Postanowienie akt

--- STRONA 1 --- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1994 r. II KRN 235/94 Kryteria wpływające na wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia przyznanego w trybie art. 487 § 1 k.k. TEZA aktualna Orzeczenie w przedmiocie zasądzenia odszkodowania w trybie art. 487 § 1 k.p.k., i to zarówno w zakresie poniesionej szkody, jak i wysokości kwoty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, opierać się może jedynie na czytelnych kryteriach zweryfikowanych przeprowadzonymi w postępowaniu dowodami oraz powszechnie przyjętymi zasadami zakreślającymi granice subiektywnego odczucia krzywdy przez wnioskodawcę. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN J. Grajewski (spr.). Sędziowie SN: L. Misiurkiewicz, M. Młodzik. Przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie B. Drozdowskiej. Sentencja Sąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 1994 r. sprawy M. J. w związku z odszkodowaniem zasądzonym w trybie art. 487 § 1 k.p.k. z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść wnioskodawcy M. J. (...) od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 13 maja 1994 r., sygn. akt (...), oraz postanowienia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 6 października 1994 r., sygn. akt (...): uchyla postanowienia w zaskarżonej części i sprawę w tym zakresie przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w G. Uzasadnienie faktyczne 1. Sąd Wojewódzki w G. wyrokiem z dnia 23 września 1982 r., sygn. akt (...), skazał M. J. za przestępstwo z art. 234 § 1 k.k. w zw. z art. 4 ust. 1 dekretu z 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156) - na karę 3 lat pozbawienia wolności i pozbawienie praw publicznych na okres 2 lat. Orzeczoną karę pozbawienia wolności M. J. odbywał częściowo w okresie od 1 września 1982 r. do dnia 21 stycznia 1983 r. (4 miesiące i 21 dni). Pozostałej części kary nie odbył, korzystając z przerwy w wykonywaniu kary, a następnie został ułaskawiony uchwałą Rady Państwa z dnia 5 lutego 1983 r. W wyniku rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść M. J., Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 października 1993 r., sygn. akt (...), uniewinnił M. J. od popełnienia zarzucanego mu czynu. 2. W dniu 10 stycznia 1994 r., pełnomocnik M. J. złożył w Sądzie Wojewódzkim w G. wniosek o przyznanie odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 487 § 1 k.p.k., żądając odszkodowania za poniesione szkody w wysokości 69 mln zł i 300 mln zł zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. II KRN 235/94, Kryteria wpływające na wysokość odszkodowania i zadośćuczynienia przyznanego w trybie art. 487 § 1 k.k. - Postanowienie Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Sąd Wojewódzki w G. postanowieniem z dnia 13 maja 1994 r., sygn. akt (...), zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy M. J. 140 mln zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a w pozostałej części wniosek oddalił. Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył pełnomocnik wnioskodawcy w części zasądzonego odszkodowania, zarzucając orzeczeniu rażącą niewspółmierność, wyrażającą się w zasądzeniu zadośćuczynienia w wyjątkowo niskiej wysokości i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie kwoty 300 milionów tytułem zadośćuczynienia za doznane krzywdy w wyniku niesłusznego skazania. W pozostałej części orzeczenie uprawomocniło się 20 maja 1994 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu orzeczeniem z dnia 6 października 1994 r., sygn. akt (...), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Sądu Wojewódzkiego w G. Sąd Apelacyjny stwierdził, że zasądzone na rzecz wnioskodawcy odszkodowanie za 4 miesiące i 3 tygodnie pozbawienia wolności, w kwocie za jeden miesiąc około 15 mln zł (bez podatku - netto) objęło praktycznie całą sferę zarówno utraconych, jak i możliwych do uzyskania przez wnioskodawcę korzyści. Podkreślił także, że zasądzone w wysokości 70 mln zadośćuczynienie w pełni rekompensuje doznaną przez wnioskodawcę krzywdę, zważywszy że jest to kwota wielokrotnie wyższa od zasądzonych kwot tytułem zadośćuczynienia na rzecz osób, które doznały dotkliwszych i boleśniejszych cierpień i upokorzeń związanych z niesłusznym skazaniem i odbyciem kar w warunkach nieporównywalnych ze sprawą niniejszą. 3. Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 13 maja 1994 r., sygn. akt (...), oraz postanowienie Sądu Apelacyjnego w P. z dnia 6 października 1994 r., sygn. akt (...), w części zasądzającej odszkodowanie, zaskarżył na niekorzyść wnioskodawcy M. J. Prokurator Generalny, który we wniesionej dnia 16 listopada 1994 r. rewizji nadzwyczajnej sformułował w oparciu o przepis art. 387 pkt 2 k.p.k. zarzut obrazy przepisów prawa procesowego, a mianowicie: - art. 2 § 1, 3 § 1, 152 i 313 k.p.k. polegającą na zaniechaniu przeprowadzenia z urzędu dowodów dla ustalenia wysokości szkody i związku przyczynowego między pozbawieniem wolności a wysokością szkody poniesionej przez wnioskodawcę, - art. 487 § 1 k.p.k. polegającą na zasądzeniu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę bez ustalenia i rozważenia okoliczności mających wpływ na wysokość tego zadośćuczynienia. W konkluzji rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny wniósł o uchylenie orzeczeń w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w G. celem ponownego jej rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podnosi się m.in., że żądanie wnioskodawcy co do wysokości odszkodowania Sąd uznał w całości za zasadne, przyjmując, że poniósł on szkodę w wysokości ponad 69 mln zł, przy czym ustalenia te Sąd poczynił na podstawie wyjaśnień wnioskodawcy oraz przedstawionych przez niego wyliczeń obrazujących różnicę między zarobkami wnioskodawcy a zarobkami innego lekarza. Sąd bezkrytycznie przyjął wyliczenia wnioskodawcy, nie przeprowadzając z urzędu jakichkolwiek dowodów weryfikujących te wyliczenia. W odniesieniu do zasądzonego odszkodowania skarżący podnosi, że kwota 70 mln zł, jest rażąco wysoka i nieadekwatna do poniesionej przez wnioskodawcę krzywdy moralnej i zasądzonych odszkodowań w oparciu o ustawę z dnia 23 lutego 1991 r. Uzasadnienie prawne 4. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego jest trafna. Należy przede wszystkim zauważyć, że niezwykle skromne uzasadnienie orzeczenia Sądu Wojewódzkiego nie pozwala na skontrolowanie prawidłowości ustaleń faktycznych, które spowodowały przyjęcie określonych kwot składających się na sumę zasądzonego odszkodowania za poniesioną przez wnioskodawcę szkodę. Tego wymogu nie spełnia jednozdaniowe uzasadnienie Sądu Wojewódzkiego, które w sposób ogólnikowy stwierdza jedynie, że wnioskodawca poniósł szkodę w wysokości ponad 69 mln zł. Podobnie jednozdaniowym uzasadnieniem skwitował Sąd Wojewódzki zasądzenie kwoty 70 mln zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, nie wskazując przy tym w ogóle jakie przesłanki szczególne zadecydowały o przyjęciu tak wysokiego odszkodowania. Należy jeszcze zwrócić uwagę na istotną sprzeczność jaka zachodzi między wnioskiem pełnomocnika M. J. a częścią dyspozytywną i uzasadnieniem orzeczenia Sądu Wojewódzkiego. Pełnomocnik wniósł o zasądzenie na rzecz wnioskodawcy tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę kwoty 69.377.700 zł. W części dyspozytywnej postanowienia Sąd Wojewódzki oznaczył zbiorczo zasądzone odszkodowanie (140 mln zł), nie określając odrębnie wysokości odszkodowania za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Uczynił to dopiero w uzasadnieniu swego orzeczenia, określając szkodę jaką poniósł wnioskodawca na "ponad 69 mln zł" i 70 mln zł jako kwotę zadośćuczynienia. Zachodzi więc pytanie, dlaczego Sąd Wojewódzki orzekł ponad żądanie wnioskodawcy za poniesioną szkodę, zasądzając 70 mln zł, zamiast 69.377.700 zł? --- STRONA 3 --- Trafnie podnosi rewizja nadzwyczajna, brak weryfikacji wyliczeń wnioskodawcy przez zaniechanie przeprowadzenia z urzędu dowodów dla ustalenia rzeczywistej wysokości szkody, a także związku przyczynowego pomiędzy faktem odbywania kary a zmniejszonymi zarobkami w okresie późniejszych lat. Brak jest także wskazania przyczyn zaniechania pomniejszenia wysokości szkody o kwotę niezbędnych kosztów utrzymania, które wnioskodawca musiałby ponieść, gdyby przebywał na wolności oraz o kwotę częściowego wynagrodzenia za okres tymczasowego aresztowania. Jest oczywiste, że orzeczenie w przedmiocie zasądzenia odszkodowania w trybie art. 487 § 1 k.p.k. i to zarówno w zakresie poniesionej szkody, jak i wysokości kwoty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, opierać się może jedynie na czytelnych kryteriach zweryfikowanych przeprowadzonymi w postępowaniu dowodami oraz powszechnie przyjętymi zasadami zakreślającymi granice subiektywnego odczucia krzywdy przez wnioskodawcę. W każdym jednak razie stanowisko zajęte w tym przedmiocie przez sąd orzekający powinno być w sposób wyczerpujący uzasadnione, a tym samym umożliwić kontrolę instancyjną. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, uwzględniając rewizję nadzwyczajną Prokuratora Generalnego, uchylił zaskarżone postanowienia i sprawę M. J. o odszkodowanie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w G.