Wyrok akt. I ACa 612/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Rz

--- STRONA 1 --- Sygn. akt. I ACa 612/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 marca 2015 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Jan Sokulski (spr.) Sędziowie: SA Marek Klimczak SO del. Bogdan Ziemiański Protokolant: st.sekr.sądowy Cecylia Solecka po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 r. na rozprawie sprawy z powództwa D. R. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I C 174/14 I. o d d a l a apelację, II. z a s ą d z a od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz powódki D. R. kwotę 1.800 zł ( jeden osiemset ) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego . UZASADNIENIE wyroku z dnia 18 marca 2014 r. Powódka D. R. w pozwie przeciwko (...) S.A. w W. wniosła o zasądzenie kwoty 100.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 20 stycznia 2014r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią w wypadku jej matki H. O. (1). Nadto żądała zasądzenia od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje żądanie powódka wskazała na fakt śmierci jej matki H. O. (1) w wyniku wypadku komunikacyjnego spowodowanego przez kierującego autobusem marki AUTOSAN nr rej. (...), jaki miał miejsce w dniu 12 listopada --- STRONA 2 --- 2004 r. w R. na ulicy (...). Sprawca wypadku został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ropczycach Wydział II Karny z dnia 30 grudnia 2004r. (sygn. akt II K 198/04) za przestępstwo z art. 177 § 2 kk. W dacie zdarzenia posiadacza pojazdu łączyła z pozwanym ubezpieczycielem umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów. Powódka zgłosiła pozwanemu szkodę niemajątkową związaną ze śmiercią w wypadku jej matki wywodząc swoje roszczenie z przepisu art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Pozwany odmówił jednak uznania roszczenia. Wysokości żądanego zadośćuczynienia na kwotę 100.000 zł powódka uzasadniła powołując się na okoliczność spędzenia dzieciństwa w trudnych warunkach, co miało wpływ na powstanie między nią i matką wyjątkowej i bardzo silnej więzi. Również w późniejszym okresie więzi emocjonalne powódki z matką nie uległy rozluźnieniu. Przez kilka lat powódka zamieszkiwała w domu rodzinnym z matką, a potem wybudowała z mężem dom na posesji obok. Spotykała się z matką codziennie i razem z nią obchodziła wszystkie uroczystości rodzinne i święta. Argumentowała, że wypadek matki spowodował u niej poważne dolegliwości zdrowotne, takie jak: stany depresyjne, nerwica, lęk przed przechodzeniem przez ulicę i kierowaniem samochodu. Do chwili obecnej zażywa leki uspokajające, ma problemy ze snem i nie pogodziła się z utratą matki. Podkreśliła, że jej matka mimo zaawansowanego wieku była w bardzo dobrej kondycji zdrowotnej nie chorowała. W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. w W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zdaniem pozwanego w systemie polskiego prawa cywilnego obowiązuje zasada, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu szkód powstałych na skutek czynu niedozwolonego przysługuje poszkodowanemu. Wyjątek od tej reguły stanowi art. 446 k.c., który kompleksowo regule roszczenia w przypadku śmierci poszkodowanego. Zarzucił, że instytucja odpowiedniego zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę osoby bliskiej obowiązuje dopiero od 3 sierpnia 2008 r. W tej sytuacji powódce nie przysługuje roszczenie o zadośćuczynienie w związku ze śmiercią matki, skoro miała miejsce w dniu 12 listopada 2004 r. Pozwany ponadto zarzucił, że żądana przez powódkę kwota jest rażąco wygórowana. Powódka nie została bowiem ze swoim bólem sama, mogła liczyć na wsparcie męża i dzieci, a jej matka w chwili śmierci liczyła już 76 lat. Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I C 174/14, zasądził od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz powódki D. R. kwotę 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 stycznia 2014r. do dnia zapłaty (pkt. I), w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt. II), oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 2.500 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. III). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd I instancji ustalił, że w dniu 12 listopada 2004 r. w R. kierujący autobusem marki A. I. M. nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że nie zachował należytej ostrożności i potrącił przechodzącą przez oznakowane przejście dla pieszych H. O. (1). W następstwie powyższego zdarzenia H. O. (1) doznała rozległych obrażeń ciała, w wyniku których po przewiezieniu do szpitala zmarła. Sprawca wypadku – I. M. wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia 30 grudnia 2004r., sygn. akt II K 198/04, został uznany za winnego popełnienia czynu stanowiącego przestępstwo z art. 177 § 2 k.k., za co został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres próby czterech lat. W chwili tragicznego zdarzenia H. O. (1), mata powódki D. R., miała 76 lat. Była wdową i oprócz powódki miała jeszcze syna z drugiego małżeństwa – J. O., który od urodzenia jest niepełnosprawny. D. R. w dacie śmierci matki miała 50 lat. Powódka była silnie związana emocjonalnie ze swoją matką. Wpływ na szczególne i bardzo bliskie relacje powódki z matką miały problemy rodzinne i trudna sytuacja materialna, w której powódka była wychowywana. Ojciec biologiczny D. R. był alkoholikiem i awanturnikiem, dlatego matka powódki rozwiodła się z nim. Potem wyszła ponownie za mąż, ale jej drugi mąż, ojczym powódki, również nadużywał alkohol --- STRONA 3 --- i nie był osobą opiekuńczą. Po założeniu własnej rodziny powódka przez ok. 15 lat mieszkała wraz z mężem i dziećmi w domu swojej matki, razem z ojczymem i niepełnosprawnym bratem J. O.. W 1989r. powódka przeniosła się wraz z mężem i dziećmi do nowo wybudowanego domu, położonego w sąsiedztwie posesji matki. Powódka była bardzo zżyta ze swoją matką. Widywała się z nią codziennie, często nawet kilka razy dziennie. Matka pomagała powódce w prowadzeniu domu i razem z nią przygotowywała posiłki dla całej rodziny. Inicjowała i przygotowywała również wszystkie uroczystości rodzinne i święta. Stanowiła dla powódki duże oparcie i nieocenioną pomoc. Mimo swojego wieku (w chwili wypadku miała 76 lat) H. O. (1) była osobą sprawną fizycznie i nie miała problemów ze zdrowiem. H. O. (1) pochodziła z wielodzietnej rodziny w której żyło się długo. Jej matka, babcia powódki, zmarła dopiero w wieku 98 lat. H. O. (1) mimo zaawansowanego wieku była również osobą aktywną zawodowo, razem z powódką prowadziła działalność gospodarczą. Przed śmiercią prowadziła kiosk RUCH-u. Informacja o wypadku matki i jej śmierci była dla powódki szokiem i bardzo dużym przeżyciem emocjonalnym. Nie była w stanie normalnie funkcjonować. Przez pierwszy i najbardziej intensywny okres żałoby (przez ok. dwa lata od wypadku) powódka praktycznie codziennie była na grobie matki. Śmierć matki odbiła się negatywnie na zdrowiu powódki. D. R. popadła w depresję, stała się osobą bardziej nerwową i podatną na różnego rodzaju schorzenia (problemy kardiologiczne, neurologiczne, czy hormonalne), z którymi nie miała wcześniej do czynienia. Powódka zażywała leki uspokajające oraz korzystała z pomocy psychologa. Najbardziej pomagały jej rozmowy ze znajomym księdzem, który był z wykształcenia psychologiem. Wraz ze śmiercią matki osłabła również aktywność zawodowa powódki, która obecnie trudni się z mężem małym handlem prowadząc na bazarze stoisko, ale nie codziennie. Od przedmiotowego wypadku powódka nie jest w stanie kierować samochodem ani sama przejść przez przejście dla pieszych, na którym została potrącona jej matka. Powódka do chwili obecnej nie może się pogodzić z przedwczesną utratą matki, którą często wspomina przy okazji uroczystości rodzinnych i świąt. Na wstępie rozważań prawnych Sąd I instancji wskazał, że podstawą prawną roszczenia zgłoszonego przez powódkę jest art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Rozpoznając sprawę Sąd podzielił pogląd doktryny i orzecznictwa, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie powyższych przepisów zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, w sytuacji gdy śmierć nastąpiła wskutek deliktu mającego miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008r. Na poparcie tego stanowiska Sąd powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. III CZP 76/10; III CZP 32/11; I CSK 314/11; CSK 621/10). Odnosząc się do zarzutu pozwanego w tym zakresie Sąd stwierdził nadto, że ten sam czyn niedozwolony może wyrządzać krzywdę różnym osobom, źródłem krzywdy jest zatem czyn niedozwolony, którego następstwem jest śmierć. Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia, dla osób mu bliskich zaś jest to naruszenie dobra osobistego poprzez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych. Osoba dochodząca ochrony na podstawie art. 448 k.c. może być zatem poszkodowana bezpośrednio i dochodzić naprawienia własnej krzywdy doznanej przez naruszenie jej własnego dobra osobistego. Dobrem osobistym jest w tym przypadku więź osobista łącząca osoby bliskie. Ponadto Sąd stwierdził, że po śmierci danej osoby może zostać naruszone własne dobro osobiste jej najbliższych, w postaci prawa do więzi rodzinnej i niezakłóconego życia rodzinnego, które przejawia się w prawie do utrzymywania osobistych kontaktów z poszczególnymi członkami rodziny i szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy nimi. Dlatego też dopuszcza się udzielenie ochrony na ogólnej podstawie z art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. Przyjmuje się, że zadośćuczynienie jest w tym wypadku instrumentem umożliwiającym wyrównanie własnej szkody niemajątkowej osoby najbliższej. Odpowiedzialność w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu obejmuje zatem również obowiązek zapłaty zadośćuczynienia. --- STRONA 4 --- W kontekście powyższej argumentacji Sąd uznał, że śmierć H. O. (1) stanowi naruszenie dóbr osobistych jej córki – D. R. w postaci zerwania szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy córką i matką oraz naruszenia prawa do niezakłóconego życia rodzinnego, w tym do utrzymywania osobistych kontaktów, które są wyrazem więzi rodzinnej. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał odpowiedzialność pozwanego ubezpieczyciela za szkodę będącą podstawą roszczenia w niniejszej sprawie za niesporną. Zdaniem Sądu spowodowanie śmierci H. O. (1) w przedstawionym stanie faktycznym stanowi naruszenie dóbr osobistych jej córki i przemawia co do zasady za przyznaniem jej zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. Odnosząc się do wysokości należnego powódce zadośćuczynienia Sąd wskazał, że zadośćuczynienie ma stanowić formę rekompensaty pieniężnej za doznaną krzywdę niemajątkową w postaci ujemnych przeżyć związanych z cierpieniami psychicznymi i fizycznymi pokrzywdzonego na skutek śmierci najbliższego członka rodziny. W przypadku zadośćuczynienia znajdującego podstawę prawną w przepisie art. 448 k.c. ma ono pomóc dostosować się do nowej rzeczywistości, złagodzić cierpienia wywołane utratą osoby bliskiej. Przy ustaleniu odpowiedniej sumy pieniężnej należy brać w tym przypadku pod uwagę wszelkie okoliczności dotyczące między innymi rodzaju naruszonego dobra, zakresu (natężenia i czasu trwania) naruszenia, trwałości skutków naruszenia i stopnia ich uciążliwości, a także stopnia winy sprawcy i jego zachowaniu po dokonaniu naruszenia. Nie bez znaczenia są także okoliczności indywidualne, związane z samym pokrzywdzonym. Powinny one zostać uwzględnione przy zastosowaniu zobiektywizowanych kryteriów oceny, tzn. oceniając sytuację rodzinną, to czy pokrzywdzony jest osobą samotną, czy pozostaje w związku małżeńskim, posiada dzieci, czy jest osobą bezdzietną. Bierze się także pod uwagę wiek osoby pokrzywdzonej. Powyższe okoliczności, przemawiają za przyznaniem powódce zadośćuczynienia w wysokości 50.000 zł. Żądanie powódki ponadto tę kwotę jest zaś zawyżone i nieuzasadnione w okolicznościach sprawy. Oddalając powództwo w zakresie przekraczającym kwotę 50.000 zł Sąd wziął pod uwagę, że powódka nie została osamotniona w swoim cierpieniu, mając duże wsparcie od członków własnej rodziny. Odnośnie daty początkowej naliczania ustawowych odsetek, tj. od dnia 20 stycznia 2014r. Sąd stwierdził, że do daty tej ubezpieczyciel z całą pewnością mógł poczynić stosowne ustalenia i przyznać powódce zadośćuczynienie w odpowiedniej kwocie (art. 817 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c.). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. zasądzając od pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów uiszczonej przez nią części opłaty od pozwu oraz znosząc wzajemnie koszty zastępstwa procesowego. Powódka wygrała sprawę w połowie, wobec czego wzajemne zniesienia kosztów zastępstwa procesowego stron jest uzasadnione. Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku domagając się jego zmiany i oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania za obie instancje. Zaskarżonemu orzeczeniu pozwany zarzucił: 1. naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 34 ust. 1 (błędnie w apelacji wskazano ust.2) ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, poprzez przyjęcie, że na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacz pojazdów mechanicznych, pozwany zakład ubezpieczeń ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za szkody w postaci naruszenia dóbr osobistych najbliższej rodziny poszkodowanego, który poniósł śmierć w wyniku wypadku komunikacyjnego, 2. --- STRONA 5 --- naruszenie art. 448 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że odpowiednią sumą zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę doznaną w wyniku śmierci najbliższego członka rodziny, jaką należy przyznać powódce jest kwota 50.000 zł, podczas gdy jest to kwota rażąco wygórowana, 3. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez rażące przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i określenie stanu psychicznego powódki jedyne na podstawie zeznań jej samej i wnioskowanych przez nią, zainteresowanych wynikiem postępowania, świadków, przy braku dowodu w postaci jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, potwierdzającej zgłaszane przez nią dolegliwości psychiczne. W uzasadnieniu apelacji pozwany podniósł, że głównym zarzutem jest naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego w postaci art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w/w ustawy. Zdaniem pozwanego zakres jego odpowiedzialności gwarancyjnej jako ubezpieczyciela określa art. 34 powyższej ustawy. Przepis ten enumeratywnie wskazuje katalog szkód, powstałych w związku z ruchem pojazdu, za które odpowiedzialność przejmuje ubezpieczyciel i wyraźnie określa, naruszenie jakich dóbr osobistych podlega kompensacie w ramach obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych i są to zdrowie i życie. Dodał, że przepis ten ma charakter lex specialis, normuje specyficzny rodzaj ubezpieczenia i powinien być interpretowany ściśle ze swoim brzemieniem. Poddanie go wykładni rozszerzającej skutkuje nieuzasadnionym rozszerzeniem odpowiedzialności ubezpieczyciela, co godzi w zasadę pewności obrotu cywilnoprawnego oraz stwarza zagrożenie dla jego stabilności finansowej. Z powyższych powodów brak jest podstaw domagania się od pozwanego ochrony dóbr osobistych, poza wymienionymi w art. 34 ustawy, naruszonych czynem niedozwolonym sprawcy wypadku drogowego, co czyni żądanie powódki nieuzasadnionym. Pozwany podtrzymał swoje stanowisko, że dopiero nowelizacja art. 446 k.c., która weszła w życie 3 sierpnia 2008 r., poszerzyła katalog o instytucję zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę dla najbliższych członków rodziny zmarłego wskutek czynu niedozwolonego. Skoro H. O. (1) zmarła 12 listopada 2004 r., tj. przed wprowadzeniem tego przepisu, to roszczenie z tego tytułu jej córce nie przysługuje. Do czasu wprowadzenia do kodeksu cywilnego art. 446 § 4 k.c. panowała zaś jednolita linia orzecznicza, wyrażana jednoznacznie w piśmiennictwie, wskazująca na brak w systemie polskiego prawa cywilnego możliwości przyznania zadośćuczynienia za śmierć poszkodowanego na rzecz osoby bliskiej. Było to zgodne z obowiązującą w systemie polskiego prawa cywilnego zasadą, że roszczenie odszkodowawcze z tytułu szkód powstałych w wyniku czynu niedozwolonego przysługuje wyłącznie osobie przeciwko której, taki czyn został skierowany, wyjątkiem od której jest właśnie art. 446 § 4 k. Na poparcie swojego stanowiska pozwany powołał stanowisko Sądu Okręgowego w Toruniu wyrażone w wyroku z 9 lipca 2014 r. (sygn. akt I C 256/14), że „ nie ma uzasadnionych podstaw prawnych do kierowania wobec ubezpieczyciela roszczeń z tytułu naruszenia u powoda dóbr osobistych, jeżeli tym dobrem jest przerwanie szczególnej więzi uczuciowej jaka łączyła członków najbliższej rodziny oraz prawo każdego człowieka do życia w rodzinie”. Pozwany zakwestionował również wiarygodność dowodów z zeznań świadków i wyjaśnienia powódki odnośnie jej stanu psychicznego, stwierdzając, że nie mają potwierdzenia w jakiejkolwiek dokumentacji medycznej. Sąd I instancji opierając swoje ustalenia co do kondycji psychicznej powódki po śmierci matki, wyłącznie na zeznaniach jej samej i jej najbliższej rodziny, tj. osób najbardziej zainteresowanych wynikiem procesu, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, naruszając art. 233 § 1 k.p.c. W odpowiedzi na apelację powódka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. --- STRONA 6 --- Odnosząc się do pierwszego z zrzutów podniosła, że stanowisko Sądu Najwyższego i wielu sądów powszechnych w tym zakresie jest jednolite i zbieżne z zajętym przez Sąd I instancji, że ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność gwarancyjną za dochodzone pozwem roszczenie na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów stwierdziła, że w stanie faktycznym sprawy nie sposób przyjąć aby kwota 50.000 zł była rażąco zawyżona skoro została ustalona w najniższych kwotach zasądzonych w tego typu sprawach. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja pozwanego nie jest zasadna. Związanie Sądu II instancji zarzutami naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. podniesionymi w apelacji pozwanego, implikuje konieczność ich rozważenia w pierwszej kolejności jako mogących mieć wpływ na prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych w sprawie. Sąd I instancji ocenia wiarygodność i moc dowodów według swego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, nie mniej jednak ocena sędziowska nie może mieć charakteru dowolnego. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. którego naruszenie zarzuca Sądowi Okręgowemu pozwany, przy uwzględnieniu treści art. 328 § 2 k.p.c., nakłada na sąd orzekający obowiązki: po pierwsze - wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, po drugie - uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, po trzecie - skonkretyzowania okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności, po czwarte - wskazania jednoznacznego kryterium oraz argumentacji pozwalającej - sądowi wyższej instancji i skarżącemu - na weryfikację dokonanej oceny w przedmiocie uznania dowodu za wiarygodny, bądź też jego zdyskwalifikowanie, po piąte - przytoczenia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia dowodów, na których sąd się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zatem zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego, regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Ocena dowodów może być zatem skutecznie podważona tylko wtedy gdy, brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych (wyrok SN z 27.09.2002, II CKN 817/00, LEX nr 56906; wyrok SN z dnia 14.12.2001 r., V CKN 561/00) Dokonując oceny ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się powyższych uchybień uznając w konsekwencji zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. za niezasadny. Przeciwnie, że postępowanie dowodowe przeprowadzone zostało przez Sąd Okręgowy w sposób wszechstronny, zaś ocena zgromadzonych dowodów przestawiona w uzasadnieniu wyroku była dostatecznie wnikliwa, a wyciągnięte z niego wnioski logicznie uzasadnione. Dodać należy, że okoliczności samego wypadku i śmierci matki powódki w sprawie nie były sporne. Pozwany kwestionował zaś ustalenia Sądu w zakresie przeżyć psychicznych powódki związanych z tym zdarzeniem. Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych co do sytuacji rodzinnej powódki, relacji z matką, oraz jej przeżyć emocjonalnych związanych ze śmiercią matki dokonał w oparciu o dowody z zeznań świadków oraz powódki, które uznał za wiarygodne. Dokonując oceny dowodów zaakcentował emocjonalny i spontaniczny charakter wypowiedzi tych osób. Zdaniem Sądu Apelacyjnego pozwany nie zdołał skutecznie podważyć wiarygodności tych dowodów skoro zarzuca jedynie brak dokumentacji medycznej potwierdzającej dolegliwości psychiczne. Jak wskazuje doświadczenie życiowe --- STRONA 7 --- większość osób ukojenia cierpienia związanego ze stratą bliskiej osoby z reguły nie poszukuje u wykwalifikowanych psychologów, czy lekarzy innych specjalności, a jeżeli nawet to jedynie w sporadycznie. Na ogół oparcia poszukują u osób najbliższych, czy przyjaciół, jak również poprzez częste odwiedziny miejsca pochówku. Z powyższych względów bezpośrednią i najdokładniejszą wiedzę co do przeżyć i stanu psychicznego powódki posiadają właśnie osoby najbliższe z racji częstego przebywania z powódką. Tak też było w przypadku powódki. Trudno zatem wymagać od niej udokumentowania jej dolegliwości psychicznych dokumentacją medyczną. Brak jest poza tym podstaw do odmowy przyznania waloru wiarygodności ich zeznaniom tylko dlatego, że były osobami bliskimi dla powódki. Przechodząc do oceny zarzutu apelacji naruszenie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. w zw. z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych należy przede wszystkim zauważyć, że Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawił szeroką argumentacje prawą, z powołaniem się na liczne orzecznictwo Sądu Najwyższego, na poparcie zajętego przez siebie stanowiska, co do odpowiedzialności pozwanego wobec powódki w okolicznościach niniejszej sprawy, za roszczenie pieniężne z tytułu zadośćuczynienia za śmierć matki wskutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanego w pełni podzielił powyższy pogląd. Stanowisko to, jak trafnie zauważył, Sąd I instancji, w zasadzie jest jednolite zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie (vide: powołane orzeczenia Sądu Najwyższego w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego komentarz do art. 24 k.c. [w:] Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1-449 10 . Tom I. pod red. prof. dr hab. Krzysztof Pietrzykowski Wydawnictwo: C.H.Beck 2013, wydanie 7, Legalis). Prezentując swoje stanowisko pozwany odwołuje się do wykładni art. 34 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz treści orzeczenia Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt I C 256/14. Zwrócić należy jednak uwagę, że art. 34 ust. 1 cyt. ustawy w brzmieniu sprzed 11 lutego 2012 r. zgodnie z dokonaną wykładnią Sądu Najwyższego (uch. (7) z dnia 22 kwietnia 2005 r. III CZP 99/04 OSNC 2005, nr 10, poz. 166) posługuje się pojęciem szkody obejmującej zarówno uszczerbek majątkowy, jak i niemajątkowy. Jest ono wyrazem woli ustawodawcy zapewnienia osobie trzeciej możliwie pełnej kompensaty szkody wyrządzonej w związku z ruchem pojazdu mechanicznego. Dlatego nie ma podstaw do twierdzeń, że przepis ten wyłącza z zakresu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zadośćuczynienie za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony odpowiada na mocy art. 448 kc. W świetle powyższego należało uznać, że skarżący nie zdołał skutecznie podważyć stanowiska zajętego przez Sąd I instancji. Śmierć H. O. (1) stanowiło zatem naruszenie dóbr osobistych jej córki – D. R. w postaci zerwania szczególnej więzi emocjonalnej pomiędzy córką i matką oraz naruszenia prawa do niezakłóconego życia rodzinnego, w tym do utrzymywania osobistych kontaktów, które są wyrazem więzi rodzinnej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy roszczenie powódki było zatem zasadne i znajdowało oparcie w przepisach art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Sąd Apelacyjny podzielił również stanowisko Sądu Okręgowego w kwestii wysokości zasądzonego roszenia. Zasadnie Sąd przyjął, że kwota 50.000 zł znajduje uzasadnienie w okolicznościach sprawy, zaś roszczenie przewyższające tę kwotę jest zawyżone i jako niezasadne podlegało oddaleniu. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych powódkę z jej matką łączyła wyjątkowo silna więź emocjonalna. Nagła i niespodziewana, mimo wieku, śmierć H. O. (2) spowodowała przerwanie więzi między nimi co powódka bardzo emocjonalnie przeżyła. Utrata kontaktów z matką skutkowała zaś negatywnymi przeżyciami w sferze psychicznej u powódki. Jak zasadnie zauważył Sąd Okręgowy powódka miała jednak oparcie w swojej rodzinie, --- STRONA 8 --- co częściowo łagodziło utratę matki i związane z tym cierpienie. Nie bez znaczenia dla oceny powyższego jest wiek zmarłej matki. Reasumując Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację pozwanego w całości podzielił ustalenia faktyczne, jak również argumentację prawną przytoczoną przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Stanowisko to bowiem z powołanych wyżej powodów zasługiwało w pełni na aprobatę. Podniesione przez pozwanego zarzuty należało uznać zaś za chybione, wobec czego Sąd apelację oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. W przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 108 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 13 ust. 1 pkt. 2 zw. z § 6 pkt 6 rozp. Min. Spr. z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, stosownie do wyniku postępowania apelacyjnego.