Postanowienie akt. III K 123/14 zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 kwietnia 2015 r. II AKa 77/15 1. 2. 3. 4. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SA Piotr Mirek. Sędziowie SA: Wiesław Kosowski, Piotr Pośpiech (spr.). Przy udziale Prokuratora Prok. Apel. Dariusza Wiory. Sentencja Sąd Apelacyjny w Katowicach w II Wydziale Karnym po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 roku sprawy P. S. s. (...) ur. (...) oskarżonego z art. 207 § 1 i 3 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. na skutek apelacji obrońcy od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 8 grudnia 2014 roku, sygn. akt. III K 123/14 zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: - przyjmuje, iż czyn opisany w punkcie 1 wyczerpuje znamiona występku z art. 207 § 1 i 3 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; - uchyla rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 4 i na mocy art. 63 § 1 k.k. zalicza oskarżonemu na poczet orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 9 lipca 2014 roku do dnia 9 kwietnia 2015 roku; - w punkcie 6 ustala wysokość wynagrodzenia zasądzonego na rzecz obrońcy oskarżonego na kwotę 1254,60 (tysiąc dwieście pięćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) w tym 23% VAT; w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy; zasądza od Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w B.) na rzecz adwokata A. E. - Kancelaria Adwokacka w B. kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 23% VAT tytułem nieopłaconych kosztów obrony z urzędu udzielonej oskarżonemu P.S. w postępowaniu odwoławczym; zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa. Uzasadnienie faktyczne II AKa 77/15 - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach --- STRONA 2 --- Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2014 r. (sygn. akt III K 123/14) uznała P. S. za winnego tego, że w okresie od stycznia 2013 r. do 7 lipca 2014 r. w B. woj. (...), w miejscu wspólnego zamieszkiwania, znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją matką M. N. w ten sposób, że wszczynał awantury, przeważnie pod wpływem alkoholu, zakłócał spoczynek nocny, wyzwał słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, poniżał, groził pozbawieniem życia, a także bił ją rękami i nogami po głowie, ramionach, brzuchu, czego następstwem było targnięcie się pokrzywdzonej M. N. w dniu 7 lipca 2014 r. na własne życie, przy czym w nocy z 6/7 lipca 2014 r. poprzez bicie rękami po rękach i głowie, kopnięcia w plecy, spowodował u niej obrażeni ciała w postaci zasinienia w obrębie obu kończyn górnych, bolesności palpacyjnej i samoistnej kręgosłupa lędźwiowo - krzyżowego, powodując naruszenie czynności narządów jej ciała na okres poniżej 7 dni, co stanowi występek z art. 207 § 3 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za ten czyn na podstawie art. 207 § 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności. Ponadto uznał oskarżonego za winnego tego, że w okresie od marca 2014 r. do czerwca 2014 r. w B. woj. (...), działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, grożąc natychmiastowy użyciem przemocy M. N. poprzez posłużenie się nożami kuchennymi ukradł jej pieniądze na kwotę co najmniej 100 zł., co stanowi zbrodnię z art. 280 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 280 § 2 k.k. wymierzył mu karę 3 lat pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych wymierzył karę łączną 3 lat pozbawienia wolności, zaliczając na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 9 lipca 2014 r. Na podstawie art. 230 § 2 k.p.k. orzekł w przedmiocie dowodów rzeczowych, a na podstawie art. 29 ust. 1 prawo o adwokaturze zasądził na rzecz adw. A. E. kwotę 988, 52 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd Okręgowy na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych. Apelację od powyższego wyroku w części dot. orzeczenia o karze na korzyść oskarżonego wniosła jego obrońca. Zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej względem oskarżonego kary pozbawienia wolności w stosunku do celu kary w zakresie wychowawczego oddziaływania na oskarżonego, wynikającą z niezastosowania względem oskarżonego dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kar jednostkowych za przypisanie oskarżonemu przestępstwa i warunkowe zawieszenie wykonania kary. W oparciu o powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w części dot. orzeczenia o karze poprzez zastosowanie względem oskarżonego dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia wymierzonych kar jednostkowych (z art. 60 § 1 k.k.) i obniżenie kary pozbawienia wolności wymierzonej oskarżonemu za czyn wskazany w pkt 1 wyroku do 1 roku pozbawienia wolności, za czyn drugi do 2 lat pozbawienia wolności, wymierzenie względem oskarżonego kary pozbawienia łącznej z zastosowaniem zasady pełnej absorpcji w wymiarze 2 lat pozbawienia --- STRONA 3 --- wolności i warunkowe zawieszenie jej wykonania na okres próby wynoszący 5 lat z jednoczesnym oddaniem oskarżonego pod dozór kuratora sądowego z obowiązkiem poddania się leczeniu odwykowemu i podjęcia nauki. Uzasadnienie prawne Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja obrońcy oskarżonego nie zasługiwała na uwzględnienie. Niemniej przeprowadzona kontrola odwoławcza pozwoliła na stwierdzenie z urzędu innych niż wskazane w zarzucie uchybienia, które doprowadziły do zmiany zaskarżonego wyroku. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że Sąd Okręgowy postąpił słusznie, nie stosując względem oskarżonego dobrodziejstwa fakultatywnego nadzwyczajnego złagodzenia kary, na zasadzie art. 60 § 1 k.k. Przepis ten stanowi, iż sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz w stosunku do młodocianego, jeżeli przemawiają za tym względy określone w art. 54 § 1 k.k. Nie ulega wątpliwości, że P. S. jest sprawcą młodocianym w rozumieniu art. 115 § 10 k.k., jednakże okoliczność ta sama w sobie nie obliguje sądu do nadzwyczajnego złagodzenia mu kary, a jedynie uwypukla taką możliwość. Dla uzasadnienia przedstawionej powyżej konkluzji warto przytoczyć następujący pogląd, iż "przepisy kodeksu karnego, a zwłaszcza art. 54 i art. 60 § 1 k.k., wyrażają intencję ustawodawcy do stosowania zmniejszonej represji w stosunku do osób młodocianych. Nie dają one jednak podstaw do automatycznego orzekania kar ustawowo najniższych czy stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary i nie eliminują zasad określonych w art. 53 k.k. Młodocianość i względy wychowawcze stanowią jedynie punkt wyjściowy i muszą być zestawione - przy wymiarze kary - z pozostałymi okolicznościami podmiotowymi i przedmiotowymi. Istotnymi przy tym przesłankami do ustalenia prawidłowej kary młodocianemu sprawcy winien być stopień jego zdemoralizowania, tryb życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie po jego popełnieniu oraz motywy i sposób działania." (wyrok S.A. w Lublinie z dnia 27 kwietnia 1999 r. sygn. akt II AKa 58/99 publ. Lex Omega nr 62561). Przepis z art. 60 § 1 k.k. może być zatem stosowany dopiero wtedy, gdy przemawia za tym ocena całokształtu okoliczności przedmiotowo-podmiotowych ustalonych w sprawie w powiązaniu z okolicznościami przestępstwa. Te zaś wobec oskarżonego są wyjątkowo obciążające, gdyż skala i rodzaj negatywnych zachowań wobec jedynej najbliższej mu osoby wskazuje na dużą demoralizację sprawcy. Przenosząc zacytowane uwagi na kanwę niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy w sposób właściwy dostrzegł i uwzględnił całokształt okoliczności wpływających na wymiar kary w stosunku do oskarżonego, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych. W szczególności nie pominął tego, iż oskarżony jest sprawcą młodocianym i dotychczas niekaranym za przestępstwa; zaliczył na korzyść oskarżonego także ciężkie uwarunkowania środowiskowe w jakich dorastał oraz brak pozytywnych wzorców. Podzielić jednak trzeba stanowisko Sądu Okręgowego, że wysoki stopień społecznej szkodliwości czynów, długotrwałość przestępczego działania, sposób zachowania, cechujący się brakiem jakichkolwiek zahamowań i --- STRONA 4 --- skrupułów, które to okoliczności obciążają oskarżonego i w tak znaczący sposób przeważają nad łagodzącymi, że w pełni usprawiedliwiają wymierzenie oskarżonemu surowej kary, bez sięgania do dobrodziejstwa nadzwyczajnego złagodzenia kary. Podkreślić należy, że oskarżony czynem swoim zaatakował jedne z najważniejszych dóbr prawnych w postaci zdrowia fizycznego i psychicznego swojej własnej matki. Traktował ją w sposób wyjątkowo karygodny używając wszelkich możliwych form znęcania psychicznego i fizycznego, które skutkowały podjęciem przez nią próby samobójczej, a czynił to wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (wymuszania pieniędzy na alkohol). Te same motywy zdecydowały o popełnieniu przez niego aż trzech kolejnych rozbojów z użyciem wobec matki noża. Sąd I instancji zatem trafnie ocenił stopień społecznej szkodliwości czynu oskarżonego jako znaczny, zaś stopień winy jako wysoki W niniejszej sprawie wymiar kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia nie podziałałby na oskarżonego wychowawczo - wręcz przeciwnie, stworzyłby u niego - a także w opinii jego środowiska - przekonanie, że czyny o tak znacznym stopniu społecznej szkodliwości nie spotykają się ze stosowną reakcją ze strony organów wymiaru sprawiedliwości. Taki wymiar kar obniżyłby też zaufanie społeczeństwa do władzy sądowniczej. Z tych względów Sąd Apelacyjny nie dopatruje się błędu po stronie Sądu Okręgowego, który nie zdecydował się na nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do młodocianego oskarżonego. Wymierzone oskarżonemu kary jednostkowe oraz kara łączną w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności, czyli z zastosowaniem zasady pełnej absorpcji Sąd Apelacyjny ocenia jako sprawiedliwe i współmierne do tych wszystkich czynników, które należy brać pod uwagę przy określaniu sankcji za popełnione przestępstwa. Niewątpliwie nie można jej określić jako łagodnej, zwłaszcza w odniesieniu do młodocianego i niekaranego dotąd za przestępstwa sprawcy, jednakże ilość i charakter okoliczności obciążających w obu przestępstwach usprawiedliwia orzeczenie w stosunku do niego kar w takim wymiarze. Z całą pewnością nie należy ich oceniać jako rażąco surowej, a więc takiej, której wymiar jest zupełnie nie do zaakceptowania. "Zmiana wysokości orzeczonej kary może w postępowaniu odwoławczym nastąpić jedynie wówczas, gdy kara ta jawi się jako "rażąco niewspółmierna". Użycie określenia "rażąca" wyraźnie zaostrza kryterium zmiany wyroku. Określenie to należy odczytywać dosłownie i jednoznacznie jako cechę kary, która istotnie przez swą niewspółmierność razi. Gdyby zatem sąd odwoławczy uznał orzeczoną karę za niewspółmierną, zbyt surową, czy zbyt łagodną, nie wystarczyłoby to, by ją obniżyć lub podwyższyć, póki ta niewspółmierność nie będzie rażąca." (wyrok S.A. w Krakowie z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II AKa 103/12 publ. KZS 2012/7- 8/59) W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, nie może być mowy o niewspółmierności orzeczonej kary, a zwłaszcza o niewspółmierności rażącej. Z uwagi na całość powyższych rozważań zarzut apelacji dotyczący wymierzenia kary rażąco surowej nie zasługiwał na uwzględnienie. --- STRONA 5 --- Niezależnie jednak od powyższego Sąd Apelacyjny dostrzegł z urzędu istnienie uchybień, które w trybie art. 440 k.p.k. wymagały dokonania stosownej korekty. W pierwszej kolejności należy podnieść, że Sąd Okręgowy błędnie zakwalifikował czyn opisany w punkcie 1 zaskarżonego wyroku przyjmując, że wyczerpywał on znamiona przestępstwa z art. 207 § 3 k.k. Prawidłowa kwalifikacja powinna wskazywać, że zachowanie oskarżonego stanowiło występek z art. 207 § 1 i 3 k.k., a więc tak jak zaproponował to oskarżyciel w akcie oskarżenia. Z treści przepisu art. 207 § 3 k.k. wynika, że zawiera on typ kwalifikowany przestępstwa znęcania z uwagi na następstwo w postaci zamachu samobójczego w odniesieniu do typów czynów opisanych zarówno w treści § 1 jak i § 2. Z tego też powodu każdorazowo konieczne jest wyraźne sprecyzowanie, z którym z opisanych tam zachowań łączony jest skutek w postaci targnięcia się pokrzywdzonego na własne życie. Dla zachowania pełnej jasności i zgodności pomiędzy opisem czynu, a jego kwalifikacją prawną należy więc wskazać, którego z ww. paragrafów dane skazanie dotyczy (tj. art. 207 § 1 lub 2 k.k.). Dokonana w ten sposób kwalifikacja prawna czynu będzie odpowiadać dokładnie opisowi czynu przypisanego sprawcy. Ponadto sąd pierwszej instancji dokonał niewłaściwego zaliczenia na poczet orzeczonej kary łącznej okresu tymczasowego aresztowania. Działając na podstawie art. 63 § 1 k.k. wskazał, że zalicza jedynie okres od dnia 9 lipca 2014 r., a więc od daty zatrzymania. Nie podał natomiast daty końcowej, czyniąc to zresztą w pełni świadomie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku znalazł się m.in. pogląd, iż "gdyby oznaczyć datę końcową okresu zaliczenia na dzień wydania wyroku, to w razie uprawomocnienia wyroku w I instancji należałoby wydać dodatkowe postanowienie o zaliczeniu aresztu od wydania wyroku do wdrożenia kary do wykonania". Taki sposób procedowania, sprzeczny zresztą z utrwaloną od lat powszechną praktyką orzeczniczą, nie zasługuje jednak na akceptację. Wykładnia gramatyczna art. 63 § 1 k.k. jest jasna i nie wymaga żadnych szczególnych zabiegów interpretacyjnych, w tym i korzystania z wykładani celowościowej. Otóż zgodnie z treścią tego przepisu zalicza się na poczet między innymi kary pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie. Wyraz "okres" użyty w tym przepisie oznacza przecież przedział czasowy ograniczony dwiema skrajnymi datami: jedna określa jego początek, druga zaś jego koniec. Oznacza to, że sąd, zaliczając okres rzeczywistego pozbawienia wolności, powinien wskazać ten okres przez przytoczenie jego początkowej i końcowej daty". (wyrok S.A. w Lublinie z dnia 4 kwietnia 2002 r. sygn. akt II AKa 68/02, publ. Prok.i Pr.-wkł. 2003/2/20) w niniejszej sprawie datą końcowa była data wydawania wyroku przez Sąd Okręgowy w B., a więc 8 grudzień 2015 r. Skoro zatem Sąd pierwszej instancji określił jedynie datę początkową tego okresu to obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było dokonanie stosownego uzupełnienia w postępowaniu odwoławczym. Zmiana wyroku polegała na dokonaniu ponownego zaliczenia - obok podanej prawidłowo daty początkowej wskazano datę końcową, którą była już jednak data wydania wyroku Sądu drugiej instancji. --- STRONA 6 --- Rozwiewając wątpliwości Sądu Okręgowego, które zostały wyrażone w uzasadnieniu to należy odwołać się do treści § 53 ust. 1 pkt 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 października 2012 r. w sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności oraz dokumentowania tych czynności (Dz. U z 2012 r. poz. 1153). Wynika z niego, że "początek wykonywania kary liczy się od dnia zatrzymania w związku z tymczasowym aresztowaniem lub umieszczeniem w schronisku dla nieletnich, którego okres sąd zaliczył na poczet kary". Z kolei § 50 ust. 2 cyt. rozporządzenia stanowi, że "w celu ustalenia terminu końca kary, do daty ustalonej jako początek jej wykonywania dolicza się wymiar kary, a następnie od tak ustalonej daty odlicza się okres podlegający zaliczeniu na poczet kary...". W świetle powołanych unormowań nie może być wątpliwości, że okres po wydaniu wyroku przez sąd I instancji, w którym dokonano zaliczenia tymczasowego aresztowania jedynie do daty jego wydania, zostanie wzięty pod uwagę przy obliczaniu kary. Ponadto zmieniono zaskarżony wyrok w części zasadzającej na rzecz obrońcy wynagrodzenie za jego udział w postępowaniu pierwszo instancyjnym oraz przygotowawczym. Jak wynika z treści pisemnego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym sąd dostrzegł popełnioną omyłkę, do obliczenia tego wynagrodzenia przyjęto błędną stawkę, która została określona w niższej kwocie niż należna, a mianowicie 420 zł. Tymczasem zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), stawka minimalna wynosi w sprawie prowadzonej przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją wynosi ona 600 zł. Tą kwotę powiększono o 20 % z uwagi na to, że w sprawie wyznaczono jeden dodatkowy termin rozprawy (§ 16) oraz o kwotę 300 zł. (§14 ust. 2) stanowiącą wynagrodzenie za udział w poprzedzającym postępowanie sądowym śledztwie. Ustalona w ten sposób suma została podwyższona o 23 % stawkę podatku od towarów i usług (§ 2 ust. 3), co dało ostatecznie kwotę 1254,60 zł., którą przyznano obrońcy w wyroku sądu odwoławczego. Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze na podstawie art. 634 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. oraz art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (tekst jedn.: Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.). Przesłanką, jaka legła u podstaw decyzji o zwolnieniu oskarżonego od zapłaty tych kosztów, była jego aktualna sytuacja finansowa związana z pozostawaniem w jednostce penitencjarnej i koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Wydatkami postępowania odwoławczego obciążono Skarb Państwa (art. 626 § 1 k.p.k.). Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 i § 14 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd Odwoławczy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. A. E. należną jej kwotę 738 zł. --- STRONA 7 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego, Sądów Powszechnych, Sądów Administracyjnych, Krajowej Izby Odwoławczej, Głównej Komisji Orzekającej. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej obrony z urzędu udzielonej na rzecz oskarżonego, na którą składała się stawka wskazana w rozporządzeniu oraz podatek VAT.