Wyrok akt. I ACa 553/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny w R

--- STRONA 1 --- Sygn. akt. I ACa 553/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Anna Gawełko Sędziowie: SA Kazimierz Rusin (spraw.) SA Dariusz Mazurek Protokolant: st. sekr. sądowy Aleksandra Szubert po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na rozprawie spraw z powództw I. D., S. D. i A. D. przeciwko Gminnej Spółdzielni (...) w J. i przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Towarzystwa (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt I C 1466/12 I. z m i e n i a zaskarżony wyrok w pkt I, III, V, VI, VIII, IX i X w ten sposób, że: 1. z a s ą d z a od pozwanego na rzecz powódki I. D. zadośćuczynienie w kwocie 95.500 zł (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) z ustawowymi odsetkami od 27 września 2012 r. oraz kwotę 4.020 zł (cztery tysiące dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów procesu, 2. z a s ą d z a od pozwanego na rzecz powódki S. D. zadośćuczynienie w kwocie 68.500 zł (sześćdziesiąt osiem pięćset) z ustawowymi odsetkami od 27 września 2012 r. oraz kwotę 4.020 zł (cztery tysiące dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów procesu, 3. z a s ą d z a od pozwanego na rzecz powoda A. D. zadośćuczynienie w kwocie 95.500 zł (dziewięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) i odszkodowanie w kwocie 6.906,20 zł (sześć tysięcy dziewięćset sześć 20/100) – łącznie 102.406,20 zł z ustawowymi odsetkami od 27 września 2012 r., --- STRONA 2 --- 4. n a k a z u j e ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 9.320,30 zł (dziewięć tysięcy trzysta dwadzieścia 30/100) tytułem opłat sądowych od pozwów, od których uiszczenia powodowie zostali zwolnieni, II. o d d a l a apelacje powodów I. D. i A. D. w pozostałej części i znosi wzajemnie między tymi powodami a pozwanym i interwenientem ubocznym koszty postępowania apelacyjnego, III. z a s ą d z a od pozwanego na rzecz powódki S. D. kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, IV. n a k a z u j e ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Rzeszowie kwotę 3.198 zł (trzy tysiące sto dziewięćdziesiąt osiem) tytułem opłat sądowych od apelacji, od których uiszczenia powodowie zostali zwolnieni. UZASADNIENIE W odrębnie wniesionych , a następnie połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach powodowie I. D., S. D. i A. D. żądali zasądzenia na ich rzecz od pozwanej Gminnej Spółdzielni (...) w J. kwot odpowiednio 175.000zł, 98.500zł i 175.000zł tytułem zadośćuczynienia w związku ze śmiercią C. D. , brata powódki S. D., a syna pozostałych powodów, który 12 października 2008r. utonął w niezabezpieczonym prawidłowo basenie przeciwpożarowym znajdującym się na terenie należącym do pozwanej . Powód A. D. żądał ponadto odszkodowania w wysokości 6.906.200zł z tytułu wydatków związanych z pogrzebem i upamiętnieniem zmarłego. Pozwana w odpowiedziach na pozwy wniosła o oddalenie powództw zarzucając, że basen znajdował się na terenie ogólnodostępnym , był zabezpieczony zgodnie z obowiązującymi normami, a C. D. przyczynił si w 70-80% do zdarzenia , gdyż sam wszedł na działkę Spółdzielni , pokonał zabezpieczenia przed wpadnięciem do zbiornika w postaci barier ochronnych i najprawdopodobniej zszedł do lustra wody. Pozwana argumentowała, że zadośćuczynienia powinny odpowiadać przyznanym już przez ubezpieczyciela pozwanego z uwzględnieniem wskaźnika przyczynienia. Zarzuciła ponadto, że wysokość szkody majątkowej nie została wykazana. Interwencję uboczną we wszystkich trzech sprawach złożyło Towarzystwo (...) S.A. w W. - następca prawny ubezpieczyciela, tj. (...) Asekuracja T.U. S.A. w W. wnosząc także o oddalenie powództwa. Wskazywało na adekwatność przyznanych zadośćuczynień do rozmiarów krzywdy doznanej przez powodów w sytuacji , gdy zmarły przyczynił się do swej śmierci. Według ustaleń Sądu Okręgowego C. D., liczący niespełna 9 lat utonął, w zbiorniku przeciwpożarowym usytuowanym na działce pozwanej. W tym też czasie w zbiorniku tym utonął jego 8 – letni kolega T. W., z którym wcześniej przebywał. Zbiornik był zabezpieczony metalowymi barierami i oznakowany tablicami ostrzegawczymi, znajdował się na terenie wprawdzie ogrodzonym, ale ogólnie dostępnym. W pobliżu zbiornika pozostawiony został rower z rzeczami C. i otwarta paczka chrupek, natomiast nie zaistniały możliwości ustalenia innych okoliczności zdarzenia. Prezes pozwanej Spółdzielni został wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2011r. uznany za winnego i skazany za popełnienie czynu z art. 231 § 1 kk i at. 155 kk w zw. z art. 11 § 2 kk polegającego na niedopełnieniu obowiązków w zakresie prawidłowego zabezpieczenia basenu przeciwpożarowego przez co nieumyślnie spowodował śmierć obu chłopców. Ubezpieczyciel wypłacił na rzecz rodziców zmarłego zadośćuczynienia w kwotach po 4.500zł , a na rzecz siostry zmarłego – 1.500zł , także przyznał powodowi odszkodowanie w kwocie 2.959,80zł. Śmierć syna wywołała u powódki I. D. silne załamanie emocjonalne, natomiast obecnie nie stwierdza się u niej obecności istotnych zaburzeń funkcjonowania psychologicznego, ale utrzymuje się depresyjny stan --- STRONA 3 --- psychiczny o charakterze chronicznym. U małoletniej powódki S. D. śmierć brata wywołała silny uraz psychiczny, a niedopuszczanie świadomości nieodwracalności tego zdarzenia spowodowało niezakończenie procesu żałoby , który będzie kontynuowany. Traumatyczne przeżycia w postaci szoku psychicznego były też doznawane przez powoda A. D.. Obecnie nie występują u niego zaburzenia depresyjne. Kwotę wydatków związanych z pogrzebem Sąd ustalił na 9.866zł. W ocenie Sądu Okręgowego zachodzą przesłanki do przyjęcia, że pozwana ponosi odpowiedzialność za szkodę na podstawie art. 415 i 416kc , co uzasadnia przyznanie zadośćuczynień w oparciu o art. 446 § 4 kc. Rozmiary krzywdy doznanej przez powodów uzasadniają ustalenie zadośćuczynień w kwotach 100.00zł w odniesieniu do powodów I. i A. D. i w kwocie 70.000zł na rzecz powódki S. D.. Za zasadny uznał ten Sąd zarzut przyczynienia się zmarłego do zaistnienia zdarzenia, z którego wynikła krzywda powodów, gdyż świadomie i celowo udał się w rejon zbiornika usytuowanego w głębi działki pozwanej, zlekceważył ostrzeżenia i zakazy rodziców, nie zważając na widoczne i czytelne tablice ostrzegawcze przekroczył metalowe ogrodzenie wokół korony zbiornika co skutkowało zaistnieniem niemożliwego do precyzyjnego odtworzenia zdarzenia, w wyniku którego małoletni poniósł śmierć. Sąd Okręgowy przyjął, że C. D. był w stanie uświadomić sobie i zrozumieć naganność swojego postępowania jako obiektywnie nieprawidłowego , lekkomyślnego i nieostrożnego co uzasadnia uznanie, że przyczynił się do szkody w 30%. Uwzględniając ten stopień przyczynienia skutkujący zmniejszeniem obowiązku naprawienia szkody, a także mając na uwadze wysokość otrzymanych już świadczeń Sąd ten przyznał powodom I. i A. D. dodatkowo zadośćuczynienia w wysokości po 65.500zł, a powódce S. D. – 47.000zł . Zasądził także na rzecz powoda odszkodowanie w kwocie 3.946,40zł. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł na przepisie art. 100 kpc znosząc je wzajemnie pomiędzy stronami. W złożonej apelacji powodowie zarzucili naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 231 kpc, a także prawa materialnego a mianowicie art. 362 kc przez jego zastosowanie w sytuacji , gdy w ocenie skarżących brak było podstaw do ustalenia roli C. D. w zdarzeniu, a w konsekwencji przyjęcia, że jego zachowanie przyczyniło się do powstania szkody oraz art. 446 § 4 kc przez przyjęcie, że kwota 100.000zł stanowi odpowiednią sumę zadośćuczynienia dla powodów I. i A. D.. Powołując się na te podstawy ci powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na ich rzecz od pozwanej kwot po 145.000zł, a powódka S. D. zażądała zasądzenia na jej rzecz kwoty 68.500zł – z ustawowymi odsetkami od 27 września 2012r. , natomiast powód A. D. wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w wysokości 6.906,20zł. Powodowie domagali się zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu przez ich zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżących. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy odnieść się do zawartego w apelacji zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego , skoro od należytego ich zastosowania uzależnione jest poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych. Niewadliwe ustalenie stanu faktycznego jest bowiem warunkiem właściwego doboru i zastosowania norm prawa materialnego. Zgromadzony w sprawie materiał, oceniany przez Sąd rozpatrujący apelację, z uwzględnieniem uregulowania z art. 233 § 1 kpc, nie stanowił podstawy do kategorycznego ustalenia przebiegu zdarzenia, w którym poniósł śmierć C. D.. W szczególności nie jest możliwe, co trafnie zauważył Sąd Okręgowy , odtworzenie okoliczności poprzedzających to zdarzenie. Skoro w oparciu o inne udowodnione fakty nie można sformułować podstaw domniemania faktycznego przewidzianego w art. 231 kpc, to brak jest tym samym uzasadnienia do konstruowania takiego domniemania. Istnieją bowiem tylko nieliczne i niepozwalające na wyprowadzenie stanowczych wniosków , dane z oględzin miejsca wypadku. Stwierdzenie, że pozostawiony tam został rower z rzeczami zmarłego i otwarta paczka chrupek zestawione z faktem odnalezienia ciał chłopców w basenie, nie może uprawniać do przyjęcia założenia, że małoletni w sposób celowy pokonał zabezpieczenie zbiornika przechodząc przez barierkę. Nie ma tym samym podstawy do przyjęcia, że zachował się w sposób , także z uwzględnieniem stosownego do wieku stanu świadomości zagrożenia, lekkomyślny i nieostrożny, a zatem obiektywnie nagannie. Okoliczności śmierci C. D. pozostają niejasne, a ponieważ nie można ich ustalić, to także brak podstaw , by przyjmować , że zmarły przyczynił się do tragicznego finału zdarzenia. --- STRONA 4 --- Stosownie do treści art. 233 § 1 kpc Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zgodnie ze sformułowaną w tym przepisie zasadą swobodnej oceny dowodów , Sąd zobligowany jest zgromadzić materiał dowodowy zgodnie z przepisani prawa procesowego, dokonać jego wszechstronnej oceny i wyprowadzić wnioski natury faktycznej z uwzględnieniem zasad logiki i doświadczenia życiowego. Stosując te reguły należy zauważyć, że przytoczone wyżej fakty nie były wystarczające do zrekonstruowania takiego opisu zdarzenia, w którym możliwe byłoby stwierdzenie zachowania związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym obiektywnie nagannym zachowaniem się zmarłego , a jego śmiercią. Z tej też przyczyny nie mogło dojść do zastosowania przepisu prawa materialnego (art. 362), a w konsekwencji zmniejszenia wysokości świadczeń przysługujących powodom. Ustalenia przyczynienia się zmarłego do powstania szkody nie uzasadniają też takie okoliczności odnoszące się do jego osoby jak fakt, że stan jego świadomości zagrożeń był adekwatny do wieku, że był przed tymi zagrożeniami ostrzegany przez rodziców, wiedział że teren zbiornika nie jest miejscem do zabaw i że znał topografię obiektów pozwanej, w których sąsiedztwie mieszkał. Brak jest bowiem przesłanek , by zakładać, że te właściwości zmarłego w jakikolwiek sposób rzutowały na jego zachowanie poprzedzające wypadek. Zachowanie wobec braku danych , nie może być kwalifikowane jako obiektywnie nieprawidłowe i pozostające w związku przyczynowym z powstaniem szkody. W tej sytuacji zebrany materiał nie mógł posłużyć do ustalenia okoliczności faktycznej jaką stanowi przyczynienie się do powstania szkody. W postępowaniu apelacyjnym w oparciu o ten materiał należało zatem dokonać odmiennych ustaleń faktycznych w zakresie przebiegu zdarzeń prowadzących do śmierci C. D. przez stwierdzenie, że wymienione wyżej dowody nie mogą uzasadniać ustalenia jego przyczynienia się do powstania szkody. Tym samym nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 362 kc, na którego naruszenie wskazywała apelacja. Nie można natomiast podzielić kolejnego zarzutu naruszenia prawa materialnego , to jest zarzutu dotyczącego przyjęcia przez Sąd Okręgowy, że odpowiednimi w rozumieniu art. 446 kc kwotami zadośćuczynień przysługujących powodom I. i A. D. będzie 100.000zł . W tym zakresie należy przyjąć jako własne ustalenia faktyczne tego Sądu odnoszące się ro rozmiaru doznanych krzywd. Ustalenia te zostały oparte o gruntowna analizę materiału dowodowego w tym opinii psychologicznych. Rozmiary krzywd stanowiących reakcje psychiczne przejawiające się po śmierci syna i brata powodów w odniesieniu do każdego z nich są bardzo duże. Z drugiej jednak strony ich konstrukcja psychiczna, a także wyznawane zasady światopoglądowe pozwoliły im na właściwe przeżycie żałoby, po której w większym (powód A. D.) lub mniejszym stopniu (powódka I. D.) powrócili do właściwego funkcjonowania w sferze psychologicznej. Nie ma zatem podstaw do przyjmowania, że ustalona na ich rzecz kwota zadośćuczynienia jest rażąco zaniżona, a tylko wówczas usprawiedliwione byłoby jej podwyższenie na skutek apelacji tych powodów. Wobec pominięcia przyczynienia się bezpośrednio poszkodowanego do powstania szkody wysokość zadośćuczynień , po odliczeniu sum wypłaconych przez ubezpieczyciela , winna wynosi w odniesieniu do powodów I. i A. D. po 95.500zł (100.0000zł - 4.500zł), zaś w odniesieniu do powódki S. D. – 68.500zł (70.000zł - 1.500zł). Kwoty te, z uwzględnieniem art. 446 § 4 kc , podlegały zasądzeniu od pozwanego na rzecz powodów z ustawowymi odsetkami od 27 września 2012r. (art. 481 § 1kpc). Skutkiem pominięcia przyczynienia było też zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda A. D. odszkodowania w kwocie 6.906,20zł stanowiącej różnicę pomiędzy poniesionymi wydatkami , a kwotą wypłaconą przez ubezpieczyciela pozwanej (9.866zł - 2.959,80zł), a to stosownie do brzmienia art. 361 kc. W sytuacji , kiedy przepisy prawa cywilnego regulujące zagadnienie zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w związku ze śmiercią osoby bliskiej nie zawierają ścisłego kryterium określenia wysokości żądania, a orzeczenie należnej sumy kosztów zależne pozostawało od uznania sądu (art. 100 kpc in fine) należało zasądzić od pozwanych na rzecz powodów koszty związane z uwzględniona częścią roszczenia, czyli koszty zastępstwa adwokackiego i opinii biegłych (3.600zł + 420,28zł). --- STRONA 5 --- Z tych względów zaskarżony wyrok podlegał zmianie na zasadzie art. 386 § 1 kpc , zaś dalej idąca apelacja została oddalona z mocy art. 385 kpc. Stosownie do art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014r. poz. 1025) kosztami sądowymi , których powodowie nie mieli obowiązku uiścić z uwagi na udzielone częściowe zwolnienie ,obciążona została pozwana (pkt I.4 i pkt IV). Częściowe tylko uwzględnienie apelacji powodów I. i A. D. uzasadniało wzajemne zniesienie kosztów postępowania apelacyjnego (art. 100 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc). Wobec uwzględnienia w całości apelacji powódki S. D. zasądzono na jej rzecz od pozwanego koszty zastępstwa procesowego w wysokości 1.800zł (art. 98 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc). js