Postanowienie akt

--- STRONA 1 --- WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział I Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia Renata Pelz Protokolant: protokolant sądowy Aleksandra Lula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. w Poznaniu sprawy z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Dyrektora Zakładu Karnego we W. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej . /-/ SSO Renata Pelz UZASADNIENIE Pozwem z dnia 8 maja 2018 r. powód A. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Dyrektora Zakładu Karnego we W. kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy oraz pogorszenia stanu zdrowia, a także zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powód wskazał, że odbywał karę pozbawienia wolności w nieodpowiednich warunkach socjalno-bytowych. Ponadto zarzucił brak odpowiedniej opieki lekarskiej, niedopełnienia możliwości przeprowadzenia zabiegu ortopedycznego poza Zakładem Karnym w P. w dniu 10 stycznia 2018 r., zaniedbania Kierownika Ambulatorium oraz lekarzy internistów lekceważących jego osobę, znęcanie się psychiczne nad jego osobą oraz naśmiewanie przez lekarzy więziennych i funkcjonariuszy Zakładu Karnego we W.. Jako podstawę prawną roszczenia powód podał art. 4 § 1 k.k.w., art. 82 § 1 k.k.w., art. 83 § 1-3 k.k.w., art. 101 k.k.w., art. 102 k.k.w., art. 109 § 1-3 k.k.w., art. 110 § 1 i 2 k.k.w. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2018 r. Sąd Rejonowy (...) w P. w sprawie o sygn. akt (...) stwierdził swoją niewłaściwość rzeczową i sprawę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Poznaniu jako sądowi rzeczowo i miejscowo właściwemu. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2019 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu (sygn. akt (...)) zmienił postanowienie z dnia 2 stycznia 2019 r. i zwolnił powoda od kosztów sądowych. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Zakładu Karnego we W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany wskazał, że twierdzenia powoda są gołosłowne i bezpodstawne. Pozwany stwierdził, że opieka medyczna na powodem realizowana była zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie udzielania świadczeń zdrowotnych przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności. Powód składał skargi i były prowadzone postępowania wyjaśniające, których przedmiot był tożsamy z zarzutami podniesionymi w pozwie. I C 1040/18 --- STRONA 2 --- Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. S. w okresie od 1 marca 2014 r. do 30 września 2019 r. przebywał m.in. w Zakładzie Karnym w P., Zakładzie Karnym we W. oraz Zakładzie Karnym w K. i Areszcie Śledczym w P.. Powód nie był zatrudniony w Zakładzie Karnym. Zwalniając powoda z Aresztu Śledczego w P., powód był zobowiązany do wskazania adresu, pod którym miał przebywać na wolności. Powód jako adres zamieszkania wskazał: R., ul. (...). Dowód: wydruk NOE-SAD (k. 10), zaświadczenie z dnia 8 października 2018 r. (k. 48), pismo z dnia 30 września 2019 r. (k. 185). Powód podczas pobytu w Zakładzie Karnym we W. miał zapewnioną opiekę medyczną, w tym specjalistyczną, odpowiednią do zgłaszanych dolegliwości i rozpoznania chorobowego. Powodowi udzielane były świadczenia medyczne praktycznie cotygodniowo. Powód po przebytym urazie stawu kolanowego, w listopadzie 2015 r. odmówił wykonania (...) tego kolana w warunkach więziennych. Powód przebywał również w Zakładzie karnym w P. z którego został przewieziony do Zakładu Karnego we W.. W poprzedniej jednostce powód miał ustalony termin (...)stawu kolanowego na dzień 27 grudnia 2017 r. w B.. Z uwagi na brak możliwości logistycznych niemożliwe okazało się przetransportowanie powoda na umówiony termin zabiegu w B.. W dniu 10 stycznia 2018 r. powód był konsultowany w Klinice (...) medycznego w P., gdzie zalecono leczenie zachowawcze, ewentualnie rozważenie leczenia zabiegowego (...) w trybie planowym. W dniu 20 kwietnia 2018 r. powód był na konsultacji w Klinice (...) w P. i po zakwalifikowaniu do leczenia zabiegowego w dniu 21 czerwca 2018 r. został wpisany na listę oczekujących na zabieg. Powód pozostaje w leczeniu zachowawczym (...) i termin leczenia zabiegowego wyznaczono na dzień 9 czerwca 2025 r. W dniu 24 maja 2018 r. powód był konsultowany przez (...) , który po przeprowadzeniu rozmowy z powodem nie stwierdził wskazań klinicznych do wdrożenia farmakoterapii. W dniu 13 czerwca 2018 r. powód został przyjęty przez lekarza ambulatorium z uwagi na ból kolana, zapisano leki oraz żel. W dniu 27 czerwca 2018 r. powód nie został doprowadzony na planowaną wizytę lekarską, albowiem podjął decyzję o uczestniczeniu w spacerze. Do ambulatorium został doprowadzony po zakończeniu przyjęć lekarskich i został zaopatrzony w leki przeciwbólowe. Dowód: pismo dnia 9 sierpnia 2018 r. (k. 45), pismo z dnia 4 lipca 2018 r. (k. 49), pismo z dnia 11 września 2018 r. (k. 128-129), skargi powoda, odpowiedzi na skargi i pisma w toku wykonywania czynności, sprawozdania z postępowania wyjaśniającego (k. 130-177), pismo z dnia 26 czerwca 2017 r. (k. 178). Powód składał zastrzeżenia i skargi na opiekę medyczną sprawowaną w Zakładzie Karnym we W.. Zarzuty dotyczące sprawowanej opieki medycznej nad powodem były m.in. przedmiotem skarg kierowanych do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. jak i przedmiotem czynności wyjaśniających przeprowadzonych z udziałem Naczelnego Lekarza Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w P.. Powód pisał skargi również do Ministra Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich i Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W.. Po przeprowadzeniu postępowań wyjaśniających skargi powoda zostały uznane za bezzasadne. Dowód: pismo dnia 9 sierpnia 2018 r. (k. 45), skargi powoda, odpowiedzi na skargi i pisma w toku wykonywania czynności, sprawozdania z postępowania wyjaśniającego (k. 130-177). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy. --- STRONA 3 --- Sąd uznał za wiarygodne zebrane w sprawie dokumenty urzędowe i prywatne przypisując im znaczenie jakie wynika z art. 244 i 245 k.p.c. Zgodnie z art. 244 § 1 k.p.c. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast jak wynika z art. 245 k.p.c. dokumenty prywatne stanowią dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Z art. 245 k.p.c. wynika zatem, iż dokument prywatny nie korzysta z domniemania zgodności z prawdą oświadczeń w nich zawartych, a jedynie z domniemania, iż osoba podpisana złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W przedmiotowej sprawie Sąd uznał za autentyczne dokumenty prywatne przedłożone przez strony i przyjął, iż osoby podpisane na tych dokumentach złożyły oświadczenia w nich zawarte. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powód A. S. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego we W. zadośćuczynienia w wysokości 100.000 zł z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Jedną z podstawowych powinności nowożytnego państwa prawa jest zagwarantowanie humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. z 1977 r. Nr 38 poz. 167 i 169), każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Z kolei art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm.), której Polska jest sygnatariuszem stanowi, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu. Te normy prawa międzynarodowego znajdują swoje odpowiedniki w art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Wszystkie one w sposób niewątpliwy nakładają na władzę publiczną wskazany obowiązek zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Zgodnie z art. 4 § 1 k.k.w. kary, środki karne, środki kompensacyjne, przepadek, środki zabezpieczające i środki zapobiegawcze wykonuje się w sposób humanitarny, z poszanowaniem godności ludzkiej skazanego. Zakazuje się stosowania tortur lub nieludzkiego albo poniżającego traktowania i karania skazanego. Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, decydujące znaczenie ma nie subiektywne odczucie danej osoby, ale to jaką reakcję wywołuje naruszenie w racjonalnym społecznym odbiorze. Należy więc przyjmować koncepcję obiektywną naruszenia dobra osobistego w kontekście całokształtu okoliczności sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107). Formy ochrony dóbr osobistych wyznaczają art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Ogólny przepis dotyczący ochrony dóbr osobistych, a mianowicie art. 24 § 1 k.c., stanowi, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne, przy czym z art. 23 k.c. wynika, że katalog dóbr osobistych ma charter otwarty. Nie ulega przy tym wątpliwości, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, a więc przede wszystkim działaniem sprzecznym z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Art. 448 k.c. stanowi zaś, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Stosowanie zaś do treści art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Cytowany przepis (art. 24 k.c.) rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na stronę powodową nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste. Na pozwanym natomiast ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne, a więc miało oparcie w przepisach prawa, było zgodne z zasadami współżycia społecznego, było działaniem za zgodą pokrzywdzonego, służyło wykonywaniu prawa podmiotowego w warunkach nie wskazujących na jego --- STRONA 4 --- nadużycie bądź zmierzało do ochrony uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego (tak: Sąd Najwyższy m. in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2003r., I CKN 480/01, Lex nr 137619 i w wyroku z dnia 25 października 1982 r., I CR 239/82, Lex nr 766611). W myśl utrwalonej w orzecznictwie i literaturze koncepcji ocena, czy miało miejsce naruszenie dobra osobistego, dokonywana jest według kryteriów obiektywnych, a nie subiektywnych odczuć osoby żądającej udzielenia ochrony prawnej. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wskazał w wyroku z dnia 31 grudnia 2009r. (III APa 24/2009), że ochrona prawna przysługuje w razie naruszenia dobra osobistego. Ocena, czy w konkretnej sytuacji naruszenie takie rzeczywiście nastąpiło, nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego, ta bowiem może być szczególnie duża ze względu na cechy osobowościowe. W orzecznictwie wskazuje się, iż rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sąd powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art. 24 k.c. Natomiast na tym, kto podjął działanie zagrażające dobru osobistemu innej osoby lub naruszające to dobro, spoczywa ciężar dowodu, że nie było ono bezprawne (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r., V CK 609/03, LEX nr 109404). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że powód winien wykazać na podstawie art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., że doszło do naruszenia konkretnych dóbr osobistych. W ocenie Sądu powód nie podołał temu obowiązkowi. Nie zaoferował materiału dowodowego na poparcie swoich twierdzeń, a to na nim jako na stronie wywodzącej skutki prawne ciążył ten obowiązek (art. 6 k.c.). W ocenie Sądu obowiązkowi temu powód nie sprostał, powołując się jedynie ogólnikowo na złe warunki panujące w jednostce penitencjarnej i ogólną krytykę takiego stanu rzeczy, a także nieodpowiednią opiekę medyczną i wyrządzoną mu krzywdę. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie dały podstaw, aby twierdzić, że doszło do naruszenia wskazywanych w pozwie dóbr osobistych powoda. Tym samym powód w żaden sposób nie wykazał ani naruszenia dóbr osobistych przez pozwanego, wysokości szkody, a tym bardziej związku przyczynowego pomiędzy działaniem bądź zaniechaniem pozwanego a wyrządzeniem szkody jak również nie wykazał bezprawności działania pozwanego. Powód przede wszystkim podnosił, że Zakład Karny we W. nie zapewnił powodowi odpowiedniej opieki medycznej oraz że był niewłaściwie traktowany. Zgodnie z art. 83 § 1 k.k.w. skazanego poddaje się w miarę potrzeby, za jego zgodą, badaniom psychologicznym, a także psychiatrycznym. Sędzia penitencjarny może zarządzić przeprowadzenie badań bez zgody skazanego. W myśl § 2 badania, o których mowa w § 1, przeprowadza się przede wszystkim w odpowiednich ośrodkach diagnostycznych. Stosownie do art. 101 k.k.w. skazanego po osadzeniu w zakładzie karnym należy bezzwłocznie poinformować o przysługujących mu prawach i ciążących na nim obowiązkach oraz o konsekwencjach wynikających z art. 139 § 1 Kodeksu postępowania karnego, a zwłaszcza umożliwić mu zapoznanie się z przepisami niniejszego kodeksu i regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności, oraz poddać odpowiednim badaniom lekarskim i zabiegom sanitarnym. Z dokumentów zgromadzonych w aktach niniejszej sprawy wynika, że wobec powoda była świadczona opieka medyczna. Powód składał liczne skargi do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. Ministra Sprawiedliwości, Rzecznika Praw Obywatelskich i Centralnego Zarządu Służby Więziennej w W.. Po przeprowadzeniu postępowań wyjaśniających skargi powoda zostały uznane za bezzasadne. W związku z tym powoływanie się przez powoda w niniejszym postępowaniu na te same okoliczności, będące przedmiotem rozpoznanych skarg jawi się jako działanie bezzasadne. Powód poza gołosłownymi twierdzeniami nie zaproponował żadnego materiału dowodowego na poparcie swoich twierdzeń. Jako inicjator procesu powinien się do niego odpowiednio przygotować i już w pozwie powołać wszystkie twierdzenia, zarzuty i dowody na poparcie swoich twierdzeń, czego powód nie uczynił. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że powód nie wykazał bezprawności zachowania funkcjonariuszy państwowych oraz nie wykazał, że jego dobra osobiste zostały naruszone. Podkreślić, również należy, że powód pomimo, iż domagał się zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia, nie przedstawił żadnego wywodu wyjaśniającego wysokość dochodzonej kwoty zadośćuczynienia. --- STRONA 5 --- Sąd pragnie zaznaczyć, że powód składając pozew przebywał w Zakładzie Karnym we W.. W pozwie oprócz adresu Zakładu Karnego we W. wskazał adres zamieszkania, tj. W., ul. (...), (...)-(...) G. (k. 5). W dniu 30 września 2019 r. powód opuścił Areszt Śledczy w P.. Opuszczając Areszt Śledczy powód wskazał, że będzie przebywał pod adresem: ul. (...) w R. (k. 181). Wezwanie na rozprawę na dzień 5 listopada 2019 r. oraz odpis odpowiedzi na pozew Sąd wysłał na adres zamieszkania w R. (k. 184). Korespondencja nie została przez powoda podjęta w terminie (k. 193-194). Sąd w systemie PESEL-SAD ustalił, że powód nie posiada stałego miejsca pobytu (zameldowania). Na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. Sąd z uwagi na nieobecność powoda, rozprawę odroczył do dnia 21 stycznia 2020 r. oraz wezwał powoda na adres wskazany przy opuszczaniu Aresztu Śledczego w P. oraz na adres wskazany w pozwie (k. 199, 201, 207). Korespondencja pod adresami powyżej wskazanymi nie została przez powoda odebrana (k. 220-221). Na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. Sąd uznał, że powód został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy – w trybie podwójnego awizo. Sądowi na dzień orzekania nie był znany inny adres zamieszkania bądź korespondencyjny powoda poza powyżej wymienionymi adresami, jak również Sąd nie posiadał informacji o miejscu pobytu powoda, tj. Zakładzie Karnym. Skoro powód zainicjował niniejsze postępowanie, to w przypadku każdej zmiany adresu, miejsca zamieszkania i miejsca pobytu winien o tym niezwłocznie powiadomić Sąd. Powód nie powiadomił Sądu, że ponownie został osadzony, a Sąd nie jest władny do tego, aby sprawdzać czy dana osoba przebywa na wolności czy w jednostce penitencjarnej. Powód zatem dbając o własne interesy winien powołać wszelkie twierdzenia i wnioski dowodowe na poparcie swoich twierdzeń i to już w pozwie, zainteresować się stanem sprawy oraz wskazać Sądowi aktualne miejsce pobytu. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa i je oddalił jako bezzasadne, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. W odniesieniu do zasady słuszności w art. 102 k.p.c. określone zostały przesłanki, których zaistnienie warunkuje możliwość obciążenia strony przegrywającej jedynie częścią kosztów albo nieobciążania jej w ogóle tymi kosztami. Obejmują one wystąpienie w sprawie wypadków szczególnie uzasadnionych, które powodują, że zasądzenie kosztów na rzecz wygrywającego przeciwnika w całości, a nawet w części, byłoby sprzeczne z powszechnym odczuciem sprawiedliwości oraz zasadami współżycia społecznego (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2013 r., V CZ 132/12, LEX nr 1341732). W wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 czerwca 2015 r., sygn. akt I ACa 182/15, wskazano, iż art. 102 k.p.c. chroni w wypadkach „szczególnie uzasadnionych” stronę przegrywającą w ten sposób, że sąd uwzględniając całokształt okoliczności sprawy może nie obciążyć jej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu stronie wygrywającej w ogóle albo też obowiązek ten ograniczyć do części należnych kosztów. Za zastosowaniem art. 102 k.p.c. przemawiać będzie precedensowy charakter sprawy oraz sytuacje, w których powód mógł być subiektywnie przekonany o słuszności swojego żądania. Sąd uznał, że zasady słuszności przemawiają za nie obciążeniem powoda kosztami procesu. Sytuacja materialna powoda jest trudna. W ocenie Sądu za zwolnieniem powoda z obowiązku poniesienia kosztów w niniejszej sprawie przemawia fakt, że powód w przedmiotowej sprawie uzyskał na mocy prawomocnego postanowienia zwolnienie od kosztów sądowych. Powód przebywa obecnie w Areszcie Śledczym w P., nie pracuje. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, że powód nie posiada majątku, ma na utrzymaniu dwie córki na rzecz których winien płacić alimenty. Poza tym powód zmaga się ze schorzeniem stawu kolanowego. W tych okolicznościach w ocenie Sądu względy słuszności przemywają za powyższym rozstrzygnięciem (punkt 2 wyroku). SSO Renata Pelz