Wyrok akt. I ACa 101/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Rzes

--- STRONA 1 --- Sygn. akt. I ACa 101/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie: po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2013 r. na rozprawie sprawy z powództwa Łukasza Rokosza przeciwko Skarbowi Państwa - Dowódcy III Batalionu Inżynieryjnego w Nisku reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt I C 821/11 u c h y l a zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Przewodniczący SSA Andrzej Palacz Sędziowie: SA Dariusz Mazurek SO del. Marek Nowak (spraw.) Protokolant: st.sekr.sądowy Cecylia Solecka --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 101/13 U Z A S A D N I E N I E Sąd Okręgowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 22 listopada 2012 r. oddalił w całości powództwo Łukasza Rokosza przeciwko Skarbowi Państwa – Dowódcy III Batalionu Inżynieryjnego w Nisku o zasądzenie zadośćuczynienia, odszkodowania i renty oraz nie obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej. Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 5 sierpnia 2008 r. powód został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W trakcie odbywania służby w jednostce wojskowej w Nisku zakwaterowany był w pomieszczeni ach w których w okresie zimy 2008/2009 było zimno. Żołnierze zasłaniali tam okna kocami, a spali w piżamach i dresach. Stolarka okienna była drewniana starszego typu i administracja prowadziła ich uszczelnianie. Pomieszczenie wyposażone było w grzejniki, a łóżka nie stykały się ze ścianami. Na wyposażeniu żołnierzy były dodatkowe koce, temperatura w pomieszczeniu nie była monitorowana i w tym okresie nie odnotowano żadnych skarg żołnierzy związanych z niską temperaturą. W tym cza sie nie przeprowadzano rów nież w jednostce kontroli, ani wizytacji. Powód, tak jak inni żołnierze uczestniczył także w zajęciach na zewnątrz. W dniach 11 - 15 luty 2003 r. przebywał on urlopie, który spędził w domu rodzinnym i domu swojej dziewczyny. Oba domy były ogrzewane i panował y w nich odpowiednie warunki mieszkaniowe. Po powrocie do jednostki w nocy 18 lutego 2009 r. powód doznał silnego bólu głowy i zgłosił to dnia następnego. Został przyjęty do izby chorych, gdzie w trakcie leczenia w dniu 22 lutego 2009 r. doszło do nagłeg o pogorszenia jego stanu zdrowia, tj. napadu drgawek i utraty przytomności. Po udzieleniu pierwszej pomocy został on przewieziony do Szpitala w Nisku , a następnie w Stalowej Woli , gdzie rozpoznano zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych. Dalsze leczenie powoda było kontynuowane w innych --- STRONA 3 --- placówkach służby zdrowia i trwa ono po dziś dzień. Oprócz powoda żaden z żołnierzy nie zachorował wówczas na wirusowe zapalenie opon mózgowych, zdarzały się natomiast drobne przeziębienia. Powód dochodził od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Rzeszowie jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby doznanej w związku z odbywaniem służby wojskowej. W tej sprawie wydana została decyzja odmowna, zaś odwołanie powoda od tej decyzji oddalono wyrokiem Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 14 października 2010 r. w sprawie IV U 68/10. Sąd Okręgowy analizując podstawę prawną żądania, tj. art. 417 kc stwierdził, że podstawową przesłanką odpowiedzialności pozwanego jest zaistnienie niezgodnego z prawem działania lub zaniechania, a tego powód nie wykazał (do czego był zobowiązany brzmieniem art. 6 kc). Choroba powoda i przebieg leczenia są bezsporne, ale nie wykazano związku przyczynowego powyższego z pobytem powoda w pozwanej jednostce. W szczególności brak dowodów na wywołanie choroby niska temperaturą w budynku koszarowym. Temperatura ta nie była rejestrowana i żadna z kontroli nie wykazała nieprawidłowości. Działało tam ogrzewanie, a żołnierze mieli do dyspozycji dodatkowe koce. W tym czasie także na zewnątrz było zimno, a tam żołnierze odbywali zajęcia. Okoliczności sprawy polegające na subiektywnym, choć błędnym przekonaniu strony powodowej o zasadności roszczenia i brak działań zmierzających do przewlekłości postępowania i zwiększania jego kosztów – uzasadniają zastosowanie art. 102 kpc i odstąpienie od obciążania powoda kosztami procesu. Od powyższego wyroku powód wniósł apelację, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i wydania wyroku wstępnego ustalającego odpowiedzialność pozwanego, ewentualnie z uwzględnieniem zasad słuszności oraz przekazania sprawy Sądowi I instancji do rozpatrzenia wysokości zgłoszonych roszczeń, a także zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Apelujący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6, 417 i 417 2 kc, a także prawa procesowego w postaci art. 233 § 1 i 2 kpc. Wedle skarżącego, Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni w/w przepisów prawa materialnego uznając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem powoda, a jego pobytem w jednostce. W szczególności, po ustaleniu, że w koszarach panowała niska temperatura wbrew logice uznano, iż do wychłodzenia mogło dojść na zewnątrz. Tymczasem powszechnie wiadomo, że do wychłodzenia organizmu dochodzi najczęściej przy braku ruchu, czyli w czasie snu. Powód nie wyziębił się w trakcie przepustki i do zachorowania doszło w czasie pobytu w jednostce. Nadto art. 417 2 --- STRONA 4 --- kc pozwala uwzględnić żądanie powoda na zasadzie słuszności, a przecież wyrządzono mu poważną szkodę na osobie, w wyniku której utracił zdolność do pracy i znajduje się w ciężkim położeniu materialnym. Sąd Okręgowy ustalając stan faktyczny i oceniając dowody pominął szereg dowodów zawnioskowanych przez powoda, w tym dowód z opinii sądowej w sprawie ubezpieczeniowej, dowód z opinii biegłych lekarzy, a także dowód z informacji o wynikach kontroli jednostki przez wojskowa inspekcję sanitarną. Powyższe wnioski dowodowe złożone zostały także w celu wykazania związku przyczynowo- skutkowego. Pozwany w pisemnej odpowiedzi na apelację domagał się jej oddalenia i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwany wywodził, że nie ma możliwości wydania przez Sąd II Instancji wyroku wstępnego. Nie trafny jest zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc gdyż Sąd I instancji nie uchybił zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a zarzuty apelacji w tym zakresie są ogólnikowe i nie wskazują konkretnie na czym polegają błędy w ocenie. Podniesione w apelacji okoliczności Sąd Okręgowy wziął pod uwagę, lecz w pełni zasadnie przypisał im właściwe (mniejsze) znaczenie. Z uwagi na zasadę bezpośredniości postępowania cywilnego nie można było dopuścić dowodu z opinii zasięgniętej w innej sprawie, a dodatkowo dowód ten nie wykazałby normalnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, a szkodą. Niedopuszczenie niektórych dowodów wnioskowanych przez powoda nie świadczy o naruszeniu art. 233 kpc, zaś powód nie wskazuje tu obrazy innych przepisów prawa procesowego. Wykazywanie rozmiarów szkody miałoby sens dopiero po ustaleniu odpowiedzialności pozwanego. Powód nie zgłosił w związku z oddaleniem swoich wniosków dowodowych zastrzeżeń w trybie art. 162 kpc. Zarzut naruszenia art. 6 kc nie został uzasadniony. Do przyjęcia odpowiedzialności w myśl art. 417 § 2 kc również konieczny jest normalny związek przyczynowy między działaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, a szkodą. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie gdyż, naruszenie prawa procesowego (reguł postępowania dowodowego) doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy. --- STRONA 5 --- Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustalił, że w pomieszczeniach zajmowanych przez żołnierzy (w tym powoda) w okresie zimy 2008/2009 było zimno, a następnie stwierdził, że powód nie wykazał po myśli art. 6 kc niezgodnego z prawem działania pozwanego i adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zaniedbaniami pozwanego, a chorobą powoda. Wedle Sądu I instancji, mimo ustalonej niskiej temperatury w miejscu zakwaterowania powód mógł wychłodzić swój organizm na zewnątrz, a żaden inny żołnierz w tym czasie nie zachorował na wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Apelujący słusznie zarzuca, że Sąd Okręgowy nie dopuścił dowodów wnioskowanych przez powoda w celu wykazania tych okoliczności. W aktach sprawy (na k. 85 akt) zalega pismo procesowe powoda zawierające szereg wniosków dowodowych. Między innymi zawnioskowano tam dowody z protokołów kontroli przeprowadzonych w Jednostce przez Wojskową Inspekcję Sanitarną i dowody z opinii biegłych lekarzy sądowych (neurologa i psychiatry). W tezach dowodowych jednoznacznie wskazano, że dowód z opinii biegłych ma wykazać także, czy warunki jakie istniały w koszarach mogły mieć związek przyczynowo- skutkowy ze schorzeniem przebytym przez powoda. Wniosek ten ponowiony został w kolejnym piśmie procesowym strony powodowej z dnia 30.03.2013 r. (k. 97). Wnioski te nie zostały później cofnięte. Sąd Okręgowy nie tylko nie dopuścił i nie przeprowadził tych dowodów, ale nawet w sposób formalny ich nie rozpoznał. W oczywisty sposób pozbawił więc stronę powodową możliwości wykazania swoich racji i udowodnienia okoliczności faktycznych, na których opierała ona swoje żądanie. Nie ma przy tym zasadniczego znaczenia, czy w ten sposób doszło do obrazy konkretnie wymienionych w apelacji przepisów (art. 233 § 1 i 2 kpc) prawa procesowego. Omawiany zarzut został bowiem sformułowany w apelacji bardzo precyzyjnie i w jego uzasadnieniu skarżący jednoznacznie wskazał, że uchybienie Sądu polegało na niedopuszczeniu właśnie tych dowodów. Jednocześnie brak jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w przedmiocie omawianych wniosków dowodowych uniemożliwił stronie powodowej złożenie zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 kpc. O tym, że w tego rodzaju sytuacji procesowej złożenie zastrzeżenia jest niemożliwe wypowiedział się już kategorycznie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 kwietnia 2010 r. II UK 315/09 (Lex nr 604215). Identyczny pogląd wyrażony został także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r. II CSK 286/09 (Lex nr 566092). W tym stanie rzeczy analiza pozostałych zarzutów apelacji jest już bezprzedmiotowa. W toku ponownego rozpoznania sprawy należy w pierwszym rzędzie rozstrzygnąć o wszystkich wnioskach dowodowych strony powodowej, które nie zostały dotąd w żaden --- STRONA 6 --- sposób rozpoznane. W aktualnym stanie sprawy koniecznym wydaje się dopuszczenie co najmniej dowodu z opinii biegłych i protokołów z kontroli Jednostki. Dopiero tak uzupełniony materiał dowodowy może posłużyć do czynienia prawidłowych i ostatecznych ustaleń, a w konsekwencji oceny słuszności roszczenia powoda (tak co do zasady, jak i ewentualnie wysokości). W szczególności biegli powinni wypowiedzieć się w kwestii, czy niska temperatura w pomieszczeniach zakwaterowania, niezależnie od zimna na zewnątrz w czasie zajęć żołnierzy, mogła być przyczyną choroby powoda. Na wypadek pozytywnych dla powoda ustaleń celowym może być wydanie wyroku wstępnego po myśli art. 318 § 1 kpc. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 386 § 4 kpc – orzeczono jak w sentencji.