszej' n:‘2 mmimum wyzrioczone ustowowo moz'e stonowié wystarczajqcq przesfanke stwierdzenio noruszenio ddbr osobistych osodzonego. Nie oznoczo to jednak, z'e zawsze, bezwzgiednie I outomotycznie noieéy kwohfikowoé je joko noruszenie tych dobr, bo uwzgiednione byé mogq w konkretnej sprowie tokée inne istotne okoiicznosci foktyczne, jak chociozby czas przebywonia w tych niewfosciwych wort;,ni__<och,' . ii; r 7 ’; ‘L --- STRONA 9 --- I \ wynikojqcy z art. 77 ust. I Konstytucji i art. 417 k.c. obowiqzek noprowienia szkody wyrzqdzonej przez niezgodne z prowem 'dzio1‘onie wiodzy pubficznej obejmuje tokée szkode niemojqtkowq, o ktdrej mowo w art. 448 k.c.; Uéyte w art. 448 k.c. sformufowanie “sod mote przyznoé temu, CZ}{fQ dobro osobiste zostofo naruszone, odpowiedniq sume pienieinq tytufem zodoséuczynienio pienflgénego zo doznonq krzywde" nie oznaczo fakultotywnosci przyznania tego zadoséuczynienia” (por. wyrok SN 2 dhia 19 paidziernika 2011 r., ll CSK 721/10, LEX nr 1102655). Orzecznictwo to odwoiuje sie do stanowiska Europejskiego Trybunat "Praw Cziowieka, ktory rozpoznajac skargi obywateii poiskich w tym przedmiocie oraz nawiazujac do wczeéniejszych orzeczefi uznai, ie w przypadku sytuacji, w ktorych na jednego osadzonego przypadaio mniej hit 3 m2 powierzchni celi, jut sam ten fakt stanowi wystarczajaca przesianke‘ do stwierdzenia naruszenia art. 3 Konwencji o ochronie praw cziowieka, nie moina bowiem zapewnié w takich warunkach godnego traktowania wieinia. W konsekwencji stwierclzit, 2e wszystkie svtuacjé,’ w ktorych osadzony jest pozbawiony minimalnej przestrzeni 3 m2 w celi beda traktowane jako uzasadniona przestanka stwierdzenia naruszenia art. 3 Konwencji (miedzy innymi wyroki ET;PCz. z 22 paidziernjka 2009 r. skarga nr 17885/04 Orchowski s skarga nr 17599/05 Sikorski). ' Sad Okrqgowy podzielajac stanowisko prezentowane przez Sad Najwyiszy, jak rownie2 Europejskiego Trybunai Praw Cztowieka, uznat, ii w niniejszej sprawie zasadnybyi zarzut naruszenia art. 23, 24 k.c. w zw. 2 art. 110 § 2 k.k.w. i art. 3 Konwencji o ochronie praw cziowieka przez nie zastosowani.e tych przepisow do ustalonego stanu faktycznego wwyniku btadnego uznania przez Sad Rejonowy, 2e samo tyiko osadzenie skazanego w celi, w ktorej 'n'a jedna osobeiprzypadaia p“owie_rz<;;hnia mniejsza nii3 mg, nie jest wystarczajaca podstawa do przyjecia narus'zenia.débr osobistych skaianego. Jest rzeczaoczywista, 2e przeludnienie w celach iaczy sie z dodatkowymi dolegliwosciami bytowymi dnia. codziennego (warunki nocIegu, spoiywania posiikow, korzystania z ubikar:jiJ_,,NiewatpIiwie przez umieszozenie powoda w celach o powierzchniach mniejszych, nit 3 m2 naruszono dobro osobiste skariacegow postaci godnosci (art. 23 k.c.). Stan taki jest szczegolnie dotkliwy, jasli twa dtutszy okres.  'W"razie naruszenia dobra osobistego czynem niedozwolonym sad mote przjrznaé temu, czyje dobroosobiste zostaio naruszone, odpowiednia some tytutem zadoséuczynienia pienietnego za_ doznana krzywde (art. 417 § 1 k.c. i art. 448 k.c.). Niewatpliwie iqdanie zasadzenia od Skarbu Pafistwa kwoty zadoséuczynienia w wysokosci. 50.000,00 zf byio przesadnie wygorowane tak z uwagi na sposob naruszeifilia dobra osobistego, jak i intensywnosé czasowa tych naruszefi. I\i/Iajac_ na uwadze powyisze ustalenia i rozwa2ania,.,$n‘ate2a‘Io uznaé apelacje za zasadna tyiko czesciowoflwzgledniajac fakt, ii powod wiasciwie permaraentnie przebywai w Areszcie Sledczym WM.—.w przeludnionych celach, z nieoddzieiona toaleta i weztem sanitarnym, co stanowiio przejaw poniiajacego traktowania, prowadzqcego do naruszenia jego godnosci oraz prawa do intymnosci, Sad uznai, it jego roszczenie 0 zasadzenie zadoséuczynieniaizasiuguje czesciowo na uwzg1ednienie..,Sad Odwoiawczy uznai, ii dowiedzione zostaio, ii to w Aresicie Sledczym W_— M_ doszio do najintensywniejszego naruszenia dobr osobistych powoda, gjdyi w tej jednostce penitencjarnej w warunkach przeiudnienia powod przebywai przez 34 dni, czyli pjgaktycznie caiy okres osadzenia. Okres ten stanowii takie 1/6 catosci czasookresu odbywania {przez powoda kary pozbawienia wolnoéci. Zdaniem Sadu Okregowego kwota adekwatna do doznanego przez powoda uszczerbku jest kwota 1.000,00 zi, aibowiem powod nie udowodnit, iiby dolegiiwosci jzvgiazane z odbywaniem kary pozbawienia wolnosci w przeludnionych ceiach byiy tak znaczne, by?uZ_?§8dniaiy zasadzenie z tego tytuiu kwoty wytszej.  I  Z tych tet wzgiadow Sad Odwoiawczy zmienit zaskariony wyrok w pkt I i zasadzit na rzecz powoda od Skarbu Pafistwa reprezentowanego przez Dyrektora Aresztu éledczego W Mi kwote 1.000 zi, oddalajac powodztwo w pozostah/m zakresie (art. 386'§ 1 k.p.c.). 1 ' 3 . "‘'"'> v . --- STRONA 10 --- Qt Jednoczesnie Sad II instancji zmieniajac zaskariony wyrok zas_ti:;§owai art. 113 ust. 2 pkt. 1 ustawy o kosztach 'w sprawach cywiinych, dodajac do jego dotychctasowej tresci pkt. III. Powod zwoiniony byi od obowiazku uiszczenia opiaty od pozwu, opiata ta wynosiia 2.500,00 zi, i na jej poczet naietaio sciagnaé z roszczenia zasadzonego na rzecz powoda kwote 980,00 21‘, jako wynikajaca ze stosunku nieuwzgiednienia powodztwa powoda (powod wygrai proces w stosunku 2%, w 98 % przegrai, a zatem z roszczenia zasadzonego na jego rzecz winna byé éciagnieta na rzecz Skarbu Paiistwa kwota 900,00 zt  1.o00,0o 1+ x 98% = 980,00 1+). ' ~ W pozostaiej czesci apeiacja jako bezzasadna podlegaia oddaieniu (art. 385 k.p.c.). W pkt 3 wyroku, Sad Odwoiawczy przyznai od Skarbu Paristwa  Sad Rejonowego dla m.st. Warszawy na rzecz ustanowionego z urzedu petnomocnika wynagrodzenie za tfidzieilona powodowi 2 urzedu pomoc prawna w postepowaniu odwoiawczym w wysokosci 1.200;00fz+ wraz z naleinym podatkiem VAT (§ 2 pkt 3, § 6 pkt 5 i § 13 ust. 1 pkt 1 rozporzadzenia Ministra *S‘prawiedIiwos'.ci z dnia 28_ wrzesnia 2_002 r. w sprawie opiat za czynnosci adwokacie oraz ponoszenie przez Skarb Pafistwa kosztow nieopiaconej pomocy prawnej udzielonej z urzqdu).  . Z uwagi na powyisze, Sad Okregowy, orzekijak w sentencji. <1 I 3 l ,1] 4 ' N 4 t u 0

Słowa kluczowe

#orzeczenie#Wyrok#Sąd Okręgowy w Warszawa#akt V.#art. 110 § 2 k.k.w.#art. 5 k.c.#art. 110 k.k.w.#art. 248 k.k.w.#art. 23 k.#art. 6 k.c.#art. 248 § 1 k.k.w.#art. 41 ust.#art. 2 Konstytucji#art. 102 k.p.c.#art. 24 k.c.#art. 8 ust. 1 Konwencjio#art. 10 ust.1 Miqdzynarodo#art. 47 Konstytucji#art. 1103 k.k.w.#art. 30 Konstytucji#art. 10 ust.1 fiatyfikowan#art. 3 Europejskiej#art. 8 ust.1 Konwencji#art. 448 k.c.#art. 417 k.c.#art. 77 ust.#art. 3 Konwencji#art. 23 k.c.#art. 417 § 1 k.c.#art. 113 ust. 2 pkt.